Tóm tắt Luận văn Nghiên cứu hiện trạng và đề xuất một số định hướng khai thác, sử dụng hợp lý nguồn lợi Dừa nước tại xã Cẩm Thanh, thành phố Hội An
1
Bꢀ GIÁO DꢁC VÀ ĐÀO TꢂO
ñꢀI HꢁC ĐÀ NꢂNG
-----------
NGUYꢃN THꢄ GIA THꢀNH
NGHIÊN CꢅU HIꢆN TRꢀNG VÀ Đꢇ XUꢈT MꢉT Sꢊ
ĐꢄNH HƯꢋNG KHAI THÁC, Sꢌ DꢍNG HꢎP LÝ
NGUꢏN LꢎI DꢐA NƯꢋC TꢀI XÃ
CꢑM THANH, THÀNH PHꢊ HꢉI AN
CHUYÊN NGÀNH: SINH THÁI HꢒC
MÃ Sꢓ: 60.42.60
TÓM TꢔT LUꢕN VĂN THꢀC SĨ KHOA HꢁC
ĐÀ NꢖNG – NĂM 2011
2
CÔNG TRÌNH ĐƯꢃC HOÀN THÀNH TꢂI
ĐꢀI HꢁC ĐÀ NꢂNG
NGƯꢄI HƯꢅNG DꢆN KHOA HꢇC: TS. VÕ VĂN MINH
PHꢈN BIꢉN 1 : PGS.TS NGUYꢊN KHOA LÂN
PHꢈN BIꢉN 2: TS. NGUYꢊN TꢆN LÊ
LUꢋN VĂN ĐÃ ĐƯꢃC BꢈO Vꢉ TRƯꢅC HꢀI ĐꢌNG
CHꢆM LUꢋN VĂN TꢍT NGHIꢉP THꢂC SĨ KHOA HꢇC
TꢂI ĐꢂI HꢇC ĐÀ NꢎNG VÀO NGÀY 27 THÁNG 11 NĂM
2011
CÓ THꢏ TÌM HIꢏU LUꢋN VĂN TꢂI :
TRUNG TÂM THÔNG TIN HꢇC LIꢉU, ĐꢂI HꢇC ĐÀ NꢎNG
THƯ VIꢉN TRƯꢄNG ĐꢂI HꢇC SƯ PHꢂM, ĐꢂI HꢇC ĐÀ NꢎNG
3
Mꢗ ĐꢘU
1. LÝ DO CHꢁN Đꢇ TÀI
Dꢐa nưꢑc (Nipa fruticans Wurmb.) là loài thꢒc vꢓt sꢔng ꢕ
các bãi lꢖy vùng cꢗa sông và ven các kênh rꢘch nưꢑc lꢙ [16]. Dꢐa
nưꢑc thưꢚng mꢛc thành thꢜm lꢑn hoꢝc nhꢞ có ñꢟ rꢟng tꢐ vài mét ñꢠn
hàng chꢡc mét, có khi lên ñꢠn hàng trăm mét và tꢘo nên mꢟt phong
cꢜnh ñꢟc ñáo. Hꢢ sinh thái dꢐa nưꢑc có vai trò rꢣt quan trꢛng trong
viꢢc giꢜm nhꢤ các tác ñꢟng thiên tai thꢥ hiꢢn ꢕ chꢦc năng chꢔng gió
bão, ñiꢧu hoà khí hꢓu, bꢜo vꢢ bꢚ, chꢔng xói lꢕ, cân bꢨng sinh thái,
nâng cao chꢣt lưꢙng môi trưꢚng nưꢑc và là môi trưꢚng sꢔng lý tưꢕng
cho nhiꢧu loài ñꢟng vꢓt thꢩy sinh.
Xã Cꢪm Thanh, thành phꢔ Hꢟi An có ñꢫa hình phꢦc tꢘp, chia
cꢬt bꢕi hꢢ thꢔng sông, rꢘch chꢨng chꢫt và nꢨm gꢖn cꢗa biꢥn, và ñưꢙc
xem là vùng ñꢢm cꢩa khu dꢒ trꢭ sinh quyꢥn Hꢟi An – cù lao Chàm,
có vai trò quan trꢛng trong viꢢc làm giꢜm nhꢤ các tác ñꢟng xꢣu do
con ngưꢚi gây ra nhꢚ khꢜ năng ñꢮng hóa các chꢣt thꢜi tꢐ các khu vꢒc
nꢟi thành và vùng dân cư xung quanh hꢘ lưu sông Thu Bꢮn ñꢯ ra
[12]. Hꢢ thꢒc vꢓt ngꢓp mꢝn chꢩ yꢠu cꢩa xã là cây dꢐa nưꢑc. Vì vꢓy,
vai trò kiꢥm soát ô nhiꢰm và tꢘo môi trưꢚng sinh thái ñꢝc trưng cho
xã Cꢪm Thanh chính là cây dꢐa nưꢑc. Hꢢ sinh thái dꢐa nưꢑc nơi ñây
cũng tꢘo ra nhiꢧu nguꢮn lꢙi cho cꢟng ñꢮng ñꢫa phương như nguꢮn lꢙi
thꢩy sꢜn, nguꢮn lꢙi cây dꢐa nưꢑc và dꢫch vꢡ du lꢫch sinh thái.
Tuy nhiên, hiꢢn nay các nguꢮn lꢙi tꢐ hꢢ sinh thái dꢐa nưꢑc
cꢩa xã ñang chꢫu nhꢭng tác ñꢟng lꢑn bꢕi các hoꢘt ñꢟng cꢩa con
ngưꢚi như: khai thác dꢐa nưꢑc quá mꢦc, sꢗ dꢡng các phương tiꢢn
khai thác thꢩy sꢜn mang tính hꢩy diꢢt hàng loꢘt và sꢒ gia tăng cưꢚng
ñꢟ khai thác [11]. Phꢖn lꢑn ngưꢚi dân xã Cꢪm Thanh sꢔng phꢡ thuꢟc
4
vào các nguꢮn lꢙi tꢐ rꢐng dꢐa nưꢑc cꢩa xã này như: khai thác lá dꢐa
và mꢟt sꢔ loꢘi thꢩy sꢜn cũng như các hoꢘt ñꢟng du lꢫch sinh thái
[11], [13]. Hiꢢn chưa có nghiên cꢦu ñꢖy ñꢩ nào ñꢧ cꢓp ñꢠn thꢒc
trꢘng sꢗ dꢡng nguꢮn lꢙi rꢐng dꢐa nưꢑc nơi ñây. Vì vꢓy, ñꢧ tài:
“Nghiên cꢀu hiꢁn trꢂng và ñꢃ xuꢄt mꢅt sꢆ ñꢇnh hưꢈng khai thác,
sꢉ dꢊng hꢋp lý nguꢌn lꢋi Dꢍa nưꢈc tꢂi xã Cꢎm Thanh, thành phꢆ
Hꢅi An” ñưꢙc thꢒc hiꢢn nhꢨm cung cꢣp cơ sꢕ khoa hꢛc cho viꢢc ñꢧ
xuꢣt các giꢜi pháp bꢜo vꢢ và phꢡc hꢮi nguꢮn tài nguyên dꢐa nưꢑc
trong ñiꢧu kiꢢn biꢠn ñꢯi khí hꢓu cũng như phát triꢥn kinh tꢠ xã hꢟi
bꢧn vꢭng.
2. MꢍC TIÊU NGHIÊN CꢅU
- Đánh giá ñưꢙc thꢒc trꢘng phân bꢔ cũng như các yꢠu tꢔ tác
ñꢟng ñꢠn hꢢ sinh thái dꢐa nưꢑc tꢘi xã Cꢪm Thanh, thành phꢔ Hꢟi
An.
- Đꢧ xuꢣt nhꢭng ñꢫnh hưꢑng khai thác, sꢗ dꢡng hꢙp lý nguꢮn lꢙi
dꢐa nưꢑc cho mꢡc ñích dân sinh, ñꢮng thꢚi góp phꢖn ꢦng phó vꢑi
biꢠn ñꢯi khí hꢓu.
3. ĐꢊI TƯꢎNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CꢅU
Đꢧ tài nghiên cꢦu khu hꢢ dꢐa nưꢑc xã Cꢪm Thanh; các hoꢘt
ñꢟng khai thác, sꢗ dꢡng nguꢮn lꢙi rꢐng dꢐa nưꢑc cꢩa ngưꢚi dân thôn
2, 3 và 8 cꢩa xã Cꢪm Thanh, thành phꢔ Hꢟi An tꢐ tháng 2/2011 –
9/2011.
Đꢧ tài ñã sꢗ dꢡng mꢟt sꢔ phương pháp nghiên cꢦu sau:
phương pháp tꢯng hꢙp, phân tích tài liꢢu và phương pháp ñiꢧu tra.
4. Ý NGHĨA KHOA HꢁC VÀ THꢙC TIꢃN CꢚA Đꢇ TÀI
- Ý nghĩa khoa hꢛc: góp phꢖn cung cꢣp nhꢭng thông tin khoa
hꢛc vꢧ thꢒc trꢘng khu hꢢ dꢐa nưꢑc tꢘi xã Cꢪm Thanh cũng như
5
nhꢭng ñꢫnh hưꢑng khai thác, sꢗ dꢡng hꢙp lý nguꢮn tài nguyên này
tꢘi ñꢫa phương.
- Ý nghĩa thꢒc tiꢰn: góp phꢖn tìm kiꢠm các giꢜi pháp quꢜn lý
có tính khoa hꢛc và khꢜ thi ñꢔi vꢑi nguꢮn tài nguyên sinh vꢓt tꢘi ñꢫa
phương; ñꢮng thꢚi qua ñó góp phꢖn nâng cao vai trò cꢩa cꢟng ñꢮng
trong viꢢc quꢜn lý tài nguyên.
5. CꢈU TRÚC LUꢕN VĂN
Ngoài phꢖn Mꢕ ñꢖu, Kꢠt luꢓn và Tài liꢢu tham khꢜo, luꢓn
văn còn có các chương sau: Chương 1 – Tꢯng quan tài liꢢu, Chương
2 – Đꢔi tưꢙng và Phương pháp nghiên cꢦu, Chương 3 – Kꢠt quꢜ
nghiên cꢦu và Biꢢn luꢓn.
CHƯƠNG 1
TꢛNG QUAN TÀI LIꢆU
1.1. Hꢆ SINH THÁI DꢐA NƯꢋC – Ý NGHĨA NHÂN SINH VÀ
VAI TRÒ ĐꢊI VꢋI GIꢜM NHꢝ THIÊN TAI VÀ THÍCH ꢅNG
VꢋI BIꢞN ĐꢛI KHÍ HꢕU
1.1.1. Khái niꢟm hꢟ sinh thái dꢠa nưꢡc
Hꢢ sinh thái dꢐa nưꢑc ñưꢙc tꢘo bꢕi hꢢ thꢒc vꢓt chꢩ ñꢘo là
cây dꢐa nưꢑc và các loài sinh vꢓt thꢩy sinh sꢔng trong vùng có dꢐa
nưꢑc, giꢭa chúng có mꢔi quan hꢢ hꢭu cơ lꢱn nhau và chꢫu sꢒ tác
ñꢟng qua lꢘi cꢩa các yꢠu tꢔ môi trưꢚng. Hꢢ sinh thái dꢐa nưꢑc có vai
trò quan trꢛng trong viꢢc cung cꢣp thꢦc ăn, nơi ꢕ và là vưꢚn ươm
cho nhiꢧu loài sinh vꢓt biꢥn và sông. Ngoài ra, hꢢ sinh thái dꢐa nưꢑc
còn có vai trò rꢣt quan trꢛng trong viꢢc ñiꢧu hòa khí hꢓu, chꢔng xói
lꢕ, tꢘo trꢖm tích và hoꢘt ñꢟng như mꢟt máy lꢛc sinh hꢛc, duy trì cân
6
bꢨng sinh thái cho môi trưꢚng, tꢘo ñiꢧu kiꢢn thuꢓn lꢙi cho hoꢘt ñꢟng
du lꢫch sinh thái [4].
1.1.2. Vai trò cꢢa hꢟ sinh thái dꢠa nưꢡc ñꢓi vꢡi sinh kꢣ ngưꢤi dân
Nguꢮn lꢙi trong hꢢ sinh thái dꢐa nưꢑc rꢣt phong phú và có ý
nghĩa quan trꢛng ñꢔi vꢑi ngưꢚi dân ñꢫa phương, ñã và ñang ñem lꢘi
sinh kꢠ cho ngưꢚi dân vùng duyên hꢜi, ñꢝc biꢢt là nhꢭng ngưꢚi dân
nghèo cꢩa nhiꢧu nưꢑc châu Á [30], [35]. Sꢜn phꢪm tꢐ cây dꢐa nưꢑc
như tꢣm lꢙp, chꢯi, gàu, túi xách, lá gói bánh, nꢣu ñưꢚng,... và tài
nguyên thꢩy sꢜn trong vùng dꢐa nưꢑc cũng như nguꢮn cꢜnh quan nơi
ñây ñưꢙc sꢗ dꢡng ñꢥ vui chơi, giꢜi trí, du lꢫch sinh thái ñã ñem lꢘi
thu nhꢓp ñáng kꢥ cho ngưꢚi dân [32].
1.1.3. Vai trò cꢢa hꢟ sinh thái dꢠa nưꢡc ñꢓi vꢡi giꢥm nhꢦ thiên
tai và thích ꢧng biꢣn ñꢨi khí hꢩu
Dꢐa nưꢑc có khꢜ năng làm giꢜm năng lưꢙng cꢩa sóng, hꢣp
thꢡ CO2 và tích lũy C trong ñꢣt nhiꢧu hơn các loài thꢒc vꢓt phù du ꢕ
biꢥn, giꢜm xói mòn, ngăn gió bão, bꢜo vꢢ cꢟng ñꢮng, làm sꢘch nguꢮn
nưꢑc trưꢑc khi ra biꢥn, làm giꢜm quá trình xâm mꢝn vào các thꢩy
vꢒc nưꢑc ngꢛt và các cánh ñꢮng vùng duyên hꢜi [31].
1.2. TÌNH HÌNH KHAI THÁC, Sꢌ DꢍNG VÀ QUꢜN LÝ
NGUꢏN LꢎI DꢐA NƯꢋC TRÊN THꢞ GIꢋI VÀ VIꢆT NAM
1.2.1. Tình hình khai thác, sꢪ dꢫng và quꢥn lý nguꢬn lꢭi dꢠa
nưꢡc trên thꢣ giꢡi
Nhiꢧu dân tꢟc ñã biꢠt khai thác ña dꢘng các sꢜn phꢪm tꢐ dꢐa
nưꢑc như nꢣu ñưꢚng [7], [33], [34], làm thꢦc ăn cho lꢙn, lá non dꢐa
nưꢑc còn ñưꢙc sꢗ dꢡng ñꢥ quꢣn thuꢔc lá [33], làm chiꢠu, chꢯi, mũ, ô
che mưa nꢬng, rꢯ rá, túi xách, dây thꢐng và làm chꢣt ñꢔt. Ngoài ra,
mꢟt sꢔ bꢟ phꢓn cꢩa cây dꢐa như các chꢮi non, thân mꢡc; rꢰ và lá
7
ñưꢙc ñꢔt cháy ñꢥ dùng làm thuꢔc chꢭa bꢢnh ñau ñꢖu, ñau răng và
bꢢnh mꢡn giꢟp [41].
1.2.2. Tình hình khai thác, sꢪ dꢫng và quꢥn lý nguꢬn lꢭi dꢠa
nưꢡc ꢮ Viꢟt Nam
Ngưꢚi dân ꢕ châu thꢯ ñꢮng bꢨng sông Cꢗu Long và nhiꢧu
vùng duyên hꢜi khác chꢩ yꢠu khai thác lá dꢐa nưꢑc ñꢥ làm mái nhà,
làm phên vì chúng bꢧn chꢬc trong nhiꢧu năm. Dꢐa nưꢑc có khꢜ năng
chꢔng xói mòn, cung cꢣp nguꢮn lꢙi thꢩy sꢜn và nhꢭng tài sꢜn văn
hóa xã hꢟi khác.
1.3. ĐIꢇU KIꢆN Tꢙ NHIÊN, KINH Tꢞ - XÃ HꢉI XÃ CꢑM
THANH, THÀNH PHꢊ HꢉI AN
1.3.1. Điꢯu kiꢟn tꢰ nhiên
Xã Cꢪm Thanh nꢨm ꢕ phía Đông Nam cꢩa thꢫ xã Hꢟi An,
cách trung tâm ñô thꢫ cꢯ 3 km vꢧ phía Đông Nam, nꢨm gꢖn cꢗa sông,
cuꢔi tꢜ ngꢘn sông Thu Bꢮn nên rꢣt dꢰ bꢫ thiên tai ñe dꢛa, ñꢣt ñai dꢰ bꢫ
nhiꢰm phèn, mꢝn. Nguꢮn nưꢑc mꢝt, ña phꢖn là nguꢮn nưꢑc lꢙ cꢩa
sông, rꢘch, ao, hꢮ. Nguꢮn nưꢑc ngꢖm bꢫ nhiꢰm phèn, nhiꢰm mꢝn.
Thꢒc vꢓt phꢯ biꢠn là dꢐa nưꢑc và mꢟt sꢔ loài khác như phi
lao, ñưꢑc, mꢬm còn lꢘi là lau, lác, cói, cây bꢡi. Đꢟng vꢓt rꢐng có
chim, cá, tôm, cua,… [5].
1.3.2. Điꢯu kiꢟn kinh tꢣ - xã hꢱi
Cơ cꢣu kinh tꢠ cꢩa xã hiꢢn nay ñưꢙc xác ñꢫnh là nông – ngư
nghiꢢp, dꢫch vꢡ - du lꢫch – thương mꢘi, tiꢥu thꢩ công nghiꢢp.
CHƯƠNG 2
ĐꢊI TƯꢎNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CꢅU
2.1. ĐꢊI TƯꢎNG VÀ PHꢀM VI NGHIÊN CꢅU
8
- Đꢔi tưꢙng nghiên cꢦu: khu hꢢ dꢐa nưꢑc Cꢪm Thanh; các
hoꢘt ñꢟng khai thác, sꢗ dꢡng nguꢮn lꢙi rꢐng dꢐa nưꢑc cꢩa ngưꢚi dân
thôn 2, 3 và 8 cꢩa xã Cꢪm Thanh.
- Phꢘm vi nghiên cꢦu: ñꢧ tài tiꢠn hành nghiên cꢦu tꢘi xã Cꢪm
Thanh, thành phꢔ Hꢟi An, tꢲnh Quꢜng Nam tꢐ tháng 2/2011 –
9/2011.
2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CꢅU
- Phương pháp tꢯng hꢙp và phân tích tài liꢢu: Thu thꢓp tài
liꢢu thꢦ cꢣp, sơ cꢣp vꢧ diꢢn tích và sꢒ phân bꢔ dꢐa nưꢑc trong xã;
các hoꢘt ñꢟng liên quan cꢩa ngưꢚi dân, mꢦc ñꢟ phꢡ thuꢟc vào nguꢮn
lꢙi dꢐa nưꢑc và các tác ñꢟng cꢩa môi trưꢚng tꢒ nhiên ꢜnh hưꢕng ñꢠn
tài nguyên ñꢣt ngꢓp nưꢑc; vꢧ ñiꢧu kiꢢn tꢒ nhiên, kinh tꢠ - xã hꢟi cꢩa
Cꢪm Thanh.
- Xác ñꢫnh mꢓt ñꢟ phân bꢔ rꢐng dꢐa nưꢑc bꢨng phương pháp
ô tiêu chuꢪn [9].
- Phương pháp ñiꢧu tra bꢨng bꢜng câu hꢞi cꢣu trúc và câu hꢞi
bán cꢣu trúc (xem phụ lục 1) kꢠt hꢙp phương pháp quan sát [18].
- Phương pháp tꢯng hꢙp và thꢔng kê sꢔ liꢢu [23]
CHƯƠNG 3
KꢞT QUꢜ NGHIÊN CꢅU VÀ BIꢆN LUꢕN
3.1. Sꢙ PHÂN Bꢊ VÀ BIꢞN ĐꢉNG DIꢆN TÍCH KHU Hꢆ DꢐA
NƯꢋC ꢗ XÃ CꢑM THANH, THÀNH PHꢊ HꢉI AN
3.1.1. Sꢰ phân bꢓ dꢠa nưꢡc tꢲi xã Cꢳm Thanh, thành phꢓ Hꢱi
An
Dꢐa nưꢑc là loài cây ngꢓp mꢝn chꢩ yꢠu tꢘi xã Cꢪm Thanh.
Chúng hiꢢn diꢢn khꢬp nơi tꢐ ven bꢚ sông lꢑn cho ñꢠn các kênh rꢘch
9
nhꢞ. Kꢠt quꢜ khꢜo sát, ñiꢧu tra vꢧ sꢒ phân bꢔ dꢐa nưꢑc ñưꢙc trình
bày ꢕ hình 3.1.
Hình 3.1. Bꢜn ñꢮ phân bꢔ dꢐa nưꢑc tꢘi xã Cꢪm Thanh
Kꢠt quꢜ khꢜo sát ꢕ hình 3.1 cho thꢣy, dꢐa nưꢑc phân bꢔ rꢜi
rác trên toàn xã, nhưng tꢓp trung chꢩ yꢠu tꢘi thôn 1, 2, 3, 4 và 8, cꢡ
thꢥ tꢘi các vꢫ trí như Cꢮn Thuꢓn Tình (thôn 1), Cꢮn Thanh Niên
(thôn 2) và phân bꢔ phꢖn lꢑn tꢘi khu Rꢐng Dꢐa Bꢜy Mꢱu (thuꢟc chꢩ
yꢠu ꢕ thôn 2).
Mꢓt ñꢟ dꢐa nưꢑc là mꢟt trong nhꢭng tiêu chí quan trꢛng
dùng ñꢥ ñánh giá khꢜ năng sinh trưꢕng và phát triꢥn cꢩa dꢐa nưꢑc,
nên ñꢧ tài cũng ñã khꢜo sát mꢓt ñꢟ dꢐa nưꢑc tꢘi 4 khu vꢒc ñꢝc trưng
cꢩa xã, kꢠt quꢜ này ñưꢙc thꢥ hiꢢn ꢕ bꢜng 3.1.
10
Bꢜng 3.1. Mꢓt ñꢟ trung bình cꢩa dꢐa nưꢑc tꢘi mꢟt sꢔ vꢫ trí
trong xã Cꢪm Thanh
Mꢩt ñꢱ trung bình
Vꢴ trí
(cây/ô tiêu chuꢳn)
39,2 ± 2,3
(cây/m2)
1,57
Cꢮn Thanh Niên (thôn 2)
Hꢔc Rꢟ (thôn 8)
1,62
40,4 ± 2,8
Cꢮn Thuꢓn Tình (thôn 1)
Mương Đào (thôn 2)
1,64
41,0 ± 2,2
1,81
42,5 ± 3,0
Mꢓt ñꢟ dꢐa nưꢑc có sꢒ khác nhau giꢭa 4 vꢫ trí trên. Càng xa
vùng cꢗa sông thì mꢓt ñꢟ dꢐa nưꢑc càng tăng lên. Nơi dày nhꢣt biꢠn
ñꢟng tꢐ 1-3 cây/m2 tꢘi Mương Đào thuꢟc thôn 2 vꢑi mꢓt ñꢟ trung
bình 1,81 cây/m2; trung bình hay gꢝp tꢐ 1-2 cây/m2 ꢕ Cꢮn Thanh
Niên, Hꢔc Rꢟ và Cꢮn Thuꢓn Tình (xem phụ lục 4 và 5).
3.1.2. Sꢰ biꢣn ñꢱng diꢟn tích khu hꢟ dꢠa nưꢡc ꢮ xã Cꢳm Thanh
Bꢜng 3.2. Biꢠn ñꢟng diꢢn tích dꢐa nưꢑc tꢘi xã Cꢪm Thanh
Trưꢑc 1980
Năm 1990
Năm 2000 Năm 2010
52 75
Thꢤi gian (năm)
Diꢟn tích (ha)
100
71
(Nguꢮn: UBND xã Cẩm Thanh, 2010)
ha
120
100
80
60
40
20
0
100
75
71
52
thꢀi gian (năm)
trưꢀc 1980
năm1990
năm2000
năm2010
Hình 3.2. Biꢥu ñꢮ biꢠn ñꢟng diꢢn tích dꢐa nưꢑc tꢘi xã Cꢪm Thanh
11
Kꢠt quꢜ ꢕ bꢜng 3.2 và hình 3.2 cho thꢣy, diꢢn tích dꢐa nưꢑc
năm 1990 là 71 ha nhưng diꢢn tích càng giꢜm qua các năm do các
hoꢘt ñꢟng như nuôi tôm, làm muꢔi,… ñã phá hꢩy mꢟt phꢖn lꢑn diꢢn
tích rꢐng dꢐa vào mꢡc ñích kinh tꢠ. Đꢝc biꢢt vào năm 2000, diꢢn tích
rꢐng dꢐa chꢲ còn 52 ha, do phong trào nuôi tôm phát triꢥn nên ngưꢚi
dân ñã chꢝt các khu vꢒc có dꢐa nưꢑc ñꢥ làm ao nuôi tôm. Nhưng ñꢠn
năm 2010, diꢢn tích rꢐng dꢐa nưꢑc ñã tăng lên 75 ha nhꢚ các hoꢘt
ñꢟng nuôi tôm ñã giꢜm ñi ñáng kꢥ, hoꢘt ñꢟng trꢮng thêm dꢐa nưꢑc.
3.2. TÌNH HÌNH KHAI THÁC, Sꢌ DꢍNG NGUꢏN LꢎI DꢐA
NƯꢋC ꢗ XÃ CꢑM THANH
3.2.1. Tình hình khai thác và sꢪ dꢫng nguꢬn lꢭi trꢰc tiꢣp tꢠ cây
dꢠa nưꢡc ꢮ xã Cꢳm Thanh
Kꢠt quꢜ khꢜo sát cho thꢣy tꢘi xã Cꢪm Thanh, dꢐa nưꢑc sau
khi trꢮng 5 – 7 năm thì có thꢥ khai thác tùy theo mꢡc ñích sꢗ dꢡng.
Dꢐa nưꢑc ñưꢙc khai thác trung bình 2 lꢖn/năm: lꢖn thꢦ nhꢣt tꢐ tháng
2 ñꢠn tháng 3, trung bình khoꢜng 5 lá/cây; lꢖn 2 tꢐ tháng 7 ñꢠn tháng
8, trung bình 3 lá/cây. Nꢠu nhu cꢖu tăng cao thì mꢟt năm có thꢥ khai
thác 3 - 4 lꢖn.
Kꢳ thuꢓt khai thác cho mꢴi lꢖn chꢝt lá là phꢜi ñꢥ lꢘi ngꢛn và
1 lá. Như vꢓy, trung bình khai thác ñưꢙc 8 lá/cây/năm.
Các sꢜn phꢪm chꢠ biꢠn tꢐ dꢐa nưꢑc ꢕ xã như: mái lá, mái
tranh, tꢣm phên (xem phụ lục 3). Sau khi khai thác, lá ngꢬn ñưꢙc chꢵ
làm ñôi dꢛc theo cuꢔng lá dùng làm mái tranh ñꢥ lꢙp nhà hay dꢒng
vách. Đꢔi vꢑi lá dài, thì lá chét ñưꢙc cꢬt ra khꢞi cuꢔng lá và ñưꢙc kꢠt
thành mái lá. Các sꢜn phꢪm tꢐ lá dꢐa nưꢑc sau khi ñưꢙc chꢠ biꢠn và
gia công, chꢩ yꢠu ñưꢙc tiêu thꢡ tꢘi các khu nghꢲ mát, hàng quán,
khách sꢘn ꢕ trong và ngoài tꢲnh, có khi xuꢣt sang nưꢑc ngoài.
12
3.2.2. Tình hình khai thác và sꢪ dꢫng nguꢬn lꢭi thꢢy sꢥn trong
vùng dꢠa nưꢡc
Trong sꢔ 20 hꢟ khai thác thꢩy sꢜn (chiꢠm 18% trong tꢯng sꢔ
111 hꢟ) ñưꢙc phꢞng vꢣn thì có 6 hꢟ khai thác thưꢚng xuyên và 14 hꢟ
khai thác không thưꢚng xuyên.
Bꢜng 3.3. Tꢖn suꢣt khai thai thác thꢩy sꢜn cꢩa các hꢟ ꢕ xã Cꢪm
Thanh
Thôn 2 Thôn 3 Thôn 8 Tꢨng Tꢵ lꢟ
Khai thác thưꢚng xuyên
5
9
1
3
KPH
2
6
30%
70%
Khai thác không thưꢚng xuyên
14
Ghi chú: KPH: không phát hiện
Bꢜng 3.4. Phương thꢦc khai thác thꢩy sꢜn cꢩa các hꢟ ꢕ xã Cꢪm
Thanh
Phương thꢧc Khai thác thưꢤng xuyên Khai thác không thưꢤng xuyên
khai thác
Cào
Sꢓ hꢱ
Tꢵ lꢟ
8,8%
11,8%
14,7%
2,9%
2,9%
Sꢓ hꢱ
Tꢵ lꢟ
5,9%
3
4
5
1
1
4
4
Lưꢑi
11,8%
8,8%
Lꢚ
3
Lưꢙm
Xung ñiꢢn
11
32,4%
Không phát hiꢢn
13
Tꢶ lꢢ
40.0%
35.0%
30.0%
25.0%
20.0%
15.0%
10.0%
5.0%
khai thác không thưꢁng xuyên
khai thác thưꢁng xuyên
8.8%
32.4%
11.8%
5.9%
14.7%
11.8%
8.8%
cào
2.9%
2.9%
Phương thꢦc khai thác
0.0%
lưꢀi
lꢁ
lưꢂm
xung ñiꢃn
Hình 3.3. Tꢶ lꢢ phương thꢦc khai thác thꢩy sꢜn trong rꢐng dꢐa tꢘi xã
Cꢪm Thanh
Kꢠt quꢜ ꢕ bꢜng 3.3, bꢜng 3.4 và hình 3.3 cho thꢣy, ngưꢚi dân
ñánh bꢬt nguꢮn lꢙi ñꢟng vꢓt trong rꢐng dꢐa nưꢑc bꢨng nhiꢧu phương
thꢦc khác nhau và phương thꢦc nhꢝt bꢨng tay chiꢠm tꢶ lꢢ cao nhꢣt
(35%), nhưng chꢩ yꢠu tꢓp trung ꢕ các hꢟ khai thác không thưꢚng
xuyên. Đꢝt lꢚ và thꢜ lưꢑi là hai phương thꢦc ñánh bꢬt mà bà con
thưꢚng hay sꢗ dꢡng (chiꢠm 23,5%). Lꢚ là loꢘi phương tiꢢn dùng
ñánh bꢬt tꢣt cꢜ các loài ñꢟng vꢓt di chuyꢥn ñưꢙc và khai thác triꢢt ñꢥ
kꢥ cꢜ cá con vꢑi hiꢢu quꢜ rꢣt cao. Lưꢑi cũng có khꢜ năng bꢬt ñưꢙc
nhꢭng con vꢓt có khꢜ năng di chuyꢥn và nꢠu mꢬc lưꢑi nhꢞ và sꢔ lꢑp
lưꢑi nhiꢧu thì khꢜ năng bꢬt ñưꢙc các loài ñꢟng vꢓt hiꢢu quꢜ hơn. Các
dꢡng cꢡ như cào chiꢠm 15%, xung ñiꢢn chiꢠm 3% nhưng cũng là
dꢡng cꢡ hꢩy diꢢt, ñꢥ lꢘi hꢓu quꢜ lâu dài. Dꢡng cꢡ cào gây ra sꢒ xáo
trꢟn nꢧn ñáy. Đánh cá bꢨng ñiꢢn gây hꢩy diꢢt hoꢝc gây hꢘi hꢖu hꢠt
các loài cá, bao gꢮm cꢜ ꢣu trùng và cá con.
14
3.2.3. Tình hình khai thác và sꢪ dꢫng nguꢬn lꢭi dꢠa nưꢡc phꢫc
vꢫ du lꢴch sinh thái tꢲi xã Cꢳm Thanh
Hoꢘt ñꢟng du lꢫch sinh thái tꢘi xã Cꢪm Thanh hiꢢn ñang
trong giai ñoꢘn triꢥn khai. Nhiꢧu công ty du lꢫch ñang khai thác các
chuyꢠn du lꢫch sinh thái trong rꢐng dꢐa Bꢜy Mꢱu và tham quan làng
nghꢧ dꢐa nưꢑc tꢘi xã Cꢪm Thanh. Trong ñó, Công ty EcoTour Hꢟi
An hiꢢn ñang chiꢠm thꢫ phꢖn rꢣt lꢑn (3.000 lưꢙt khách/năm) và Công
ty Du lꢫch Cꢟng ñꢮng Dꢐa nưꢑc Cꢪm Thanh vꢐa mꢑi hoꢘt ñꢟng
tháng 5/2011. Các hoꢘt ñꢟng du lꢫch sinh thái trong rꢐng dꢐa nưꢑc
mà du khách yêu thích là chèo thúng, chèo thuyꢧn, cùng ngư dân
ñánh bꢬt cá, quăng lưꢑi,... Ngoài các hoꢘt ñꢟng trên, du khách còn
ñꢘp xe vòng quanh xã Cꢪm Thanh, thăm quan làng nghꢧ dꢐa nưꢑc và
các di tích lꢫch sꢗ trong xã như bia chiꢠn tích, lăng Ông, lăng Bà,...
Tuy nhiên, hiꢢn nay, du khách tham quan rꢐng dꢐa còn chưa ñưꢙc
thưꢕng thꢦc hương vꢫ quꢜ dꢐa nưꢑc do quꢜ dꢐa nưꢑc ꢕ ñây quá nhꢞ
nên không thꢥ ăn ñưꢙc.
Ngoài ra, xã cũng ñang triꢥn khai du lꢫch sinh thái
“homestay” và mꢛi hoꢘt ñꢟng du lꢫch cꢩa du khách ñꢧu gꢬn liꢧn vꢑi
nguꢮn lꢙi dꢐa nưꢑc.
3.3. LꢎI ÍCH KINH Tꢞ Tꢐ NGUꢏN LꢎI DꢐA NƯꢋC ꢗ XÃ
CꢑM THANH
3.3.1. Giá trꢴ kinh tꢣ các nguꢬn lꢭi dꢠa nưꢡc tꢲi xã Cꢳm Thanh
qua các năm
Giá trꢫ kinh tꢠ các sꢜn phꢪm tꢐ dꢐa nưꢑc và giá trꢫ kinh tꢠ
các loài thꢩy sꢜn ngày càng tăng theo nhu cꢖu và thꢚi gian.
3.3.2. Lꢭi ích kinh tꢣ tꢠ viꢟc sꢮ hꢶu, khai thác và chꢣ biꢣn lá dꢠa
nưꢡc
15
Bꢜng 3.7. Tꢶ lꢢ các hꢟ thuꢟc các nhóm nghꢧ khai thác trꢒc tiꢠp cây
dꢐa nưꢑc
Thôn 2
Thôn 3
Thôn 8
Nhóm nghꢯ
Sꢔ lưꢙng Tꢶ lꢢ
Sꢔ lưꢙng
Tꢶ lꢢ
Sꢔ lưꢙng Tꢶ lꢢ
(1) Hꢟ có dꢐa nưꢑc,
khai thác và chꢠ biꢠn
dꢐa nưꢑc
10
16
6
27%
4
8
5
10,3%
2
7
3
5,7%
20%
8,6%
(2) Hꢟ có dꢐa nưꢑc,
không khai thác dꢐa
nưꢑc
42,3%
16,2%
20,5%
12,8%
(3) Hꢟ làm thuê cho
các cơ sꢕ khai thác
và chꢠ biꢠn dꢐa nưꢑc
3.3.2.1. Thu nhꢏp trung bình hàng năm cꢐa các hꢅ gia ñình sꢑ
hꢒu dꢍa nưꢈc
ꢷ xã Cꢪm Thanh, dꢐa nưꢑc ñưꢙc các hꢟ dân sꢕ hꢭu nꢠu bán
khoán thì có giá trung bình 300.000 ñꢮng/sào/lꢖn khai thác. Đꢔi vꢑi
dꢐa nưꢑc nơi ñây, ngưꢚi dân cho biꢠt rꢣt ít tꢔn công chăm sóc. Như
vꢓy, ñó là sꢔ tiꢧn mꢴi năm các hꢟ gia ñình này kiꢠm lꢙi ròng tꢐ cây
dꢐa nưꢑc mà mình sꢕ hꢭu chꢲ thông qua giai ñoꢘn bán khoán. Kꢠt
quꢜ ñiꢧu tra vꢧ thu nhꢓp tꢐ sꢕ hꢭu dꢐa nưꢑc thꢥ hiꢢn ꢕ hình 3.6.
16
1600
1400
1200
1000
800
600
400
200
0
1.8
1.6
1.4
1.2
1
1.65
1.457
1.245
2
m
0.8
0.6
0.4
0.2
0
thôn 2
Diꢃn tích (m2)
thôn 3
thôn 8
Thu nhꢄp (triꢃu ñꢅng)
Hình 3.6. Thu nhꢓp cꢩa các hꢟ sꢕ hꢭu dꢐa nưꢑc
3.3.2.2. Thu nhꢏp trung bình hàng năm cꢐa hꢅ sꢓn xuꢄt tꢄm lꢋp
dꢍa nưꢈc
Bꢜng 3.9. Thu nhꢓp trung bình cꢩa hꢟ sꢜn xuꢣt tꢣm lꢙp ꢕ xã Cꢪm
Thanh
Thu nhꢩp
trung bình
(triꢟu ñꢬng/năm)
71,4
Hꢟ sꢓ
biꢣn thiên
(Cv %)
33,4%
Sꢓ hꢱ
Tꢵ lꢟ
Hꢟ sꢜn xuꢣt lꢑn
Hꢟ sꢜn xuꢣt nhꢞ
5
4,5%
9,9%
11
11,7
23,3%
3.3.2.3. Thu nhꢏp trung bình hàng năm cꢐa thꢋ làm thuê cho các
cơ sꢑ sꢓn xuꢄt tꢄm lꢋp
Quy trình khai thác và chꢠ biꢠn dꢐa nưꢑc tꢔn nhiꢧu công
sꢦc, thꢚi gian và ñòi hꢞi phꢜi có kinh nghiꢢm. Vì vꢓy, tùy theo năng
lꢒc và ngày công làm viꢢc mà ngưꢚi làm thuê ñưꢙc hưꢕng mꢦc
lương khác nhau.
17
Bꢜng 3.10. Thu nhꢓp trung bình năm cꢩa thꢙ làm thuê cho các cơ sꢕ
sꢜn xuꢣt tꢣm lꢙp
Thu nhꢩp trung bình
Sꢓ ngưꢤi
Tꢵ lꢟ
(triꢟu ñꢬng/năm)
30 – 40
Thꢙ hưꢕng lương theo tháng
Thꢙ hưꢕng lương theo ngày
6
9
2,2%
3,3%
4 – 5
Công viꢢc bà con làm thuê chꢩ yꢠu là: chꢝt dꢐa, tách, phơi
dꢐa, ngâm dꢐa, kꢠt mái lá, kꢠt mái tranh, kꢠt tꢣm phên, sꢬp xꢠp, bꢜo
quꢜn, theo chꢩ ñi dꢒng công trình cho khách.
3.3.3. Lꢭi ích kinh tꢣ tꢠ nguꢬn lꢭi thꢢy sꢥn trong vùng dꢠa nưꢡc
Bꢜng 3.11. Thu nhꢓp trung bình năm cꢩa các hꢟ ñánh bꢬt trong rꢐng
dꢐa nưꢑc
Thôn 2 (n = 14) Thôn 3 (n = 4) Thôn 8 (n = 2)
Tꢶ lꢢ các hꢟ (%)
37,8%
6,035
77,7%
10,3%
4,125
96,1%
5,7%
3
Thu nhꢓp (triꢢu ñꢮng)
Hꢢ sꢔ biꢠn thiên (Cv%)
47,1%
Sꢔ hꢟ ñánh bꢬt thꢩy sꢜn ꢕ thôn 2 chiꢠm tꢶ lꢢ khá cao
(37,8%) trong toàn thôn, các xã còn lꢘi chꢲ chiꢠm 10,3% (thôn 3) và
5,7% (thôn 8). Thôn 2 có ưu thꢠ vꢧ vꢫ trí ñꢫa lý tꢒ nhiên là thuꢟc
vùng sông nưꢑc và gꢖn cꢗa sông, hơn nꢭa thôn 2 sꢕ hꢭu diꢢn tích
dꢐa nưꢑc nhiꢧu hơn các thôn khác nên các nguꢮn lꢙi thꢩy sꢜn cũng
tꢓp trung ꢕ ñây nhiꢧu hơn, kꢠt quꢜ này ñưꢙc trình bày ꢕ hình 3.7.
18
6.5
6.0
5.5
5.0
4.5
4.0
3.5
3.0
y=0,11774 + 2,22816
n = 3
r = 0,93231
5
10
15
20
25
30
dien tich dua nuoc (ha)
Hình 3.7. Sꢒ tương quan giꢭa thu nhꢓp tꢐ khai thác thꢩy sꢜn
vꢑi diꢢn tích dꢐa nưꢑc ꢕ các thôn
Kꢠt quꢜ ꢕ hình 3.7 cho thꢣy, thu nhꢓp tꢐ hoꢘt ñꢟng khai thác
thꢩy sꢜn trong rꢐng dꢐa nưꢑc và diꢢn tích dꢐa nưꢑc tꢘi các thôn có
mꢔi tương quan thuꢓn. Thôn 2 chiꢠm diꢢn tích dꢐa nưꢑc cao nhꢣt
nên thu nhꢓp tꢐ khai thác thꢩy sꢜn cũng cao nhꢣt, tiꢠp ñꢠn là thôn 3
và sau cùng là thôn 8.
3.3.4. Đánh giá chung vꢯ giá trꢴ kinh tꢣ cꢢa nguꢬn lꢭi dꢠa nưꢡc
tꢲi xã Cꢳm Thanh
3.3.4.1. Tꢔng giá trꢇ kinh tꢕ cꢐa nguꢌn lꢋi dꢍa nưꢈc tꢂi xã Cꢎm
Thanh
Nguꢮn lꢙi tꢐ khai thác lá và chꢠ biꢠn lá dꢐa nưꢑc là lꢑn nhꢣt,
tiꢠp ñꢠn là khai thác thꢩy sꢜn và cuꢔi cùng là nguꢮn lꢙi tꢐ du lꢫch.
Ưꢑc tính tꢯng giá trꢫ kinh tꢠ nguꢮn lꢙi dꢐa nưꢑc cꢩa xã mang lꢘi cho
cꢟng ñꢮng là 5.047.000.000 ñꢮng/năm, tương ñương 67.290.000
ñꢮng/ha/năm (~ 3.364 USD).
3.3.4.2. Đóng góp cꢐa nguꢌn lꢋi dꢍa nưꢈc trong tꢔng thu nhꢏp cꢐa
mꢖi hꢅ trong xã Cꢎm Thanh
19
Bꢜng 3.13. Đóng góp cꢩa nguꢮn lꢙi dꢐa nưꢑc so vꢑi tꢯng thu nhꢓp
cꢩa mꢴi hꢟ ꢕ xã Cꢪm Thanh
Thôn 2
Thôn 3
Thôn 8
Tꢯng thu nhꢓp (ñꢮng/năm)
Thu nhꢓp tꢐ nguꢮn lꢙi dꢐa
nưꢑc (ñꢮng/năm)
24.560.000
27.190.000
29.420.000
15.870.000
51,4%
12.530.000
32,2%
3.050.000
13,5%
Đóng góp cꢩa dꢐa nưꢑc trong
Tꢯng thu nhꢓp (%)
Thu nhꢓp tꢐ nguꢮn lꢙi dꢐa nưꢑc chiꢠm mꢟt phꢖn ñáng kꢥ
trong tꢯng thu nhꢓp cꢩa các hꢟ, cꢡ thꢥ: mꢦc ñꢟ ñóng góp tꢐ nguꢮn
lꢙi dꢐa nưꢑc ꢕ thôn 2 là lꢑn nhꢣt (chiꢠm 51,4%), tiꢠp theo ñó là thôn
3 (32,2%) và sau cùng là thôn 8 (13,5%).
3.4. NHꢕN THꢅC CꢚA CꢉNG ĐꢏNG Vꢇ VAI TRÒ KHU Hꢆ
DꢐA NƯꢋC VÀ TÌNH TÌNH QUꢜN LÝ NGUꢏN LꢎI DꢐA
NƯꢋC CꢚA CHÍNH QUYꢇN
3.4.1. Nhꢩn thꢧc cꢢa cꢱng ñꢬng vꢯ vai trò khu hꢟ dꢠa nưꢡc
Kꢠt quꢜ ñiꢧu tra vꢧ nhꢓn thꢦc tꢖm quan trꢛng cꢩa khu hꢢ dꢐa
nưꢑc ñưꢙc thꢒc hiꢢn trên 40 ngưꢚi dân thꢥ hiꢢn ꢕ bꢜng 3.14.
Bꢜng 3.14. Nhꢓn thꢦc cꢩa ngưꢚi dân vꢧ tꢖm quan trꢛng cꢩa
khu hꢢ dꢐa nưꢑc ꢕ xã Cꢪm Thanh
Sꢓ ngưꢤi
Tꢵ lꢟ
Các vai trò khu hꢟ dꢠa nưꢡc
Cung cꢣp thꢩy sꢜn
Môi trưꢚng sꢔng cꢩa thꢩy sꢜn
Ngăn gió bão
39
38
38
35
7
97,5%
95%
95%
Chꢔng xói mòn
87,5%
17,5%
97,5%
Tꢘo cꢜnh ñꢤp
Giá trꢫ kinh tꢠ
39
20
Hơn 87,5% ngưꢚi dân cho rꢨng dꢐa nưꢑc có vai trò rꢣt lꢑn
trong bꢜo vꢢ môi trưꢚng và ñem lꢘi nguꢮn thu nhꢓp cho ngưꢚi dân.
Đꢦng ñꢖu là các giá trꢫ liên quan ñꢠn viꢢc khai thác các nguꢮn lꢙi
thꢩy sꢜn trong dꢐa nưꢑc. Tiꢠp ñꢠn là các giá trꢫ bꢜo vꢢ, giꢜm nhꢤ tác
ñꢟng thiên tai cho bà con như dꢐa nưꢑc có khꢜ năng chꢬn sóng và
gió rꢣt tꢔt khi có gió bão xꢜy ra. Còn ñꢔi vꢑi giá trꢫ thꢪm mꢳ, ña phꢖn
bà con xem nhꢤ hơn.
3.4.2. Tình hình quꢥn lý nguꢬn lꢭi dꢠa nưꢡc cꢢa chính quyꢯn
Chính quyꢧn xã quꢜn lý diꢢn tích mꢝt ñꢣt và mꢝt nưꢑc, ñꢫnh
hưꢑng cho dân chăm sóc, bꢜo vꢢ, khai thác và sꢗ dꢡng dꢐa nưꢑc và
thꢩy sꢜn. Xã thu thuꢠ ñꢔi vꢑi các hꢟ sꢜn xuꢣt kinh doanh nghꢧ chꢠ
biꢠn dꢐa. Ngoài ra, xã không thu thuꢠ ñꢔi vꢑi các hꢟ sꢕ hꢭu và khai
thác dꢐa nưꢑc cũng như các nguꢮn lꢙi thꢩy hꢜi sꢜn trong rꢐng dꢐa.
Đꢥ hꢘn chꢠ viꢢc khai thác dꢐa nưꢑc và nguꢮn lꢙi thꢩy sꢜn
bꢐa bãi, nhꢨm tꢘo ñiꢧu kiꢢn cho dꢐa nưꢑc có khꢜ năng phꢡc hꢮi và
ñꢜm bꢜo môi trưꢚng sꢔng cho các loài thꢩy sꢜn, UBND xã ñã hꢛp
vꢑi bà con trong vùng có dꢐa nưꢑc và ñã ñưa ra quy chꢠ bꢜo vꢢ dꢐa
nưꢑc và nguꢮn lꢙi thꢩy sꢜn tꢘi xã Cꢪm Thanh vào năm 2008 và ñꢝt
pan-nô (2m x 1,6m) tꢘi thôn 2.
Hiꢢn nay, chính quyꢧn ñꢫa phương khuyꢠn khích các hoꢘt
ñꢟng du lꢫch sinh thái trong xã, yêu cꢖu khách du lꢫch và các công ty
du lꢫch thꢒc hiꢢn các Quy ưꢑc vꢧ bꢜo vꢢ Dꢐa nưꢑc và Nguꢮn lꢙi
Thꢩy sꢜn trên. Hiꢢn chưa có hoꢘt ñꢟng thu thuꢠ nào ñꢔi vꢑi hoꢘt
ñꢟng du lꢫch trong rꢐng dꢐa Bꢜy Mꢱu và trong xã Cꢪm Thanh.
3.5. CÁC YꢞU Tꢊ TÁC ĐꢉNG ĐꢞN KHU Hꢆ DꢐA NƯꢋC XÃ
CꢑM THANH
3.5.1. Thành phꢷn các ngành nghꢯ chính trong xã Cꢳm Thanh
Tải về để xem bản đầy đủ
26 trang
13520
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Tóm tắt Luận văn Nghiên cứu hiện trạng và đề xuất một số định hướng khai thác, sử dụng hợp lý nguồn lợi Dừa nước tại xã Cẩm Thanh, thành phố Hội An", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tom_tat_luan_van_nghien_cuu_hien_trang_va_de_xuat_mot_so_din.pdf
