Tóm tắt Luận văn Đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp phát triển rừng ngập mặn tại huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
LÊ VĂN ĐIỆP
ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT
GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN RỪNG NGẬP MẶN
Ở HUYỆN NÚI THÀNH, TỈNH QUẢNG NAM
Chuyên ngành: Sinh thái học
Mã số: 60.42.60
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
Đà Nẵng - Năm 2015
Công trình được hoàn thành tại
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Đặng Thái Dương
Phản biện 1: PGS.TS. Nguyễn Tấn Lê
Phản biện 2: TS. Chu Mạnh Trinh
Luận văn đã được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt
nghiệp thạc sĩ Ngành sinh thái học họp tại Đại học Đà Nẵng vào ngày
26 tháng 12 năm 2015
Có thể tìm hiểu luận văn tại:
- Trung tâm Thông tin-Học liệu, Đại học Đà Nẵng
- Trường Đại Học Sư Phạm, Đại học Đà Nẵng
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Rừng ngập mặn là dạng cấu trúc thực vật đặc trưng của vùng
ven biển nhiệt đới và cận nhiệt đới, là một trong những hệ sinh thái
quan trọng (Tomlinson, 1986; FAO, 1994). Rừng ngập mặn có vai trò
hết sức quan trọng đóng góp vào năng suất vùng cửa sông ven biển, là
một trong những hệ sinh thái tự nhiên có năng suất sinh học cao nhất.
Tuy nhiên, rừng ngập mặn là hệ sinh thái nhạy cảm với tác động
của con người và thiên nhiên.
Do nhiều nguyên nhân dẫn đến rừng ngập mặn bị xâm hại
nghiêm trọng, nhiều diện tích rừng ngập mặn đang bị thu hẹp dần, đặc
biệt từ sau những năm 90 của thế kỷ trước trở lại đây, nhiều diện tích
bị chặt phá làm ao nuôi tôm, nhưng hiệu quả chỉ trong thời gian đầu,
sau đó đa số ao nuôi tôm không còn hiệu quả do dịch bệnh.
Để góp phần khắc phục hiện tượng trên, việc xác định hiện
trạng cấu trúc rừng cũng như thực tiễn công tác quản lý, bảo vệ rừng
làm cơ sở cho việc xây dựng định hướng và giải pháp phát triển rừng
ngập mặn là hết sức cần thiết.
Xuất phát từ thực tiễn trên, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài:
‘‘Đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp phát triển rừng ngập
mặn tại huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam’’.
2. Mục tiêu đề tài
2.1. Mục tiêu tổng quát
Xác định hiện trạng rừng ngập mặn và đề xuất giải pháp phát
triển rừng ngập mặn nhằm phát huy vai trò, chức năng của rừng ngập
mặn trong bảo vệ và cải tạo môi trường sống tại huyện Núi Thành, tỉnh
Quảng Nam.
2.2. Mục tiêu cụ thể
- Đánh giá được hiện trạng về rừng ngập mặn và xác định một
số yếu tố sinh thái tại huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam.
2
- Đánh giá hiện trạng công tác bảo vệ, quản lý và phát triển rừng
ngập mặn tại huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam.
- Đề xuất các giải pháp phát triển rừng ngập mặn tại huyện Núi
Thành, tỉnh Quảng Nam.
3. Ý nghĩa khoa học của đề tài
3.1. Ý nghĩa khoa học
Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ cung cấp các số liệu khoa học
về rừng ngập mặn ở huyện Núi Thành, các giải pháp phục hồi và phát
triển rừng có hiệu quả, góp phần làm phong phú thêm dẫn liệu khoa
học rừng ngập mặn ở duyên hải miền Trung nói riêng và của Việt Nam
nói chung.
3.2. Ý nghĩa thực tiễn
Kết quả nghiên cứu của đề tài về cấu trúc sinh thái, đa dạng sinh
học... sẽ làm cơ sở cho việc chọn loài cây trồng, kỹ thuật gây trồng
phù hợp với điều kiện lập địa, phục hồi lại diện tích rừng ngập mặn đã
bị chặt phá trong thời gian qua và quản lý bền vững rừng ngập mặn;
đồng thời mở rộng phát triển rừng ngập mặn trên địa bàn huyện Núi
Thành nói riêng, tỉnh Quảng Nam nói chung.
CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ RỪNG NGẠP MẶN TRÊN
THẾ GIỚI
1.1.1. Khái niệm về rừng ngập mặn
1.1.2. Diện tích và phân bố rừng ngập mặn trên thế giới
1.1.3. Một số lĩnh vực nghiên cứu về rừng ngập mặn trên thế giới
1.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ RỪNG NGẬP MẶN TẠI
VIỆT NAM
1.2.1. Diện tích và phân bố của rừng ngập mặn ở Việt Nam
1.2.2. Một số nghiên cứu về rừng ngập mặn ở Việt Nam
1.2.3. Các loài cây trồng rừng ngập mặn chủ yếu ở Việt Nam
3
1.3. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU RỪNG NGẬP MẶN TẠI TỈNH
QUẢNG NAM VÀ HUYỆN NÚI THÀNH
1.4. TỔNG QUAN VỀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU
1.4.1. Điều kiện tự nhiên
1.4.2. Điều kiện kinh tế, xã hội
CHƯƠNG 2
ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
Rừng ngập mặn tại huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam.
2.1.2. Phạm vi nghiên cứu.
- Thời gian từ tháng 05/2014 đến tháng 5/2015.
- Về không gian: rừng trồng và rừng ngập mặn tự nhiên tại
huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam.
2.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
- Đánh giá hiện trạng rừng ngập mặn tại huyện Núi Thành
- Đánh giá đa dạng thực vật rừng ngập mặn tại huyện Núi Thành
- Đánh giá một số yếu tố sinh thái tại rừng ngập mặn ở huyện
Núi Thành
- Hiện trạng quản lý, bảo vệ và phát triển rừng ngập mặn tại
huyện Núi Thành
- Đề xuất các giải pháp phát triển rừng ngập mặn tại huyện Núi Thành
2.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.3.1. Phương pháp thu thập số liệu
a. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
Các số liệu về tình hình cơ bản của khu vực nghiên cứu, công
tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng ngập mặn, các thông tin liên
quan đến đặc điểm hình thái, sinh thái, vật hậu học của một số loài
cây… được thu thập từ phỏng vấn, sách, tạp chí.
4
b. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
- Phương pháp điều tra theo tuyến: Trong khu vực nghiên cứu,
chúng tôi chọn tuyến điều tra dọc bờ sông và bờ đê nơi có rừng ngập
mặn. Vị trí địa điểm thu mẫu được xác định trên bản đồ và GPS.
- Lập ô tiêu chuẩn: Trong quá trình nghiên cứu rừng ngập mặn
huyện Núi Thành, chúng tôi chọn ô tiêu chuẩn hình vuông có kích
thước (10m x 10m) = 100m2. Vị trí đặt ÔTC đảm bảo tính đặc trưng.
Kết hợp điều tra theo tuyến và điều tra ô tiêu chuẩn để thu thập
các số liệu sau:
+ Xác định thành phần loài: xác định tên loài ngoài thực địa,
nhưng loài chưa xác định được thì thu mẫu để định danh loài sau.
+ Mật độ: đếm số cây trong mỗi ÔTC rồi tính ra số cây/ha.
+ Xác định độ tàn che bằng cách đo đường kính tán cây.
- Đo độ mặn: được đo bằng khúc xạ kế độ mặn AZ.
- Đo biên độ triều: được đo bằng thước chia đơn vị đo đến cm.
- Độ lầy thụt được xác định bằng độ lún nền.
- Phỏng vấn, thu thập thông tin từ người dân trong khu vực về
thực trạng trong công tác quản lý, bảo vệ và nhu cầu phát triển rừng
ngập mặn.
- Phỏng vấn các cán bộ các ban, ngành của xã, huyện có liên
quan về cơ chế, chính sách quản lý rừng ngập mặn.
2.3.2 Phương pháp xử lý số liệu
- Các số liệu thu thập từ nguồn thứ cấp được tổng hợp, chọn lọc
và phân tích dựa trên các nội dung cần thiết.
- Các thông tin và số liệu thu thập từ việc phỏng vấn các cán bộ có
liên quan và người dân địa phương được chọn lọc, kiểm tra chéo, xử lý và
phân tích nhằm phục vụ cho việc giải thích kết quả nghiên cứu.
- Các số liệu thu thập từ việc đo đếm ngoài hiện trường, phỏng
vấn những người có trách nhiệm sẽ được phân loại và xử lý theo hình
thức thống kê mô tả dưới sự hỗ trợ của phần mềm Excel.
- Mật độ được tính theo công thức:
5
N
N/ha =
x 10.000
Sô
Trong đó: N/ha: Mật độ của cây rừng trên 1 ha.
N: Số lượng cá thể các loài trên mỗi ô điều tra.
Sô: Diện tích ô tiêu chuẩn.
ni
m
- Xác định tỷ lệ tổ thành theo công thức: n% =
x 100
ni
i1
Trong đó: n%: Phần trăm tổ thanh của loài
ni: Số cá thể loài thứ i trong khu vực nghiên cứu
- Độ tàn che được tính theo công thức
TC = S (của cây trong ô tiêu chuẩn)/100
- Đánh giá đa dạng loài:
+ Đa dạng về thành phần loài: sử dụng phương pháp so sánh
hình thái giải phẫu để định danh thực vật theo tài liệu chuyên môn tại
Khoa Lâm nghiệp, Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Huế
+ Đa dạng về dạng sống: số dạng sống của các loài/tổng số loài
+ Chỉ số đa dạng loài Shannon - Weiner:
k
ni
H’ =
∑
t i * ln(t i ) , với t i =
i1
Ni
Trong đó:H’ : Chỉ số đa dạng loài Shannon - Weiner;
ni : Số lượng cá thể của loài thứ I trong mỗi ô tiêu chuẩn;
N i : Tổng số cá thể của ô tiêu chuẩn.
H’ : Chỉ số H’ càng lớn thì mức độ đa dạng, đồng đều giũa
các loài càng cao.
k
ni (ni 1)
+ Chỉ số đa dạng Simpson:
D
= ∑
i1
Ni (Ni 1)
Trong đó:D: Chỉ số đa dạng Simpson;
n i : Số lượng cá thể của loài thứ i trong mỗi ô tiêu chuẩn;
6
N i : Tổng số cá thể của ô tiêu chuẩn.
Như vậy, giá trị của D nằm trong khoảng: 0
D 1
CHƯƠNG 3
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
3.1. HIỆN TRẠNG RỪNG NGẬP MẶN TẠI HUYỆN NÚI THÀNH
3.1.1. Diện tích và phân bố rừng ngập mặn
Bảng 3.1. Diện tích rừng ngập mặn tại huyện Núi Thành
Đơn vị: ha
Diện tích rừng ngập mặn
Diện tích tự
nhiên
TT
Địa điểm
ha
%
01 Tam Giang
02 Tam Hải
1.154,71
1.568,96
1.139,98
5.171,46
1.674,87
457,48
29,538
14,901
0,507
7,762
1,591
1,261
55,56
53,19
26,81
0,91
13,97
2,86
2,26
100
03 Tam Quang
04 Tam Nghĩa
05 Tam Mỹ Đông
06 TT Núi Thành
Tổng cộng
11.167,46
Tổng diện tích rừng ngập mặn tại huyện Núi Thành là 55,56 ha.
Phân bố dọc bãi bồi, bờ đê của các con sông chảy 6 xã, thị trấn. Trong
đó rừng ngập mặn phân bố nhiều nhất tại xã Tam Giang với 29,538 ha,
ít nhất tại xã Tam Quang với 0,507 ha.
Diện tích rừng ngập mặn đã bị suy giảm một cách nghiêm trọng,
do nhiều nguyên nhân khác nhau nhưng chủ yếu là hậu quả của việc
phá rừng làm ao nuôi tôm và công tác quản lý, quy hoạch phát triển
rừng không hiệu quả.
7
3.1.2. Một số đặc trưng về cấu trúc rừng ngập mặn
a. Cấu trúc về mật độ
Mật độ trung bình cây ngập mặn chính ở toàn bộ khu vực
nghiên cứu tương đối cao. Như vậy, hệ thực vật ngập mặn thích nghi
tốt với các điều kiện môi trường tại địa phương. Trong đó mật độ trung
bình giữa rừng tự nhiên và rừng trồng có sự chênh lệch nhau, và mật
độ cao nhất là những lâm phần hình thành sau.
Bảng 3.8. Bảng cấu trúc mật độ cây ngập mặn chính tại huyện Núi Thành
Số cây bình
TT
Vị trí
Mật độ
quân/ÔTC
01 Xã Tam Giang
02 Xã Tam Hải
70,77 cây/ÔTC
143,55 cây/ÔTC
8,33 cây/ÔTC
68,66 cây/ÔTC
72,00 cây/ÔTC
80,66 cây/ÔTC
7.077 cây/ha
14.355 cây/ha
833 cây/ha
03 Xã Tam Quang
04 Xã Tam Nghĩa
05 Xã Tam Mỹ Đông
06 TT Núi Thành
6.866 cây/ha
7.200 cây/ha
8.066 cây/ha
7.399 cây/ha
Trung bình
b. Cấu trúc tổ thành
Bảng 3.10. Công thức tổ thành loài cây rừng ngập mặn chính thức tại
huyện Núi Thành
Địa điểm
Quần xã
Mắm quăn - Bần chua -
Đước đôi - Mắm trắng -
Vẹt trụ - Cóc trắng - Giá
Mắm quăn - Bần chua -
Đước đôi - Mắm trắng-
Vẹt trụ - Cóc trắng - Giá
Mắm trắng
Công thức
72,99% Mq + 15,22% Bc +
3,61% Đđ + 3,45% Mt + 2,19%
Vt + 1,72% Ct + 0,78% G
85,7% Mq + 6,9% Bc + 2,7%
Đđ + 2,3% Mt + 1,3% Vt +
0,6% Ct + 0,5% G
100%
Tam Giang
Tam Hải
Tam Quang
Tam Nghĩa
Dừa nước
100%
Tam Mỹ Đông
TT Núi Thành
Dừa nước
100%
Dừa nước
100%
Chú thích: Mq: mắm quăn
Bc: bần chua Đđ: đước đôi
G: giá
Mt: mắm trắng Vt : vẹt trụ Ct : cóc trắng
8
Cấu trúc tổ thành cây ngập mặn ở huyện Núi Thành tương đối
đơn giản, tại khu vực rừng trồng thì 100% là dừa nước, khu vực rừng
tự nhiên quần thể mắm chiếm ưu thế về tổ thành, tiếp theo là quần thể
bần chua và thấp nhất là quần thể giá.
c. Độ tàn che rừng ngập mặn
Qua kết quả nghiên cứu tại các ô tiêu chuẩn có độ tàn che được
thể hiện qua bảng 3.11.
Bảng 3.11. Độ tàn che rừng ngập mặn huyện Núi Thành
TT
01
02
03
04
05
06
Địa điểm
Tam Giang
Độ tàn che
0,77
Trung bình
0,72
Tam Hải
0,67
Tam Quang
Tam Nghĩa
Tam Mỹ Đông
TT Núi Thành
0,68
0,68
0,81
0,80
0,82
0,87
Theo bảng 3.11 cho thấy độ tàn che của các vị trí trong khu vực
nghiên cứu có sự chênh lệch nhau lớn. Độ tàn che cao nhất là khu vực
rừng, trong đó thị trấn Núi Thành có mật độ tàn che lớn nhất với 0,87;
còn khu vực rừng tự nhiên mật độ tàn che thấp hơn, trong đó thấp nhất
là xã Tam Hải với 0,67.
d. Cấu trúc tầng thứ
Cấu trúc tầng thứ của rừng đơn giản, cụ thể như sau:
- Rừng ngập mặn là rừng trồng thuần loài dừa nước trên địa bàn
các xã Tam Nghĩa, Tam Mỹ Đông và thị trấn Núi Thành có một tầng tán;
- Rừng ngập mặn là rừng tự nhiên nằm trên địa bàn xã Tam
Quang có một loài mắm trắng có một tầng tán, chiều cao bình quân
khoảng 14,5m, dưới tán có một số cây tái sinh của cây mẹ;
- Rừng ngập mặn là rừng tự nhiên nằm trên địa bàn xã Tam
Giang và Tam Hải có cấu trúc ba tầng tán, tầng thứ nhất là tầng cao
nhất với loài mắm trắng và đước, tầng thứ hai là tầng có chiều cao
trung bình gồm các loài vẹt dù, bần chua, tầng thứ ba có chiều cao
thâp nhất với loài mắm quăn.
9
3.2. ĐA DẠNG THỰC VẬT RỪNG NGẬP MẶN TẠI HUYỆN
NÚI THÀNH, TỈNH QUẢNG NAM
3.2.1. Đa dạng về thành phần loài thực vật rừng ngập mặn
Bảng 3.12. Danh mục các loài thực vật ngập mặn tại huyện Núi Thành
TÊN PHỔ
DẠNG NHÓM
SỐNG TV
TT
TÊN KHOA HỌC
THÔNG
1,Họ Bần
Bần chua
Sonnerataceae
1
Sonneratia caseolaris (L.) Engl
G
TVC
2,Họ Mắm
Mắm trắng
Mắm quăn
3,Họ Đước
Đước đôi
Avicenniacaea
2
3
Avicennia alba Bakhuiz
Avicennia lanata Ridl
Rhizophoraceae
G
G
TVC
TVC
4
5
Rhizophora apiculatta Blume
G
G
TVC
TVC
Vẹt trụ
Bruguiera cylindrica (L.) Blume
4,Họ Thầu dầu Euphorbiaceae
6
7
Giá
Excoecaria agallocha (L.)
G
C
TVC
Cỏ sữa lớn
5,Họ Bàng
Cóc trắng
6,Họ Bông
Tra lâm vồ
7,Họ Dừa
Euphorbia thymifolia Burm
Combretaceae
TGNM
8
9
Lumnitzera racemose Willd
Malvaceae
G
G
G
TVC
TGNM
TVC
Thespesia populnea (L) Soland
Arecaceae
10 Dừa nước
8,Họ Bìm bìm
Nypa fruticans Wurmb
Convulvulaceae
11 Rau Muống biểnIpomoea pes-caprate (L) Sweet
DL TGNM
9,Họ Ráng
12 Ráng đại
10,Họ Cói
Pteridaceae
Acrostichum aureum L
Cyperaceae
C
TGNM
13 Cỏ cú biển
14 Năng
Cyperus stoloniferus Retz
Cyperrus sp
C
C
TGNM
TGNM
11,Họ Sam biển Aizoaceae
10
TÊN PHỔ
DẠNG NHÓM
SỐNG TV
TT
TÊN KHOA HỌC
THÔNG
15 Sam biển
12,Họ Bứa
16 Mù u
Trianthema portulacastrum L
Clusiaceae
C
G
G
TGNM
TGNM
TGNM
Calophyllum inophyllum L
13,Họ Trúc đào Apocynaceae
17 Mướp sát
14,Họ Phi lao
Cerbera manghas L
Casuarinaceae
Phi lao
18
Casuarina equisetifolia JR.et.G.Forst
G
G
TGNM
TGNM
(Dương liễu)
15,Họ Dứa dại
19 Dứa dại
Pandanaceae
Pandanus odoratissimus L.
Ghi chú: G: Cây gỗ
TVC: Thực vật ngập mặn chính TGNM: Thực vật tham gia
ngập mặn
C: Cây cỏ
DL: Cây dây leo
Hệ thực vật ngập mặn ở huyện Núi Thành có 19 loài thuộc 15
họ. Trong đó có 8 loài thực vật ngập mặn chính thuộc 6 họ và 11 loài
tham gia vào rừng ngập mặn thuộc 10 họ.
Đối chiếu với các kết quả nghiên cứu về thành phần các loài cây
ngập mặn của Phan Nguyên Hồng (2003), Hoàng Văn Thơi (2005),
Trần Hiếu Quang và công sự (2013); Dương Viết Tình và cộng sự
(2012); Võ Thị Hoài Thông (2011); Dương Thị Kim (2011), Huỳnh
Thị Thúy Hồng (2008), Nguyễn Thu Phương (2010), Phạm Tài Mình
(2011, 2015).
Như vậy, hệ thực vật rừng ngập mặn ở khu vực nghiên cứu có
tính đa dạng về thành phần loài không cao, đặc trưng cho hệ thực vật
ngập mặn ở trung trung bộ, có sự phân bố và sự đa dạng về loài thấp
hơn so với các vùng rừng ngập mặn ở miền bắc và miền nam.
3.2.2. Đa dạng về dạng sống các loài cây ngập mặn
Qua điều tra cây ngập mặn tại khu vực có nhiều dạng sống khác nhau.
11
Bảng 3.14. Tỷ lệ các dạng sống của thực vật ngập mặn tại huyện Núi Thành
STT Dạng sống
Ký hiệu
Số lượng loài
Tỷ lệ (%)
69,4
01
02
03
Cây gỗ
Cây thân cỏ
Dây leo
G
C
13
5
26,3
DL
1
5,3
Chú thích: G: Cây thân gỗ
C: Cây thân cỏ
DL: Dây leo
Qua bảng 3.14 cho thấy rằng ở thảm thực vật ngập mặn thì loài cây
thân gỗ chiếm tỷ lệ cao nhất với 69,4%, tiếp theo là các loài cây thân cỏ
với 26,3% và thấp nhất là các loại cây dạng thân dây leo với 5,3%.
3.2.3. Các chỉ số đa dạng Sinh học
Khu vực nghiên cứu nằm trên địa bàn của 6 xã của huyện Núi
Thành, trong đó có 3 xã (Tam Nghĩa, Tam Mỹ Đông và thị trấn Núi
Thành) là rừng trồng thuần loài và xã Tam Quang chỉ suất hiện loài
mắm trắng; còn 2 xã Tam Giang và Tam Hải mỗi xã có 7 loài cây
ngập mặn. Do đó, chỉ phân tích các chỉ số đa dạng ở địa bàn 2 xã Tam
Giang và Tam Hải.
a. Chỉ số đa dạng Shannon - Weiner
- Kết quả phân tích tại xã Tam Giang
Bảng 3.15. Chỉ số đa dạng Shannon - Weiner trong các ô tiêu chuẩn ở
Tam Giang
Các
ÔTC ÔTC ÔTC ÔTC ÔTC ÔTC ÔTC ÔTC ÔTC
chỉ số
1
2
3
4
5
6
7
8
9
H’
0,385 0,119 0,252 0,256 0,357 0,254 0,345 0,229 0,068
Hmax 0,620 0,477 0,477 0,477 0,477 0,301 0,602 0,477 0,301
EH
0,620 0,249 0,529 0,748 0,748 0,843 0,573 0,480 0,224
Qua bảng 3.15 cho thấy chỉ số đa dạng loài H’của 9 ô tiêu chuẩn
biến động từ 0,068 - 0,385, trung bình là 0,251. Chỉ số H’ không đồng
đều ở các ô nghiên cứu Như vậy, sự đa dạng về thành phần loài cây ở
địa bàn xã Tam Giang là thấp.
- Kết quả phân tích tại xã Tam Hải
12
Bảng 3.16. Chỉ số đa dạng Shannon- Weiner trong các ô tiêu chuẩn ở
Tam Hải
Các
ÔTC ÔTC ÔTC ÔTC ÔTC ÔTC ÔTC ÔTC ÔTC
chỉ số
1
2
3
4
5
6
7
8
9
H’
0,026 0,050 0,068 0,039 0,505 0,704 0,425 0,285 0,388
Hmax 0,101 0,477 0,477 0,301 0,062 0,778 0,602 0,477 0,602
EH
0,087 0,104 0,142 0,131 0,389 0,909 0,707 0,597 0,562
Qua bảng 3.16 cho thấy chỉ số đa dạng loài Shannon - Weiner
(H’) của 9 ô tiêu chuẩn biến động từ 0,026 - 0,704, trung bình là 0,276.
Chỉ số H’ không đồng đều ở các ô nghiên cứu. Như vậy, sự đa dạng về
thành phần loài cây ở địa bàn xã Tam Hải là thấp.
Qua số liệu ở bảng 3.16 và 3.17 và kết quả phân tích cho thấy
chỉ số Shannon- Weiner (H’) bình quân trên địa bàn xã Tam Giang (H’
= 0,251) và Tam Hải (H’ = 0,276) có sự chênh lệch nhau.
Như vậy, thành phần loài và mức độ đồng đều giữa các loài trên
địa bàn xã Tam Hải cao hơn xã Tam Giang.
b. Chỉ số đa dạng Simpson
- Kết quả phân tích tại xã Tam Giang
Bảng 3.17. Chỉ số đa dạng Simpson trong các ô tiêu chuẩn ở xã Tam Giang
Chỉ
ÔTC ÔTC
ÔTC ÔTC ÔTC
ÔTC
6
ÔTC
7
ÔTC
8
ÔTC
9
số
1
2
3
4
5
D
0,507
0,88
0,692
0,67
0,522 0,597 0,583 0,704 0,929
Chỉ số đa dạng Simpson (D) biến động từ 0,507 - 0,929, trung
bình là 0,676. Số ô tiêu chuẩn có chỉ số dưới trung bình là 4 ô tiêu
chuẩn, chiếm 44,4%.
13
- Kết quả phân tích tại xã Tam Hải
Bảng 3.18. Chỉ số đa dạng Simpson trong các ô tiêu chuẩn ở xã Tam Hải
Chỉ ÔTC
ÔTC
2
ÔTC
3
ÔTC
4
ÔTC
5
ÔTC
6
ÔTC
7
ÔTC
8
ÔTC
9
số
1
D
0,978 0,957 0,939 0,964 0,351 0,199 0,469 0,627 0,578
Chỉ số đa dạng Simpson (D) biến động từ 0,199 - 0,978, trung
bình là 0,673. Số ô tiêu chuẩn có chỉ số dưới trung bình là 5 ô tiêu
chuẩn, chiếm 55,5%.
Qua số liệu ở bảng 3.17; 3.18 và kết quả phân tích cho thấy chỉ
số đa dang Simpson (D) bình quân trên địa bàn 2 xã Tam Giang và
Tam Hải gần tương đương nhau (0,676 và 0,673), nhưng tỷ lệ các ô
tiêu chuẩn có chỉ số đa dạng so với dưới mức trung bình của Tam
Giang (0,676) có sự chênh lệch lớn tỷ lệ các ô tiêu chuẩn có chỉ số đa
dạng so với dưới mức trung bình của Tam Hải (0,673) (Tam Giang
44,4%, Tam Hải 55,5%).
Như vậy, sự đồng đều về số lượng cá thể của các loài và mức độ
đa dạng về loài trên địa bàn xã Tam Hải cao hơn Tam Giang.
3.3. MỘT SỐ YẾU TỐ SINH THÁI TẠI RỪNG NGẬP MẶN
HUYỆN NÚI THÀNH
3.3.1. Độ mặn
Qua bảng 3.19 cho thấy độ mặn trong khu vực nghiên cứu chịu
sự ảnh hương của chế độ thủy triều, đặc điểm thủy văn và thay đổi
theo mùa trong năm.
Ngoài ra độ mặn cũng liên quan đến khoảng cách từ vị trí
nghiên cứu đến cửa sông. Ở khu vực xa của sông nhất, có độ mặn
trung bình năm 7,25‰ và khu vực có vị trí gần của sông nhất, độ mặn
trung bình 25‰. Độ mặn trung bình của cả huyện Núi Thành trong
năm là 15,5‰.
14
Bảng 3.19. Độ mặn tại các vị trí nghiên cứu ở huyện Núi Thành
Đơn vị tính: ‰
Độ mặn (‰)
Mùa mưa
Mùa khô
Địa điểm
Vị trí
Triều Triều Trung Triều Triều Trung
lên xuống bình lên xuống bình
Tam
N 15028’21’’
E 108038’56’’
N 15029’21’’
E 108038’51’’
N 15027’49’’
E 108040’16’’
N 15024’50’’
E 108039’41’’
N 15029’19’’
E 108039’31’’
N 15025’27’’
E 108039’24’’
20
23
24
5
19
20
19
4
19,5
21,5
21,5
4,5
31
33
32
12
12
16
25
26
25
8
28
29,5
28,5
10
Giang
Tam Hải
Tam
Quang
Tam
Nghĩa
Tam Mỹ
Đông
5
4
4,5
8
10
TT Núi
Thành
9
6
7,5
11
13,5
Trung bình
13,16‰
17,91‰.
Sự phân bố của các loài thực vật rừng ngập mặn cũng có sự thay
đổi theo độ mặn: Tại nơi có độ mặn cao quần xã ưu thế là mắm quăn +
bần chua; tại nơi có nồng độ muối thấp quần thể ưu thế là quần thể dừa
nước. Như vậy, độ mặn trong nước ở khu vực nghiên cứu đảm bảo cho
cây ngập mặn tồn tại tại, phát triển và có ảnh hưởng lớn tới sự phân bố
của thực vật ngập mặn trong khu vực nghiên cứu.
3.3.2. Thủy triều
Qua bảng 3.20 cho thấy biên độ ngập triều trong khu vực nghiên
cứu thấp, dao động từ 0,2 - 0,7m. Biên độ ngập triểu cao nhất là xã Tam
Giang từ 0,2 - 0,9m và thấp nhât tại các xã xa cửa sông như Tam Nghĩa,
Tam Mỹ Đông, thị trấn Núi Thành với mức dao động từ 0,1 - 0,5 m.
15
Bảng 3.20. Mức độ ngập triều tại các địa điểm điều tra tại
huyện Núi Thành
Đơn vị tính: m
Mức độ ngập triều (m)
Địa điểm
Vị trí
Biên độ
Cao nhất Thấp nhất
triều
N 15028’21’’
E 108038’56’’
N 15029’21’’
E 108038’51’’
N 15027’49’’
E 108040’16’’
N 15024’50’’
E 108039’41’’
N 15029’19’’
E 108039’31’’
N 15025’27’’
E 108039’24’’
Tam Giang
Tam Hải
0,9
0,8
0,7
0,4
0,4
0,5
0,2
0,2
0,5
0.1
0.1
0.2
0,7
0,6
0,2
0,3
0,3
0,3
Tam Quang
Tam Nghĩa
Tam Mỹ Đông
TT Núi Thành
Qua khảo sát cho thấy: khu vực xa cửa sông có biên độ triều dao
động từ 0,2 - 0,3m, cho nên cây ngập mặn tại khu vực này phần bố
không đều nhau, càng gần mép nước mật độ cao. Khu vực gần cửa
sông có biên độ triều dao động từ 0,6 - 0,7m cho nên mật độ cao nhât
thường là những khu vực giữa lâm phần.
Như vậy, chế độ triều và biên độ triều có ảnh hưởng rõ rệt đến
sự phân bố cây ngập mặn tại khu vực nghiên cứu. Càng xa cửa sông
thì tác động của dòng triều giảm xuống, biên độ triều thấp cho nên sự
phân bố của cây ngập mặn chỉ giới hạn trong phạm hẹp.
3.3.3. Khí hậu
a. Nhiệt độ
Qua bảng số liệu và biểu đồ ta thấy nhiệt độ trung bình của năm
tại huyện Núi Thành là (260C), nhiệt độ trung bình cao nhất là tháng 6
(30,60C) và nhiệt độ thấp nhất là tháng 1 (200C).
16
Nhiệt độ ở khu vực nghiên cứu tương đối phù hợp với sự sinh
trưởng của cây ngập mặn. Tuy nhiên sự thay đổi nhiệt độ giữa các mùa
trong năm gây ra sự bất lợi tới sự sinh trưởng và phát triển của cây.
b. Lượng mưa
Lượng mưa cả năm trong khu vực nghiên cứu là 2.617 mm,
được chia ra thành mùa mưa và mùa khô.
Khu vực nghiên cứu lượng mưa trung bình năm tương đối cao
(218mm), tạo điều kiện thuận lợi cho sinh trưởng và phát triển của các
loài cây ngập mặn trong khu vực.
3.3.4. Thể nền
Tại khu vực nghiên cứu, cây ngập mặn chủ yếu sống trên các
bãi bồi do các sông tạo ra có nguồn gốc đất lateritic và có hàn lượng
cát khá lớn nên khả năng cung cấp chất dinh dưỡng cho cây ngập mặn
kém vì vậy kích thước cây nhỏ.
Bảng 3.23. Độ lầy thụt của thể nền tại các địa điểm điều tra tại
huyện Núi Thành
Đơn vị tính: cm
Độ lầy thụt (cm)
Địa điểm
Vị trí
Cao nhất Thấp nhất Trung bình
N 15028’21’’
E 108038’56’’
N 15029’21’’
E 108038’51’’
N 15027’49’’
E 108040’16’’
N 15024’50’’
E 108039’41’’
N 15029’19’’
E 108039’31’’
N 15025’27’’
E 108039’24’’
Tam Giang
Tam Hải
32
35
26
31
25
32
9
9
20,5
22
Tam Quang
Tam Nghĩa
Tam Mỹ Đông
TT Núi Thành
8
17
5
18
11
15
18
23,5
17
Qua bảng 3.23 cho thấy độ lầy thụt tại các khu vực nghiên cứu
có sự khác nhau: cao nhất tại xã Tam Hải (9 - 35)cm; khu vực xã Tam
Mỹ Đông có độ lầy thụt thấp nhất (11 - 25)cm. Như vậy độ lầy thụt tại
khu vực nghiên cứu giảm dần về phía thượng nguồn. Độ lầy thụt trung
bình 19,83cm tạo điều thuận lợi cho việc trồng rừng và trụ mầm của
các loài như đước, vẹt bám rễ phát triển.
3.4. HIỆN TRẠNG QUẢN LÝ, BẢO VỆ VÀ PHÁT TRIỂN RỪNG
NGẬP MẶN TẠI HUYỆN NÚI THÀNH, TỈNH QUẢNG NAM
3.4.1. Hiện trạng công tác quy hoạch đối với rừng ngập mặn
tại huyện Núi Thành
Quyết định 2462/2013/QĐ-UBND ngày 09/8/2013 của UBND
tỉnh Quảng Nam về điều chỉnh quy hoạch 3 loại rừng đến năm 2020
(thay thế Quyết định số 48/2007/QĐ-UBND ngày 30/10/2007 của
UBND tỉnh Quảng Nam) thì có 44,83 ha rừng ngập mặn được quy
hoạch chức năng phòng hộ và 109,83 ha đất ngập mặn quy hoạch chức
năng phòng hộ, phân bố trên địa bàn các xã Tam Giang, Tam Hải,
Tam Hòa và Tam Nghĩa, Tam Mỹ Đông và thị trấn Núi Thành.
3.4.2. Công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng ngập mặn
tại huyện Núi Thành.
a. Công tác quản lý rừng ngập mặn
Qua quá trình nghiên cứu nhận thấy hiện nay công tác quản lý
rừng ngập mặn trên địa bàn các xã Tam Giang, Tam Hải, Tam Quang,
Tam Nghĩa, Tam Mỹ Đông và thị trấn Núi Thành có nhiều cấp khác
nhau được mô tả dưới sơ đồ 3.2.
Theo sơ đồ tổ chức quản lý rừng ngập mặn cho thấy UBND cấp
xã và Hạt Kiểm lâm đóng vai trò quan trọng và quyết định trong công
tác quản lý tài nguyên rừng ngập mặn ở địa phương.
18
Hình 3.2. Sơ đồ tổ chức quản lý rừng ngập mặn tại huyện Núi Thành
Trên thực tế về diện tích và đối tượng quản lý trực tiếp rừng
ngập măn qua nghiên cứu cho thấy: Rừng ngập mặn là rừng trồng Dừa
nước tại các xã Tam Nghĩa, Tam Mỹ Đông và thị trấn Núi Thành có
10,614ha do UBND các xã quản lý trực tiếp, khoảng 4ha do các hộ
dân trực tiếp quản lý. Rừng tự nhiên tại các xã Tam Giang, Tam Hải
và Tam Quang do UBND các xã trực tiếp quản lý.
b. Công tác bảo vệ và phát triển rừng ngập mặn
Công tác bảo vệ rừng ngập mặn tại huyện Núi Thành chưa được
quan tâm, nhiều cánh rừng ngập mặn đã bị chặt phá làm hồ nuôi tôm,
làm muối, sản xuất nông nghiệp, làm nhà cửa .... Mặt khác, các cấp
chính quyền địa phương không đề cập đến rừng ngập mặn trong quy
hoạch, kế hoạch bảo vệ và phát triển rừng. Đến năm 2007, UBND tỉnh
Quảng Nam mới quy hoạch 14 ha rừng ngập mặn với chức năng
phòng hộ.
Tải về để xem bản đầy đủ
26 trang
13000
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Tóm tắt Luận văn Đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp phát triển rừng ngập mặn tại huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tom_tat_luan_van_danh_gia_hien_trang_va_de_xuat_giai_phap_ph.pdf
