Thủ pháp tự sự mới về nhân vật của "Nho lâm ngoại sử" và việc tái nhận thức chủ đề cuốn tiểu thuyết
62
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
THỦ PHÁP TỰ SỰ MỚI VỀ NHÂN VẬT CỦA
NHO LÂM NGOẠI SỬ 1 Vꢀ VIỆC TÁI THỨC NHẬN CHỦ ĐỀ
CUỐN TIỂU THUYẾT
Lê Thꢀi Tân1
Trưꢀng Đꢁi hꢂc Thꢃ ñô Hà Nꢄi
Tóm tꢅt: So vꢆi nhꢇng cuꢈn tiꢉu thuyꢊt theo ñuꢋi mꢄt nhóm nhân vꢌt chính phꢍ rõ ràng
gꢅn liꢎn mꢄt hꢏ thꢈng tình tiꢊt cꢈt truyꢏn trꢂn vꢐn, Nho Lâm Ngoꢁi Sꢑ buꢄc phꢒi có mꢄt
hꢏ thꢈng kꢊt cꢓu hình tưꢔng ñꢃ mꢁnh ñꢉ khiꢊn cho ñám ñông nhân vꢌt không rơi vào
trꢁng thái tꢒn mác và hꢕn loꢁn. Nhꢌn diꢏn ñưꢔc các thꢃ pháp tꢖ sꢖ mꢆi vꢎ nhân vꢌt cꢃa
Ngô Kính Tꢑ giúp ta phát hiꢏn ra sꢖ tꢗn tꢁi cꢃa nguyên tꢅc kꢊt cꢓu hình tưꢔng mꢆi mꢘ.
Và viꢏc khám phá nguyên tꢅc kꢊt cꢓu mꢆi mꢘ này chính là mꢄt ñiꢎu kiꢏn ñꢉ tái thꢙc nhꢌn
chꢃ ñꢎ cuꢈn tiꢉu thuyꢊt.
Tꢚ khoá: Nho Lâm Ngoꢁi Sꢑ, kꢊt cꢓu hình tưꢔng, thꢃ pháp tꢖ sꢖ, chꢃ ñꢎ tiꢊu thuyꢊt.
1. Mꢁ ĐꢂU
Nói ñꢀn hꢁ thꢂng nhân vꢃt trong mꢄt tác phꢅm tꢆ sꢆ2 tꢇc là nói ñꢀn cái tꢈ hꢉp các
quan hꢁ cꢊ thꢋ cꢌa nhân vꢃt. Thông thưꢍng ñó là các quan hꢁ ñꢂi lꢃp, ñꢂi chiꢀu, tương
phꢎn hoꢏc bꢈ sung. Tiꢋu thuyꢀt hiꢁn thꢆc chꢌ nghĩa (hiꢋu theo nghĩa rꢄng, chꢇ không chꢐ
trào lưu cꢊ thꢋ trong lꢑch sꢒ văn hꢓc) càng khiꢀn cho các loꢔi quan hꢁ này chuyꢋn hoá lꢕn
nhau. Ngô Kính Tꢒ là mꢄt phong cách hiꢁn thꢆc ñꢄc ñáo trong tiꢋu thuyꢀt cꢈ ñiꢋn Trung
Quꢂc. Phong cách ñó khiꢀn ta nghĩ ñꢀn chꢌ nghĩa hiꢁn thꢆc kiꢋu Trekhov trong văn hꢓc cꢈ
ñiꢋn Nga trăm năm sau. Chꢌ nghĩa hiꢁn thꢆc cꢌa Ngô Kính Tꢒ là mꢄt chꢌ nghĩa hiꢁn thꢆc
tꢖ ra càng "ñáng tin", càng gꢗn gũi vꢘi cuꢄc ñꢍi hơn. Đó là mꢄt chꢌ nghĩa hiꢁn thꢆc cꢃn
nhân tình, trình diꢙn lên mꢄt thꢀ giꢘi nhân vꢃt mà ñꢄc giꢎ có thꢋ "ôn tưꢚng" lꢔi chúng tꢛ
mꢄt góc nhꢖ quán trà bꢜng cách quan sát ngưꢍi qua lꢔi xung quanh3. So vꢘi nhꢝng cuꢂn
tiꢋu thuyꢀt theo ñuꢈi mꢄt nhóm nhân vꢃt chính phꢊ rõ ràng vꢘi mꢄt hꢁ thꢂng tình tiꢀt trꢓn
vꢞn, Nho Lâm Ngoꢁi Sꢑ tꢖ ra cꢗn có mꢄt hꢁ thꢂng kꢀt cꢟu hình tưꢉng ñꢌ mꢔnh ñꢋ không
làm cho ñám ñông nhân vꢃt rơi vào trꢔng thái tꢎn mꢔn hꢠn loꢔn. Đꢜng sau dáng vꢡ "dꢕn dꢢt
1
Nhꢃn bài ngày 07.10.2016; gꢒi phꢎn biꢁn và duyꢁt ñăng ngày 25.10.2016
Liên hꢁ tác giꢎ: Lê Thꢍi Tân; Email: [email protected]
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 9/2016
63
ñꢌ loꢔi nhân vꢃt dàn hàng ngang mà xuꢟt hiꢁn, viꢁc sinh cùng khi ngưꢍi xuꢟt hiꢁn, rꢣi
kꢀt thúc khi nhân vꢃt rút lui" (nguyên văn: "驱使各种人物，行列而来，事与其来
起，亦与其去 讫" − Lꢠ Tꢟn nhꢃn xét nghꢁ thuꢃt tꢆ sꢆ cꢌa Nho Lâm Ngoꢁi Sꢑ) [1,
tr.167] ñꢗy vꢡ nhꢞ nhõm và dꢙ dãi ñó là cꢎ mꢄt nguyên tꢢc kꢀt cꢟu hình tưꢉng hoꢔt ñꢄng
hꢀt sꢇc tích cꢆc. Nguyên tꢢc kꢀt cꢟu hình tưꢉng ñó ñưꢉc thꢆc hiꢁn nhꢍ vào các thꢌ pháp tꢆ
sꢆ nhân vꢃt sau ñây.
2. NꢃI DUNG
2.1. Nhân vꢄt ñưꢅc trꢆn thuꢄt tꢇn mꢈn, nꢉi ghép dꢆn
Nhân vꢃt trong Nho Lâm Ngoꢁi Sꢑ luôn yêu cꢗu ñꢄc giꢎ phꢎi tꢆ mình ghép nꢂi, thꢂng
hꢉp các thông tin trꢗn thuꢃt liên quan ñꢋ có thꢋ ñꢓc ra ñưꢉc mꢄt câu chuyꢁn nhꢟt ñꢑnh vꢤ
bꢎn thân nó. Các nhân vꢃt chính diꢙn hꢀt câu chuyꢁn chꢌ yꢀu cꢌa mình trong liên tꢊc mꢟy
hꢣi truyꢁn ñꢋ sau ñó vꢕn còn loáng thoáng xuꢟt hiꢁn ñâu ñó giꢝa dòng trꢗn thuꢃt trong lúc
ñông ñꢎo các nhân vꢃt thꢇ yꢀu lúc ꢅn lúc hiꢋn dꢢt díu nhau tꢊ tán giꢝa các hꢣi trong tiꢋu
thuyꢀt. Đꢄc giꢎ cꢗn ñꢂi chiꢀu, kꢀt nꢂi, tái tꢈ hꢉp các thông tin trꢗn thuꢃt liên quan mꢘi
mong tái dꢆng lꢔi ñưꢉc chân dung tꢛng nhân vꢃt cꢊ thꢋ. Thꢌ pháp tꢆ sꢆ mꢘi vꢤ nhân vꢃt
như vꢃy ñã ñem lꢔi màu sꢢc hiꢁn thꢆc ñꢏc biꢁt cũng như ý vꢑ thâm trꢗm cho cuꢂn tiꢋu thuyꢀt.
Sau ñây chúng tôi sꢥ dꢕn ra mꢄt ví dꢊ ñꢋ chꢇng tꢖ cho viꢁc thꢟu hiꢋu thꢌ pháp tꢆ sꢆ
mꢘi vꢤ nhân vꢃt trong Nho Lâm Ngoꢁi Sꢑ có lúc quan trꢓng ra sao ñꢂi vꢘi viꢁc cꢢt nghĩa
nhân vꢃt và lí giꢎi chꢌ ñꢤ tác phꢅm. Không ít ñꢄc giꢎ xem câu chuyꢁn cꢒ nhân Vương Huꢁ
làm quan lꢔi tham gia cuꢄc phꢎn loꢔn cꢌa Ninh Vương rꢣi bꢑ triꢤu ñình truy nã phꢎi mai
danh ꢅn tích (trꢗn thuꢃt rꢎi rꢎi trong các nhóm hꢣi ñꢗu sách) và câu chuyꢁn Quách Hiꢀu Tꢒ
rong ruꢈi nghìn dꢏm ñi tìm cha (trꢗn thuꢃt chꢌ yꢀu ꢚ nhóm hꢣi 37 − 39) là hai câu chuyꢁn
ñꢄc lꢃp. Đương nhiên viꢁc không biꢀt vꢑ "hoà thưꢉng" trong cái am vꢢng ngoꢔi thành
Thành Đô là tꢄi ñꢣ Vương Huꢁ cũng không ñꢀn nꢠi gây trꢚ ngꢔi gì trong viꢁc lí giꢎi tình
tiꢀt lꢘn cꢌa cꢎ tác phꢅm. Trương Văn Hꢈ trong bꢎn bình ñiꢋm tiꢋu thuyꢀt này ñã biꢀt nꢂi
kꢀt hai câu chuyꢁn lꢔi vꢘi nhau. Vꢃy mà ñáng tiꢀc viꢁc kꢀt nꢂi ñó vꢕn chưa khiꢀn ông nhꢃn
thꢇc ñưꢉc sâu hơn chꢌ ñꢤ câu chuyꢁn. Nhà bình ñiꢋm ñꢓc ñꢀn ñoꢔn Quách Hiꢀu Tꢒ trên
ñưꢍng mang tro cꢂt phꢊ thân vꢤ quê gꢏp Tiêu Vân Tiên4 nói: "Tôi vꢈn là ngưꢀi Hꢗ Quꢒng"
(hꢣi 39) [2, tr.428] bèn bình: "Vương Huꢏ ngưꢀi Sơn Đông (theo lí thì Quách Hiꢀu Tꢒ phꢎi
nói mình quê Sơn Đông theo cha − LTT), vì sao ñꢊn quê quán lꢁi phꢒi thay ñꢋi ñi?" Nên
nhꢘ tính chꢟt tàn khꢂc cꢌa nhà nưꢘc trong viꢁc xꢒ lí các vꢊ phꢎn loꢔn và văn tꢆ ngꢊc là
mꢄt nét chꢌ ñꢤ quan trꢓng cꢌa Nho Lâm Ngoꢁi Sꢑ. Đꢋ giꢝ lꢟy mꢔng sꢂng, Vương Huꢁ ñꢀn
tên hꢓ còn phꢎi tꢛ bꢖ huꢂng hꢣ quê quán! Ông cꢒ Vương mꢄt thân bꢖ trꢂn, cꢎ gia ñình tan
64
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
tác ly tán. Con trai ñꢈi thành hꢓ Quách ("Hiꢀu Tꢒ" là mꢄt cách gꢓi – ngưꢍi con có hiꢀu,
chꢇ không phꢎi là tên) lưu lꢔc khꢢp miꢤn ñi tìm cha, gꢏp ngưꢍi ñâu dám nói nguyên quán
cꢌa mình. Sau này ñꢓc ñꢀn hꢣi 56 − hꢣi cuꢂi cùng cꢌa tiꢋu thuyꢀt (Bꢎn dꢑch tiꢀng Viꢁt dꢑch
theo bꢎn lưu hành cꢌa Nhân dân Văn hꢓc xuꢟt bꢎn xã nên không có hꢣi này) ñꢄc giꢎ sꢥ
thꢟy trong bꢎn tꢟu trình danh sách nhꢝng kꢡ tài ñꢇc nhưng không có dꢑp bꢎng vàng ñꢤ danh
khi còn tꢔi thꢀ cꢌa Bꢄ Lꢙ lên triꢤu ñình, Quách Hiꢀu Tꢒ ñưꢉc xꢀp vào hꢔng áo vꢎi (bꢂ y).
Còn trong bꢎng phong tiꢀn sĩ cꢃp ñꢁ (u bꢎng) ghi hꢓ Quách tên Lꢆc (không biꢀt ñây có
phꢎi là tên thꢃt cꢌa con trai Vương Huꢁ hay không!), ngưꢍi phꢌ Trưꢍng Sa, Hꢣ Quꢎng, ân
tꢇ tiꢀn sĩ ñꢁ nhꢑ giáp ñꢁ thꢟt danh. Vꢃy là triꢤu ñình quꢎ không biꢀt nguꢣn gꢂc cꢌa Quách
Hiꢀu Tꢒ − phong tiꢀn sĩ cho con mꢄt kꢡ phꢎn nghꢑch (chꢢc là do ñꢑa phương quan ñã
không cꢅn thꢃn khi làm hꢣ sơ tꢟu trình!) Mꢏt khác ñꢄc giꢎ cũng nên biꢀt kꢋ tꢛ ñó dòng hꢓ
Vương Huꢁ coi như chꢟm hꢀt. Đꢓc ñoꢔn Vương Huꢁ (trꢂn làm tăng trong am) mꢄt mꢆc
không dám nhꢃn con ñꢌ biꢀt vꢊ án tꢔo phꢎn mưꢍi mꢟy năm vꢕn chưa ñưꢉc khép lꢔi. Bꢟt cꢇ
lúc nào Vương cũng có thꢋ bꢑ triꢤu ñình bꢢt lꢔi. Đó là lí do vì sao Vương mai danh ꢅn tích
trꢂn thân làm sư trong mꢄt cái am nơi rꢛng núi xa xôi mà nhꢟt quyꢀt không nhꢃn ñꢇa con
nghìn dꢏm ñꢀn tìm (Vương phꢎi rút dao doꢔ chém nên Quách Hiꢀu Tꢒ ñành phꢎi bꢖ ñi).
Vương sꢉ ngưꢍi ta dò ra tông tích, thân già có thꢋ chꢀt nhưng tꢄi tꢔo phꢎn còn làm hꢔi ñꢀn
ñꢇa con ñã thay hꢓ ñꢈi tên kia. Vương Huꢁ mꢄt lúc bꢟt trung ñã khiꢀn cho ñꢇa con cꢎ ñꢍi
éo le bꢂi rꢂi giꢝa dꢏm dài cꢌa ñꢔo hiꢀu! Thꢀ nên trong các tình tiꢀt Quách bꢑ bꢂ ñꢡ cꢆ tuyꢁt
ngoài cꢈng am: "mày mà không ñi, tao sꢛ lꢓy dao giꢊt chꢊt" (hꢣi 39), [2, tr.422] rꢣi không
lâu sau ñó Vương Huꢁ chꢀt, Quách Hiꢀu Tꢒ hoꢎ thiêu mang tro cꢂt vꢤ nhà, dꢓc ñưꢍng gꢏp
Tiêu Vân Tiên nói: "Tôi ngưꢀi Hꢗ Quꢒng, hiꢏn ñang cõng tro cꢈt cꢃa phꢍ thân vꢎ cꢈ
hương an táng" ñꢄc giꢎ sꢥ cꢎm thꢟy mꢄt ý vꢑ chua chát và tuyꢁt vꢓng vô bꢍ.
Đꢀn ñây thiꢀt tưꢚng bꢔn ñꢓc cũng nên hꢣi cꢂ mꢄt chút các tình tiꢀt tꢎn mꢔn trong toàn
tiꢋu thuyꢀt liên quan ñꢀn câu chuyꢁn cuꢄc ñꢍi mꢄt nho nhân: Vương Huꢁ ñưꢉc giꢘi thiꢁu
lꢗn ñꢗu tiên trong tiꢋu thuyꢀt vꢘi cách gꢓi "Vương Hiꢀu liêm" (hꢣi 2, ñꢤ mꢊc cꢌa hꢣi −
Vương Hiꢊu liêm thôn hꢂc thꢙc ñꢗng khoa). Gꢓi như vꢃy có lꢥ cũng không phꢎi là ngꢕu
nhiên. Đây không chꢐ ñơn giꢎn là vꢟn ñꢤ "tránh sꢆ trùng lꢢp trong gꢓi tên" (nguyên văn
姓名去其重 tính danh khꢙ kì trùng phꢍc, lꢍi cꢌa Tꢤ Tꢐnh Đưꢍng. Bꢎn dꢑch ñôi khi
không chú ý ñiꢤu này, nhꢟt loꢔt "khôi phꢊc" ñúng tên nhân vꢃt.). Bꢚi vì ꢚ ñây tác giꢎ hoàn
toàn có thꢋ gꢓi thꢦng ra là "Vương Cꢒ Nhân" mà không ꢎnh hưꢚng gì ñꢀn vꢗn ñiꢁu cꢌa cꢏp
ñꢂi ngꢕu làm hꢣi mꢊc (tꢇc có thꢋ viꢀt "Vương cꢑ nhân thôn hꢂc thꢙc ñꢗng khoa; Chu
Mông sư mꢄ niên ñăng thưꢔng ñꢏ"). Chúng ta ñꢤu biꢀt cách gꢓi "hiꢀu liêm", "tú tài" xuꢟt
phát tꢛ ñꢍi Hán. Ca dao lưu truyꢤn có câu "Cꢒ tú tài bꢟt tri thư, cꢒ hiꢀu liêm phꢊ phân cư"
(chꢓn tú tài không biꢀt ñꢓc sách, chꢓn hiꢀu liêm bꢂ ñꢡ không ꢚ ñưꢉc cùng. Dân gian mꢐa
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 9/2016
65
mai chꢀ ñꢄ tuyꢋn cꢒ hiꢤn tài ra làm quan dưꢘi thꢍi Hán – chꢓn ñưꢉc nhꢝng tú tài vô hꢓc,
hiꢀu liêm bꢟt hiꢀu). Chúng tôi cho rꢜng ꢚ nhân vꢃt cꢒ nhân Vương Huꢁ nhà tꢆ sꢆ quꢎ có ý
thꢇc chꢓn dùng cách gꢓi "hiꢀu liêm". Cách gꢓi ñó ám thꢑ ñꢄc giꢎ chú ý tꢘi tính chꢐnh thꢋ
cꢌa câu chuyꢁn mꢄt nhân vꢃt vꢘi hai nꢒa cuꢄc ñꢍi – ñꢃu ñꢔt làm quan rꢣi mꢢc tꢄi phꢎn
nghꢑch (nꢒa trưꢘc cuꢄc ñꢍi – ñưꢉc kꢋ ꢚ phꢗn trưꢘc cꢌa tiꢋu thuyꢀt) ñꢋ sau ñó ñã mai danh
ꢅn tích bꢖ trꢂn vào cꢒa thiꢤn không dám nhꢃn thân thích rꢣi chꢀt trong lꢏng lꢥ (nꢒa sau
cuꢄc ñꢍi – ñưꢉc kꢋ ꢚ nꢒa sau tiꢋu thuyꢀt). Nhꢝng chꢝ như hiꢊu liêm (gꢓi bꢂ), hiꢊu tꢑ (gꢓi
con) cùng tình tiꢀt cha con mꢠi ngưꢍi mꢄt ngꢎ ("hiꢀu liêm phꢊ phân cư") ñem lꢔi cho câu
chuyꢁn mꢄt ý vꢑ mꢐa mai phúng dꢊ ngꢟm ngꢗm.
Phân tích thêm mꢄt dꢕn chꢇng nꢝa ñꢋ thꢟy ñưꢉc nhꢝng thꢌ pháp tꢆ sꢆ nhân vꢃt mà
nhà tꢆ sꢆ ñã dùng như là kꢀt quꢎ cꢌa mꢄt quan niꢁm mꢘi vꢤ nhân vꢃt trong mꢄt thiên tiꢋu
thuyꢀt phꢂi ghép xen cài mꢄt cách tài tình các nhóm hꢣi có tính cách như là nhꢝng truyꢁn
vꢛa (chúng tôi gꢓi ñó là các ñơn nguyên tꢆ sꢆ có tính cách truyꢁn vꢛa). Trong ñơn nguyên
câu chuyꢁn anh em nhà Lâu Công Tꢒ có kꢋ xen vào chuyꢁn Cꢛ Công Tôn. Song Hꢣng là
thꢑ tỳ cꢌa Lꢠ Tiꢋu Thư − vꢉ Cꢛ Công Tôn. Các chi tiꢀt trꢗn thuꢃt liên quan ñꢀn nhân vꢃt
Song Hꢣng tꢎn mꢔn trong hai nhóm hꢣi kꢋ chuyꢁn anh em Lâu Công Tꢒ (nhóm hꢣi 8~13,
xem các tr.131, 147, 159, 162, 374) [2] và chuyꢁn thꢗy ñꢣ Mã Nhꢑ (nhóm hꢣi 13~15) [2],
nhà trꢗn thuꢃt không tꢛng nói rõ thꢆc chꢟt quan hꢁ giꢝa cô hꢗu gái và chàng công tôn. Đꢄc
giꢎ phꢎi tꢖ mình suy gꢜm ñꢈi chiꢊu liên hꢏ các tình tiꢊt trưꢆc sau trong dòng trꢝn thuꢌt thì
mꢘi có thꢋ nhꢃn chân ñưꢉc thꢆc chꢟt cꢌa nhꢝng con ngưꢍi trong cuꢄc kia. Chꢦng hꢔn tác
giꢎ kꢋ chuyꢁn Lꢠ Tiꢋu Thư buꢣn chuyꢁn chꢣng mình là Cꢛ Công Tôn không chí tiꢀn thꢌ
rèn luyꢁn kinh sꢒ ñi thi nên ñã ñꢈ dꢣn nhiꢁt tâm vꢘi công danh vào ñꢇa con nhꢖ. Đêm ñêm
nàng giꢊc chꢣng ñi ngꢌ sꢘm ñꢋ mình thꢇc kèm con hꢓc, ñꢋ mꢏc viꢁc chăm sóc chꢣng cho
cô thꢑ tỳ Song Hꢣng. Cô hꢗu gái Song Hꢣng thì lꢔi yêu thơ − thꢇ mà sꢆ hꢓc ñi thi không
cꢗn ñꢀn, cô vꢕn thưꢍng nói chuyꢁn thơ vꢘi Cꢛ Công Tôn. Cꢛ Công Tôn ñem cꢎ cái tráp
ñꢆng tài liꢁu cꢌa kꢡ ñang trꢂn lꢁnh truy nã cꢌa triꢤu ñình – Vương Huꢁ giao cho Song
Hꢣng cꢗm. Cꢛ còn kꢋ cꢎ chuyꢁn ông cꢒ Vương cho cô nghe nꢝa (hꢣi 13) [2, tr.162].
Theo dõi chi tiꢀt chiꢀc tráp cꢌa Vương Huꢁ ta sꢥ thꢟy rõ hơn quan hꢁ giꢝa Song Hꢣng
và Cꢛ Công Tôn. Chúng tôi thꢃm chí cho rꢜng, vì muꢂn duy trì câu chuyꢁn Song Hꢣng cho
nên ngay tꢛ hꢣi 12, tác giꢎ ñã cꢂ ý ñꢋ cho anh em công tꢒ hꢓ Lâu không sai gia nhân Tꢟn
Tưꢘc ñi mꢍi Quyꢤn Vꢃt Dꢊng (trưꢘc ñó ñi tìm Dương Chꢟp Trung thì anh em hꢓ Lâu lꢔi
giao cho Tꢟn Tưꢘc) mà ñꢈi sang giao cho con cꢌa Tꢟn Tưꢘc là Hoꢔn Thành (hꢣi 11) [2,
tr.145]. Xin lưu ý tình tiꢀt Hoꢔn Thành trên ñưꢍng ñi mꢍi Quyꢤn Vꢃt Dꢊng tꢘi Lâu Phꢌ
nhìn thꢟy hai cô gái trên thuyꢤn ñi ngưꢉc chiꢤu nhꢗm tưꢚng là hai cô hꢗu cꢌa tiꢋu thư con
gái Lꢠ Biên Tu: "Đang nghĩ thì thꢓy thuyꢎn tꢚ phía trưꢆc ñi tꢆi. Có hai cô nương ngꢗi trên
66
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
thuyꢎn, trông như chꢞ em Thái Bình Song Hꢗng trong nhà quan Biên tu hꢂ Lꢕ, giꢌt mình
ñánh thót mꢄt cái" (hꢣi 12, tr.147; Dꢑch giꢎ bꢎn tiꢀng Viꢁt tiꢋu thuyꢀt này tꢖ ra ñꢏc biꢁt chú
ý ñꢀn ñꢏc ñiꢋm tꢆ sꢆ này cꢌa Nho Lâm Ngoꢁi Sꢑ khi chú thích thêm cho câu này: "Câu này
ñꢋ chuꢅn bꢑ cho viꢁc sꢥ xꢎy ra ꢚ hꢣi mưꢍi 13, khi Hoꢔn Thành ñem Song Hꢣng ñi trꢂn"
[3, tr.223]). Sang ñꢀn hꢣi 13, ñꢀn ñoꢔn kꢋ Song Hꢣng trꢂn ñi cùng Hoꢔn Thành (Hoꢔn
Thành và Song Hꢣng vꢂn hꢞn ưꢘc vꢘi nhau tꢛ hꢣi niên thiꢀu) ñꢄc giꢎ mꢘi hiꢋu ñưꢉc tꢔi
sao tên gia nhân Lâu Phꢌ lꢔi "giꢌt mình ñánh thót mꢄt cái" khi nhìn nhꢗm ngưꢍi ñi ñưꢍng
là cô hꢗu gái trong nhà quan Lꢠ Biên Tu. Song Hꢣng ñưꢉc nhꢢc ñꢀn lꢗn cuꢂi trong tiꢋu
thuyꢀt chính là ꢚ ñoꢔn trꢗn thuꢃt cuꢄc gꢏp gꢧ giꢝa các nho nhân ꢚ hꢣi 30: "Hương thân hꢓ
Tiꢀt bày hai mâm tiꢁc. Mꢓi ngưꢍi ngꢣi xuꢂng. Trong tiꢁc mꢓi ngưꢍi nói chuyꢁn các danh
sĩ ꢚ Chiꢀt Giang, chuyꢁn cꢎnh ñꢞp Tây Hꢣ, chuyꢁn anh em công tꢒ hꢓ Lâu giao du khách
khꢇa. Dư Mĩ Nhân nói: Nhꢇng chuyꢏn này tôi chꢒ thích, tôi chꢟ thích chuyꢏn chꢞ Song
Hꢗng nhà anh Cꢚ Dꢌt Phu. Nhꢅc chuyꢏn chꢞ chàng mà thơm phꢙc cꢒ miꢏng. Lý Vĩ Tiêu
nói: Chꢒ trách, anh là "Mĩ Nhân" (biꢁt hiꢁu cꢌa Dư – LTT) cho nên chꢟ thích "ngưꢀi ñꢐp"
thôi" (hꢣi 30, tr.374; 4, tr.115]. Mꢄt ñꢄc giꢎ tinh tꢀ sꢥ ñꢋ ý tꢘi chi tiꢀt Cꢛ Dꢃt Phu lúc ñó ñã
không hꢤ ñáp lꢍi Dư Mĩ Nhân mà vꢄi ñánh lꢎng sang chuyꢁn nhà hꢓ Lâu. Góc khuꢟt trong
quan hꢁ giꢝa cô hꢗu và thiꢀu gia chꢣng cô chꢌ không kꢋ ñꢀn mà vꢕn ñưꢉc hé mꢚ rꢟt kín
ñáo (Nhà bình ñiꢋm Trương Văn Hꢈ cũng ñã chú ý ñꢀn ñiꢋm này).
Chꢎ trách năm xưa khi gia nhân bên Lâu Phꢌ sang hꢞn cô hꢗu trꢂn ñi, thiꢀu gia vꢄi vã
báo quan ñꢋ bꢢt vꢤ cho bꢜng ñưꢉc (trꢗn thuꢃt có kꢋ chuyꢁn Hoꢔn Thành bꢖ "mưꢀi mꢓy
lꢁng bꢁc nhꢀ ngưꢀi ñưa cho Cꢚ xin chuꢄc Song Hꢗng vꢎ làm vꢔ. Nhưng Cꢚ tuyꢏt nhiên
không nghe" − hꢣi 13) [2, tr.163; 3, tr.258]5. Tꢆ sꢆ cꢌa Ngô Kính Tꢒ khiꢀn thoꢔt ñꢓc ta cꢇ
tưꢚng Song Hꢣng chꢐ là mꢄt nhân vꢃt hꢀt sꢇc thꢇ yꢀu, có cũng ñưꢉc không cũng ñưꢉc. Thꢀ
nhưng lꢗn lꢔi tꢛng manh mꢂi trꢗn thuꢃt ta mꢘi phát hiꢁn ra sꢆ có mꢏt cꢌa nhân vꢃt hꢗu gái
này quan trꢓng ra sao trong kꢀt cꢟu tꢆ sꢆ tiꢋu thuyꢀt (cꢊ thꢋ là chuꢠi hꢣi tꢛ hꢣi 8 ñꢀn hꢣi 15).
Nhꢍ vào nhân vꢃt Song Hꢣng mà chuyꢁn vꢤ các nhân vꢃt Tiꢋu Thư nhà quan Biên Tu hꢓ
Lꢠ, Công Tôn nhà cꢆu Thái Thú Nam Xương hꢓ Cù, cꢊ Cꢒ Vương Huꢁ, ông Tú Mã Nhꢑ
liên hꢁ vꢘi nhau mꢄt cách hꢀt sꢇc tꢆ nhiên. Thꢌ pháp tꢆ sꢆ nhân vꢃt này cꢌa tác giꢎ Nho
Lâm Ngoꢁi Sꢑ là hoàn tàn khác vꢘi Tiꢠn Đăng Tân Thoꢁi, Liêu Trai Chí Dꢞ hay Kim Bình
Mai. Cũng có thꢋ thꢟy sꢆ vꢃn dꢊng thꢌ pháp ñó trong Hꢗng Lâu Mꢄng. Tuy nhiên vì Tào
Tuyꢀt Cꢗn trưꢘc sau vꢕn theo ñuꢈi mꢄt cꢂt truyꢁn thꢂng nhꢟt cho mꢄt nhóm nhân vꢃt chính
xuyên suꢂt toàn tiꢋu thuyꢀt nên khác biꢁt giꢝa Hꢗng Lâu Mꢄng và Nho Lâm Ngoꢁi Sꢑ trên
vꢟn ñꢤ tꢆ sꢆ nhân vꢃt vꢕn là ñiꢤu rꢟt dꢙ thꢟy.
Trꢗn thuꢃt vꢤ nhân vꢃt Song Hꢣng tính ra rꢎi rác trên mꢄt phꢔm vi cꢎ chꢊc hꢣi truyꢁn,
ñan cài vào trong chuyꢁn các nhân vꢃt khác. Trꢗn thuꢃt ñó phꢗn ña ñưꢉc thꢆc hiꢁn gián
tiꢀp (nhꢢc ñꢀn Song Hꢣng nhꢍ vào lꢍi cꢌa các nhân vꢃt khác). Ngưꢉc lꢔi cũng có nhꢝng
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 9/2016
67
trưꢍng hꢉp nhân vꢃt ñưꢉc trꢗn thuꢃt tꢃp trung trꢆc diꢁn nhưng ñó là mꢄt sꢆ tꢃp trung cho
câu chuyꢁn bꢤ nꢈi tiꢤn cꢎnh. Đꢜng sau sꢆ trꢗn thuꢃt ñó lꢔi ꢅn chꢇa song hành mꢄt câu
chuyꢁn khác, gꢉi lên nhꢝng ý vꢑ chꢌ ñꢤ rꢟt sâu sꢢc. Trưꢍng hꢉp nhân vꢃt Lôi Thái Thú là
mꢄt ví dꢊ. Chuyꢁn quan hꢁ giꢝa quan Thái Thú hꢓ Lôi vꢘi quan Trꢟn Đài hꢓ Thang ñưꢉc
kꢋ tꢃp trung ꢚ hꢣi 43. Câu chuyꢁn bꢤ nꢈi trong hꢣi rõ ràng là chuyꢁn thꢎo phꢔt bꢓn man di
trên chiꢀn trưꢍng. Thꢀ nhưng gꢕm ra hꢣi truyꢁn này còn "kꢋ" cho ta hay mꢄt cuꢄc chiꢀn
khác giꢝa võ quan và văn quan trâu buꢄc ghét trâu ăn. Kꢀt quꢎ là khi Thang Trꢟn Đài trꢂng
giong cꢍ mꢚ ca khúc khꢎi hoàn thì mꢄt thꢟt bꢔi lꢘn ñang chꢍ ngưꢍi anh hùng chiꢀn thꢢng.
Văn quan Lô Thái Thú sau khi mꢟt mꢏt vì chuyꢁn không khuyên ñưꢉc võ quan hꢓ Thang
ñꢛng nꢈi can qua ñã âm thꢗm ñi lꢔi vꢘi thưꢉng cꢟp gây khó dꢙ cho Tꢈng Trꢟn hꢓ Thang.
Rꢂt cuꢄc thì sau bꢎn báo cáo vꢤ Kinh cꢌa Lôi, ông Tꢈng Trꢟn công hoá thành tꢄi, bꢑ giáng
chꢇc vꢤ vưꢍn. Lôi Thái Thú mꢄt mũi tên trúng hai ñích vꢛa dꢞp yên miên biên cương −
truy bꢢt chém ñꢗu nhꢝng kꢡ phꢎn loꢔn ñꢣng thꢍi vꢛa nhꢈ ñưꢉc cái gai trong mꢢt − tꢂng
tiꢙn viên võ quan lꢠ mꢔng, hiꢀu sát. Xin lưu ý là nhꢝng ñoꢔn trꢗn thuꢃt liên quan ñꢀn quan
hꢁ giꢝa hai viên quan văn võ trong hꢣi 43 là rꢟt ñiꢤm ñꢔm. Lôi Thái Thú tuꢈi cao, hiꢋu ñꢍi
trưꢘc sau nho nhã mꢤm mꢖng. Rꢟt khó ñoán trưꢘc nhꢝng "ñòn ngꢗm" ñánh tꢛ sau lưng mà
Lôi dành cho Thang. Sau nay khi ñã gói gém hành lí vꢤ ñꢀn tꢃn quê, Thang Trꢟn Đài cũng
ñã ngꢄ ra ñưꢉc thꢆc chꢟt cuꢄc chiꢀn "hꢋ ñꢓu long tranh" (cꢊm tꢛ trong cꢏp câu ñꢂi kꢀt
thúc hꢣi 42 − ám thꢑ thꢆc chꢟt quan hꢁ giꢝa hai viên quan): "Đó cũng là tình thꢊ dꢗn ñꢊn,
không thꢉ làm khác. Đꢊn nay nghĩ lꢁi rꢈt cuꢄc thì cũng là hành xꢑ nóng nꢒy hꢓp tꢓp. Đã
không báo ñưꢔc ân huꢏ cꢃa triꢎu ñình, lꢁi khiꢊn cho ñꢗng sꢖ ghét ngꢝm. Nhưng cũng là
chuyꢏn hꢈi không kꢞp nꢇa rꢗi" (hꢣi 46) [2, tr.494; 4, tr.311]. Lꢍi thú nhꢃn cꢌa Thang soi
sáng trꢚ lꢔi mꢂi quan hꢁ giꢝa Thang vꢘi viên văn quan Lôi Thái Thú năm xưa. Chꢌ ñꢤ
"Trâu buꢄc trâu ăn quan võ quan văn" cùng ý vꢑ mꢐa mai các cuꢄc trꢟn áp sꢢc tꢄc cꢌa triꢤu
ñình ñưꢉc triꢋn diꢙn rꢟt tinh vi.
2.2. Nhân vꢄt ñưꢅc tꢄp hꢅp vào các cuꢊc "hꢋp mꢌt"
Trong tꢆ sꢆ nhân vꢃt cꢌa Nho Lâm Ngoꢁi Sꢑ, song song vꢘi viꢁc trꢗn thuꢃt rꢎi rác, tꢎn
mꢔn vꢤ mꢄt nhân vꢃt là viꢁc tꢔo tình huꢂng hꢓp mꢏt ñꢋ trꢗn thuꢃt "tꢃp trung" mꢄt nhóm
ñông các nhân vꢃt. Suy cho cùng cꢎ hai thꢌ pháp này ñꢤu là hꢁ quꢎ viꢁc ñꢈi mꢘi kꢀt cꢟu tác
phꢅm tꢆ sꢆ − giꢎi phóng tiꢋu thuyꢀt ra khꢖi gánh nꢏng triꢋn khai mꢄt cꢂt truyꢁn ñꢔi nhꢟt
thꢂng xoay quanh mꢄt nhóm nhân vꢃt trung tâm quán xuyꢀn ñꢗu ñuôi.
Tác giꢎ Nho Lâm Ngoꢁi Sꢑ "tꢈ chꢇc" năm lꢗn tꢃp hꢉp nhân vꢃt. Năm lꢗn tꢊ hꢓp ñó
cꢌa các nho nhân cũng ñưꢉc khéo léo rꢎi ñꢤu trên toàn sách. Trong mꢠi lꢗn tꢃp hꢉp ñó, tác
giꢎ ñꢤu ñiꢋm rõ hꢓ tên và "liꢁt kê" ra cho ta mꢄt danh sách nhꢝng ngưꢍi tham dꢆ. Mꢄt
68
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
bꢎng thꢂng kê sꢂ hꢣi xuꢟt hiꢁn cꢌa các nhân vꢃt qua năm lꢗn tꢊ hꢓp trong toàn tiꢋu thuyꢀt
sꢥ giúp ñꢄc giꢎ thꢟy rõ mꢄt cách trꢆc quan viꢁc tꢈ chꢇc phân bꢂ hꢁ thꢂng nhân vꢃt cꢌa tác
giꢎ cuꢂn tiꢋu thuyꢀt. Có thꢋ ñiꢋm qua mꢄt lưꢉt các cuꢄc tꢊ hꢓp ñó: Cuꢄc hꢓp mꢏt ꢚ hꢣ
Oanh Đꢃu (Oanh Đꢌu hꢗ thꢅng hꢄi − Hꢣi 12), Tiꢁc Tây Hꢣ (Tây Hꢗ yꢊn tꢌp − Hꢣi 18),
Đꢔi hꢄi hꢣ Mꢔc Sꢗu (Mꢁc Sꢝu Hꢗ ñꢁi hꢄi − Hꢣi 30), Đꢔi tꢀ ñꢤn Thái Bá (Thái Bá tꢚ tꢊ ñiꢉn
lꢠ − Hꢣi 37), cuꢄc chia tay cꢌa các bꢃc thꢍi hiꢤn (Hiꢎn nhân tiꢠn biꢏt hꢄi − Hꢣi 46). Cuꢄc
tꢊ hꢓp ñꢗu tiên diꢙn ra ꢚ hꢣi 12 ñưꢉc tꢈ chꢇc bꢚi các nhà Mꢔnh Thưꢍng Quân trong Lâu
Phꢌ. Như trong ñꢤ mꢊc cꢌa hꢣi ñã nói rõ – ñó là cuꢄc yꢀn tiꢁc trên du thuyꢤn cꢌa các danh
sĩ − "Danh sĩ ñꢁi yꢊn Oanh Đꢌu Hꢗ". Đꢔi thꢋ, anh em Lâu Công Tꢒ sau khi ñã vꢍi ñưꢉc
vào phꢌ ñꢌ mꢏt tꢛ kiꢀm khách cho ñꢀn ꢅn sĩ, thi nhân, chiêm tinh gia thì cũng có nhu cꢗu
"triꢋn lãm" phong ñꢄ phꢌ nhà bꢜng mꢄt cuꢄc tiꢁc nꢈi trên hꢣ giꢝa ñêm xuân. Các nhân vꢃt
ñã xuꢟt hiꢁn rꢎi rác trong gꢗn chꢊc hꢣi truyꢁn giꢍ ñây cũng ñã ñꢀn lúc cꢗn có mꢄt cuꢄc tꢃp
trung nhꢖ ñꢋ ñꢄc giꢎ khꢖi quên: "Hai công tꢑ mꢀi khꢅp lưꢔt các vꢞ khách xuꢈng hai chiꢊc
thuyꢎn lꢆn. Đꢝu bꢊp chuꢡn bꢞ tiꢏc cùng nhꢇng ngưꢀi phꢍc vꢍ trà rưꢔu ꢢ trên mꢄt thuyꢎn.
Ban hát cùng dàn nhꢁc riêng mꢄt thuyꢎn. Bꢓy giꢀ ñang khoꢒng trung tuꢝn tháng Tư, tiꢊt
trꢀi trong ꢓm. Mꢂi ngưꢀi ñꢎu mꢣc áo mát, tay cꢝm quꢁt. Cuꢄc tꢍ hꢂp tuy không phꢒi là
mꢄt cuꢄc ñꢁi hꢄi nhưng cũng quy tꢍ rꢓt nhiꢎu ngưꢀi. Dꢖ hꢄi có Tam công tꢑ Lâu Ngꢂc
Đình, Tꢙ công tꢑ Lâu Sꢅt Đình, Công tôn Cꢚ Dꢌt Phu, Cao sĩ Ngưu Bꢈ Y, Tư huꢓn Dương
Chꢓp Trung, Cao sĩ Quyꢎn Tiꢎm Trai, Hiꢏp khách Trương Thiꢊt Tý, Sơn nhân Trꢝn Hoà
Phꢃ. Quan Biên tu hꢂ Lꢕ có mꢀi nhưng không ñꢊn. Tám vꢞ danh sĩ thêm thꢤng ngꢈc con
Dương Chꢓp Trung là Dương Lão Lꢍc cꢒ thꢒy chín vꢞ" (hꢣi 12) [2, tr.151; 3, tr.241].
Chúng tôi tꢔm không bàn ñꢀn ý vꢑ thꢆc sꢆ cꢌa nhà tꢆ sꢆ trong viꢁc kꢋ tꢎ trên chꢐ lưu ý ñꢄc
giꢎ mꢄt ñiꢤu là chính trong nhꢝng dꢑp trꢗn thuꢃt như thꢀ mà mꢄt sꢂ ñông các nhân vꢃt ñã
ñưꢉc tꢃp hꢉp lꢔi, kê ñꢌ hꢓ tên biꢁt hiꢁu. Bꢤ ngoài tꢆ sꢆ vꢕn giꢝ vꢡ theo ñuꢈi tình tiꢀt câu
chuyꢁn mꢄt cách tꢆ nhiên nhưng thꢆc chꢟt ñó cũng là mꢄt thꢌ pháp kꢀt cꢟu nhân vꢃt quan
trꢓng cꢌa nhà tiꢋu thuyꢀt.
Tꢛ hꢣi 12 ñꢀn hꢣi 18 tiꢀp tꢊc xuꢟt hiꢁn thêm rꢟt nhiꢤu nhân vꢃt. Tiꢋu thuyꢀt lꢔi có nhu
cꢗu "tꢈ chꢇc" mꢄt cuꢄc gꢏp ñꢋ các nhân vꢃt mꢘi có dꢑp tꢊ tꢃp. Đó là cuꢄc gꢏp gꢧ cꢌa
nhꢝng bꢔn thơ − hꢞn nhau hoꢔ thơ theo vꢗn bên thꢢng cꢎnh Tây Hꢣ! Giꢟy mꢍi ñưꢉc ñưꢉc
ñưa ñꢀn tꢃn tay cho tꢛng nho nhân: "Khuông Siêu Nhân mꢢ xem thì thꢓy ñó là mꢄt tꢀ giꢓy
Tùng Giang gꢓp thành thiꢏp. Thiꢏp viꢊt: "Chꢂn ngày rꢤm tháng này tꢋ chꢙc tiꢏc thơ Tây
Hꢗ. Mꢕi vꢞ xin góp hai ñꢗng phí tꢋn. Nay xin kê ra danh sách khách dꢖ như sau: Vꢏ Thꢊ
Thiꢏn tiên sinh, Tuỳ Sꢝm Am tiên sinh, Triꢏu Tuyꢊt Trai tiên sinh, Nghiêm Chí Hoà tiên
sinh, Phꢈ Mꢣc Khanh tiên sinh, Chi Kiꢊm Phong tiên sinh, Khuông Siêu Nhân tiên sinh,
Hꢗ Mꢌt Chi tiên sinh, Cꢒnh Lan Giang tiên sinh. Tꢋng cꢄng chín vꢞ". Bên dưꢘi viꢀt: "Xin
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 9/2016
69
có mꢣt ñông ñꢃ". Qua hàng viꢀt thêm: "Phí tꢋn xin góp lꢁi cho Hꢗ Tam Công Tꢑ ꢢ Ngꢍ
Thư Đưꢀng" (hꢣi 18) [2, tr.213; 3, tr.343].
Sính phong lưu cao hꢄi Mꢁc Sꢝu Hꢗ (ñꢤ mꢊc cꢌa hꢣi 30) kꢋ chuyꢁn các danh sĩ Giang
Nam ñꢇng ñꢗu là tài tꢒ ñꢣng tính Đꢠ Thꢃn Khanh tꢈ chꢇc cuꢄc thi − gꢓi theo ngôn ngꢝ
nay là ca nhꢔc kꢑch diꢙn ꢚ Hꢣ Mꢔc Sꢗu. Các nhân vꢃt mà chuyꢁn cꢌa chúng ñưꢉc ñꢤ cꢃp
rꢎi rác tꢎn mꢔn trong nhiꢤu hꢣi lꢔi có dꢑp ñưꢉc tꢃp hꢉp lꢔi trong tình tiꢀt nhà trù bꢑ cuꢄc ñꢔi
hꢄi lên danh sách ban giám khꢎo cuꢄc trao giꢎi hꢄi diꢙn Hꢣ Mꢔc Sꢗu: "Quý Vĩ Tiêu lꢓy tꢀ
giꢓy ñꢥ ra liꢏt kê: Tôn tiên sinh, Tân Đông Chi, Kim Đông Nhai, Kim Ngꢍ Lưu, Tiêu Kim
Huyꢎn, Gia Cát Hꢖu, Quý Vĩ Tiêu, Quách Thiꢊt Bút, Tăng Quan, Lai Hà Sĩ, Bão Văn
Khanh. Thêm ha vꢞ chꢃ trì nꢇa là mưꢀi ba ngưꢀi" (hꢣi 30) [2, tr.338; 4, tr.54]. Cho ñꢀn hꢣi
37 ña phꢗn các nhân vꢃt trong Nho Lâm Ngoꢁi Sꢑ ñã lꢗn lưꢉt có mꢏt trên sân khꢟu trꢗn
thuꢃt cꢌa cuꢂn tiꢋu thuyꢀt. Cuꢄc ñꢔi tꢀ ñꢤn Thái Bá ꢚ hꢣi 37 sꢥ cho ta mꢄt danh sách gꢗn
hꢀt các nhân vꢃt trong Nho Lâm. Sau ñó các nhân vꢃt chính cꢌa mưꢍi hꢣi truyꢁn sau tꢀ ñꢤn
Thái Bá như Thang Tꢟu, Vũ Thư, Tiêu Vân Tiên sꢥ gꢏp mꢏt vꢘi bꢄ ba nhân vꢃt chꢌ trì
cuꢄc tꢀ lꢙ này ꢚ hꢣi 46. Buꢈi gꢏp mꢏt thꢃm chí còn nhꢢc ñꢀn sꢆ kiꢁn văn hoá "hꢄi diꢙn văn
nghꢁ" ꢚ Mꢔc Sꢗu Hꢣ năm xưa! Nhà tꢆ sꢆ gꢓi cuꢄc hꢓp mꢏt sau cùng này là "Hiꢤn nhân
gꢏp mꢏt ñꢋ tiꢙn biꢁt ꢚ cꢒa Tam Sơn" (ñꢗu ñꢤ hꢣi 46). Tꢛ sau cuꢄc "Gꢏp mꢏt ñꢋ tiꢙn biꢁt ꢚ
cꢒa Tam Sơn" nho nhân quꢎ thꢆc bèo dꢔt mây trôi, mꢠi ngưꢍi mꢠi ngꢎ. Nhꢝng cuꢄc tꢊ tꢃp
làm thơ, xem kꢑch, lꢙ hꢄi, vãn cꢎnh hay thanh nghꢑ thꢍi ñàm ngày mꢄt thưa vꢢng. ꢨy thꢀ
mà kꢐ niꢁm vꢤ nhꢝng cuꢄc gꢏp gꢧ văn hoá ñó xem ra không ñꢀn nꢠi sꢥ phôi phai trong
lòng thꢀ hꢁ tiꢀp nꢂi. Đꢓc ñoꢔn trꢗn thuꢃt cuꢄc "tranh luꢃn bên ñưꢍng" giꢝa hai sĩ nhân trꢡ
tuꢈi Trꢗn Tư Nguyꢙn6 và Đinh Ngôn Chí ꢚ hꢣi 54 ta mꢘi biꢀt lꢑch sꢒ văn hoá nói chung
văn chương nói riêng khó viꢀt làm sao:
Cuꢄc "hꢄi thꢎo lꢑch sꢒ văn chương bên hè phꢂ" cꢌa hai gã hꢓc trò vô lꢔi chí ít cũng ñã
nhꢢc ñꢀn vài ba sꢆ kiꢁn như tuꢣng cũng tꢛng có tiꢀng vang nhꢟt ñꢑnh trên thi ñàn và sinh
hoꢔt văn hoá cꢌa văn nhân thꢍi ñꢔi. Có thꢋ Trꢗn Tư Nguyꢙn ñúng còn Đinh Ngôn Chí là
sai. Có ñiꢤu, giꢍ ñây ñám ngưꢍi trong cuꢄc kia cũng ñã tꢎn mác ñưꢍng trꢗn xuôi ngưꢉc,
chꢎ có ai ñꢇng ra làm chꢇng nꢝa. Làm viꢁc có tꢈ chꢇc có quy mô hꢦn hoi như Bꢄ Lꢙ (ra
thông tư phái ngưꢍi phꢖng vꢟn, khꢎo sát, sưu tꢗm tꢃn nơi ñꢋ lꢃp hꢣ sơ tꢟu trình lên triꢤu
ñình xin truy phong tiꢀn sĩ – hꢣi 56) mà còn chꢦng phát hiꢁn ra chuyꢁn Ngưu Phꢂ Lang ăn
cꢢp tꢃp thơ cꢌa Ngưu Bꢂ Y (nhà thơ chꢀt ñưꢍng) còn Quách Thiꢀt Bút là con cꢌa Vương
Huꢁ (kꢡ tꢔo phꢎn bꢑ truy nã suꢂt ñꢍi) nꢝa là trí nhꢘ cꢌa vài cá nhân ñꢄc giꢎ! Cuꢄc tranh cãi
cꢌa hai sĩ nhân cùng nghꢤ bói chꢝ ꢚ hꢣi 54 trên thꢆc tꢀ là cuꢄc gꢏp mꢏt luꢃn bàn văn
chương văn hoá cuꢂi cùng trong Nho Lâm Ngoꢁi Sꢑ. Qua mꢄt hꢣi truyꢁn nꢝa tꢟt cꢎ các
nhân vꢃt Nho Lâm ñã trꢚ thành ngưꢍi muôn năm cũ: tên cꢌa các nho nhân cuꢂi cùng cũng
70
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
ñã ñưꢉc ghi lꢔi trong bꢎn tꢟu trình triꢤu ñình xin truy phong tiꢀn sĩ. Trong bꢎng ân tꢇ tiꢀn
sĩ cꢃp ñꢁ cho hꢣn ma cꢌa các nhà nho ꢚ hàng thꢇ hai bꢎy và hàng thꢇ hai chín, ñꢄc giꢎ có
thꢋ ñꢓc thꢟy tên hꢓ cꢌa hai gã nhà nho nhân trꢡ tuꢈi trên: Trꢝn Tư Nguyꢠn và Đinh Thi. Bài
sꢘ tꢟu trình chuyꢁn mꢣ ma cꢌa các hiꢤn tài, bꢎng tiꢀn sĩ cꢃp ñꢁ truy phong cùng lꢙ nghi
vinh danh sĩ nhân cꢌa triꢤu ñình... tꢟt cꢎ nhꢝng kí tꢎi và sao lꢊc "phꢖng sꢒ truyꢁn" này như
tuꢣng muꢂn gián tiꢀp nói cùng ñꢄc giꢎ nguyên do tꢊ tán cꢌa cái quꢗn thꢋ ñám ngưꢍi có chꢝ
mà tác giꢎ ñã ñưa vào trong tiꢋu thuyꢀt7. Hꢣi 56 là mꢄt hꢣi ñꢏc biꢁt cꢌa tiꢋu thuyꢀt Nho
Lâm Ngoꢁi Sꢑ. Nhìn tꢛ góc ñꢄ kꢀt cꢟu tác phꢅm, có thꢋ nói hꢣi 56 chính là mꢄt "Bꢎng chꢐ
dꢕn nhân vꢃt" cꢌa cuꢂn tiꢋu thuyꢀt. Vꢘi hꢣi 56, tiꢋu thuyꢀt dưꢍng như ñã dành mꢄt dꢑp
cuꢂi cùng cho cuꢄc Đꢔi − Hꢄi − Ngꢄ cꢌa toàn thꢋ nhân vꢃt Nho Lâm. Chúng tôi thꢃm chí
cho rꢜng, hꢣi 56 là mꢄt cách ñꢋ tác giꢎ cuꢂn Nho Lâm kiꢋm lꢔi ngưꢍi trong chuyꢁn. Không
khó phát hiꢁn thꢟy danh sách các nho nhân trong bꢎn tꢟu trình triꢤu ñình cꢌa Bꢄ Lꢙ như
tuꢣng cũng phꢎn ánh trꢃt tꢆ xuꢟt hiꢁn trưꢘc sau cꢌa các nhân vꢃt trong tiꢋu thuyꢀt. Danh
sách nho nhân trong bꢎn tꢟu trình này cùng vꢘi bꢎng truy phong tiꢀn sĩ cꢃp ñꢁ phía sau
dưꢍng như cũng là mꢄt cách giúp tác giꢎ "phân loꢔi", "thꢂng kê" các nhân vꢃt trong cuꢂn
tiꢋu thuyꢀt cꢌa mình.
3. KꢍT LUꢎN
Thꢆc ra, tiꢋu thuyꢀt xưa nay vꢕn quen dùng quan hꢁ thꢍi gian − nhân quꢎ, triꢋn khai
mꢄt câu chuyꢁn ñꢗu ñuôi ꢇng kꢀt cùng mꢄt hꢁ thꢂng nhân vꢃt phân vai chính phꢊ rõ ràng.
Cho ñó là mꢄt cách nhꢃn thꢇc chiꢤu sâu chân lí ñꢍi sꢂng cũng ñưꢉc, mà nói ñó là mꢄt cách
"tái nhào nꢏn" hiꢁn thꢆc thành câu chuyꢁn ñiꢋn hình hơn cũng không phꢎi là không có cơ
sꢚ; cho ñó là ñang trình hiꢁn cuꢄc sꢂng ra trưꢘc mꢢt ñꢄc giꢎ cũng ñưꢉc, mà bꢎo rꢜng tác
giꢎ ñang dꢢt dꢕn ngưꢍi ñꢓc nhꢃn thꢇc cuꢄc sꢂng theo mꢄt dꢆ ñꢣ còn có lí hơn. Tính chꢟt
"giꢎ tꢔo", "ñꢥo gꢓt" cꢌa các cꢟu trúc tiꢋu thuyꢀt ñó là mꢄt ñiꢤu dꢙ thꢟy. Riêng Ngô Kính
Tꢒ vꢘi ngòi bút ñiꢤm ñꢔm, dung dꢑ vꢛa thꢋ hiꢁn ñưꢉc chꢟt thơ cꢌa cuꢄc sꢂng nhꢝng con
ngưꢍi bình thưꢍng, mà cũng thꢋ hiꢁn ñưꢉc sꢆ han rꢐ mòn mꢖi không ñưꢉc tꢆ ý thꢇc cꢌa
nhân cách con ngưꢍi, sꢆ tha hoá cꢌa cꢎ mꢄt thꢋ chꢀ. Ông kꢋ ra bao nhiêu chuyꢁn cꢖn con
cꢌa nhꢝng kiꢀp ngưꢍi tꢗm tꢗm nꢈi trôi giꢝa dòng ñꢍi. Tiꢋu thuyꢀt cꢌa ông làm ta nghĩ ñꢀn
truyꢁn ngꢢn và kꢑch cꢌa văn hào Nga Trekhov. Có ngưꢍi cho rꢜng truyꢤn thꢂng ñưꢉc tꢔo ra
bꢚi Trekhov ñã bꢑ ñꢇt ñoꢔn trong trong văn hꢓc Nga, chꢐ phꢗn nào ñưꢉc tiꢀp nꢂi trꢚ lꢔi ꢚ
V.Shukshin. ꢩ Trung Quꢂc, sau khi Nho Lâm Ngoꢁi Sꢑ ra ñꢍi, mꢄt loꢔt nhà văn ñã bꢢt
chưꢘc Ngô Kính Tꢒ, thꢀ nhưng ngay cꢎ nhꢝng cuꢂn tiꢋu thuyꢀt thành công nhꢟt cũng chꢐ
mô phꢖng ñưꢉc cái bꢤ ngoài chꢇ không hiꢋu ñưꢉc cꢂt lõi tinh thꢗn Ngô Kính Tꢒ. Ngưꢉc
lꢔi, trong tꢎn văn và bút kí cꢌa mꢄt sꢂ nhà văn Trung Quꢂc cꢃn hiꢁn ñꢔi ngưꢍi ñꢓc ít nhiꢤu
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 9/2016
71
lꢔi cꢎm nhꢃn ñưꢉc sꢆ tꢣn tꢔi cꢌa cái truyꢤn thꢂng mà Ngô Kính Tꢒ tꢔo ra cho văn hꢓc
Trung Quꢂc. Truyꢤn thꢂng mà ta muꢂn quan sát thì phꢎi bꢢt ñꢗu tꢛ viꢁc mà chúng tôi ñꢏt
ra trong ñꢗu ñꢤ bài viꢀt này − tìm hiꢋu các thꢌ pháp tꢆ sꢆ mꢘi vꢤ nhân vꢃt trong tiꢋu thuyꢀt
cꢌa Ngô Kính Tꢒ.
Chú thích:
1. Nho Lâm Ngoꢁi Sꢑ bꢎn dꢑch tiꢀng Viꢁt Chuyꢏn Làng Nho. Tꢟt cꢎ các ñoꢔn dꢕn tác phꢅm
trong bài này ñꢤu dꢕn dꢑch tꢛ [2] Nho Lâm Ngoꢁi Sꢑ, Tân thꢀ giꢘi xuꢟt bꢎn xã, bꢎn in
2001; Sꢂ trang ñꢂi ꢇng bꢎn dꢑch ꢚ ñây thꢂng nhꢟt dꢕn theo bꢎn dꢑch tiꢀng Viꢁt [3] [4]
Chuyꢏn Làng Nho, Nxb.Văn Hꢓc, bꢎn in 2001.
2. Thꢆc ra, ñem con ngưꢍi ñꢏt vào mꢄt "hꢁ thꢂng hình tưꢉng" nào ñó không phꢎi là mꢄt ñꢏc
quyꢤn cꢌa văn hꢓc. Trên thꢆc tꢀ, chúng ta luôn nhìn nhân sinh tꢛ mꢄt giác ñꢄ như vꢃy. Mꢠi
mꢄt ngưꢍi trong cuꢄc sꢂng chꢦng qua là mꢄt nhân vꢃt − con ngưꢍi có tên gꢓi; Khi chúng ta
tꢆ ý thꢇc ñꢀn bꢎn thân mình thì mꢄt nhân vꢃt "Tôi" liꢤn xuꢟt hiꢁn. Con ngưꢍi ñꢤu thông
qua mꢄt quan hꢁ tꢟt − ngꢕu nhiên nào ñó mà trꢚ thành "nhân vꢃt" ñꢂi vꢘi nhau. Và, trꢚ
thành nhân vꢃt giꢝa ñꢍi chính là xác ñꢑnh tư cách tꢣn tꢔi cꢌa mꢠi mꢄt cá thꢋ ngưꢍi trong
chꢐnh thꢋ nhân sinh/ nhân quꢗn. Thꢆc tꢀ thì, khi mꢄt ngưꢍi tꢛ trong mênh mông biꢋn ngưꢍi
lꢗn ñꢗu bưꢘc vào trong trưꢍng ý thꢇc cꢌa bꢔn, anh ta liꢤn ñã trꢚ thành nhân vꢃt cꢌa bꢔn.
Thꢀ mà mꢘi trưꢘc ñó thôi, ñꢂi vꢘi bꢔn mà nói, con ngưꢍi này là không tꢣn tꢔi. Còn trong
trưꢍng hꢉp bꢔn "gꢏp" mꢄt ngưꢍi mà giꢍ ñây anh ta chꢐ tꢣn tꢔi trong trong kí ꢇc cꢌa ngưꢍi
ñꢍi hay trí nhꢘ cꢌa cꢎ cꢄng ñꢣng, anh ta chꢐ tꢣn tꢔi trong mꢄt hꢁ thꢂng thoꢔi ngꢝ cꢌa các
nhà trꢗn thuꢃt − mꢄt ngưꢍi ñã không còn cách nào ñꢋ tiꢀp xúc trꢆc tiꢀp ñưꢉc nꢝa thì ñó
chính là ngưꢍi mà ta quen gꢓi là nhân vꢃt lꢑch sꢒ. Nói tóm lꢔi con ngưꢍi phꢎi trꢚ thành
nhân vꢃt, mà nhân vꢃt thì thꢀ tꢟt phꢎi tꢣn tꢔi trong mꢄt hꢁ thꢂng các quan hꢁ nào ñó, tꢣn tꢔi
dưꢘi mꢄt cái tên ñꢋ xác ñꢑnh mình. Lꢃt mꢚ mꢄt cuꢂn tiꢋu thuyꢀt, mꢄt hꢁ thꢂng hình tưꢉng
nhân vꢃt liꢤn trình hiꢁn lên trưꢘc mꢢt ñꢄc giꢎ. Kì thꢆc nhꢝng cách gꢓi hoꢏc phân loꢔi nhân
vꢃt văn hꢓc như nhân vꢌt chính, nhân vꢌt phꢍ; nhân vꢌt chính diꢏn, nhân vꢌt phꢒn diꢏn ñꢤu
không thoát khꢖi quan ñiꢋm cꢟu trúc luꢃn hꢁ thꢂng.
3. Trương Văn Hꢈ − mꢄt nhà bình ñiꢋm Nho Lâm Ngoꢁi Sꢑ ñꢍi Thanh kꢋ chuyꢁn có ngưꢍi
hꢖi ông sao hay ngꢣi trong quán trà ñꢀn thꢀ. Ông trꢎ lꢍi ngꢣi ôn nhân vꢃt Nho Lâm Ngoꢁi
Sꢑ. Nhàn Trai Lão Nhân − mꢄt nhà bình ñiꢋm quan trꢓng khác, trong bài tꢆa cho tiꢋu
thuyꢀt này có so sánh Nho Lâm Ngoꢁi Sꢑ vꢘi "tꢇ ñꢔi kì thư": "Tây Du Kí huyꢤn hoꢏc hoang
tưꢚng, ngưꢍi bình cho ñó là sách bàn vꢤ Đꢔo. Cái gꢓi là ý mã tâm viên, kim công mꢄc mꢜu
ñꢔi ñꢋ nói cái ý chꢐ tâm tꢙc là Phꢌt − ngưꢍi bình không dám tìm hiꢋu. Tam Quꢈc không
giꢂng hoàn toàn chính sꢒ, thꢀ nhưng chuyꢁn thoán quyꢤn cꢌa Ngꢊy và Tꢟn như tuꢣng rꢃp
khuôn nhau, ñꢔo trꢍi tuꢗn hoàn ñꢌ làm gương cho kꢡ thoán ñoꢔt; lꢔi như nguyên do hưng
vong tꢣn phꢀ cꢌa Ngô và Thꢊc cũng ñáng ñꢋ ngưꢍi ñꢍi suy gꢕm, ngưꢍi bình không dám
chê khen; còn như Thuꢦ Hꢑ, Kim Bình Mai bày chuyꢁn trꢄm cꢢp dꢔy ñiꢤu dâm ꢂ là sách
cꢟm xưa nay mà vꢕn có ngưꢍi mê khen cái kì thú trong chương pháp, cái diꢁu tuyꢁt trong
dꢊng bút. Trong hàng tiꢋu thuyꢀt, ñꢤu cho là (nhꢝng sách) chưa tꢛng có sách hơn. Than ôi!
72
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
ꢨy là vì chưa ñꢓc Nho Lâm Ngoꢁi Sꢑ vꢃy. Nói "ngoꢁi sꢑ", vì vꢂn nó không tꢆ xꢀp mình
vào hàng chính sꢒ; nói "nho lâm", vì nó khác biꢁt hoàn toàn vꢘi nhꢝng sách kꢋ chuyꢁn
huyꢤn hư hoang ñưꢍng. Nho Lâm Ngoꢁi Sꢑ lꢟy chuyꢁn công danh phú quý làm rưꢍng mꢂi
cho tꢆ sꢆ toàn sách... (...). Nhân vꢃt trong truyꢁn không phꢎi là ít mà tính tình tâm tư cꢌa
hꢓ, không ai là không mꢣn mꢄt trên trang sách. Đꢄc giꢎ dù là hꢔng ngưꢍi nào không ai là
không thꢋ tꢆ soi ngꢕm mình mꢄt chút". Chúng tôi hiꢋu phong cách hiꢁn thꢆc chꢌ nghĩa
trong Nho Lâm Ngoꢁi Sꢑ theo tinh thꢗn như thꢀ.
4. Tiêu vꢛa cꢇu sꢂng mꢄt chân hoà hoà thưꢉng (tꢇc sư chùa Cam Lꢄ mà chuyꢁn ñã kꢋ tꢛ nꢒa
trưꢘc tiꢋu thuyꢀt). Không biꢀt do ñâu mà Quách Hiꢀu Tꢒ (con cꢌa mꢄt hoà thưꢉng giꢎ) lꢔi
biꢀt ñưꢉc Tiêu vꢛa thꢆc hiꢁn hành ñꢄng nghĩa hiꢁp ñó? Quách Hiꢀu Tꢒ chꢢc chꢢn tꢛ sâu
thꢦm tâm tư hoàn toàn biꢀt rõ giꢎ sꢒ năm xưa cuꢄc "tꢔo phꢎn" cꢌa Ninh Vương thành công
thì bꢂ cꢌa mình lꢔi ñã trꢚ thành mꢄt ông quan ñꢗy năng lꢆc cꢌa triꢤu ñình mꢘi. Và nꢀu vꢃy
thì Quách cũng chꢦng phꢎi lang thang muôn dꢏm vꢘi mꢄt nꢠi khꢈ hiꢀu trong lòng suꢂt hai
mươi năm ròng. Không biꢀt nhꢝng lꢍi Quách khuyên Tiêu Vân Tiên ñꢛng làm nhꢝng trò
kiꢋu "hiꢏp khách giang hꢗ" mà phꢎi "nên ra giúp sꢙc mình cho triꢎu ñình" ñꢋ "chꢧng uꢋng
ñꢀi lưu danh sꢑ xanh" (hꢣi 40, tr.428) là ăn năn chân thành cho lꢠi lꢗm cꢌa cha mình hay
chꢐ là mꢄt sꢆ chua chát, chán chưꢍng sâu sꢢc? Nꢆc cưꢍi là ꢚ chꢠ Tiêu Vân Tiên sau cuꢄc
gꢏp gꢧ vꢘi Quách ñã ñꢀn thành Thanh Phong giúp sꢇc cho triꢤu ñình. Kꢀt quꢎ là khi quay
vꢤ bán sꢔch gia sꢎn ñꢋ ñꢤn quꢂc khꢂ thì bꢂ Tiêu ñã ngã bꢁnh rꢣi chꢀt.
5. Cꢛ tiꢀc cô hꢗu Song Hꢣng, chꢂi không ñꢣng ý cho Hoꢔn Thành chuꢄc làm vꢉ. Hoꢔn Thành
ñưꢉc mꢄt viên thư lꢔi thꢔo nghꢤ chꢐ trꢖ bày cách tꢂng tiꢤn Cꢛ vꢤ vꢊ tàng giꢝ chiꢀc tráp cꢌa
ông cꢒ phꢎn nghꢑch Vương Huꢁ. Vꢊ giao dꢑch này thꢆc hiꢁn thành công là còn phꢎi nhꢍ
vào sꢆ tham gia cꢌa cò mꢣi mánh lꢘi. Cũng không thꢋ không kꢋ ñꢀn vai trò trung gian cꢌa
thꢗy ñꢣ Tú tài Mã Nhꢑ. Rꢂt cuꢄc Cꢛ chꢎ ñòi ñưꢉc Song Hꢣng lꢔi còn mꢟt thêm cꢎ trăm
lꢔng bꢔc (xem hꢣi 14)
6. Chuyꢁn nho nhân trꢡ tuꢈi này ñưꢉc kꢋ tꢛ hꢣi 53. Thoꢔt ñꢗu ngưꢍi trꢗn thuꢃt chꢐ gꢓi gã du
thꢆc du thꢆc này là "con trai Trꢗn Hoà Phꢌ" (mꢄt nho nhân làm nghꢤ bói chꢝ tꢛng xuꢟt
hiꢁn trong các hꢣi truyꢁn kꢋ vꢤ anh em Lâu Công Tꢒ, Lꢠ Biên Tu ꢚ ñꢗu tác phꢅm). Tiꢀp ñó
sau chuyꢁn trꢎ vꢉ cho nhꢔc phꢊ "ñem vꢤ mà gꢎ cho ngưꢍi khác" (bꢎn dꢑch tr.447) ñꢋ cꢔo
ñꢗu làm sư cho dꢙ bꢤ kiꢀm sꢂng thì nhà trꢗn thuꢃt chuyꢋn sang gꢓi gã là "Trꢗn Hoà
Thưꢉng". Chꢐ ñꢀn khi cãi nhau vꢘi mꢄt tên du thꢌ du thꢆc khác ñꢄc giꢎ mꢘi biꢀt ông sư trꢡ
tuꢈi bói chꢝ lꢟy tiꢤn mua thꢑt này tên là Tư Nguyꢙn.
7. Không hiꢋu sao danh sĩ Trꢗn Hoà Phꢌ lꢔi không ñưꢉc triꢤu ñình truy phong tiꢀn sĩ trong
lúc ñꢇa con trai là Tư Nguyꢙn lꢔi "ñꢃu" ñꢀn hàng hai bꢎy trong bꢎng truy phong tiꢀn sĩ cꢃp
ñꢁ? Thôi thì con hơn cha là nhà ñã có phúc rꢣi. Nghĩa tꢒ là nghĩa tꢃn, hiꢤn tài là nguyên khí
quꢂc gia. Triꢤu ñình không rꢄng rãi vꢘi mꢄt thꢀ hꢁ sĩ nhân thiꢁt thòi vì khoa cꢒ "hà khꢢc"
thì làm sao mà nưꢘc nhà có thꢋ "tꢆi hꢗi thꢞnh trꢞ như thꢀi Tam Đꢁi?" (chiꢀu hꢖi chuyꢁn
hiꢤn tài cꢌa hoàng ñꢀ − hꢣi 56) ñưꢉc?
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 9/2016
73
TÀI LIꢏU THAM KHꢐO
1.
2. Lꢠ Tꢟn, Trung Quꢈc tiꢉu thuyꢊt sꢑ lưꢔc, Bách Hoa Văn nghꢁ Xuꢟt bꢎn xã.
3. , 2001.
,
, 2002.
,
4. Nho Lâm Ngoꢁi Sꢑ, Tân thꢀ giꢘi Xuꢟt bꢎn xã, 2001.
5. Phan Võ − Nhꢝ Thành dꢑch (2001), Chuyꢏn Làng Nho, tꢃp 1, Nxb.Văn hꢓc.
6. Phan Võ − Nhꢝ Thành dꢑch (2001), Chuyꢏn Làng Nho, tꢃp 2, Nxb.Văn hꢓc.
7.
(ThoiTanLe),
(
)
,
5/2004.
NEW NARRATIVE METHOD OF CHARACTERS IN THE NOVEL
"THE SCHOLARS" AND THE REAWAKENING ITS THEME
Abstract: In comparison with novels having logical plots and clear leading and
supporting characters, the novel "The Scholars" (Ru Lin Wai Shi)’ characters had been
designed strongly on structural system of characters so that they do not end up scattered
and in chaos. The understanding of Wu Jing Zi’s new narrative method helps us discover
new character
novel’s theme.
−
building rules. This new discovery is a basic element to reawaken the
Keywords: novel "The Scholars", character
−
building, narrative method, novel’s theme
12 trang
17540
Free
Bạn đang xem tài liệu "Thủ pháp tự sự mới về nhân vật của "Nho lâm ngoại sử" và việc tái nhận thức chủ đề cuốn tiểu thuyết", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- thu_phap_tu_su_moi_ve_nhan_vat_cua_nho_lam_ngoai_su_va_viec.pdf
