Tài liệu Hướng dẫn kỹ thuật phục hồi rừng tự nhiên

HƯỚNG DẪN KỸ THUẬT

PHỤC HỒI RỪNG TỰ NHIÊN

Bảo Huy

Nguyễn Thế Hiển

2

HƯỚNG DẪN KỸ THUẬT PHỤC HỒI RỪNG TỰ NHIÊN

Tác giả:

• Bảo Huy, Giáo sư, Tiến sĩ lâm nghiệp, Tư vấn độc lập, Học giả tại Đại học Bang

Oregon, Hoa Kỳ.

• Nguyễn Thế Hiển, Thạc Sĩ lâm nghiệp, thực vật rừng.

Với sự tham gia của tổ tư vấn Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (NN & PTNT)

tỉnh Đắk Lắk và Tropenbos Việt Nam:

• Ô. Mai Văn Kiện, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm

• Ô. Trần Tiến Dực, Phó Trưởng phòng Sử dụng và Phát triển rừng, Chi cục Kiểm lâm.

• Ô. Trần Văn Khoa, Phó Trưởng phòng Quản lý bảo vệ rừng và Bảo tồn thiên nhiên,

Chi cục Kiểm lâm.

• Ô. Hồ Tiến Cương, Chuyên viên phòng Quản lý công trình và Nghiệp vụ tổng hợp, Sở

NN & PTNT.

• Ô. Trương Văn Ty, Chuyên viên phòng Quản lý bảo vệ rừng và Bảo tồn thiên nhiên,

Chi cục Kiểm lâm

• Ô. Trần Nam Thắng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ lâm nghiệp, Tư vấn của Tropenbos.

• Ô. Trần Hữu Nghị, Giám đốc Tropenbos Việt Nam

Hình vẽ minh họa: Nguyễn Thị Thảo, 2020

Ngày hoàn thành: Ngày 01 tháng 01 năm 2021

Bản quyền: Cuốn sách hướng dẫn này thuộc bản quyền của Tropenbos và các đồng tác giả,

được Tropenbos Việt Nam tài trợ như là một phần của chương trình hỗ trợ cho phục hồi rừng

tự nhiên suy thoái ở Tây Nguyên.

3

4

MỤC LỤC

PH Ầ N 1: GI Ớ I THI Ệ U ................................................................................................15

1 PH Ụ C H Ồ I R Ừ NG LÀ GÌ ?.................................................................................15

2 M ỤC ĐÍCH CỦ A PH Ụ C H Ồ I R Ừ NG T Ự NHIÊN............................................16

3 LÝ DO XÂY D ỰNG HƯỚ NG D Ẫ N PH Ụ C H Ồ I R Ừ NG T Ự NHIÊN .............18

4 M Ụ C ĐÍCH, ĐỐI TƯỢ NG VÀ CÁCH S Ử D ỤNG HƯỚ NG D Ẫ N ..................19

4.1 M ục đích của hướ ng d ẫ n ........................................................................................ 19

4.2 Đối tượ ng và gi ớ i h ạ n c ủa hướ ng d ẫ n k ỹ thu ậ t ph ụ c h ồ i r ừ ng t ự nhiên................. 19

4.3 Cách s ử d ụng hướ ng d ẫ n ........................................................................................ 20

PH ẦN 2: CƠ SỞ KHOA H Ọ C VÀ TH Ự C TI Ễ N C ỦA HƯỚ NG D Ẫ N .................22

1 TI Ế P C Ậ N NGHIÊN C Ứ U XÂY D ỰNG HƯỚ NG D Ẫ N K Ỹ THU Ậ T PH Ụ C

H Ồ I R Ừ NG T Ự NHIÊN ............................................................................................22

2 CƠ SỞ PHÁP LÝ ĐỂ XÂY D ỰNG HƯỚ NG D Ẫ N K Ỹ THU Ậ T PH Ụ C H Ồ I

R Ừ NG T Ự NHIÊN ....................................................................................................22

3 CƠ SỞ KHOA H ỌC TRONG NƯỚ C VÀ QU Ố C T Ế ĐƯỢ C S Ử D Ụ NG XÂY

D ỰNG HƯỚ NG D Ẫ N K Ỹ THU Ậ T PH Ụ C H Ồ I R Ừ NG T Ự NHIÊN.....................23

4 PHƯƠNG PHÁP VÀ KẾ T QU Ả KH Ả O SÁT, NGHIÊN C ỨU ĐỂ XÂY

D ỰNG TIÊU CHÍ XÁC ĐỊNH ĐỐI TƯỢ NG, BI Ệ N PHÁP LÂM SINH PH Ụ C H Ồ I

R Ừ NG T Ự NHIÊN ....................................................................................................24

4.1 Đối tượ ng kh ả o sát.................................................................................................. 24

4.2 L ậ p ô m ẫu để mô t ả và th ử nghi ệm các phương pháp xác định đối tượ ng và k ỹ

thu ậ t ph ụ c h ồ i r ừ ng t ự nhiên ............................................................................................ 25

4.3 Th ẩm định để l ự a ch ọn phương pháp xác đị nh m ật độ cây g ỗ và tái sinh ............. 26

4.4 Xây d ự ng mô hình phân b ố đường kính định hướ ng và tính các ch ỉ tiêu m ật độ cây

g ỗ và tái sinh t ối ưu để áp d ụ ng vào bi ệ n pháp lâm sinh ph ụ c h ồ i r ừ ng t ự nhiên............ 29

4.5 M ật độ cây g ỗ và tái sinh và phân b ố đườ ng kính th ự c t ế ở t ừ ng ki ể u r ừ ng, tr ạ ng

thái c ầ n ph ụ c h ồ i r ừ ng...................................................................................................... 32

4.6 Đánh giá kiể u phân b ố cây r ừ ng trên m ặt đấ t r ừng và xác đị nh c ự ly t ối ưu ......... 35

4.7 Xác đị nh quan h ệ sinh thái gi ữ a các loài cây g ỗ theo ki ể u r ừ ng ............................ 37

4.8 T ổ ng h ợ p mô t ả các đối tượ ng c ầ n ph ụ c h ồ i r ừ ng.................................................. 43

4.9 Thu th ậ p ý ki ế n, kinh nghi ệm cùa ngườ i dân v ề ph ụ c h ồ i r ừ n g ............................. 46

L ậ p danh m ụ c và mô t ả loài cây s ử d ụ ng tr ồ ng b ổ sung và làm giàu r ừ ng ........ 46

PH Ầ N 3: K Ỹ THU Ậ T PH Ụ C H Ồ I R Ừ NG................................................................50

5

1 CÁC BI Ệ N PHÁP LÂM SINH VÀ CH Ỉ TIÊU XÁC ĐỊ NH ..............................50

1.1 Các bi ện pháp lâm sinh để ph ụ c h ồ i r ừ ng t ự nhiên ................................................ 50

1.2 Các ch ỉ tiêu k ỹ thu ật để xác đị nh bi ệ n pháp lâm sinh ph ụ c h ồ i r ừng theo các đố i

tượ ng r ừ ng khác nhau....................................................................................................... 54

2 L ẬP, GIÁM SÁT VÀ ĐÁNH GIÁ K Ế HO Ạ CH PH Ụ C H Ồ I R Ừ NG TI Ế P C Ậ N

THEO C Ả NH QUAN Ở C Ấ P THÔN BUÔN ...........................................................59

2.1 Ph ụ c h ồ i r ừ ng ti ế p c ậ n theo c ả nh qua n ................................................................... 59

2.2 Ti ế p c ậ n có s ự tham gia để l ậ p k ế ho ạ ch ph ụ c h ồ i r ừng trên cơ sở c ả nh quan

thôn/buôn.......................................................................................................................... 60

2.3 Giám sát, đánh giá thự c thi k ế ho ạ ch ph ụ c h ồ i r ừ ng theo c ả nh quan ..................... 63

3 XÚC TI Ế N TÁI SINH T Ự NHIÊN .....................................................................69

3.1 Đối tượ ng r ừ ng áp d ụ ng xúc ti ế n tái sinh t ự nhiê n ................................................. 69

3.2 Cách xác định đối tượ ng r ừ ng áp d ụ ng bi ệ n pháp xúc ti ế n tái sinh t ự nhiên ......... 69

3.3 K ỹ thu ậ t xúc ti ế n tái sinh t ự nhiên.......................................................................... 71

3.4 Giám sát và đánh giá xúc tiế n tái sinh t ự nhiê n ...................................................... 77

4 XÚC TI Ế N TÁI SINH T Ự NHIÊN CÓ TR Ồ NG B Ổ SUNG .............................82

4.1 Đối tượ ng r ừ ng áp d ụ ng xúc ti ế n tái sinh t ự nhiên có tr ồ ng b ổ sung ..................... 82

4.2 Cách xác định đối tượ ng r ừ ng áp d ụ ng bi ệ n pháp xúc ti ế n tái sinh t ự nhiên có tr ồ ng

b ổ sung ............................................................................................................................. 82

4.3 K ỹ thu ậ t xúc ti ế n tái sinh t ự nhiên có tr ồ ng b ổ sun g .............................................. 83

4.4 Giám sát và đánh giá biệ n pháp xúc ti ế n tái sinh t ự nhiên có tr ồ ng b ổ sung.......... 96

5 LÀM GIÀU R Ừ NG T Ự NHIÊN .......................................................................101

5.1 Đối tượ ng làm giàu r ừ ng t ự nhiên ........................................................................ 101

5.2 Cách xác định đối tượ ng r ừ ng áp d ụ ng bi ệ n pháp làm giàu r ừ ng t ự nhiên .......... 102

5.3 K ỹ thu ậ t làm giàu r ừ ng t ự nhiên........................................................................... 103

5.4 Giám sát và đánh giá biệ n pháp làm giàu r ừ ng t ự nhiên ...................................... 119

6 NGU Ồ N L ỰC ĐỂ TH Ự C HI Ệ N PH Ụ C H Ồ I R Ừ NG T Ự NHIÊN SUY THOÁI

6.1 T ạ o cây gi ố ng b ản đị a ngay t ại địa phương .......................................................... 124

6.2 Chính sách v ề tài chính cho ph ụ c h ồ i r ừ ng t ự nhiên suy thoái ở c ộng đồ n g ........ 125

6.3 T ậ p hu ấ n c ộng đồ ng áp d ụng hướ ng d ẫ n ph ụ c h ồ i r ừ ng t ự nhiên suy thoái......... 126

6.4 T ổ ch ứ c th ự c hi ệ n ................................................................................................. 126

TÀI LI Ệ U THAM KH Ả O .........................................................................................129

PH Ụ L Ụ C ....................................................................................................................133

Ph ụ l ụ c 1: DANH M ỤC CÁC LOÀI CÂY DÙNG ĐỂ PH Ụ C H Ồ I R Ừ NG LÁ

R ỘNG THƯỜ NG XANH VÀ KH Ộ P Ở TÂY NGUYÊ N ......................................133

Ph ụ l ụ c 2: MÔ T Ả CÁC LOÀI S Ử D Ụ NG PH Ụ C H Ồ I R Ừ NG LÁ R Ộ NG

THƯỜ NG XANH VÀ KH Ộ P Ở TÂY NGUYÊN ..................................................141

B ầ u nâu/ Trái m ắ m - Aegle marmelos (L.) Corrê a ............................................... 141

B ồ đề nam - Styrax benzoides W. G. Crai b .......................................................... 143

B ồ ngót r ừ ng, Rau s ắ ng - Melientha suavis Pierr e ............................................... 145

B ờ i l ờ i chanh - Litsea cubeba (Lour.) Pers. ......................................................... 147

B ờ i l ời đỏ , Kháo hoa nh ỏ - Machilus odoratissimus Nees................................... 149

B ờ i l ờ i nh ớ t - Litsea glutinosa (Lour.) C.B.Rob. ................................................. 151

B ờ i l ờ i vàng - Litsea pierrei Lecomte .................................................................. 153

B ứ a tai chua/ B ứ a c ọ ng - Garcinia cowa Roxb. ex Choisy ................................. 155

Bưở i bung - Acronychia pedunculata (L.) Miq.................................................... 157

10. B ụ p cò ke - Hibiscus grewiifolius Hassk.............................................................. 159

11. Ca cao - Theobroma cacao L. .............................................................................. 161

12. Cáng lò - Betula alnoides Buch.-Ham. ex D.Don ................................................ 163

13. Chò xót, V ố i thu ố c - Schima crenata Korth......................................................... 165

14. Chôm chôm - Nephelium lappaceum L................................................................ 167

Cóc chu ộ t - Lannea coromandelica (Houtt.) Merr............................................... 169

16. Cóc r ừ ng - Spondias pinnata (L. f.) Kurz............................................................. 171

17. C ồ ng tía - Calophyllum calaba var. bracteatum (Wight) P.F.Stevens................. 173

Dâu da - Baccaurea ramiflora Lour ..................................................................... 175

19. D ầ u rái - Dipterocarpus alatus Roxb. ex G.Don.................................................. 177

20. D ẻ anh - Castanopsis piriformis Hickel & A Camu s ........................................... 179

D ẻ đỏ , D ẻ đá đỏ - Lithocarpus ducampii (Hickel & A.Camus) A.Camu s ........... 181

22. Gáo tr ắ ng - Neolamarckia cadamba (Roxb.) Bosser ........................................... 183

23. Gi ổ i balansa - Magnolia balansae A.DC. ............................................................ 185

24. Gi ổ i xanh - Magnolia mediocris (Dandy) Figlar.................................................. 187

25. Gi ổ i xanh qu ả to - Magnolia citrata Noot. & Chalermglin.................................. 189

26. Gòn - Ceiba pentandra (L.) Gaertn ...................................................................... 191

27. Gòn đỏ , g ạo đỏ, Pơ lang - Bombax ceiba L.......................................................... 193

7

28. Gòn gai - Bombax anceps Pierre .......................................................................... 195

29. Hoàng linh, Lim vàng - Peltophorum dasyrrhachis (Miq.) Kurz......................... 197

30. H ồng ăn quả - Diospyros kaki L.f......................................................................... 199

31. Kháo, Dung nam b ộ - Symplocos cochinchinensis (Lour.) S. Moore................... 201

32. Kơ nia, cầ y - Irvingia malayana Oliv. ex A.W.Benn ........................................... 203

33. Lát hoa, nh ự a - Chukrasia tabularis A.Juss. ........................................................ 205

34. Lõi th ọ - Gmelina arborea Roxb .......................................................................... 207

35. Lòng m ứ c lông - Wrightia pubescens R.Br .......................................................... 209

36. M ắ c khén/ Hoàng m ộ c - Zanthoxylum rhetsa DC ................................................ 211

37. Măng cụ t - Garcinia mangostana L. .................................................................... 213

38. Mây n ế p - Calamus tetradactylus Hance.............................................................. 215

39. Me - Tamarindus indica L.................................................................................... 217

40. Mít - Artocarpus heterophyllus Lam. ................................................................... 219

41. Mít nài, mít r ừ ng - Artocarpus rigidus subsp. asperulus (Gagnep.) F.M.Jarrett.. 221

42. Mò cua lá h ẹ p - Alstonia angustifolia Wall. ex A.DC.......................................... 223

43. M ỡ - Magnolia chevalieri (Dandy) V.S.Kumar ................................................... 225

44. M ỡ , Vàng Tâm - Magnolia conifera (Dandy) V.S.Kuma r ................................... 227

45. Mu ồng đen - Senna siamea (Lam.) H.S.Irwin & Barneby ................................... 229

46. Mu ồng hoa đào - Cassia javanica L..................................................................... 231

47. Ngát vàng - Gironniera subaequalis Planch. ....................................................... 233

48. Ng ọ c lan tr ắ ng - Michelia alba DC. ..................................................................... 235

Núc nác - Oroxylum indicum (L.) Kurz................................................................ 237

50. Ổ i - Psidium guajava L......................................................................................... 239

51. Quao kh ộ p - Heterophragma sulfureum Kurz...................................................... 241

52. Qu ế - Cinnamomum cassia (L.) J.Presl ................................................................ 243

53. Sang máu- Horsfieldia amygdalina (Wall.) Warb................................................ 245

54. Sao đen - Hopea odorata Roxb. ........................................................................... 247

55. S ầ u riêng - Durio zibethinus L.............................................................................. 249

56. S ồ i b ộ p, D ẻ b ộ i, S ồi áo tơi - Quercus poilanei Hickel & A.Camu s ..................... 251

57. Sòi tía - Triadica cochinchinensis Lour................................................................ 253

58. Sơn muố i - Rhus chinensis Mill............................................................................ 255

59. Sơn tra, Táo mèo - Docynia indica (Wall.) Decne. .............................................. 257

8

60. Song b ộ t - Calamus poilanei Conrar d .................................................................. 259

61. Sóng r ắ n/ B ồ k ế t tây - Albizia lebbeck (L.) Benth................................................ 261

62. S ữ a, Mò cua - Alstonia scholaris (L.) R. Br......................................................... 263

63. T ế ch - Tectona grandis L.f ................................................................................... 265

64. Thành ng ạnh đỏ ng ọ n - Cratoxylum formosum (Jacq.) Benth. & Hook.f. ........... 268

65. Thông 2 lá, Thông nh ự a - Pinus latteri Mason .................................................... 270

66. Thông 3 lá - Pinus kesiya Royle ex Gordon......................................................... 272

67. Trám h ồ ng - Canarium bengalense Roxb. ........................................................... 274

68. Trám lá đỏ - Canarium subulatum Guillaumi n .................................................... 276

69. Trâm m ố c, V ố i r ừ ng, Trâm v ố i - Syzygium cumini (L.) Skeels ........................... 278

70. Trám tr ắ ng - Canarium album (Lour.) DC........................................................... 280

71. Tre bát độ - Dendrocalamus latiflorus Munro. .................................................... 282

72. Tre gai - Bambusa blumeana Schult.f. ................................................................. 284

73. Tre vàng s ọ c - Bambusa vulgaris Schrad ............................................................. 286

74. Trôm hôi- Sterculia foetida L............................................................................... 288

75. Ươi - Scaphium macropodum (Miq.) Beumée ex K.Heyn e ................................. 290

76. V ả - Ficus auriculata Lour................................................................................... 292

77. V ả i r ừng/ Trườ ng chua - Nephelium hypoleucum Kurz ....................................... 294

78. V ạ ng tr ứ ng - Endospermum chinense Benth ........................................................ 296

79. V ỏ d ụ t - Hymenodictyon orixense (Roxb.) Mabb. ............................................... 298

80. Vông đồ ng - Hura crepitans L. ............................................................................ 300

81. Vông nem - Erythrina variegata L....................................................................... 302

82. Xoan ch ị u h ạ n - Azadirachta indica A.Juss. ........................................................ 304

83. Xoan đào - Prunus arborea var. montana (Hook.f.) Kalkman ............................ 306

84. Xoan m ộ c - Toona sureni (Blume) Merr.............................................................. 308

85. Xoan ta - Melia azedarach L................................................................................ 310

Ph ụ l ục 3: DANH SÁCH CÁC LOÀI CÂY TRONG SÁCH ĐỎ C Ủ A IUCN VÀ

NGH Ị ĐỊNH 06/2019/NĐ -CP CÓ Ở HAI KI Ể U R Ừ NG LÁ R ỘNG THƯỜ NG

XANH VÀ KH Ộ P Ở TÂY NGUYÊN ....................................................................312

Ph ụ l ụ c 4: TÊN KHOA H ỌC CÁC LOÀI CÂY CÓ TRONG HƯỚ NG D Ẫ N......315

9

TỪ VIẾT TẮT

ANR

Assisted Natural Regeneration. Xúc tiến tái sinh có hỗ trợ

BA

Tiết diện ngang rừng (m²/ha)

D

Đường kính cây đo ngang ngực (1.3 m so với mặt đất), cm

Độ che phủ, %

ĐCP

ĐD

Độ dốc

DDF

DF

Dry Dipterocarp Forest. Rừng khộp

Degraded Forst. Rừng suy thoái sau khai thác chọn

Độ tàn che, 1/10

ĐTC

EBLF

FAO

Ever-green Broad-Leaved Forest. Rừng lá rộng thường xanh

Food and Agriculture Organization of the United Nations - Tổ chức

nông lương của Liên Hiệp Quốc

GIZ

GPS

H

Tổ chức Hợp tác Phát triển Đức

Global Positioning System. Hệ thống định vị toàn cầu

Chiều cao cây, m

ICRAF

The World Agroforestry Centre – Trung tâm Nông Lâm Kết Hợp thế

giới

ITTO

IUCN

The International Tropical Timber Organization. Tổ chức gỗ nhiệt đới

quốc tế

International Union for Conservation of Nature and Natural Resources -

Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên

N

Mật độ cây gỗ

n

Số mẫu

N/D

N_loài

Nts

PCA

SF

Phân bố số cây theo cấp kính

Mật độ loài

Mật độ cây tái sinh

Principal Component Analysis. Phân tích thành phần chính

Secondary Forest. Rừng thứ sinh sau nương rẫy, sau khai thác kiệt

Tropenbos Trung tâm nghiên cứu lâm nghiệp nhiệt đới ở Việt Nam

Vietnam

WWF

World Wide Fund For Nature - Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên

nhiên

10

DANH SÁCH CÁC HỘP HƯỚNG DẪN

H ộ p 1. Câu h ỏ i m ở v ới ngườ i dân v ề ch ủ đề ph ụ c h ồ i r ừ ng..........................................46

H ộ p 2. Tiêu chí ch ọ n loài cây tr ồ ng ph ụ c h ồ i r ừ ng .......................................................47

H ộ p 3. V ẽ b ản đồ, sơ đồ ph ụ c h ồ i r ừ ng c ả nh quan thôn buôn có s ự tham gia ..............60

H ộ p 4. L ậ p k ế ho ạ ch ph ụ c h ồ i c ả nh quan r ừ ng c ấ p thôn buôn có s ự tham gia .............62

H ộp 5. Phương pháp giám sát áp dụ ng k ỹ thu ậ t ph ụ c h ồ i r ừ ng t ự nhiên trên cơ sở c ả nh

quan thôn buô n ...............................................................................................................64

H ộp 6. Phương pháp đ ánh giá k ế ho ạ ch ph ụ c h ồ i r ừ ng t ự nhiên trên cơ sở c ả nh quan

thôn buôn........................................................................................................................66

H ộp 7. Đối tượ ng r ừ ng áp d ụ ng xúc ti ế n tái sinh t ự nhiên ............................................69

H ộ p 8. S ử d ụng GPS để xác đị nh di ệ n tích l ỗ tr ố ng tán trong r ừng (Hướ ng d ẫ n s ử d ụ ng

GPS 60CSx) ...................................................................................................................71

H ộp 9. Hướ ng d ẫ n t ỉa thưa, tỉ a ch ồi và điề u ch ỉ nh thành ph ầ n loài cây tái sinh tri ể n

v ọ n g ................................................................................................................................72

H ộp 10. Hướ ng d ẫn thúc đẩy và chăm sóc cây tái sinh triể n v ọ ng................................74

H ộp 11. Hướ ng d ẫ n t ỉa thưa và điề u ch ỉ nh thành ph ầ n loài cây g ỗ nh ỏ có D = 5 – 10

c m ...................................................................................................................................75

H ộp 12. Phương pháp giám sát kỹ thu ậ t xúc ti ế n tái sinh t ự nhiên ...............................77

H ộp 13. Phương pháp đánh giá biệ n pháp xúc ti ế n tái sinh t ự nhiên ............................80

H ộp 14. Đối tượ ng r ừ ng áp d ụ ng xúc ti ế n tái sinh t ự nhiên có tr ồ ng b ổ sung...............82

H ộp 15. Hướ ng d ẫ n ch ọ n loài cây tr ồ ng b ổ sung vào các l ỗ tr ống, đám trố ng thi ế u tái

sinh tri ể n v ọ ng................................................................................................................84

H ộp 16. Hướ ng d ẫn xác đị nh l ỗ tr ống, đám trố ng không có ho ặ c thi ế u tái sinh tri ể n

v ọ ng m ục đích; xác đị nh c ự ly, m ật độ tr ồ ng b ổ sun g ...................................................93

H ộp 17. Hướ ng d ẫ n k ỹ thu ậ t tr ồng cây, chăm sóc cây trồ ng b ổ sung, làm giàu r ừ ng...95

H ộp 18. Phương pháp giám sát áp dụ ng k ỹ thu ậ t xúc ti ế n tái sinh t ự nhiên có tr ồ ng b ổ

sung ................................................................................................................................96

H ộp 19. Phương pháp đánh giá biệ n pháp xúc ti ế n tái sinh t ự nhiên có tr ồ ng b ổ sung.98

H ộp 20. Đối tượ ng r ừ ng áp d ụ ng bi ệ n pháp làm giàu r ừ ng t ự nhiên...........................101

H ộp 21. Hướ ng d ẫ n làm giàu r ừ ng t ự nhiên suy thoái theo l ỗ tr ống, đám trố ng tá n ...104

H ộp 22. Hướ ng d ẫ n làm giàu r ừng theo băng chặ t cho r ừ ng tre le, l ồ ô có hay không

xen g ỗ ...........................................................................................................................106

H ộp 23. Hướ ng d ẫ n ch ọ n loài cây tr ồ ng làm giàu r ừ ng theo hai ki ể u r ừ ng kh ộ p và lá

r ộng thườ ng xanh suy thoái..........................................................................................110

H ộ p 24. Gi ớ i thi ệ u cây t ế ch (Techtona grandis L.f) dùng tr ồ ng b ổ sung trong r ừ ng

kh ộ p tái sinh sau khai thác ki ệ t và làm giàu r ừ ng kh ộ p suy thoái ...............................112

H ộp 25. Phương pháp giám sát áp dụ ng k ỹ thu ậ t làm giàu r ừ ng t ự nhiên...................119

H ộp 26. Phương pháp đánh giá biệ n pháp làm giàu r ừ ng t ự nhiên .............................121

11

DANH SÁCH CÁC BẢNG

B ảng 1. Đối tượ ng ki ể u r ừ ng, ch ủ r ừ ng và thành ph ầ n dân t ộc đượ c kh ảo sát để l ậ p

hướ ng d ẫ n ph ụ c h ồ i r ừ ng t ự nhiên .................................................................................25

B ả ng 2. K ế t qu ả so sánh N, Nts t ừ hai phương pháp K = 6 cây vớ i ô m ẫ u ...................28

B ả ng 3. M ật độ t ối ưu rừ ng lá r ộng thườ ng xanh và r ừ ng kh ộ p theo mô hình N/D

Meyer định hướ ng ..........................................................................................................30

B ả ng 4. M ật độ cây g ỗ và tái sinh c ủa các đối tượ ng r ừ ng c ầ n ph ụ c h ồ i ......................32

B ả ng 5. Phân b ố N/D c ủa các đối tượ ng r ừ ng lá r ộng thườ ng xanh c ầ n ph ụ c h ồ i so v ớ i

r ừng định hướ n g .............................................................................................................33

B ả ng 6. Phân b ố N/D c ủa các đối tượ ng r ừ ng kh ộ p c ầ n ph ụ c h ồ i so v ớ i r ừng đị nh

hướ ng..............................................................................................................................34

B ả ng 7. Các ki ể u phân b ố cây r ừ ng trên m ặt đấ t ở các đối tượ ng r ừ ng c ầ n ph ụ c h ồ i ...36

B ả ng 8. C ự ly bình quân t ối ưu để cây r ừ ng có phân b ố ng ẫ u nhiên - đều theo đối tượ ng

r ừ ng c ầ n ph ụ c h ồ i c ủ a hai ki ể u r ừ ng lá r ộng thườ ng xanh và kh ộ p...............................37

B ả ng 9. Mô t ả các đối tượ ng r ừ ng c ầ n ph ụ c h ồ i ............................................................44

B ả ng 10. Các bi ện pháp lâm sinh đượ c l ự a ch ọn để áp d ụ ng theo t ừng đối tượ ng, ki ể u

r ừ ng.................................................................................................................................55

B ả ng 11. Các ch ỉ tiêu, đặc điể m r ừng để xác đị nh bi ệ n pháp lâm sinh ph ụ c h ồ i r ừ ng

theo ki ể u r ừ ng.................................................................................................................57

B ả ng 12. Khung l ậ p k ế ho ạ ch ph ụ c h ồ i r ừ ng t ự nhiên trên cơ sở c ả nh quan thôn buôn63

B ả ng 13. Phi ế u ghi chép giám sát ph ụ c h ồ i r ừ ng...........................................................65

B ảng 14. Khung đánh giá kế ho ạ ch ph ụ c h ồ i r ừ ng t ự nhiên tr ên cơ sở c ả nh quan c ấ p

thôn buô n ........................................................................................................................67

B ả ng 15. Khung phân tích SWOT v ề k ế t qu ả ph ụ c h ồ i r ừ ng t ự nhiên ..........................68

B ả ng 16. Phi ế u ghi chép giám sát bi ệ n pháp lâm sinh xúc ti ế n tái sinh t ự nhiê n ..........78

B ảng 17. Khung đánh giá giả i pháp lâm sinh xúc ti ế n tái sinh t ự nhiên........................80

B ả ng 18. Danh l ụ c các loài cây s ử d ụ ng tr ồ ng b ổ sung trong xúc ti ế n tái sinh t ự nhiên ở

r ừ ng kh ộ p tái sinh sau khai thác ki ệ t..............................................................................85

B ả ng 19. Danh l ụ c các loài cây s ử d ụ ng tr ồ ng b ổ sung trong xúc ti ế n tái sinh t ự nhiên ở

r ừ ng lá r ộng thường xanh tái sinh sau nương rẫ y...........................................................87

B ả ng 20. Phi ế u ghi chép giám sát bi ệ n pháp lâm sinh xúc ti ế n tái sinh t ự nhiên có tr ồ ng

b ổ sung ...........................................................................................................................97

B ảng 21. Khung đánh giá giả i pháp lâm sinh xúc ti ế n tái sinh t ự nhiên có tr ồ ng b ổ sung

........................................................................................................................................99

B ả ng 22. Danh l ụ c các loài cây dùng làm giàu r ừ ng kh ộ p suy thoá i ...........................111

B ả ng 23. Danh l ụ c các loài cây dùng làm giàu r ừ ng lá r ộng thườ ng xanh suy thoái ..115

B ả ng 24. Phi ế u ghi chép giám sát bi ệ n pháp lâm sinh làm giàu r ừ ng t ự nhiê n ...........120

B ảng 25. Khung đánh giá giả i pháp lâm sinh làm giàu r ừ ng t ự nhiên.........................122

12

DANH SÁCH CÁC HÌNH

Hình 1. Các m ức độ và quan h ệ gi ữ a ph ụ c h ồ i r ừ ng t ự nhiên v ớ i sinh k ế con ngườ i

(Ph ỏ ng theo Lamb và Gilmour, 2003) ...........................................................................17

Hình 2. Di ễ n th ế r ừ ng nhi ệt đớ i ở nước đang phát triển như Việ t Nam (Ph ỏ ng theo

ITTO, 2002). ..................................................................................................................20

Hình 3. Ô m ẫ u d ạ ng d ả i 10 × 50 m ................................................................................26

Hình 4. Điểm đo K cây gầ n nh ấ t (K=6) (Kleinn and Vilcko 2006)...............................27

Hình 5. Sơ đồ h ộ p v ề trung bình và bi ến độ ng m ật độ cây g ỗ xác định theo phương

pháp K = 6 cây là N(K=6) và theo ô m ẫ u là N(Plot). ....................................................28

Hình 6. Sơ đồ h ộ p v ề trung bình và bi ến độ ng m ật độ cây g ỗ tái sinh xác đị nh theo

phương pháp K = 6 cây là Nts(K=6) và theo ô mẫ u là Nts(Plot). ................................29

Hình 7. Mô hình N/D theo hàm Meyer định hướ ng cho r ừ ng lá r ộng thườ ng xanh......30

Hình 8. Mô hình N/D theo hàm Meyer định hướ ng cho r ừ ng kh ộ p ..............................31

Hình 9. Phân b ố N/D th ự c t ế và định hướ ng cho r ừ ng lá r ộng thườ ng xanh ................34

Hình 10. Phân b ố N/D th ự c t ế và định hướ ng cho r ừ ng kh ộ p. ......................................35

Hình 11. M ố i quan h ệ sinh thái gi ữ a các loài t ầ ng cây g ỗ theo chi ề u (-/+) và m ứ c quan

h ệ theo tr ọ ng s ố (weight) qua phân tích PCA cho r ừ ng lá r ộng thườ ng xanh suy thoái ở

các m ức độ và sau nương rẫ y .........................................................................................38

Hình 12. M ố i quan h ệ sinh thái gi ữ a các loài cây g ỗ tái sinh theo chi ề u ( -/+) và m ứ c

quan h ệ theo tr ọ ng s ố (weight) qua phân tích PCA cho r ừ ng lá r ộng thườ ng xanh suy

thoái ở các m ức độ và sau nương rẫ y.............................................................................39

Hình 13. M ố i quan h ệ sinh thái gi ữ a các loài cây g ỗ theo chi ề u (-/+) và m ứ c quan h ệ

theo tr ọ ng s ố (weight) qua phân tích PCA cho r ừ ng kh ộ p suy thoái ở các m ức độ ......41

Hình 14. M ố i quan h ệ sinh thái gi ữ a các loài cây g ỗ tái sinh theo tr ọ ng s ố (weight) và

theo hai nhóm thành ph ầ n chính (PC1 và PC2) qua phân tích PCA cho r ừ ng kh ộ p suy

thoái ở các m ức độ .........................................................................................................42

Hình 15. Minh h ọ a các cây b ản địa đa tác dụ ng: Th ự c ph ẩ m, thu ốc, hương liệ u, th ức ăn

gia súc, c ủ i, g ỗ ................................................................................................................48

Hình 16. Xúc ti ế n tái sinh t ự nhiên (Assisted natural regeneration of forests - ARN )..51

Hình 17. Xúc ti ế n tái sinh t ự nhiên có tr ồ ng b ổ sung theo l ỗ, đám trố ng tá n ................51

Hình 18. Làm giàu r ừ ng t ự nhiên theo l ỗ tr ống tán (a); theo băng trên đấ t b ằ ng (b); và

theo băng đường đồ ng m ức trên đấ t d ố c (c) ..................................................................53

Hình 19. Hình ảnh các đối tượ ng r ừ ng c ầ n ph ụ c h ồ i ở các ki ể u r ừ ng lá r ộng thườ ng

xanh, kh ộ p và tre l ồ ô .....................................................................................................55

Hình 20. Ph ụ c h ồ i r ừ ng theo c ả nh quan c ấ p thôn buôn .................................................60

Hình 21. Phương pháp K = 6 cây để ướ c tính m ật độ tái sinh tri ể n v ọ ng trên ha (Kleinn

and Vilcko 2006)............................................................................................................70

13

Hình 22. Ba ki ể u phân b ố cây trên m ặt đấ t r ừ ng (Jayaraman, 1999).............................70

Hình 23. Các k ỹ thu ật để xúc ti ế n tái sinh t ự nhiên .......................................................72

Hình 24. T ỉa thưa cây tái sinh tự nhiê n ..........................................................................73

Hình 25. T ỉa thưa và điề u ch ỉ nh c ự ly t ối ưu cho cây gỗ nh ỏ ........................................75

Hình 26. Phương pháp lậ p tuy ến để tính độ tàn che (Korhonen et al., 2006)................79

Hình 27. Xúc ti ế n tái sinh t ự nhiên có tr ồ ng b ổ sung theo l ỗ, đám trố n g ......................94

Hình 28. Các k ỹ thu ậ t tr ồ ng cây r ừ ng ............................................................................95

Hình 29. Phương pháp K = 6 cây để ướ c tính m ật độ cây g ỗ (Kleinn and Vilcko 2006)

......................................................................................................................................103

Hình 30. Làm giàu r ừ ng theo l ỗ tr ống, đám trố ng tán trong r ừ ng t ự nhiên suy thoái..106

Hình 31. Làm giàu r ừng theo băng chặt theo hướng đông tây trên đấ t d ố c < 25⁰.......107

Hình 32. S ử d ụng Suunto để đo độ d ốc đấ t r ừ ng .........................................................108

Hình 33. Làm thướ c ch ữ A và s ử d ụng để thi ế t k ế băng chặt theo đường đồ ng m ứ c .109

Hình 34. K ỹ thu ậ t làm giàu r ừng theo băng chặt trên đường đồ ng m ứ c khi r ừng trên đấ t

d ố c > 25⁰.......................................................................................................................109

Hình 35. Sơ đồ tr ồ ng t ế ch vào l ỗ, đám trố ng tán r ừ ng kh ộ p suy thoái ........................114

Hình 36. Hình ả nh cây t ế ch trong làm giàu r ừ ng kh ộ p ................................................114

14

PHẦN 1: GIỚI THIỆU

1 PHỤC HỒI RỪNG LÀ GÌ?

Hiện tại rừng tự nhiên là rừng sản xuất sau nhiều năm khai thác gỗ và kiểm soát

thiếu chặt chẽ đã trở nên suy thoái nghiêm trọng, tuy nhiên vẫn còn duy trì hoàn cảnh

sinh thái rừng, duy trì được một số chức năng bảo vệ sinh thái môi trường cơ bản như

giữ đất, chống xói mòn, điều tiết nước, tích lũy carbon, bảo tồn đa dạng nguồn gen động

thực vật. Vì vậy nếu tiếp tục làm một bước sau cùng là chuyển đổi rừng tự nhiên suy

thoái sang canh tác cây ngắn ngày, trồng cây công nghiệp độc canh dự đoán sẽ mang lại

nhiều hậu quả về sinh thái môi trường và thiệt hại đa dạng sinh học cũng như sinh kế của

các cộng đồng sống phụ thuộc vào rừng. Do đó phục hồi lại rừng tự nhiên suy thoái là

một nhiệm vụ cấp bách và khẩn thiết để đưa rừng tự nhiên quay trở lại đóng góp vào sự

phát triển bền vững; khi mà diện tích rừng tự nhiên đang thu hẹp và kém chất lượng

nghiêm trọng.

Phục hồi rừng (Forest Rehabilitation, Restoration) được thừa nhận rộng rãi như

một cách để đảo ngược sự xuống cấp các quá trình sử dụng rừng thiếu quản lý và không

bền vững; nó tăng sự đóng góp vào bảo tồn bền vững rừng, đóng góp của các hệ sinh

thái rừng cho sinh kế con người, cải thiện đất đai và dịch vụ môi trường rừng (FAO,

2015). Các hành động phục hồi rừng bao gồm từ các hoạt động như bảo vệ môi trường

sống, tái sinh tự nhiên được hỗ trợ (Assisted Natural Regeneration - ANR) và trồng cây

để làm giàu rừng (Enrichment Planting) đến cải thiện chính sách, cung cấp các khuyến

khích tài chính và giám sát và học hỏi liên tục. Phục hồi rừng mang lại cơ hội cho lợi ích

môi trường và kinh tế xã hội (FAO, 2015) vì nó:

- giúp tăng vốn tự nhiên mà sinh kế nông thôn phụ thuộc vào;

- giúp tăng khả năng phục hồi của cảnh quan, hệ sinh thái rừng và hệ thống

xã hội đối với sự thay đổi toàn cầu; và nếu được lập kế hoạch và quản lý tốt,

có thể đáp ứng lợi ích và nhu cầu của nhiều bên liên quan.

Phục hồi rừng là nhằm tác động trực tiếp vào một hoặc nhiều thành phần của hệ

sinh thái rừng như là phục hồi hệ thực vật thân gỗ, thực vật ngoài gỗ, động vật rừng, hệ

nấm, vi sinh vật rừng từ đó tác động phục hồi gián tiếp đến đất đai, thủy văn và hoàn

cảnh, sinh thái rừng. Trong đó phục hồi hệ thực vật thân gỗ là quan trọng nhất, vì đây là

thành phần quyết định sinh thái rừng, ảnh hưởng đến các mối quan hệ của các thành phần

trong hệ sinh thái rừng và chuỗi thức ăn của sinh vật rừng. Do đó phục hồi hệ sinh thái

rừng chủ yếu nhắm đến phục hồi thực vật gỗ và có thể thêm một số loài thực vật ngoài

gỗ để đáp ứng và cân bằng các mục đích kinh tế, xã hội và môi trường.

15

2 MỤC ĐÍCH CỦA PHỤC HỒI RỪNG TỰ NHIÊN

Phục hồi rừng tự nhiên có thể theo theo bốn hướng khác nhau (Hình 1 ), bao gồm:

- Hướng 1: Hệ sinh thái rừng và sinh kế con người được phục hồi ở mức cao.

Để đạt được phục hồi rừng theo hướng này đòi hỏi có nguồn lực và thời gian

dài.

- Hướng 2: Hệ sinh thái rừng và sinh kế con người được phục hồi ở mức trung

bình. Để đạt được phục hồi rừng theo hướng này đòi hỏi có nguồn lực vừa

phải, hài hòa giữa mục tiêu kinh tế với môi trường và thời gian trung bình.

Việc phục hồi thành phần thực vật rừng sẽ lựa chọn cây có cả giá trị kinh tế

cả sinh thái, có thời gian thu hoạch không quá dài

- Hướng 3: Hệ sinh thái rừng đạt được ở mức cao trong khi đó sinh kế con

người ở mức thấp. Tiếp cận theo cách này chỉ áp dụng chủ yếu ở các khu

rừng bảo tồn, phòng hộ nghiêm ngặt; đối với rừng sản xuất thì sẽ kém bền

vững vì loại bỏ sinh kế của con người khỏi rừng. Việc phục hồi thành phần

thực vật rừng sẽ lựa chọn cây có ý nghĩa sinh thái, bảo tồn đa dạng sinh học

là chính, mọc chậm.

- Hướng 4: Hệ sinh thái rừng đạt được ở mức thấp trong khi đó sinh kế con

người ở mức cao. Tiếp cận theo cách này chủ yếu là chuyển đổi rừng tự

nhiên sang trồng rừng độc canh cây sinh trưởng nhanh, cây công nghiệp có

giá trị kinh tế. Tiếp cận theo cách này sẽ mang lại thu nhập trước mắt, nhưng

lâu dài sẽ rất kém bền vững vì làm mất chức năng sinh thái môi trường của

rừng tự nhiên

Như vậy trong phát triển bền vững, phục hồi rừng tự nhiên theo hướng 2 là thích

hợp hơn cả, tức là rừng được phục hồi chức năng sinh thái và hài hòa với mục tiêu về

sinh kế của cộng đồng như trong phân tích của Sunderlin (2005) để phát triển bền vững.

Tiếp cận phục hồi theo hướng 2 giúp cho hài hòa giữa phục hồi chức năng sinh thái rừng

với tạo ra sinh kế, bảo tồn văn hóa cho cộng đồng dân tộc có đời sống gắn bó với rừng.

16

Hình 1. Các mức độ và quan hệ giữa phục hồi rừng tự nhiên với sinh kế con người

(Phỏng theo Lamb và Gilmour, 2003)

Như vậy phục hồi rừng tự nhiên ngày nay và trong tương lai cần có cách tiếp cận

mới:

- Phục hồi rừng đa mục đích, đa sản phẩm: Phục hồi rừng không chỉ nhắm

vào mục đích lấy gỗ như truyền thống, mà theo hướng đa tác dụng và đa

sản phẩm. Các loài cây thân gỗ giúp phục hồi sinh thái rừng, nhưng không

chỉ vì gỗ, có khi không cần lấy gỗ mà có thể có mục đích sản phẩm khác

như quả, nhựa, lá, vỏ cho nhiều nhu cầu làm thực phẩm, dược phẩm, hương

liệu, nguyên liệu cho các ngành sản xuất,…

- Phục hồi sinh thái rừng gắn với dịch vụ môi trường rừng: Phục hồi rừng

không chỉ để sản xuất, tạo lâm sản mà đồng thời đóng góp quan trọng trong

bảo vệ môi trường sinh thái đang bị suy thoái như bảo vệ và điều tiết nước

đầu nguồn, bảo vệ chống xói mòn đất, cảỉ thiện đất, tích lũy carbon để giảm

nhẹ biến đổi khí hậu, bảo tồn đa dạng sinh học…. và từ đây tạo ra thu nhập

từ dịch vụ môi trường rừng mà không phải thuộc vào thu nhập từ các loại

lâm sản. Nếu theo hướng này thì có thể phục hồi các loài cây bản địa, mọc

nhanh có chức năng phòng hộ đầu nguồn, tích lũy nhanh carbon, cung cấp

thức ăn lá hoa quả làm cho động vật để phục hổi cả hệ động vật, đa dạng

sinh học.

17

3 LÝ DO XÂY DỰNG HƯỚNG DẪN PHỤC HỒI RỪNG TỰ

NHIÊN

Hiện tại để thực hiện phục hồi rừng tự nhiên chủ yếu áp dụng Thông tư số

29/2018/TT-BNNPTNT “Quy định về các biện pháp lâm sinh” và trong thông tư này

cũng yêu cầu Sở NN & PTNT các tỉnh cần có những hướng dẫn chi tiết cho các hộ gia

đình, cộng đồng dân cư, chủ rừng để thực hiện thông tư này.

Những vấn đề khi áp dụng Thông tư số 29/2018/TT-BNNPTNT cho hộ và cộng

đồng:

- Về đối tượng không chỉ rõ theo kiểu rừng cụ thể, trong khi đó ở tỉnh Đắk Lắk thì

rừng khộp có đặc điểm khác hẵn kiểu rừng phổ biến là rừng lá rộng thường xanh

- Cộng đồng chưa thể tiếp cận để xác định đối tượng áp dụng biện pháp lâm sinh

phục hồi rừng khác nhau như xác định mật độ cây gỗ (N, cây/ha), mật độ cây tái

sinh triển vọng (Nts, cây/ha), độ tàn che (ĐTC, 1/10), độ che phủ (ĐCP, %), độ

dốc (ĐD, độ), diện tích khoảng trống trong rừng, cây phân bố đều hay không?

- Cộng đồng chưa thể tiếp cận và thực hiện các kỹ thuật lâm sinh theo hướng dẫn

của thông tư.

- Người dân chưa thể lựa chọn được thành phần loài cây phục hồi rừng phù hợp

sinh thái và kinh tế.

- Chưa chỉ ra nguồn lực để người dân có thể thực hiện phục hồi rừng

Để có thể hộ gia đình, cộng đồng dân cư có thể áp dụng thông tư này thì các vấn

đề sau cần được làm rõ, hướng dẫn cụ thể hơn:

- Cần có hướng dẫn lập kế hoạch phục hồi cảnh quan rừng cấp thôn buôn

- Cần có hướng dẫn phục hồi rừng đến từng kiểu rừng, trạng thái cụ thể.

- Cần lập các bảng so sánh các tiêu chí để lựa chọn biện pháp lâm sinh thích hợp

- Cần có hướng dẫn để người dân xác định được các chỉ tiêu kỹ thuật nêu trong

thông tư hướng dẫn để lựa chọn biện pháp lâm sinh, như là:

+ Cách xác định mật độ cây gỗ, cây tái sinh, mật độ trồng trên ha

+ Cách xác định độ tàn che rừng (ĐTC)

+ Cách xác định diện tích rừng, diện tích các khoảng trống

+ Cây phân bố đều hay không

+ Cách sử dụng dụng cụ để xác định độ dốc

+ Các lập băng trồng theo đường đồng mức nơi dốc > 25 độ, sử dụng la bàn xác

định hướng đông tây của băng nơi bằng phẳng

- Danh mục các loài cây gỗ, cây đa tác dụng, lâm sản ngoài gỗ bản địa theo từng

kiểu rừng và yêu cầu sinh thái, kỹ thuật gây trồng của loài

- Cần có hướng dẫn chi tiết minh hoạ các kỹ thuật phục hồi rừng.

18

Vì vậy sáng kiến xây dựng một “Hướng dẫn kỹ thuật phục hồi rừng tự nhiên” là

cần thiết và cấp bách để giúp cho cộng đồng, chủ rừng có cơ sở phục hồi các khu rừng

tự nhiên đang suy thoái hiện nay.

4 MỤC ĐÍCH, ĐỐI TƯỢNG VÀ CÁCH SỬ DỤNG HƯỚNG

DẪN

4.1 Mục đích của hướng dẫn

- Giúp cho nhóm đối tượng là hộ gia đình, cộng đồng và các chủ rừng khác có thể

thực hiện các giải pháp phục hồi các diện tích rừng tự nhiên đang suy thoái.

- Thúc đẩy nâng cao năng lực cho nhân viên lâm nghiệp để hướng dẫn, hỗ trợ người

dân, chủ rừng phục hồi rừng.

- Góp phần phục hồi hệ sinh thái rừng tự nhiên và sinh kế cho người dân đang quản

lý sử dụng các khu rừng suy thoái, hạn chế tiếp tục chặt trắng các khu rừng nghèo

kiệt lâm sản để chuyển đổi mục đích sử dụng rừng vì kinh tế.

4.2 Đối tượng và giới hạn của hướng dẫn kỹ thuật phục hồi rừng tự nhiên

Hướng dẫn này có các đối tượng và giới hạn áp dụng như sau:

i) Về người sử dụng hướng dẫn:

- Cộng đồng dân cư, hộ gia đình được giao đất giao rừng để quản lý bảo vệ

và hưởng lợi lâu dài để trực tiếp áp dụng trong phục hồi rừng tự nhiên cùa

mình

- Nhân viên kỹ thuật lâm nghiệp, khuyến lâm các cấp, nhân viên địa phương

sử dụng để tập huấn, hướng dẫn cho người dân áp dụng.

- Định hướng áp dụng cho cộng đồng dân cư, hộ gia đình, nên hướng dẫn

được trình bày đơn giản, dễ hiểu; tuy nhiên những hướng dẫn kỹ thuật này

hoàn toàn có thể áp dụng cho tất cả các chủ rừng khác.

- Hướng dẫn còn có thể dùng tham khảo cho các nhà quản lý, nghiên cứu,

giảng viên, sinh viên về nghiên cứu, thực hành phục hồi rừng tự nhiên.

ii) Về đối tượng rừng và thành phần rừng cần phục hồi:

- Áp dụng hai nhóm đối tượng rừng chính là nguyên sinh suy thoái sau khai

thác chọn ở các mức độ và rừng thứ sinh tái sinh sau khai thác kiệt hoặc

bỏ hóa sau nương rẫy (Hình 2) của hai kiểu rừng chính ở Tây Nguyên là

khộp (Dry Diperocarps Forest - DDF) và rừng lá rộng thường xanh

(Evergreen Broad Leaved Forest - EBLF). Các nhóm đối tượng rừng này

nếu không có giải pháp phục hồi rừng sẽ có nguy cơ trở thành đất thoái

hóa (Hình 2).

19

- Áp dụng chủ yếu cho rừng sản xuất, có thể mở rộng cho rừng phòng hộ ở

nơi thích hợp.

- Thành phần hệ sinh thái rừng cần phục hồi nhắm đến chủ yếu và trực tiếp

là hệ thực vật thân gỗ và/hoặc có thể là thực vật ngoài gỗ và hài hòa giữa

phục hồi chức năng sinh thái môi trường rừng với phát triển kinh tế từ

rừng.

Rừng có thay

đổi

(Modified

forest)

Chuyển đổi

rừng

Deforestation

(Conversion)

Rừng nguyên sinh

(Primary forest)

Sử dụng đất không còn rừng

(Non-forest land use)

Rừng quản lý

tốt

(Controled

use,

protection)

Khai thá c quá

mức, chá

y

Canh tá c

Nông nghiệp

lâ u dài

(Permanent

agriculture)

(Over-

harvesting,

fire)

Nông lâm kết

hợp

(Agroforestry)

nương rẫy

(Shifting

cultivation)

Bỏ hóa

(Forest

fallow)

Bỏ hoang

(Abandonment)

Rừng nguyên

Rừng được

bảo tồn còn

nguyên sinh

(Conservation)

sinh được quản

lý tốt (Có chứng

chỉ)

Rừng nguyên

sinh suy thoá i

(Degraded

Rừng thứ sinh

(Secondary

forest)

Rừng trồng, câ y

công nghiệp

(Planted forest)

(Managed

primary forest)

primary forest)

Thiếu quản lý, lửa

(Mismanagement,

fire)

Thiếu quản lý, lửa

(Mismanagement,

fire)

Thiếu quản lý, lửa

(Mismanagement,

fire)

Đất rừng suy thoái

(Degraded forest land)

Hướng thay đổi

Hướng thay đổi nhưng khó xãy ra

Hình 2. Diễn thế rừng nhiệt đới ở nước đang phát triển như Việt Nam (Phỏng theo

ITTO, 2002).

Ghi chú: Trong vòng khoanh vẽ đỏ là đối tượng cần phục hồi rừng trong hướng dẫn này

4.3 Cách sử dụng hướng dẫn

Cần sử dụng các phần khác nhau của hướng dẫn này cho từng đối tượng sử dụng

cụ thể như sau:

- Đối với người áp dụng kỹ thuật phục hồi rừng tự nhiên như các cộng đồng dân

cư, hộ gia đình, và chủ rừng khác thì tham khảo Phần 1 để có khái niệm, mục đích

phục hồi rừng và sử dụng hướng dẫn chi tiết trong Phần 3 để thực hành trong lựa

20

Tải về để xem bản đầy đủ

pdf

318 trang yennguyen 17180 Free

Download

Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Tài liệu Hướng dẫn kỹ thuật phục hồi rừng tự nhiên", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

tai_lieu_huong_dan_ky_thuat_phuc_hoi_rung_tu_nhien.pdf