Nhận thức và thái độ của người tiêu dùng đối với nhãn hàng riêng tại Việt Nam
TẠP CHÍ PHÁT TRIỂN KH & CN, TẬP 18, SỐ Q3 - 2015
NHẬN THỨC VÀ THÁI ĐỘ CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG ĐỐI VỚI NHÃN HÀNG RIÊNG TẠI
VIỆT NAM
PERCEPTION AND ATTITUDE OF VIETNAMESE SHOPPERS TOWARDS PRIVATE LABELS
Nguyễn Thị Mai Trang
(Bài nhận ngày 10 tháng 03 năm 2015, hoàn chỉnh sửa chữa ngày 29 tháng 08 năm 2015)
TÓM TẮT
Trong những năm gần đây, nhãn hàng riêng đã thu hút được sự chú ý của nhiều nhà quản lý siêu thị
cũng như nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Tại Việt Nam, thị trường nhãn hàng riêng rất phong phú
và đã được xem như một trong những chiến lược phát triển nhãn hiệu của các nhà quản lý nhãn hàng
riêng tại siêu thi. Sự phát triển mạnh mẽ của nhãn hàng riêng đã trở thành một cuộc cạnh tranh thật sự
với các nhãn hàng của nhà sản xuất. Vì vậy, mục đích của nghiên cứu này xem xét mức độ ảnh hưởng
của các yếu tố như quan tâm đến giá, người tiêu dùng thông minh, hình ảnh siêu thị và tính cách tân
của người tiêu dùng đến thái độ đối với nhãn hàng riêng tại siêu thị ở TP.HCM. Với cách chọn mẫu
thuận tiện, dữ liệu thu thập được từ 196 người tiêu dùng mua sắm tại siêu thị ở TP.HCM được sử dụng
để kiểm định mô hình hồi quy bội. Kết quả nghiên cứu cho thấy bốn yếu tố về nhận thức của người tiêu
dùng về quan tâm đến giá, người tiêu dùng thông minh, hình ảnh siêu thị và tính cách tân của người
tiêu dùng đều có ảnh hưởng đến thái độ đối với nhãn hàng riêng. Trong đó, yếu tố quan tâm đến giá là
yếu tố có ảnh hưởng mạnh nhất đến thái độ đối với nhãn hàng riêng. Trong khi, người tiêu dùng thông
minh có ảnh hưởng thấp nhất đến thái độ đối với nhãn hàng riêng.
Từ khóa: nhãn hàng riêng, quan tâm đến giá, tính cách tân, hình ảnh siêu thị, người tiêu dùng thông
minh tự nhận thức, Việt Nam.
ABSTRACT
Private labels have attracted practioners as well as academics around the world in the past several
years. In Vietnam, supermarkets have considered private labels as a key branding strategy. However,
they are still under-investigated in the market. For that reason, this study attempts to examine the
influence of some key factors such as price consciousness, smart shopper self-perception, supermarket
image, and consumer innovativeness on attitude towards private labels. A convenience sample of 196
interviewed shoppers in Ho Chi Minh City was used to test the model. The findings indicate that four
hypotheses were supported, in which price consciousness has the strongest impact on attitude towards
private labels whereas smart shopper self-perception has a least impact.
Keywords: Private labels, price consciousness, consumer innovativeness, supermarket images, smart
shopper self - perception, Vietnam.
1. GIỚI THIỆU
nhất trong khu vực là do cơ cấu dân số trẻ và
sức mua ngày càng được cải thiện nhờ tầng lớp
trung lưu bành trướng mạnh mẽ (Lê Phương
2014). Theo Công ty Nghiên cứu thị trường
Statista (Đức), thị trường bán lẻ Việt Nam có
Việt Nam được xem là một trong những thị
trường bán lẻ tiềm năng trong khu vực châu Á
– Thái Bình Dương năm 2014. Sở dĩ thị trường
bán lẻ tại Việt Nam được đánh giá cao vào bậc
Trang 93
Science & Technology Development, Vol 18, No Q3 - 2015
nhãn hàng riêng chỉ chiếm 1% trong tổng
thể đạt doanh thu trên 80 tỷ USD trong năm
2014 và lên tới 100 tỷ USD vào năm 2016
(Ngọc Trần 2014). Với sự tăng trưởng mạnh
mẽ của thị trường bán lẻ cùng với sự thay đổi
thói quen mua sắm của người tiêu dùng đã
chứng minh được tiềm năng của thị trường bán
lẻ hiện đại sẽ còn vươn xa hơn nữa so với chợ
truyền thống, điều này được chứng minh là sự
đổ bộ ồ ạt của các siêu thị như Aaeon, Lotte
chiếm hơn 40% trong hơn 700 siêu thị và trung
tâm thương mại trên khắp cả nước. Theo quy
hoạch của bộ Công thương, từ nay tới năm
2020, cả nước có khoảng 1.200 - 1.300 siêu thị,
tăng gần 650 điểm so với năm 2011. Số trung
tâm thương mại và trung tâm mua sắm cũng
tăng lần lượt lên 180 và 157 điểm (Đời sống &
Pháp luật 2014). Điều này đã cho thấy một viễn
cảnh cạnh tranh vô cùng khốc liệt giữa các nhà
kinh doanh siêu thị.
doanh thu của loại sản phẩm thực phẩm
(Burck, 1979). Tuy nhiên, vào năm 1980,
doanh số của thực phẩm mang nhãn hàng riêng
tại siêu thị bán nhãn hàng này đã tăng 10%.
Trong thế kỷ 21, doanh số thực phẩm nhãn
hàng riêng đã tăng lên 20% tại Hoa Kỳ
(Goldsmith & ctg, 2010). Điều này chứng tỏ
nhãn hàng riêng đã trở thành một trong những
chiến lược về nhãn hiệu mà nhà quản lý bán lẻ
cần đầu tư xây dựng thông qua hoạt động luôn
cải tiến chất lượng, sản xuất sản phẩm nhãn
hàng riêng đa dạng hơn và hỗ trợ các hoạt động
tiếp thị cho sản phẩm nhãn hàng riêng.
Theo báo cáo nghiên cứu về nhãn hàng
riêng toàn cầu của Nielsen (2014) đã nhận định
với tỷ lệ ngày càng tăng của mô hình cửa hàng
bán lẻ hiện đại đang nổi lên khắp Đông Nam Á,
nhận thức và niềm tin tiêu dùng đối với nhãn
hàng riêng đang tăng dần lên. Đặc biệt kết quả
nghiên cứu này nhấn mạnh nhận thức của
người tiêu dùng hiện nay về chất lượng, giá trị,
phân loại và đóng gói của nhãn hiệu riêng.
Chứng tỏ người tiêu dùng ngày càng thông
minh trong việc mua sắm hàng hóa, đặc biệt
mua sắm tại siêu thị. Ví dụ, 84% người tiêu
dùng Việt Nam nói rằng nhận thức của họ về
các thương hiệu riêng đã được cải thiện theo
thời gian và được các nhà nghiên cứu khẳng
định đây là mức cao nhất trên toàn cầu. Tỷ lệ
này đạt 83% tại Thái Lan, 77% tại Philippines,
70% tại Malaysia, 66% tại Indonesia và 64%
tại Singapore, so với tỷ lệ trung bình là 71%
của người tiêu dùng toàn cầu. Khi niềm tin tiêu
dùng đối với sản phẩm nhãn hàng riêng ngày
càng tăng cao, điều này cho thấy rằng người
tiêu dùng sẵn sàng trả thêm tiền cho các sản
phẩm nhãn hàng riêng mà họ thích. Philippines
là nước đứng đầu trên toàn cầu, với gần ba
phần tư (72%) cho rằng họ sẵn sàng trả bằng
hoặc cao hơn cho các sản phẩm nhãn hàng
riêng mà họ thích, kế tiếp là 69% người Việt
Để tồn tại trong thị trường cạnh tranh khốc
liệt này, các nhà quản lý siêu thị thường xuyên
tổ chức hoạt động khuyến mãi để thu hút khách
hàng. Đặc biệt là việc giới thiệu nhãn hàng
riêng đến khách hàng nhằm đẩy mạnh doanh
thu. Nhãn hàng riêng (private label brands,
store brands, own brands, hoặc house brands)
được định nghĩa là thương hiệu “thuộc độc
quyền một siêu thị nào đó mà siêu thị này sở
hữu, bán, và phát triển nhãn hiệu này và cạnh
tranh với nhiều sản phẩm cùng loại với nhãn
hiệu nhà sản xuất” (Semeijin 2004, trang 247).
Khái niệm “nhãn hàng riêng” khởi xướng đầu
tiên ở Hoa Kỳ. Nhãn hàng riêng xuất hiện đầu
tiên ở các siêu thị tại Hoa Kỳ vào năm 1970 ở
dạng bao bì rất đơn giản, chỉ có màu trắng và
màu đen. Đặc điểm của nhãn hàng riêng lúc đó
được mô tả như giá của nhãn hàng riêng thấp
hơn nhãn hàng của nhà sản xuất, không nhận
được hoặc nhận được rất ít sự hỗ trợ của hoạt
động quảng cáo, chất lượng của sản phẩm nhãn
hàng riêng cũng thấp hơn nhãn hiệu của nhà
sản xuất. Lúc này, doanh thu của sản phẩm
Trang 94
TẠP CHÍ PHÁT TRIỂN KH & CN, TẬP 18, SỐ Q3 - 2015
Nam- đứng hàng thứ 5 cao nhất trên toàn cầu
kiếm thông tin của sản phẩm mới và chấp nhận
sản phẩm mới (tính cách tân người tiêu dùng)
cũng như mua sắm tại siêu thị, người tiêu dùng
thể hiện được sự thông minh trong mua sắm
sản phẩm. Do đó, mục tiêu của nghiên cứu này
nhằm xem xét các yếu tố như quan tâm đến giá,
người tiêu dùng thông minh, hình ảnh siêu thị
và tính cách tân của người tiêu dùng ảnh hưởng
đến thái độ đối với nhãn hàng riêng của người
tiêu dùng đi mua sắm tại siêu thị.
(Thúy Hà, 2014). Thông qua thông tin trên đây,
chúng ta thấy được, đối với thị trường nhãn
hàng riêng, người tiêu dùng Việt Nam đã thể
hiện sự quan tâm đến giá, sẵn sàng chấp nhận
sản phẩm mới trên thị trường (đó là tính cách
tân của người tiêu dùng), hơn nữa khi mua sản
phẩm nhãn hàng riêng chỉ mua được tại siêu
thị, nên hình ảnh của siêu thị cũng góp phần tạo
ra thái độ của họ đối với nhãn hàng riêng.
Các nhà nghiên cứu hàn lâm cũng đã tập
trung vào nghiên cứu nhãn hàng riêng, cụ thể
là: quan tâm đến giá, tính cách tân của người
tiêu dùng (Jin and Suh, 2005), hình ảnh siêu
thị, người tiêu dùng thông minh, trung thành
với siêu thị, rủi ro cảm nhận (ví dụ, Hoch &
Banerji 1993; Richardson & ctg, 1996; Burton
& ctg, 1998; Sinha & Bata, 1999; Garretson&
ctg, 2002). Các nghiên cứu trước đây đều tập
trung nghiên cứu nhiều ở các nước phát triển
(Hoa Kỳ, Châu Âu) có lịch sử về nhãn hàng
riêng tương đối lâu dài hơn so với các nước
Châu Á, trong đó thị trường nhãn hàng riêng tại
Việt Nam thì còn tương đối non trẻ. Trong số
những yếu tố này, nhận thức của khách hàng về
giá là một trong những nguyên nhân quan trọng
nhất để họ mua sản phẩm nhãn hàng riêng
(Nielsen 2014). Hơn nữa, tính cách tân của
người tiêu dùng và người tiêu dùng thông minh
cũng là các yếu tố cần đề cập đến khi xem xét
thái độ của người tiêu dùng đối với nhãn hàng
riêng, đặc biệt trong thị trường sản phẩm nhãn
hàng riêng còn sơ khai tại thị trường mới nổi
như Việt Nam. Đặc thù của nhãn hàng riêng là
khách hàng chỉ mua được sản phẩm nhãn hàng
riêng tại siêu thị nơi mà họ mua sắm, do đó
hình ảnh của siêu thị cũng có ảnh hưởng đến
thái độ của người tiêu dùng đối với nhãn hàng
riêng. Như đã thảo luận ở phần trên, thị trường
bán lẻ ở Việt Nam đã và đang phát triển khá
tốt, người tiêu dùng đã hình thành thói quen
mua sắm tại siêu thị, thông qua đó, việc tìm
Cấu trúc của bài viết như sau. Phần tiếp
theo của bài viết sẽ trình bày cơ sở lý thuyết
cùng mô hình nghiên cứu. Sau đó, tác giả sẽ
mô tả phương pháp nghiên cứu. Tiếp theo, kết
quả nghiên cứu sẽ được thảo luận. Cuối cùng,
hàm ý cho nhà quản lý, hạn chế cũng như
hướng nghiên cứu tiếp theo sẽ được trình bày.
2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT
2.1. Thái độ đối với nhãn hàng riêng
Khái niệm thái độ đối với sản phẩm là khái
niệm quan trọng trong tiếp thị. Do đó, việc các
nhà quản lý nhãn hàng riêng xem xét và đánh
giá thái độ của người tiêu dùng đối với nhãn
hàng riêng của mình như thế nào sẽ quyết định
sự thành công hay thất bại của nhãn hàng này.
Nghiên cứu này sử dụng lý thuyết hành động
hợp lý của Ajzen and Fishbein (1980) để xem
xét mối quan hệ giữa nhận thức (perception) và
thái độ (attitude). Thái độ đối với nhãn hàng
riêng được định nghĩa là “xu hướng hành vi
phản ứng thích (hoặc không thích) đối với sản
phẩm nhãn hàng riêng dựa trên việc đánh giá
sản phẩm, đánh giá việc mua sản phẩm nhãn
hàng riêng” (Burton & ctg, 1998, trang 294).
Nghiên cứu này sử dụng định nghĩa trên vì
định nghĩa này có thể được sử dụng chung cho
sản phẩm nhãn hàng riêng nói chung, chứ
không cần một mặt hàng cụ thể. Nếu khách
hàng có thái độ tích cực đối với nhãn hàng
riêng, họ có xu hướng mua nhãn hàng đó
(Semeijn & ctg, 2004).
Trang 95
Science & Technology Development, Vol 18, No Q3 - 2015
2.2. Quan tâm đến giá (Price consciousness)
đối với nhãn hàng riêng cũng như chương trình
giá khuyến mãi các nhãn hàng của nhà sản
xuất. Tuy nhiên, nhận thức người tiêu dùng
thông minh có ảnh hưởng lớn hơn với chương
trình khuyến mãi nhãn hàng của nhà sản xuất
so với nhãn hàng riêng. Nhưng do chương trình
khuyến mãi nhãn hàng của nhà sản xuất không
thường xuyên và đúng vào thời điểm người tiêu
dùng thông minh đi mua sắm, nên để thỏa mãn
lợi ích mua sắm khôn ngoan của mình, họ tìm
cách tiết kiệm chi phí mua sắm thông qua việc
mua nhãn hàng riêng (Garretson & ctg, 2002).
Do đó:
Do giá của nhãn hàng riêng thường rẻ hơn
nhãn hàng của nhà sản xuất từ 10 - 20%, nên
nhãn hàng riêng thường thu hút phân khúc
khách hàng quan tâm đến giá (Jin & Suh,
2005). Quan tâm đến giá được định nghĩa là
mức độ mà khách hàng ra quyết định mua sản
phẩm nào đó chủ yếu tập trung vào giá
(Lichtenstein & ctg, 1997). Trong khi đó, Sinha
& Batra (1999) cho rằng khi khách hàng quan
tâm đến giá khi mua một sản phẩm nào đó
trong một tập sản phẩm cùng loại thì họ chọn
sản phẩm nào có giá thấp nhất trong số những
sản phẩm cùng loại. Theo kết quả nghiên cứu
của Batra và Sinha (2000) quan tâm đến giá là
một trong những yếu tố có ảnh hưởng mạnh
nhất đến ý định mua nhãn hàng riêng. Dựa trên
những kết quả nghiên cứu thực nghiệm trên,
chúng ta có giả thuyết:
H2: Nhận thức người tiêu dùng thông minh
có ảnh hưởng tích cực đến thái độ đối với nhãn
hàng riêng.
2.4. Hình ảnh siêu thị (Supermarket
image)
Khái niệm hình ảnh siêu thị xuất phát từ lý
thuyết về hình ảnh cửa hàng (store image). Do
đó, trong nghiên cứu này, hai thuật ngữ này
được sử dụng nhưng diễn tả ngữ nghĩa chung,
đó là ấn tượng của nhà bán lẻ trong tâm trí của
khách hàng (Ailawadi & Keller, 2004). Hình
ảnh cửa hàng được phản ảnh thông qua phương
tiện vật chất của cửa hàng. Các nghiên cứu
trước đây cho thấy hình ảnh cửa hàng có ảnh
hưởng đến suy đoán của khách hàng về chất
lượng sản phẩm bán tại cửa hàng đó và thái độ
của khách hàng đánh giá các thương hiệu đang
bán trong cửa hàng đó (Collins - Dodd &
Lindley, 2003, Semeijn & ctg, 2004).
H1: Quan tâm đến giá có ảnh hưởng tích
cực đến thái độ đối với nhãn hàng riêng.
2.3. Nhận thức của người tiêu dùng thông
minh (Smart shopper self - perception)
Người tiêu dùng được coi là thông minh khi
họ nắm bắt và xem xét kỹ lưỡng những lợi ích
khác nhau khi mua sắm, ví dụ như cảm giác
hoàn thiện công việc mua sắm một cách tốt
đẹp, hoặc niềm tự hào trong ứng xử khéo léo
khi đi mua hàng (Schindler, 1988). Người tiêu
dùng được đánh giá là thông minh trong mua
sắm khi họ biết đánh giá giá trị của hàng hóa
cần xem xét khi mua, có sự so sánh giữa chi
phí với chất lượng sản phẩm và cuối cùng là họ
thường cân nhắc giữa lợi ích và những dịch vụ
đi kèm khi mua sản phẩm, ví dụ: lợi ích chức
năng và lợi ích tiêu khiển (Holbrook, 1994).
Nghiên cứu của Garretson & ctg (2002) thực
hiện so sánh giữa chương trình khuyến mãi
nhãn hàng của các nhà sản xuất và nhãn hàng
riêng. Kết quả nghiên cứu của Garretson & ctg
(2002) cho thấy là nhận thức người tiêu dùng
thông minh có ảnh hưởng tích cực đến thái độ
Hình ảnh cửa hàng được hình thành qua trải
nghiệm mua sắm của khách hàng hoặc thông
tin từ nhà bán lẻ thông qua các nguồn như tin
tức hoặc truyền miệng. Ailawadi và Keller
(2004) xem hình ảnh cửa hàng là khái niệm
tổng hợp nhiều đặc điểm/ thuộc tính của cửa
hàng và là khái niệm đa hướng, gồm có: chất
lượng hàng hóa, môi trường cửa hàng, tiếng
tăm của nhà bán lẻ, tiện lợi, mức giá và sự đa
Trang 96
TẠP CHÍ PHÁT TRIỂN KH & CN, TẬP 18, SỐ Q3 - 2015
dạng về chủng loại (Ailawadi & Keller, 2004;
Tính cách tân của người tiêu dùng được cho
là đặc tính của cá nhân, đặc biệt là đối với việc
chấp nhận sản phẩm mới. Tính cách tân của
người tiêu dùng được định nghĩa là xu hướng
của người tiêu dùng sử dụng sản phẩm, thương
hiệu mới, hoặc tham gia vào trải nghiệm mới
hơn là duy trì những chọn lựa thương hiệu hay
sản phẩm trước đây của mình. Các nghiên cứu
trước đây đã cho thấy tính cách tân có quan hệ
tích cực với việc chấp nhận rủi ro (Steenkamp,
Hofstede & Wedel, 1999). Do đó, khách hàng
có tính cách tân càng cao, họ càng có xu hướng
sẵn lòng chịu rủi ro về việc sử dụng sản phẩm
hay thương hiệu hoàn toàn không quen thuộc
từ trước đến nay. Vì vậy, khái niệm tính cách
tân của người tiêu dùng có thể phù hợp trong
bối cảnh sản phẩm nhãn hàng riêng. Người tiêu
dùng có tính cách tân cao mà khi họ bắt gặp
nhãn hiệu mới trên thị trường, họ sẵn lòng thử
dùng nhãn hiệu mới này. Nghiên cứu của Jin và
Suh (2005) phỏng vấn người tiêu dùng tại Hàn
quốc đã cho thấy tính cách tân của người tiêu
dùng là yếu tố có ảnh hưởng mạnh nhất đến
thái độ đối với nhãn hàng riêng ở hai ngành
hàng: thực phẩm và gia dụng tại thị trường Hàn
Quốc. Do đó:
Dodds, Monroe & Grewal, 1991).
Nghiên cứu của Semeijin và ctg (2004) cho
thấy một siêu thị có môi trường thoải mái và dễ
chịu có ảnh hưởng tích cực đến việc đánh giá
và ý định mua nhãn hàng riêng. Baker, Grewal,
và Parasuraman (1994) phân tích môi trường
của cửa hàng và cho thấy khách hàng kỳ vọng
sản phẩm tại một cửa hàng sẽ không có chất
lượng tốt khi cửa hàng đó không tạo được môi
trường mua sắm thân thiện và lịch sự. Nói cách
khác, kết quả nghiên cứu của Baker và cộng sự
(1994) đã tìm ra mối liên hệ giữa môi trường
trong cửa hàng bán lẻ (như âm nhạc, ánh sáng,
tinh thần phục vụ của nhân viên) và cảm nhận
của người tiêu dùng về chất lượng hàng hóa
trưng bày trong cửa hàng đó. Do đó, khách
hàng phán đoán chất lượng của nhãn hàng
riêng thông qua hình ảnh của siêu thị. Điều này
có thể lý giải là khách hàng sử dụng hình ảnh
siêu thị như là một tín hiệu bên ngoài để phán
đoán nhãn hàng riêng cung cấp bởi siêu thị này
(Ailawadi & Keller, 2004; Collins - Dodd &
Kindley, 2003). Theo lý thuyết sử dụng tín hiệu
(the cue utilization theory) hình ảnh cửa hàng
có thể là yếu tố giúp khách hàng xác định chất
lượng sản phẩm bán tại cửa hàng đó (Collins -
Dodd & Kindley, 2003). Do đó, khách hàng sẽ
có thái độ tích cực với nhãn hàng riêng tại siêu
thị có hình ảnh tốt (high - image supermarket)
vì khách hàng nghĩ rằng siêu thị này sẽ bán sản
phẩm có chất lượng cao hơn là siêu thị có hình
ảnh thấp (low - image supermarket). Vì vậy:
H4: Tính cách tân của người tiêu dùng có
ảnh hưởng tích cực với thái độ đối với nhãn
hàng riêng.
Dựa trên thảo luận trên đây, mô hình
nghiên cứu được đề xuất. Hình 1 dưới đây
minh họa mối quan hệ giữa các khái niệm
nghiên cứu xem xét ảnh hưởng của các khái
niệm nghiên cứu này đến thái độ đối với nhãn
hàng riêng. Bốn biến độc lập xem xét trong mô
hình nghiên cứu đề xuất đó là: quan tâm đến
giá, người tiêu dùng thông minh, hình ảnh siêu
thị và tính cách tân của người tiêu dùng.
H3: Hình ảnh của siêu thị có ảnh hưởng
tích cực với thái độ đối với nhãn hàng riêng.
2.5. Tính cách tân của người tiêu dùng
(Consumer innovativeness)
Trang 97
Science & Technology Development, Vol 18, No Q3 - 2015
Hình 1. Mô hình nghiên cứu
3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
(1998). Quan tâm đến giá được đo lường bằng
ba biến quan sát. Thang đo này được sử dụng
từ nghiên cứu của Sinha & Batra (1999). Nhận
thức người tiêu dùng thông minh được đo
lường bằng hai biến quan sát và sử dụng thang
đo từ nghiên cứu của Garretson & ctg (2002).
Hình ảnh siêu thị phản ảnh ấn tượng của khách
hàng đối với siêu thị bán lẻ thông qua hàng hóa
và cách trang trí nội thất của cửa hàng. Thang
đo hình ảnh siêu thị được kế thừa từ nghiên cứu
của Collins - Dodd & Lindley (2003) và bao
gồm 4 biến quan sát. Cuối cùng là thang đo
khái niệm tính cách tân của người tiêu dùng (3
biến quan sát), thang đo này lấy từ nghiên cứu
của Manning & ctg (1995) và Jin & Suh
(2005).
3.1. Mẫu nghiên cứu
Phương pháp chọn mẫu thuận tiện với 250
bảng câu hỏi được phát ra cho 50 sinh viên để
các sinh viên này tiến hành gửi bảng câu hỏi
đến người quen hoặc người thân trong gia đình.
Đối tượng khảo sát là người có đi mua sắm tại
siêu thị và có biết nhãn hàng riêng của siêu thị
đó. Hai trăm năm mươi bảng câu hỏi được phát
ra, nhưng 54 bảng câu hỏi bị loại do người trả
lời khoanh chỉ vào một con số trong tất cả các
câu hỏi. Cuối cùng, 196 bảng câu hỏi hợp lệ và
được sử dụng để xử lý tiếp theo. Để tạo điều
kiện dễ dàng cho người trả lời, phần đầu của
bảng câu hỏi mô tả chi tiết định nghĩa của nhãn
hàng riêng và minh họa hình ảnh của nhãn
hàng riêng để đảm bảo người trả lời hiểu đúng
khái niệm về nhãn hàng riêng.
Thang đo của các khái niệm nghiên cứu
trong mô hình đều là thang đo nhiều biến quan
sát và sử dụng thang đo Likert với điểm từ 1
(hoàn toàn phản đối) và 5 (hoàn toàn đồng ý).
3.2. Thang đo
Mô hình (Hình 1) gồm bốn biến độc lập:
quan tâm đến giá, người tiêu dùng thông minh,
hình ảnh siêu thị và tính cách tân của người
tiêu dùng và 1 biến phụ thuộc đó là: thái độ đối
với nhãn hàng riêng. Tất cả thang đo cho khái
niệm này đều sử dụng từ các nghiên cứu trước
đây. Biến phụ thuộc là thái độ đối với nhãn
hàng riêng được đo lường bằng hai biến quan
sát và kế thừa từ nghiên cứu của Burton & ctg
3.3. Đặc điểm mẫu
Số lượng bảng câu hỏi phát ra là 250, thu về
235 bảng câu hỏi, trong đó có 196 bảng câu hỏi
hợp lệ. Đặc điểm của mẫu gồm có 165 (84,2%)
người là nữ và 31 (15,8%) người trả lời là nam.
Trong đó 110 (56,2%) người có độ tuổi từ 20 -
35, 67 (34%) người trong mẫu có độ tuổi từ 35
- 50 và chỉ có 9,7% có độ tuổi trên 50. Về thu
Trang 98
TẠP CHÍ PHÁT TRIỂN KH & CN, TẬP 18, SỐ Q3 - 2015
nhập cá nhân, 81 người (41,3%) có thu nhập
alpha và tiếp tục được kiểm định thông qua
phương pháp phân tích nhân tố khám phá EFA
(Principal Components với phép quay
Varimax).
dưới 10 triệu/ tháng, 56 (28,6%) người trả lời
có thu nhập từ 10 - dưới 20 triệu đồng/tháng,
và trên 20 triệu đồng/tháng có 18 (9,2%) người.
Có 41 (20,9%) người không muốn trả lời về
thu nhập cá nhân hàng tháng. Việc thiếu thông
tin này không ảnh hưởng gì đến các phần khác
nên bảng câu hỏi vẫn được xem là hợp lệ và
thông tin của 41 mẫu này vẫn được sử dụng để
tiến hành các phương pháp xử lý tiếp theo.
Kết quả cho thấy Cronbach alpha của các
thang đo đều đạt yêu cầu ( 0,65). Kết quả
EFA cho thấy 5 nhân tố trích giải thích được
68,87% phương sai các biến quan sát tại eigen -
value là 1,16. Kiểm tra hệ số tương quan giữa
các khái niệm nghiên cứu cũng cho thấy chúng
đều nhỏ hơn 1. Vì vậy, các thang đo đều đạt
yêu cầu về giá trị hội tụ và phân biệt. (Xem
Bảng 1).
4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO
LUẬN
4.1. Đánh giá đo lường
Các thang đo khái niệm nghiên cứu trước
tiên được đánh giá bằng độ tin cậy Cronbach
Bảng 1. Trung bình, độ lệch chuẩn, và trọng số EFA
Biến quan sát
Trung
bình
Độ
lệch
chuẩn
Trọng số
EFA
Thái độ đ/v nhãn hàng riêng: Cronbach a=.0.87
4,58
1,38
Tôi rất thích khi nhãn hàng riêng luôn sẵn có cho các chủng loại
hàng hóa tôi mua
4,58
1,58
0,73
0,76
Đối với hầu hết các chủng loại hàng hóa, nhãn hàng riêng thường
là sự lựa chọn tốt nhất
4,57
1,41
Quan tâm đến giá: Cronbach a=.87
4,49
4,11
1,18
1,29
Tôi có dự định mua nhãn hàng có giá thấp phù hợp với nhu cầu
của tôi
0,86
Khi mua một thương hiệu, tôi tìm nhãn hiệu rẻ nhất
Giá là yếu tố quan trọng nhất khi tôi chọn nhãn hiệu để mua sắm.
Người tiêu dùng thông minh, Cronbach a=.65
4,49
4,89
4,23
4,37
1,30
1,38
1,17
1,35
0,86
0,80
Tôi tin rằng tôi có quyết định sáng suốt khi mua sắm tai siêu thị
X
Khi mua được một sản phẩm với giá thấp nhất, tôi thấy mình là
người chiến thắng.
0,85
0,81
4,10
1,38
Hình ảnh siêu thị, Cronbach a=.74
5,11
4,96
5,24
5,31
0,89
1,22
1,23
1,08
Siêu thị X cung cấp sản phẩm đa dạng
Sản phẩm bán tại siêu thị X có giá thấp
Sản phẩm bán tại siêu thị X mua đáng đồng tiền
0,70
0,72
0,80
Trang 99
Science & Technology Development, Vol 18, No Q3 - 2015
Biến quan sát
Trung
bình
Độ
lệch
chuẩn
Trọng số
EFA
Tôi có cảm giác dễ chịu với cách trang trí nội thất của X
Tính cách tân của người tiêu dùng, Cronbach a=.77
Tôi thường tìm kiếm thông tin về sản phẩm mới
4,91
1,20
0,69
3,93
3,99
3,96
3,63
1,08
1,32
1,44
1,43
0,77
0,88
0,81
Tôi thường mua sắm nhiều nhãn hàng riêng hơn bạn bè của mình
Tôi là một trong những người đầu tiên mua nhãn hàng riêng mới
giới thiệu tại X
4.2. Kiểm định giả thuyết
Giả thuyết H1 phát biểu về mối quan hệ
giữa quan tâm về giá và thái độ đối với nhãn
hàng riêng. Kết quả của hồi quy bội ủng hộ giả
thuyết này (β = 0,35, p < 0,05). Người tiêu
dùng thông minh có quan hệ tích cực với thái
độ đối với nhãn hàng riêng (β = 0,14, p < 0,05),
giả thuyết H2 được ủng hộ. Giả thuyết H3 phát
biểu về hình ảnh siêu thị có ảnh hưởng tích cực
đến thái độ đối với nhãn hàng riêng (β = 0,30, p
< 0,05), theo kết quả của hồi quy bội thì giả
thuyết H3 được ủng hộ. Cuối cùng là H4: Tính
cách tân của người tiêu dùng có quan hệ tích
cực với thái độ đối với nhãn hàng riêng. Giả
thuyết này được ủng hộ (β = 0,25, p < 0,05).
Bảng 2 trình bày tóm tắt kết quả của hồi quy
bội về việc kiểm định các giả thuyết.
Biến tổng (tổng các biến quan sát đo lường
các khái niệm nghiên cứu) được sử dụng trong
xử lý mô hình hồi quy. Để xác định tầm quan
trọng của từng biến độc lập vào biến phụ thuộc
là thái độ đối với nhãn hàng riêng, mô hình hồi
quy bội được sử dụng để kiểm định giả thuyết
của mô hình. Kết quả của mô hình hồi quy bội
(Bảng 2) cho thấy bốn biến: quan tâm đến giá,
nhận thức của người tiêu dùng thông minh,
hình ảnh siêu thị và tính cách tân của người
tiêu dùng giải thích được 50,5% phương sai
thái độ đối với nhãn hàng riêng. Tất cả các biến
độc lập đều có ảnh hưởng tích cực đến biến
phụ thuộc, thái độ đối với nhãn hàng riêng. Hệ
số VIF đều nhỏ hơn 2 cho thấy hiện tượng đa
cộng tuyến không đáng kể.
Bảng 2. Kết quả kiểm định giả thuyết
Beta
chưa
chuẩn
hóa
Độ
lệch
chuẩn
Beta
chuẩn
hóa
Giá trị
Giá
trị p
Giả thuyết
t
H1: Quan tâm đến giá Thái độ đ/v NHR
H2: Người tiêu dùng thông minh Thái độ đ/v
NHR
0,40
0,17
0,46
0,32
0,07
0,06
0,09
0,07
0,35
0,14
0,30
0,25
6,022 0,000
2,665 0,008
5,277 0,000
4,641 0,000
H3: Hình ảnh siêu thị Thái độ đ/v NHR
H4: Tính cách tân của người tiêu dùng Thái độ
đ/v NHR
Trang 100
TẠP CHÍ PHÁT TRIỂN KH & CN, TẬP 18, SỐ Q3 - 2015
4.3. Hàm ý cho nhà quản lý
đồng/lần mua, người tiêu dùng sẽ nhận được
phiếu mua hàng ưu đãi từ siêu thị cho việc mua
Kết quả của nghiên cứu cho thấy tầm quan
trọng của cả 4 yếu tố: quan tâm đến giá, hình
ảnh siêu thị, tính cách tân của người tiêu dùng
và người tiêu dùng thông minh, hình ảnh siêu
thị và tính cách tân của người tiêu dùng đều
ảnh hưởng đến thái độ đối với nhãn hàng riêng.
Kết quả nghiên cứu này phù hợp với kết quả
nghiên cứu của Batra & Sinha (2000) và Lin &
ctg (2009). Theo kết quả nghiên cứu của Batra
& Sinha (2000), quan tâm đến giá có ảnh
hưởng mạnh nhất đến ý định mua nhãn hàng
riêng thực phẩm tại Hoa Kỳ. Nghiên cứu của
Lin & ctg (2009) cũng tìm ra mối quan hệ
dương giữa quan tâm đến giá và thái độ đối với
nhãn hàng riêng của người tiêu dùng Đài Loan
trong đó sản phẩm nghiên cứu là thực phẩm.
Theo nghiên cứu của Goldsmith & ctg (2010)
cho thấy là một khi người tiêu dùng sử dụng
nhãn hàng riêng, một số người tiêu dùng này có
xu hướng trung thành với nhãn hàng riêng, do
đó, Goldsmith & ctg (2010) có kiến nghị nhà
quản lý siêu thị nên sử dụng mẫu thử của nhãn
hàng riêng đính kèm với nhãn hàng của nhà sản
xuất nổi tiếng.
hàng tiếp theo trong đó có sản phẩm nhãn hàng
riêng của siêu thị.
Hình ảnh siêu thị có tác động tích cực đối
với thái độ đối với nhãn hàng riêng. Kết quả
này ủng hộ kết quả nghiên cứu của Semeijn &
ctg (2004). Kết quả này dẫn hàm ý cho nhà
quản lý siêu thị là phải chú ý đến việc thiết kế
và xây dựng hình ảnh siêu thị. Cụ thể là nhà
quản lý siêu thị phải tập trung vào những khía
cạnh như môi trường siêu thị phải thông thoáng
và mát mẻ, hàng hóa trong siêu thị phải đa
dạng và nhiều chủng loại (Semeijn & ctg
2004). Do đó, nếu xây dựng được hình ảnh siêu
thị tốt trong tâm trí khách hàng thì kết quả của
hoạt động này không chỉ có tác động đến cảm
nhận về chất lượng của một sản phẩm cụ thể
mà hình ảnh siêu thị tốt sẽ làm gia tăng tính
hấp dẫn nhãn hàng riêng của siêu thị đó.
Tính cách tân của người tiêu dùng có mối
quan hệ tích cực với thái độ đối với nhãn hàng
riêng. Kết quả nghiên cứu này trùng với kết
quả nghiên cứu của Jin & Suh (2005) với 168
khách hàng Hàn Quốc cho hai loại sản phẩm là
thực phẩm và đồ gia dụng. Nhà quản lý siêu thị
nên thường xuyên nghiên cứu để đưa ra sản
phẩm nhãn hàng riêng mới và tập trung vào
phân khúc người tiêu dùng có tính cách tân cao
để giới thiệu sản phẩm.
Kết quả thực nghiệm của nghiên cứu này
cũng đưa ra một số hàm ý cho nhà quản lý siêu
thị, đặc biệt là nhà quản lý siêu thị nhãn hàng
riêng. Trước tiên, kết quả nghiên cứu đã cho
thấy là người tiêu dùng càng quan tâm đến giá
thì họ càng có thái độ tích cực đối với nhãn
hàng riêng. Nhà bán lẻ siêu thị thường có động
cơ ưu tiên cho nhãn hàng riêng vì đóng góp vào
doanh thu của mặt hàng này cũng như thu hút
được một lượng lớn khách hàng đến với siêu
thị của mình. Đối với nhà quản lý nhãn hàng
riêng, hàm ý rất rõ ràng là doanh nghiệp cần
định giá sản phẩm nhãn hàng riêng hợp lý, mở
rộng dòng sản phẩm nhãn hàng riêng và giới
thiệu tích cực nhãn hàng riêng của siêu thị đến
người mua sắm tại siêu thị. Ví dụ: trong các đợt
khuyến mãi, khách hàng mua trên 500.000
Kết quả cuối cùng cũng cho thấy người tiêu
dùng thông minh có tác động tích cực đến thái
độ đối với nhãn hàng riêng. Nghiên cứu trước
đây cho thấy doanh thu của nhãn hàng riêng có
mối tương quan với tình hình của nền kinh tế
(lạm phát hay suy thoái) (Lamey & ctg, 2007).
Khi nền kinh tế suy thoái thì thị phần của sản
phẩm có nhãn hàng riêng tăng đáng kể. Điều
này cho thấy nhóm khách hàng ủng hộ nhãn
hàng riêng thấy được lợi ích kinh tế khi mua
sản phẩm này. Hơn nữa, khách hàng mua nhãn
hàng riêng dường như thỏa mãn với chất lượng
Trang 101
Science & Technology Development, Vol 18, No Q3 - 2015
của người tiêu dùng TP.HCM và người tiêu
và giá cả hiện tại của nhãn hàng riêng, do đó
một hàm ý cho nhà quản lý nhãn hàng riêng tại
siêu thị là không nên chỉ chú ý nhấn mạnh hoàn
toàn đến yếu tố giá rẻ. Nếu có thể, cách thức
phù hợp để quảng bá sản phẩm nhãn hàng riêng
là nên quảng bá sản phẩm này có thể thỏa mãn
nhu cầu và phong cách sống của người tiêu
dùng, đặc biệt là nhấn mạnh sự thông minh
trong mua sắm khi các bà nội trợ chọn lựa mua
sản phẩm nhãn hàng riêng. Sự thông minh
trong mua sắm của khách hàng cần được nhấn
mạnh trong các thông điệp khi quảng bá nhãn
hàng riêng vì khách hàng đã mua được món
hàng giá trị và đáng đồng tiền bỏ ra (good
value for money). Trong trường hợp một số sản
phẩm, khách hàng không nhận diện được hoặc
ít quan tâm đến thương hiệu khi mua sắm, thì
đây là khoảng trống để nhà quản lý nhãn hàng
riêng có thể tận dụng để quảng bá sản phẩm
nhãn hàng riêng.
dùng của các tỉnh thành khác ở Việt Nam.
Nghiên cứu tiếp theo nên mở rộng đối tượng
khảo sát về thái độ của người tiêu dùng đối với
nhãn hàng riêng tại các thành phố lớn khác tại
Việt Nam như Hà nội, Cần Thơ và Đà Nẵng.
Thứ hai, khái niệm nhãn hàng riêng được áp
dụng trong nhiều ngành hàng khác nhau, ví dụ:
quần áo, sản phẩm chăm sóc sức khỏe, thực
phẩm và sản phẩm chăm sóc cá nhân. Nhưng
nghiên cứu này chỉ tập trung vào nhãn hàng
riêng nói chung, một số nghiên cứu trước đây
cho thấy người tiêu dùng quan tâm đến giá đối
với từng loại hàng cụ thể (specific category
product). Do đó nghiên cứu tiếp theo nên nhãn
hàng riêng, cụ thể như mặt hàng thực phẩm
như rau, thực phẩm nước giải khát, hoặc sản
phẩm chăm sóc cá nhân. Thứ tư, thang đo của
hai khái niệm nghiên cứu trong mô hình là thái
độ đối với nhãn hàng riêng và người tiêu dùng
thông minh chỉ có hai biến quan sát cho nên
không đánh giá được độ tin cậy. Cuối cùng,
nghiên cứu chỉ xem xét bốn yếu tố như: quan
tâm đến giá, người tiêu dùng thông minh, hình
ảnh siêu thị và tính cách tân của người tiêu
dùng. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập
trung xem xét thêm các yếu tố như rủi ro, trung
thành với siêu thị, chất lượng cảm nhận, ….
4.4. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
theo
Nghiên cứu này có một số hạn chế. Trước
tiên, nghiên cứu này chỉ thu thập dữ liệu tại TP.
HCM, do đó người đọc phải thận trọng khi
tổng quát hóa kết quả nghiên cứu. Có thể có sự
khác biệt giữa thái độ đối với nhãn hàng riêng
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Ailawadi, K. L., & Keller, K. Understanding retail branding: conceptual insights and research
priorities. Journal of Retailing, 80(4), 331-342 (2004).
[2]. Ailawadi, K. L., Neslin, S. A., & Gedenk, K. Pursuing the value-conscious consumer: Store
brands versus national brand promotions. Journal of Marketing, 65(January), 71-89 (2001).
[3]. Ailawadi, K. L., Pauwels, K., & Steenkamp, J.-B. E. M. Private-label use and store loyalty.
Journal of Marketing, 72(November), 19-30 (2008).
[4]. Ajzen, I. and Fishbein, M. Understanding Attitudes and Predicting Social Behaviour, Upper
Saddle River, New Jersey: Prentice - Hall (1980).
[5]. Baker, J., Grewal, D., & Parasuraman, A. The influence of store environment on quality
inferences and store image. Journal of the Academy of Marketing Science, 22, 328-339 (1994).
[6]. Batra, R. & Sinha, I. Consumer - level factors moderating the success of private label brands,
Journal of Retailing, 76(2), 175-191 (2000).
Trang 102
TẠP CHÍ PHÁT TRIỂN KH & CN, TẬP 18, SỐ Q3 - 2015
[7]. Burton, S., Lichtenstein, D. R., Netemeyer, R.G. and Garretson, J.A. A Scale for Measuring
Attitude Toward Private Label Products and an Examination of Its psychological Behavioral
Correlates, Academy of Marketing Science Journal, 26, 293-306 (1998).
[8]. Collins-Dodd, C., &Lindley, T. Store brands and retail differentiation: the influence of store
image and store brand attitude on store own brand perceptions. Journal of Retailing and
Consumer Services, 10(6), 345-352 (2003).
[9]. Dodds, W. B., Monroe, K. B., & Grewal, D. Effects of price, brand, and store information on
buyers’ product evaluations. Journal of Marketing Research, 28(August), 30-319 (1991).
[10]. Đời sống & Pháp luật, Đại gia bán lẻ nước ngoài ồ ạt vào Việt Nam (2014), truy cập tại
(20.12.2014).
[11]. Garretson, J. A., Fisher, D., & Burton, S. Antecedents of Private Label Attitude and National
Brand Promotion Attitude: Similarities and Differences, Journal of Retailing, 78(2), 91-99
(2002).
[12]. Goldsmith, R.E., Flynn, L.R., Goldsmith, E., & Stacey, E.C. Consumer attitudes and loyalty
towards private brands, International Journal of Consumer Studies, 34, 339-348 (2010).
[13]. Hoch, S. J. & Banerji, S. When Do Private Labels Succeed?,Sloan Management Review,
Summer, 34 (4), 57-67 (1993).
[14]. Jin, B. & Suh, Y.G. Integrating effect of consumer perception factors in predicting private brand
purchase in a Korean discount store context. Journal of Consumer Marketing, 22, 62-71 (2005).
[15]. Lamey, L., Deleersnyder, B., Dekimpe, M.G.,& Steenkamp, J.-B.E.M. How business cycles
contribute to private-label success: evidence from the United States and Europe. Journal of
Marketing, 71, 1-15 (2007).
[16]. Lê Phương, Việt Nam lọt top thị trường bán lẻ sôi động nhất châu Á - Thái Bình Dương (2014),
chau-a-thai-binh-duong-195762.html. (20.12.2014).
[17]. Lichtenstein, D. R., Bloch, P H., & Black, W. C. Correlates of Price Acceptability, Journal of
Consumer Research, 15(2), 243-252 (1988).
[18]. Lichtenstein, D.R., Burton, S., & Netemeyer, R. G. An Examination of Deal Proneness Across
Sales Promotion Types: A Consumer Segmentation Perspective, Journal of Retailing, 73 (2), 283
-297 (1997).
[19]. Lin, C-Y., Marshall, D., & Dawson, J. Consumer attitudes towards a European retailer’s private
brand food products: an integrated model of Taiwanese consumers, Journal of Marketing
Management, 25(9-10), 875-891 (2009).
doanh.vnexpress.net/tin-tuc/hang-hoa/ban-le-viet-nam-dat-100-ty-usd-vao-nam-2016-
3094074.html (20.12.2014).
[21]. Nielsen. Reports on Private labels in 2014. Truy cập tại http://www.nielsen.com /vn /vi /insights
/2014/2014-private-label.html (20.12.2014).
[22]. Richardson, P. S., Jain, A. K. and Dick, A. Household Store Brand Attitude: A Framework,
Journal of Retailing, 72, 159-185 (1996).
[23]. Schindler, R.M. The Role of ego-expressive factors in the consumer's satisfaction with price.
Journal of Consumer Satisfaction, Dissatisfaction, and Complaining Behavior, 1(1):34 - 39
(1998).
Trang 103
Science & Technology Development, Vol 18, No Q3 - 2015
[24]. Semeijn, J., Van Riel, A.C.R., & Ambrosini, A.B. Consumer evaluations of store brands: effects
of store image and product attributes. Journal of Retailing and Consumer Services, 11(1), 247-
258 (2004).
[25]. Sethuraman, R. & Cole, C. Factors influencing the price premiums that consumers pay for
national brands over store brands. Journal of Product & Brand Management, 8, 340 (1999).
[26]. Sinha, I., & Batra, R. The effect of consumer price consciousness on private label purchase.
International Journal of Research in Marketing, 16(3), 237-251 (1999).
[27]. Steenkamp, J.-B., Hofstede, F., Wedel, M. A cross-national investigation into the individual and
national cultural antecedents of consumer innovativeness. Journal of Marketing, 63(April), 55–
69 (1999).
[28]. Thúy Hà. Hàng nhãn riêng- Cuộc chiến của các thương hiệu mạnh (2014). Truy cập tại
334435/ (30.12.2014).
Trang 104
12 trang
12940
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nhận thức và thái độ của người tiêu dùng đối với nhãn hàng riêng tại Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nhan_thuc_va_thai_do_cua_nguoi_tieu_dung_doi_voi_nhan_hang_r.pdf
