Nghiên cứu hội chứng chuyển hóa ở người cao tuổi có bệnh gút tại khoa Nội cơ xương khớp Bệnh viện Thống Nhất
Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 3 * 2018
Nghiên cứu Y học
NGHIÊN CỨU HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA Ở NGƯỜI CAO TUỔI
CÓBỆNHGÚTTẠIKHOANỘICƠXƯƠNGKHỚPBỆNHVIỆNTHỐNGNHẤT
Hoàng Quốc Nam*
TÓM TẮT
Đặt vấn đề: Hội chứng chuyển hóa (HCCH) là tập hợp những yếu tố nguy cơ gồm tình trạng béo bụng, rối
loạn đường huyết, rối loạn chuyển khóa lipid máu và tăng huyết áp. Trên người cao tuổi thường mắc nhiều các
bệnh mạn tính có liên quan đến chuyển hóa trong đó các bệnh liên quan đến tim mạch, đái tháo đường, bệnh
thận, khớp rất thường gặp trên lâm sàng. Rối loạn chuyển hóa acid uric làm tăng tình trạng lắng đọng các tinh
thể natri urat tại khớp và các mô dẫn đến các cơn đau khớp viêm cấp tính và tổn thương thận. Đã có nhiều
nghiên cứu tìm hiểu về HCCH và tình trạng tăng acid uric, bệnh gút và HCCH tuy nhiên chưa có nghiên cứu
nào tìm hiểu về HCCH trên bệnh nhân cao tuổi có bệnh gút.
Mục tiêu: Tìm hiểu đặc điểm hội chứng chuyển hóa (HCCH), bệnh gút ở người cao tuổi tại khoa nội Cơ
Xương Khớp Bệnh viện Thống Nhất. Khảo sát mối liên quan giữa bệnh gút và HCCH ở người cao tuổi.
Đối tượng – Phương pháp nghiên cứu: 62 bệnh nhân bệnh gút trên 60 tuổi điều trị tại khoa nội Cơ Xương
Khớp Bệnh viện Thống Nhất từ tháng 12 năm 2018 đến tháng 4 năm 2019.
Kết quả: Trong các đối tượng nghiên cứu tỉ lệ nhóm đối tượng có HA TT ≥ 130; TTR ≥ 85 mmHg chiếm
83,9%, tăng triglycerid chiếm 67,7%, Glucose ≥ 6,1mmol/L chiếm 33,9%. Đặc điểm bệnh gút người cao tuổi tỉ lệ
sưng đau các khớp bàn ngón tay, cổ tay, khuỷa tay, khớp vai ở chi trên chiếm tỉ lệ 19,3%, khớp gối chiếm tỉ lệ
30,6%, sốt chiếm tỉ lệ 53,2 %, tỉ lệ tăng CPR chiếm 77,4%. Bệnh gút tăng acid uric có HCCH chiếm tỉ lệ 75,9%,
bệnh gút mạn có HCCH chiếm tỉ lệ 64,5% có ý nghĩa thống kê.
Kết luận: Bệnh gút trên người cao tuổi có đặc điểm sưng đau các khớp chi trên 19,3%, phản ứng sốt chiếm
tỉ lệ 53,2 %. HCCH chiếm tỉ lệ 75,9% bệnh nhân gút trên người cao tuổi có tăng acid uric.
Từ khóa: hội chứng chuyển hóa, gút, người cao tuổi
ABSTRACT
STUDY OF CHEMICAL SYMPTOMS IN ELDERLY PATIENT WITH DISEASE GOUT AT THE
RHEUMATOLOGY DEPARTMENT THONG NHAT HOSPITAL
Hoang Quoc Nam
* Ho Chi Minh City Journal of Medicine * Supplement of Vol. 23 - No 3- 2019: 232 – 236
Objectives: Characteristics of metabolic syndrome (MS), gout in the elderly at Rheumatology Department,
Thong Nhat Hospital. Investigation of the association between gout and MS in the elderly.
Methods: 62 gout patients over 60 years old treated at Rheumatology Department, Thong Nhat Hospital
from 12/ 2018 to 4/2019. Cross-section, description
Result: Among the subjects studied, the proportion of groups with HA TT ≥ 130; TTR ≥ 85 mmHg
accounted for 83.9%, increased triglyceride accounted for 67.7%, Glucose ≥ 6.1mmol / L accounted for 33.9%.
Characteristics of gout in elderly people the rate of swelling of the joints of fingers, wrists, elbows, shoulder joints
in the upper limbs accounts for 19.3%, knee joints account for 30.6%, fever accounts for proportion 53.2%,
increase CPR rate accounted for 77.4%. Hyperuricemia gout with HCCH accounts for 75.9%, chronic gout with
*Khoa Nội cơ xương khớp BV Thống Nhất TP. Hồ Chí Minh
Tác giả liên lạc: ThS.BS. Hoàng Quốc Nam
ĐT. 0912333991
232
Hội Nghị Khoa Học Kỹ Thuật BV. Thống Nhất 2019
Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 3 * 2019
Nghiên cứu Y học
MS has 64.5% of statistical significance.
Concluctions: Gout in the elderly has characteristics of swelling of the upper limb joints 19.3%, fever
reaction accounts for 53.2%. HCCH accounts for 75.9% of gout patients in elderly people with increased
uric acid.
Keyword: metabolic syndrome, gout, elderly
ĐẶT VẤN ĐỀ
Hội chứng chuyển hóa (HCCH) là một tập
hợp các yếu tố nguy cơ gồm tình trạng béo bụng,
rối loạn đường huyết, rối loạn chuyển khóa lipid
máu và tăng huyết áp. Những người bị hội
chứng chuyển hóa có nguy cơ mắc bệnh đái tháo
đường tuýp 2 tăng cao gấp 5 lần, nguy cơ tim
mạch gấp 3 lần và nguy cơ tử vong cao gấp 2 lần
so với những người không mắc hội chứng này(5).
Xu hướng trên thế giới số lượng người cao
tuổi ngày càng tăng đặc biệt các nước phát triển
và các nước đang phát triển, làm thay đổi nhiều
đến mô hình bệnh tật, chính sách xã hội. Tại Việt
Nam theo số liệu thống kê tính đến hết năm 2017
cả nước có trên 11 triệu người cao tuổi, trong đó
có khoảng gần 2 triệu người từ 80 tuổi trở lên.
Quá trình biến đổi của cơ thể điễn ra song song
với sự tích lũy tuổi. Tuổi càng cao nguy cơ mắc
các bệnh mạn tính ngày nhiều. Các bệnh lý trên
người cao tuổi cũng diễn biến phức tạp hơn do
đồng thời mắc nhiều bệnh, sử dụng nhiều loại
thuốc điều trị.
Tại Việt Nam đã có một số nghiên cứu về
nồng độ acid uric máu trên người cao tuổi,
HCCH ở người bệnh gút tuy nhiên chưa có
nghiên cứu hội chứng chuyển hóa trên bệnh gút
ở người cao tuổi. Vì vậy chúng tôi tiến hành đề
tài “Nghiên cứu hội chứng chuyển hóa ở người
cao tuổi có bệnh gút điều trị tại khoa Nội cơ
xương khớp Bệnh viện Thống Nhất”.
Bệnh gút là bệnh chuyển hóa do sự lắng
đọng tinh thể muối natri urat trong các mô,
đặc trưng bởi các đợt viêm khớp cấp tái phát.
Bệnh gút thường gặp ở các nước phát triển
chiếm khoảng 0,16 đến 1,36% dân số với
khoảng 95% là nam giới, độ tuổi từ 30-40 tuổi
là chủ yếu. Sự xuất hiện của bệnh gút có xu
hướng liên quan đến tình trạng tăng acid uric
máu mạn tính, tuy nhiên chỉ khoảng 20-25%
các trường hớp tăng aicd uric máu sẽ dẫn đến
bệnh gút. Nồng độ urat cao và trong những
điều kiện nhất định sẽ kết tủa thành các tinh
thể muối natri urat, các tinh thể này lắng đọng
trong bao hoạt dịch, dịch khớp, các mô khác sẽ
dẫn đến bệnh gút. Bệnh diễn tiến nhiều đợt, tái
đi tái lại, giữa những đợt viêm khớp cấp tính
có khoảng thời gian nghỉ, không có biểu hiện
đau khớp nếu không được điều trị đúng và
chuyển thành mạn tính với các biểu hiện hạt
tophy trên da, trên khớp(4). Ở người cao tuổi
bệnh gút thường. Tại Việt Nam gần đây cùng
với sự phát triển của kinh tế tỷ lệ mắc và phát
hiện bệnh gút cũng tăng lên. Tại khoa Nội cơ
xương khớp Bệnh viện Chợ Rẫy, bệnh gút
chiếm khoảng 10-15% các bệnh điều trị(3).
ĐỐITƯỢNG-PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU
Thiết kế nghiên cứu
Cắt ngang mô tả.
Đối tượng nghiên cứu
Được chẩn đoán bệnh gút nằm điều trị tại
khoa nội cơ xương khớp Bệnh viện Thống Nhất
từ tháng 12 năm 2018 đến tháng 4 năm 2019.
Tuổi > 60 tuổi.
Đồng ý tham gia nghiên cứu.
Tiêu chuẩn loại trừ
Bệnh nhân không đồngý thamgianghiên cứu.
Tiêu chuẩn chuẩn đoán
Chẩn đoán bệnh gút
Theo ILAR và OMERACT năm 2000. Có 6
trong 12 biểu hiện lâm sàng, xét nghiệm,
Xquang:
Viêm tiển triển tối đa trong vòng một ngày.
Có hơn một khớp viêm cấp.
Viêm khớp ở một khớp.
Đỏ vùng khớp.
233
Hội Nghị Khoa Học Kỹ Thuật BV. Thống Nhất 2019
Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 3 * 2018
Nghiên cứu Y học
Sưng, đau khớp bàn ngón chân I.
Viêm khớp bàn ngón chân I ở một bên.
Viêm khớp cổ chân một bên.
Tophi nhìn thấy được.
(4,9%). Tỉ lệ bệnh gút ở nam giới 95,1 % cao hơn
nhiều so với bệnh gút ở nữ giới 4,9% (Bảng 1).
Bảng 1: Tuổi, giới
Giới
Tuổi
%
Nam (n%)
46 (74,1)
12 (19,4)
1 (1,6)
Nữ (n%)
2 (3,3)
Tăng acid uric máu (nam >420 µmol/l, nữ
>360 µmol/l).
60-79
80-89
≥ 90
77,4
21,0
1,6
1 (1,6)
Sưng đau khớp không đối xứng.
Bảng 2: Bệnh lý đi kèm
Bệnh
Nang dưới vỏ xương không có hình khuyết
xương trên xquang.
N
52
21
4
%
Tăng huyết áp
Đái tháo đường
Suy tim
83,9
33,9
6,5
Cấy vi khuẩn âm tính.
Tiêu chuẩn chuẩn đoán HCCH
Suy thận
8
12,9
74,2
Theo NCEP ATP III (National Cholesterol
Education Program Adults Treatment Panel): Để
xác định có hội chứng chuyển hoá phải có từ 3
tiêu chuẩn trở lên.
Tăng lipid máu
46
Tỉ lệ bệnh tăng huyết áp cao nhất 83,9%, tăng
lipid máu chiếm 74,2%, đái tháo đường 33,9%
(Bảng 2).
Glucose máu lúc đói ≥ 6,1 mmol/l.
Huyết áp ≥ 130/85 mmHg.
Bảng 3: Đặc điểm các thành phần chuyển hóa trong
HCCH
Triglycerid máu ≥ 1,7 mmol/1.
Các thành phần của HCCH
VB: nam ≥ 90; nữ ≥ 80 cm
TG ≥ 1,7 mmol/l
N
%
HDL-C máu < 1,03 mmol/1 ở nam; < 1,29
mmol/l ở nữ.
23
42
26
52
21
37,1
67,7
41,9
83,9
33,9
HDL-C: nam < 1,03; nữ < 1,29 mmol/l
HA: TT ≥ 130; TTR ≥ 85 mmHg
Glucose ≥ 6,1mmol/L
Các chỉ số trên được đo trong huyết tương
của người đến khám bệnh.
Béo bụng: vòng bụng > 102 cm (với nam);
>88 cm (với nữ).
Trong các đối tượng nghiên cứu tỉ lệ nhóm
đối tượng có HA TT ≥ 130; TTR ≥ 85 mmHg cao
nhất chiếm 83,9%, thấp nhất là nhóm đối tượng
có Glucose ≥ 6,1mmol/L chiếm 33,9% (Bảng 3).
Thu thập và sử lý số liệu
Thu thập số liệu
Đặc điểm đối tượng nghiên cứu: Tuổi, giới.
Bảng 4: Đặc điểm bệnh gút
Đặc điểm
Mức độ đau nhẹ, vừa
Mức độ đau nặng
N
%
Bệnh lý đi kèm: THA, ĐTĐ, tăng lipid máu,
bệnh thận mạn, suy tim.
30
32
22
19
48,4
51,6
35,4
30,6
Đặc điểm lâm sàng: IBM, HA, cơn đau cấp,
vị trí khớp viêm cấp, số khớp viêm cấp, hạt
tophyĐặc điểm xét nghiệm: glucose, acid uric,
CRP, máu lắng, Cholesterol, Triglycerid, LDL,
HDL, eGFR, ure, creatinin.
Viêm khớp bàn ngón chân
Viêm khớp gối
Viêm khớp bàn ngón tay, cổ tay,
khuỷa tay, khớp vai
12
19,3
Sốt
CRP
33
54
58
9
53,2
87,1
93,5
14,5
Xứ lý số liệu
Tăng a.cid uric
Hạt tophy
Bằng phần mềm SPSS 20.0, có ý nghĩa khi
P<0,05.
Tỉ lệ sưng đau các khớp bàn ngón tay, cổ tay,
khuỷa tay, khớp vai ở chi trên chiếm tỉ lệ 19,3%,
sốt chiếm tỷ lệ 53,2 %, tỉ lệ tăng CPR chiếm
77,4% (Bảng 4).
KẾTQUẢ
Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
62 bệnh nhân, trong đó nam 59 (95,1%), nữ 3
234
Hội Nghị Khoa Học Kỹ Thuật BV. Thống Nhất 2019
Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 3 * 2019
Nghiên cứu Y học
Bảng 5: Liên quan HCCH với bệnh gút và tăng acid
cứu của chúng tôi vị trí khớp viêm tại các khớp
bàn ngón tay, cổ tay, khuỷa tay, khớp vai chiếm
tỉ lệ 19,3%, khớp gối chiếm 30,6%. Trong nghiên
cứu của Lưu Thị Bình trong tổng số 94 bệnh
nhân có tuổi từ 36 đến 94 thì tỉ lệ viêm khớp bàn
ngón chân là 55,%, khớp gối 11% viêm khớp
khác chỉ chiếm 5,7%. Theo Nguyễn Hoàng
Thanh Vân nghiên cứu 43 bệnh nhân gút thì tỉ lệ
viêm khớp bàn ngón I là 22,7%, tỉ lệ tăng CRP
79,0 thấp hơn viêm khớp bàn ngón I và CRP của
nhóm chúng tôi nghiên cứu(1). Kết quả nghiên
cứu của chúng tôi phù hợp với nghiên cứu của
Lee JH và cộng sự. Khi nghiên cứu phản ứng
viêm khớp trên bệnh nhân cao tuổi Lee JH và
cộng sự cho thấy các bệnh nhân cao tuổi có khả
năng bị sốt (51,1%) trong cuộc tấn công so với
bệnh nhân trẻ tuổi (20,8%) và trung niên (30,8%)
(P <0,001 bằng χ² xét nghiệm). Họ cũng có nhiều
khả năng có mức ESR và CRP cao hơn so với
bệnh nhân trẻ tuổi (P = 0,002 đối với ESR, P
<0,001 đối với CRP). Tuổi của bệnh nhân tương
quan đáng kể với mức CRP và ESR (cả
P<0,001)(2).
uric
Không có
Có HCCH
HCCH
Bệnh gút
P
N
%
N
%
Có tăng acid uric
(n=58)
44
75,9
14
3
24,1
<0,001
>0,05
Không tăng acid
uric (n=4)
1
25,0
75,0
Nhóm bệnh nhân gút có tăng acid uric có
HCCH chiếm 75,9% cao hơn nhóm bệnh nhân
gút tăng acid uric không có HCCH 24,2% sự
khác biệt có ý nghĩa thống kê với P<0,001
(Bảng 5, 6).
Bảng 6: Liên quan giữa HCCH với gút cấp và gút mạn
Có HCCH Không có HCCH
Bệnh gút
P
N
%
N
4
6
%
Gút cấp (n=16)
Gút mạn (n=46)
12 19,4
40 64,5
6,5
9,7
>0,05
<0,01
BÀN LUẬN
Bệnh gút mạn có HCCH chiếm tỉ lệ 64,5%,
trong khi bệnh gút mạn không có HCCH chỉ
chiếm 9,7% sự khác biệt có ý nghĩa thống kê
với P<0,01.
Trong tổng số 62 bệnh nhân nghiên cứu thì
hầu hết ở tuổi dưới 90 tuổi chiếm tỉ lệ 99,4%,
trong đó bệnh nhân nam ở tuổi 60-79 tuổi chiếm
tỉ lệ 74,1 %. Trong các bệnh lý đi kèm thì chủ yếu
là bệnh tăng huyết áp (89,3%), đái tháo đường
(33,9%), rối loạn lipit máu (74,2%). Phạm Thị
Bích Phượng (2011)(6) tiến hành khảo sát đặc
điểm và cận lâm sàng của bệnh nhân gút tuổi từ
35 đến 90, nhập viện khoa Tim mạch - Nội tiết -
Khớp Bệnh viện đa khoa Trung ương Cần Thơ
tăng huyết áp (63,4%), đái tháo đường (19,4%),
tăng lipid máu (70,7%). Trong nghiên cứu của
chúng tôi các tỉ lệ đều cao hơn so với nghiên cứu
của Phạm Thị Bích Phượng do đặc điểm đối
tượng nghiên cứu của chúng tôi đều từ 60 tuổi
trở lên, các bệnh mạn tính mắc nhiều hơn lứa
tuổi trẻ.
Trong nghiên cứu của chúng tôi HCCH
chiếm tỉ lệ khác nhau giữa các thành phần.
Trong đó tỉ lệ bệnh nhân có HA: TT ≥130;
TTR≥85 mmHg chiếm 83,9% cao nhất, thấp nhất
là bệnh nhân có glucose ≥6,1mmol/L chiếm tỉ lệ
33,9%. Kết quả nghiên cứu cũng tương tự trong
nghiên cứu của Lưu Thị Bình khi nghiên cứu
tình trạng tăng huyết áp ở bệnh nhân gút thì tỉ lệ
là 80,8%. Khi nghiên cứu HCCH trên các bệnh
nhân bị gút và acid uric chúng tôi nhận thấy
nhóm bệnh nhân gút có tăng acid uric có HCCH
chiếm 75,9% cao hơn nhóm bệnh nhân gút tăng
acid uric không có HCCH 24,2% sự khác biệt có
ý nghĩa thống kê với P<0,001. Nghiên cứu của
chúng tôi cũng phù hợp với nghiên cứu của tác
giả Chen LY và cộng sự (2007) nam giới có tăng
acid uric máu có 1,63 lần tăng nguy cơ HCCH
hóa so với những người không có tăng acid uric
máu. Tác giả Đặng Hoài Thu (2014). Tỷ lệ tăng
acid uric máu và nồng độ trung bình acid uric
máu nhóm hội chứng chuyển hóa cao gấp 3,67
Bệnh gút thường khởi phát do các yếu tố
thuận lợi, với đặc trưng viêm khớp cấp, diễn tiến
nhanh trong vòng 1 ngày, vị trí ngón I bàn chân,
thường gặp lứa tuổi 30-40 tuổi. Trong nghiên
235
Hội Nghị Khoa Học Kỹ Thuật BV. Thống Nhất 2019
Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ Bản Tập 23 * Số 3 * 2018
Nghiên cứu Y học
lần nhóm không hội chứng chuyển hóa (58,2%
so với 27,5% và 399,81 ± 93,34 µmol/l so với
371,03 ± 71,10 µmol/l). Trong nghiên cứu của
chúng tôi tỉ lệ bệnh nhân bị gút mạn có HCCH là
64,5% cao hơn nhóm gút mạn không có HCCH
là 9,7% sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với
P<0,01. Bệnh nhân gút mạn thường gặp ở người
cao tuổi, tiến triển từ nhiều đợt viêm khớp cấp
do điều trị không triệt để và không tuân thủ
phòng tránh các yếu tố nguy cơ gây gút cấp. Số
bệnh nhân gút cấp trong nghiên cứu chỉ chiếm
16 trường hợp so với gút mạn 46 trường hợp.
Bệnh gút tăng acid uric có HCCH chiếm tỉ lệ
75,9%, bệnh gút mạn có HCCH chiếm tỉ lệ 64,5%
có ý nghĩa thống kê.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Lê Anh Thư (2006). Viêm khớp gút - Bệnh học một số bệnh lý cơ
xương khớp thường gặp. Nhà xuất bản Y học Hà Nội, pp.143-157.
2. Lee JH, Yang JA, Shin, Lee GH, Lee W (2016). “Elderly Patients
Exhibit Stronger Inflammatory Responses during Gout
Attacks”. J Korean Med Sci; 32(12):1967-1973.
3. Nguyễn Hoàng Thanh Vân (2018). Nghiên cứu đặc điểm lâm
sàng, cận lâm sàng bệnh Gút tại Bệnh viện Trung ương Huế và
Bệnh viện Trường Đại Học Y- Dược Huế. Y học thực hành, 4:39.
4. Nguyễn Thị Thanh Mai (2011). Nghiên cứu hội chứng chuyển
hóa ở bệnh nhân gút điều trị nội trú tại bệnh viện Chợ Rẫy.
Luận văn chuyên khoa cấp II, Thành phố Hồ Chí Minh.
KẾT LUẬN
5. O’Neill S and O’Driscoll L (2015). Metabolic syndrome: a closer
look at the growing epidemic and its associated pathologies.
Obesity reviews, 16(1):1-12.
Tỉ lệ nhóm đối tượng có HA TT ≥ 130; TTR
≥85 mmHg chiếm tỉ lệ cao nhất 83,9%, tăng
triglycerid chiếm 67,7%, Glucose ≥ 6,1mmol/L
chiếm 33,9%.
6. Phạm Thị Bích Phượng (2011). Khảo sát đặc điểm lâm sàng và
cận lâm sàng của bệnh nhân gút nhập viện. Trường Đại học Y
Dược Cần Thơ.
Đặc điểm bệnh gút người cao tuổi tỉ lệ sưng
đau các khớp bàn ngón tay, cổ tay, khuỷa tay,
khớp vai ở chi trên chiếm tỉ lệ 19,3%, khớp gối
chiếm tỉ lệ 30,6%, sốt chiếm tỉ lệ 53,2 %, tỉ lệ tăng
CPR chiếm 77,4%.
Ngày nhận bài báo:
15/05/2019
20/05/2019
02/07/2019
Ngày phản biện nhận xét bài báo:
Ngày bài báo được đăng:
236
Hội Nghị Khoa Học Kỹ Thuật BV. Thống Nhất 2019
5 trang
18500
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nghiên cứu hội chứng chuyển hóa ở người cao tuổi có bệnh gút tại khoa Nội cơ xương khớp Bệnh viện Thống Nhất", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nghien_cuu_hoi_chung_chuyen_hoa_o_nguoi_cao_tuoi_co_benh_gut.pdf
