Nâng cao hiệu quả thực hiện quy định của pháp luật về các biện pháp phòng vệ thương mại ở Việt Nam
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT
VỀ CÁC BIỆN PHÁP PHÒNG VỆ THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
Trương Vĩnh Xuân*
Nguyễn Việt Anh**
*-TS.-Học-viện-Chính-trị-khu-vực-IV.
**-Viện-Chiến-lược,-chính-sách-công-thương-(chi-nhánh-TP.-HCM)
Tóm tắt:
Thông tin bài viết:
Khi hội nhập kinh tế quốc tế, các biện pháp phòng vệ thương mại được
Việt Nam quy định và hoàn thiện nhằm bảo vệ nền sản xuất trong nước,
tăng cường khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Bên cạnh
những tác động tích cực, các biện pháp phòng vệ thương mại cũng ảnh
hưởng tiêu cực đến sản xuất trong nước và Việt Nam cần đẩy mạnh
các giải pháp thực hiện có hiệu quả các biện pháp phòng vệ thương
mại, nhất là nâng cao nhận thức về phòng vệ thương mại và cơ chế
thực thi các biện pháp phòng vệ thương mại.
Từ khóa: Phòng vệ thương mại, các
biện pháp phòng vệ thương mại.
Lịch sử bài viết:
Ngày nhận bài : 20/10/2020
Biên tập
: 28/10/2020
: 02/11/2020
Duyệt bài
Abstract:
Article Infomation:
Once it is integrated into the international economy, trade defense
instruments are regulated and completed by Vietnam to protect
domestic production and enhance the competitiveness of Vietnamese
enterprises. In addition to their positive impacts, trade defense
instruments also provide negative effects to domestic production, and
Vietnam needs to promote solutions to effectively implement the trade
defense instruments, especially to increase high awareness of the trade
defense instruments and the mechanism for implementing the trade
defense instruments.
Keywords: Trade defense; trade
defense instruments
Article History:
Received
Edited
Approved
: 20 Oct. 2020
: 28 Oct. 2020
: 02 Nov. 2020
1. Quy định của pháp luật về các biện
pháp phòng vệ thương mại ở Việt Nam
Phòng vệ thương mại theo quan điểm
của Tổ chức thương mại thế giới (WTO) là
một phần trong chính sách thương mại quốc
tế của mỗi quốc gia, bao gồm chống phá
giá1, chống trợ cấp2 và tự vệ3,4. Mục tiêu của
các biện pháp phòng vệ thương mại nhằm
1 Bán phá giá là hiện tượng xảy ra khi một loại hàng hóa nhất định được xuất khẩu sang một nước khác, với
mức giá thấp hơn mức giá thông thường có thể so sánh được tại thị trường nước xuất khẩu.
2 Biện pháp chống trợ cấp (còn gọi là biện pháp đối kháng) là biện pháp được cơ quan có thẩm quyền của
nước nhập khẩu áp dụng nhằm vào các nhà sản xuất, xuất khẩu nước ngoài (được Chính phủ nước xuất
khẩu trợ cấp) thông qua một cuộc điều tra nhằm xác định liệu Chính phủ nước xuất khẩu có cung cấp khoản
“trợ cấp bị cấm” hoặc “có thể bị đối kháng” hay không.
3 Biện pháp tự vệ là công cụ bảo vệ/hỗ trợ ngành sản xuất hàng hóa tương tự hoặc cạnh tranh trực tiếp của
nước nhập khẩu trong trường hợp khẩn cấp nhằm hạn chế những thiệt hại nghiêm trọng do tình trạng gia
tăng của hàng hóa nhập khẩu gây ra hoặc đe dọa gây ra.
4 Tham khảo thêm về các biện pháp phòng vệ thương mại tại Ban Chỉ đạo liên ngành hội nhập quốc tế về
kinh tế (2018, Cẩm nang tích hợp các FTA trong từng lĩnh vực - Hướng dẫn thực thi các cam kết về phòng
NLẬGHPIÊPNHCÁỨPU
11
Số 21 (421) - T11/2020
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
bảo vệ, hỗ trợ ngành sản xuất trong nước của
các nước thành viên trước những hành vi
thương mại không lành mạnh (bán phá giá,
trợ cấp) hoặc ứng phó với sự gia tăng nhập
khẩu đột biến và phải đảm bảo quy trình thủ
tục trong các hiệp định điều chỉnh của
WTO5. Các biện pháp phòng vệ thương mại
theo định nghĩa của WTO có giá trị tham
khảo để các nước có thể quy định trong pháp
luật của các quốc gia, trong đó có Việt Nam.
Theo Luật Quản lý ngoại thương năm
2017, các biện pháp phòng vệ thương mại
mà Việt Nam đang áp dụng đối với hàng
khóa nhập khẩu vào Việt Nam trong những
trường hợp cụ thể bao gồm biện pháp chống
bán phá giá, biện pháp chống trợ cấp và biện
pháp tự vệ.
nếu được các cơ quan điều tra áp dụng6.
(ii) Biện pháp chống trợ cấp đối với
hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam (sau đây
gọi là biện pháp chống trợ cấp) là biện pháp
được áp dụng trong trường hợp hàng hóa
được trợ cấp khi nhập khẩu vào Việt Nam
gây ra thiệt hại đáng kể hoặc đe dọa gây ra
thiệt hại đáng kể của ngành sản xuất trong
nước hoặc ngăn cản sự hình thành của ngành
sản xuất trong nước. Biện pháp chống trợ
cấp bao gồm áp dụng thuế chống trợ cấp và
cam kết của tổ chức, cá nhân hoặc Chính phủ
nước sản xuất, xuất khẩu với cơ quan nhà
nước có thẩm quyền của Việt Nam về việc
tự nguyện chấm dứt trợ cấp, giảm mức trợ
cấp, cam kết điều chỉnh giá xuất khẩu và các
biện pháp chống trợ cấp khác7.
(iii) Biện pháp tự vệ trong nhập khẩu
hàng hóa nước ngoài vào Việt Nam (sau đây
gọi là biện pháp tự vệ) là biện pháp được áp
dụng trong trường hợp hàng hóa được nhập
khẩu quá mức vào Việt Nam gây ra thiệt hại
nghiêm trọng hoặc đe dọa gây ra thiệt hại
nghiêm trọng của ngành sản xuất trong
nước. Các biện pháp tự vệ bao gồm: Áp
dụng thuế tự vệ, áp dụng hạn ngạch nhập
khẩu, áp dụng hạn ngạch thuế quan, cấp giấy
phép nhập khẩu, các biện pháp tự vệ khác8.
Nhằm triển khai và đưa các biện pháp
phòng vệ thương mại đi vào thực tiễn, nhiều
văn bản pháp luật hướng dẫn, chi tiết Luật
Quản lý ngoại thương để các doanh nghiệp
thực hiện, các cơ quan nhà nước có thẩm
(i) Biện pháp chống bán phá giá đối với
hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam (sau đây
gọi là biện pháp chống bán phá giá) là biện
pháp được áp dụng trong trường hợp hàng
hóa được xác định bị bán phá giá khi nhập
khẩu vào Việt Nam gây ra thiệt hại đáng kể
hoặc đe dọa gây ra thiệt hại đáng kể của
ngành sản xuất trong nước hoặc ngăn cản sự
hình thành của ngành sản xuất trong nước.
Các biện pháp chống bán phá giá bao gồm
áp dụng mức thuế chống bán phá giá và cam
kết về các biện pháp loại trừ bán phá giá của
tổ chức, cá nhân sản xuất, xuất khẩu hàng
hóa bị yêu cầu áp dụng các biện pháp chống
bán phá giá với cơ quan điều tra của Việt
Nam hoặc với các nhà sản xuất trong nước
vệ thương mại và giải quyết tranh chấp, Nxb. Hồng Đức, tr.10-11, https://chongbanphagia.vn/cam-nang-
tich-hop-cac-fta-theo-tung-linh-vuc-huong-dan-thuc-thi-cam-ket-ve-phong-ve-thuong-mai-va-giai-quyet-tra
nh-chap-n18782.html.
5 Tham khảo thêm về các biện pháp phòng vệ thương mại tại Ban Chỉ đạo liên ngành hội nhập quốc tế về
kinh tế (2018, Cẩm nang tích hợp các FTA trong từng lĩnh vực - Hướng dẫn thực thi các cam kết về phòng
hop-cac-fta-theo-tung-linh-vuc-huong-dan-thuc-thi-cam-ket-ve-phong-ve-thuong-mai-va-giai-quyet-tranh-c
hap-n18782.html.
6 Điều 77 Luật Quản lý ngoại thương năm 2017.
7 Điều 83 Luật Quản lý ngoại thương năm 2017.
8 Điều 91 Luật Quản lý ngoại thương năm 2017.
NLẬGHPIÊPNHCÁỨPU
12
Số 21 (421) - T11/2020
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
quyền áp dụng pháp luật. Các văn bản pháp
quy được chia thành hai loại sau:
“Xây dựng và vận hành hiệu quả hệ thống
cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại”;
Quyết định số 2074/QĐ-BCT ngày
05/8/2020 của Bộ Công thương về việc ban
hành chương trình hành động thực hiện
Quyết định số 316/QĐ-TTg ngày 01/3/2020
của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án
“Xây dựng và vận hành hiệu quả hệ thống
cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại”;
Quyết định số số 1347/QĐ-BCT ngày
19/5/2020 của Bộ Công thương triển khai
một số hoạt động của Bộ Công thương nhằm
nâng cao năng lực phòng vệ thương mại cho
các ngành sản xuất trong nước trong bối
cảnh Việt Nam tham gia các Hiệp định
thương mại tự do thế hệ mới; và các văn bản
cụ thể Thông báo số 04/TP- phòng vệ
thương mại ngày 16/3/2020 của Cục Phòng
vệ thương mại, Bộ Công thương hướng dẫn
nộp hồ sơ đề nghị miễn trừ áp dụng biện
pháp phòng vệ thương mại, Thông báo số
17/TB-BCT ngày 8/9/2020 của Bộ Công
thương về việc tiếp nhận hồ sơ đề nghị miễn
trừ áp dụng biện pháp chống bán phá giá đối
với một số sản phẩm bằng plastic được làm
từ các polyme từ propylen có xuất xứ từ
Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, Vương quốc
Thái Lan và Malaysia…
Nhìn chung, từ năm 2017 đến nay, các
quy định về biện pháp phòng vệ thương mại
chưa có sự thay đổi nhiều. Nhiều quy định
của Chính phủ, Bộ Công thương ban hành
chủ yếu nhằm thúc đẩy việc thực hiện nhanh
chóng, hiệu quả các biện pháp phòng vệ
thương mại ở Việt Nam.
2. Những tác động của các quy định về
biện pháp phòng vệ thương mại đối với
thị trường hàng hóa, năng lực cạnh cạnh
của các doanh nghiệp
Trong quá trình gia nhập WTO, Việt
Nam ý thức được xu thế tự do hóa thương
mại và đồng thời cũng nhận thức rất rõ vai
trò, ý nghĩa của các biện pháp phòng vệ
thương mại đối với các ngành sản xuất trong
Thứ nhất, nhóm các văn bản hướng dẫn
thi hành Luật Quản lý ngoại thương năm
2017 về phòng vệ thương mại, gồm: Nghị
định số 10/2018/NĐ-CP ngày 15/1/2018 của
Chính phủ quy định chi tiết một số điều của
Luật Quản lý ngoại thương về các biện pháp
phòng vệ thương mại, Thông tư số
06/2018/TT-BTC của Bộ trưởng Bộ Công
thương ban hành ngày 20/4/2018 quy định
chi tiết một số nội dung về các biện pháp
phòng vệ thương mại, Quyết định số
1821/QĐ-BCT của Bộ Công thương ngày
25/5/2018 về việc công bố thủ tục hành
chính mới ban hành trong lĩnh vực phòng vệ
thương mại thuộc phạm vi chức năng quản
lý của Bộ Công thương, Quyết định số
2622/QĐ-BCT ngày 26/6/2018 của Bộ Công
thương về điều tra áp dụng biện pháp chống
lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại;
Thông tư số 19/2019/TT-BTC ngày
30/9/2019 quy định về áp dụng các biện
pháp tự vệ đặc biệt để thực thi Hiệp định đối
tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình
Dương; Thông tư số 37/2019/TT-BCT ngày
29/11/2019 của Bộ Công thương quy định
chi tiết một số nội dung về các biện pháp
phòng vệ thương mại.
Thứ hai, nhóm các văn bản tổ chức triển
khai các biện pháp phòng vệ thương mại vào
thực tiễn, như các đề án, chương trình hành
động, trình tự, thủ tục…: Quyết định số
824/QĐ-TTg ngày 04/7/2019 của Thủ tướng
Chính phủ phê duyệt đề án “Tăng cường
quản lý nhà nước về chống lẩn tránh biện
pháp phòng vệ thương mại và gian lận xuất
xứ”; Quyết định số 1230/QĐ-BCT ngày
13/5/2019 của Bộ Công thương về áp dụng
biện pháp chống lẩn tránh biện pháp phòng
vệ thương mại đối với các sản phẩm thép
dây, thép cuộn nhập khẩu vào Việt Nam;
Quyết định số 316/QĐ-TTg ngày 01/3/2020
của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án
NLẬGHPIÊPNHCÁỨPU
13
Số 21 (421) - T11/2020
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
nước trên thị trường trong và ngoài nước.
Các hiệp định FTA (Hiệp định thương mại
tự do) truyền thống, cũng như các FTA thế
hệ mới mà chúng ta tham gia ký kết, đều có
điều khoản về phòng vệ thương mại. Các
FTA sẽ tạo điều kiện cho mối quan hệ
thương mại giữa các quốc gia khi ký kết các
hiệp định. Khi ký kết các FTA, nhất là các
FTA thế hệ mới có mức độ cam kết rất sâu
rộng, Việt Nam cam kết xóa bỏ tới 80% đến
hơn 90% các dòng thuế, hàng hóa nhập khẩu
vào Việt Nam dễ dàng hơn. Để hạn chế thiệt
hại cho nền sản xuất trong nước, nội dung
các hiệp định đều bao gồm các biện pháp
phòng vệ thương mại. Hiện nay, các doanh
nghiệp thuộc lĩnh vực sản xuất, chế biến, chế
tạo của Việt Nam đang còn nhiều khó khăn
nội tại như: về năng lực quản trị, ứng dụng
khoa học, chất lượng nguồn nhân lực, mức
độ cạnh tranh thấp. Do đó, khi hội nhập kinh
tế quốc tế, các doanh nghiệp Việt Nam khi
nhập khẩu hoặc xuất khẩu hàng hóa không
nên chủ quan đối với các biện pháp phòng
vệ thương mại mà các nước có thể áp dụng.
Và cũng để bảo vệ nền sản xuất trong nước,
Việt Nam cũng sẽ quy định các biện pháp
phòng vệ thương mại mà Việt Nam áp dụng
đối với hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam
gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho
sản xuất trong nước.
nghiệp, có thể bị điều tra về bán phá giá, áp
dụng các biện pháp phòng vệ thương mại
nhiều hơn. Do đó nếu doanh nghiệp chưa
chủ động được các biện pháp phòng vệ
thương mại để bảo vệ mình, cũng như chưa
kịp thời kiến nghị các cơ quan nhà nước thực
hiện các biện pháp phòng vệ thương mại,
điều đó làm ảnh hưởng đến sản xuất trong
nước, thậm chí một số doanh nghiệp còn bị
mất thị phần. Ngoài ra có thể làm nảy sinh
các vấn đề liên quan đến lẩn tránh thuế, gian
lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp xuất
hiện, gây ảnh hưởng đến các doanh nghiệp
làm ăn chân chính9.
Từ năm 2013 đến giữa năm 2020, Bộ
Công thương đã khởi xướng điều tra 16 vụ
việc phòng vệ thương mại, trong đó có 10
vụ việc điều tra chống bán phá giá và 6 vụ
việc điều tra tự vệ. Trên cơ sở tiến hành điều
tra khách quan, minh bạch, tuân thủ quy định
của pháp luật và phù hợp với cam kết quốc
tế, Bộ Công thương đã ra quyết định áp dụng
13 biện pháp phòng vệ thương mại đối với
hàng nhập khẩu. Các hàng hóa là đối tượng
áp dụng của các biện pháp thuộc các nhóm
hàng sắt thép, phân bón, chất dẻo, hàng dệt,
thực phẩm. Đây hầu hết là những mặt hàng
có vai trò quan trọng, là xương sống trong
nền kinh tế của mỗi quốc gia. Bên cạnh
những yếu tố tích cực của các biện pháp
phòng vệ thương mại như bảo vệ và tạo công
ăn việc làm của khoảng 120.000 người lao
động, đóng góp khoảng 6,3% GDP của cả
nước, tăng nguồn thu cho ngân sách… đối
với một số ngành sản xuất đang được bảo vệ
bởi các biện pháp phòng vệ thương mại như
phân bón, sắt thép nhưng một số ngành sản
xuất khác cũng ảnh hưởng không ít như nhập
khẩu mặt hàng tôn mạ, phân bón, gỗ chế
biến…10. Chỉ tính riêng 06 tháng đầu năm
Mặt khác, việc quy định về phòng vệ
thương mại trong các FTA giúp doanh
nghiệp Việt Nam tăng tính chủ động trong rà
soát thị trường, rà soát lại giá bán sản phẩm,
đa dạng hóa sản phẩm, tránh tăng trưởng
xuất khẩu quá nóng vào một thị trường, thúc
đẩy việc sản xuất các sản phẩm có chất
lượng, có thương hiệu. Tuy nhiên, quy định
về phòng vệ thương mại trong các FTA cũng
gây ra những thách thức lớn cho các doanh
9
phong-ve-thuong-mai-n21597.html, truy cập ngày 7/10/2020.
mai-thao-go-kho-khan-va-bao-ve-san-xuat-trong-nuoc-19342-22.html, truy cập ngày 12/5/2020.
NLẬGHPIÊPNHCÁỨPU
14
Số 21 (421) - T11/2020
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
2020, Việt Nam đã tiến hành điều tra 09 vụ
việc nhằm áp dụng biện pháp phòng vệ
thương mại đối với hàng hóa nhập khẩu11.
Bên cạnh đó, hàng hóa Việt Nam khi
xuất khẩu cũng bị các nước áp dụng các biện
pháp phòng vệ thương mại. Tính đến 2020,
vụ việc phòng vệ thương mại do nước ngoài
khởi xướng điều tra đối với hàng hoá xuất
khẩu của Việt Nam là 176 vụ12. Sáu tháng
đầu năm 2020, Việt Nam có 09 vụ việc hàng
xuất khẩu Việt Nam bị các nước tiến hành
phòng vệ thương mại và 19 vụ việc mới khởi
xướng đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam
tại thị trường nước ngoài13 và đến tháng
9/2020, số lượng vụ việc phòng vệ thương
mại do nước ngoài khởi xướng điều tra đối
với hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam đã đạt
29 vụ, cao gấp 1,8 lần tổng số vụ việc trong
cả năm 201914.
Các biện pháp phòng vệ thương mại
theo quy định của pháp luật Việt Nam là phù
hợp với thông lệ quốc tế về phòng vệ thương
mại, phù hợp với các hiệp định song
phương, đa phương mà Việt Nam tham gia
ký kết; đồng thời cũng phù hợp với điều kiện
kinh tế của Việt Nam. Sự tác động của chính
sách, biện pháp phòng vệ thương mại Việt
Nam áp dụng đối với hàng hóa nhập khẩu và
các chính sách, biện pháp phòng vệ thương
mại các nước áp dụng đối với hàng hóa xuất
khẩu của Việt Nam đã tác động đến một số
ngành sản xuất trong nước của Việt Nam
Thứ nhất, ngành sản xuất sắt thép.
tăng nhanh kim ngạch xuất khẩu thép của
Việt Nam khiến nhiều quốc gia chú ý và điều
tra áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại.
Trước đó, ngành thép Việt Nam đã bị nhiều
thị trường khởi xướng kiện phòng vệ thương
mại. Những vụ kiện này hầu hết đến từ các
thị trường trụ cột trong xuất khẩu thép của
Việt Nam như Mỹ, EU, một số nước trong
khu vực ASEAN và thậm chí cả Liên minh
kinh tế Á - Âu… Sáu tháng đầu năm 2020,
trong 07 vụ việc phòng vệ thương mại do
Việt Nam tiến hành đối với hàng nhập khẩu
đã có 03 vụ (chiếm 42,8%) liên quan đến
thép (dạng tôn mạ, phôi thép và thép dài
nhập khẩu, thép cuộn và thép dây); các vụ
việc phòng vệ thương mại đang điều tra tiến
hành đối với hàng xuất khẩu Việt Nam có 09
vụ nhưng đã có 06 vụ liên quan đến ngành
sản xuất sắt, thép (chiếm 66,7%) và trong 19
vụ việc điều tra phòng vệ thương mại mới
khởi xướng đối với hàng xuất khẩu Việt
Nam tại thị trường nước ngoài đã có 11 vụ
liên quan đến sắt, thép, nhôm (chiếm
57,9%)15
Chỉ tính từ khoảng tháng 7 đến tháng
9/2020, Ủy ban về phá giá và trợ cấp Thái
Lan đã quyết định áp thuế chống bán phá giá
từ 6,97%-51,61% (giá CIF) đối với các sản
phẩm ống dẫn bằng sắt hoặc thép có xuất xứ
hoặc nhập khẩu từ Việt Nam, nhằm ngăn
chặn đe dọa gây thiệt hại đáng kể cho ngành
sản xuất nội địa. Trước đó, Bộ Thương mại
và Công nghiệp Malaysia (MITI) cũng khởi
xướng điều tra chống bán phá giá đối với
Theo đánh giá của các chuyên gia, việc
dau-nam-2020-n21265.html, truy cập ngày 5/8/2020.
12 https://trungtamwto.vn/chuyen-de/16052-phong-ve-thuong-mai-va-su-tho-o-cua-doanh-nghiep-viet, cập
nhật ngày 3/9/2020.
dau-nam-2020-n21265.html, truy cập ngày 5/8/2020.
239bd5349a59.
15 Tổng hợp diễn tiến các vụ điều tra áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại (chống bán phá giá, chống trợ
cấp và tự vệ) liên quan tới hàng hóa xuất, nhập khẩu Việt Nam trong 6 tháng đầu năm 2020. Nguồn:
NLẬGHPIÊPNHCÁỨPU
15
Số 21 (421) - T11/2020
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
một số mặt hàng thép mạ (tôn mạ) có xuất
xứ từ Việt Nam. Biên độ bán phá giá cáo
buộc đối với Việt Nam lên tới 39,27%. Cùng
thời điểm, cơ quan Biên phòng Canada
(CBSA) ra thông báo kết luận sơ bộ và áp
thuế tạm thời đối với thép chống ăn mòn của
Việt Nam. Điều tra cho thấy, các doanh
nghiệp Việt Nam bán phá giá sản phẩm thép
nêu trên sang thị trường Canada với biên độ
từ 36,3%-91,8%16. Tương tự, Ủy ban chống
bán phá giá Australia (ADC) khởi xướng
điều tra chống bán phá giá và trợ cấp đối với
sản phẩm ống, ống dẫn bằng thép có xuất xứ
từ Việt Nam, Trung Quốc, Hàn Quốc và Đài
Loan. Trung tuần tháng 5, Bộ Thương mại
Mỹ cũng khởi xướng điều tra áp dụng biện
pháp chống lẩn tránh thuế với sản phẩm thép
tấm không gỉ, nhập khẩu từ Việt Nam17.
Kết quả cho thấy, số lượng các vụ việc
phòng vệ thương mại Việt Nam tiến hành đối
với hàng nhập khẩu liên quan đến sắt thép
không nhiều hơn so với các vụ việc phòng
vệ thương mại đang điều tra đối với hàng
xuất khẩu của Việt Nam và vụ việc điều tra
phòng vệ thương mại mới khởi xướng đối
với hàng xuất khẩu Việt Nam tại thị trường
nước ngoài. Trong đó, sản phẩm sắt, thép,
nhôm chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số các
vụ việc. Tuy nhiên, mục tiêu cuối cùng là
nhằm đảm bảo hiệu lực thực thi các biện
pháp phòng vệ thương mại, nếu sản phẩm
thép được sản xuất từ nguyên liệu của Việt
Nam hoặc nguyên liệu nhập khẩu từ các
nguồn khác sẽ được phép sử dụng cơ chế
khai báo để hưởng miễn trừ áp dụng biện
pháp chống lẩn tránh thuế, gian lận xuất xứ;
lẩn tránh bị phát hiện sẽ áp dụng chế tài
“trừng phạt” rất nặng, trong nhiều trường
hợp doanh nghiệp sẽ mất toàn bộ thị trường
xuất khẩu liên quan và ảnh hưởng rất lớn đến
nền sản xuất trong nước.
Trong bối cảnh trên, nhiều doanh
nghiệp sản xuất trong nước đã tăng cường
xuất khẩu sau khi biện pháp phòng vệ
thương mại được áp dụng (như thép Hòa
Phát, tôn Đông Á, DAP Hải Phòng, thép
Posco SS Vina...), cho thấy năng lực cạnh
tranh quốc tế của doanh nghiệp vẫn được
đảm bảo.
Thứ hai, ngành sản xuất sản phẩm gỗ.
Tỷ trọng sản phẩm gỗ chế biến của Việt
Nam được duy trì ở mức trên 70% tổng kim
ngạch xuất khẩu của cả nhóm mặt hàng gỗ,
được xuất khẩu trực tiếp sang 120 nước và
vùng lãnh thổ trên thế giới. Các thị trường
xuất khẩu lớn của ngành Gỗ Việt Nam là
Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc
và Liên minh châu Âu, chiếm tỉ trọng
88,84% tổng kim ngạch xuất khẩu gỗ cả
nước. Gần đây, ngành Gỗ Việt Nam đang
vướng phải nhiều vụ kiện chống bán phá giá,
truy xuất vi phạm nguồn gỗ xuất xứ. Trong
năm 2020, Hàn Quốc chính thức áp thuế bán
phá giá đối với gỗ ép từ Việt Nam trong thời
gian từ cuối tháng 5 đến cuối tháng 9. Tiếp
theo Hàn Quốc, Mỹ cũng điều tra chống lẩn
tránh thuế, chống bán phá giá, chống trợ cấp
áp dụng với sản phẩm gỗ dán nhập khẩu từ
Việt Nam. Nếu bị kết luận bán phá giá, Mỹ
sẽ ban hành lệnh áp thuế với sản phẩm này
của Việt Nam từ thời điểm khởi xướng điều
tra với mức thuế cao nhất, như đang áp với
16 Lạc Phong (2020), Ngành thép liên tục bị điều tra kiện phòng vệ thương mại,
cập ngày 8/9/2020.
17 Lạc Phong (2020), Ngành thép liên tục bị điều tra kiện phòng vệ thương mại,
cập ngày 8/9/2020.
NLẬGHPIÊPNHCÁỨPU
16
Số 21 (421) - T11/2020
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
Trung Quốc (thuế phá giá: 183,36%; thuế
chống trợ cấp: 22,98-194,9%)18.
Hành vi bán phá giá này đã gây ra sức
ép đáng kể cho các chỉ số hoạt động của
ngành sản xuất trong nước, các tiêu chí về
sản lượng sản xuất, lượng bán hàng, doanh
thu, lợi nhuận, thị phần… đều cho thấy xu
hướng suy giảm rõ rệt, hàng tồn kho tăng và
rất nhiều doanh nghiệp sản xuất trong nước
thua lỗ, phá sản. Nhiều dây chuyền sản xuất
phải ngừng hoạt động và số lượng lớn lao
động đã phải nghỉ việc.
Để ổn định sản xuất của ngành sản xuất
gỗ Việt Nam, đảm bảo thị trường xuất khẩu,
sản phẩm gỗ của Việt Nam được sản xuất từ
nguyên liệu của Việt Nam hoặc nguyên liệu
nhập khẩu từ các nguồn khác (ngoài Trung
Quốc), các biện pháp phòng vệ thương mại
đều không ảnh hưởng lớn đến kim ngạch
xuất khẩu sản phẩm gỗ của Việt Nam.
Do đó, những vụ việc chống bán phá
giá, lẩn tránh thuế mà gỗ dán nếu bị áp dụng
sẽ ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động xuất
khẩu, và từ đó ảnh hưởng đến sản xuất trong
nước đối với sản xuất gỗ, nhất là gỗ dán của
Việt Nam.
Thứ tư, ngành sản xuất phân bón, bột
ngọt và thủy sản.
So với các ngành sản xuất sắt, thép, gỗ
và nhựa, sáu tháng đầu năm 2020, trong 07
vụ việc phòng vệ thương mại do Việt Nam
tiến hành đối với hàng nhập khẩu chỉ có 01
vụ (chiếm 14,2%) liên quan đến phân bón,
01 vụ việc (chiếm 14,2%) liên quan đến bột
ngọt; các vụ việc phòng vệ thương mại đang
điều tra tiến hành đối với hàng xuất khẩu
Việt Nam có 09 vụ nhưng chỉ có 01 vụ liên
quan đến ngành thủy sản (chiếm 11,1%) và
trong 19 vụ việc điều tra phòng vệ thương
mại mới khởi xướng đối với hàng xuất khẩu
Việt Nam tại thị trường nước ngoài không
có vụ nào liên quan đến phân bón, bột ngọt
và thủy sản.
Các biện pháp phòng vệ thương mại
cũng góp phần ổn định giá đầu vào cho một
số ngành sản xuất trong nước. Cụ thể, như
đối với phân bón DAP, khi có sản xuất trong
nước để tạo đối trọng, giá mặt hàng này đã
thấp hơn thời kỳ phụ thuộc hoàn toàn vào
nhập khẩu trước đó. Cụ thể, trước năm 2009,
khi ta không có ngành sản xuất DAP trong
nước, giá phân bón DAP (chủ yếu là từ
Trung Quốc) đã từng bị đẩy lên ở mức rất
cao (18.000 đồng/kg năm 2008) dẫn đến chi
Thứ ba, ngành sản xuất sản phẩm
plastic và sản phẩm bằng plastic được làm
từ các polyme từ propylen.
Phòng vệ thương mại cũng đã được Việt
Nam áp dụng để bảo vệ doanh nghiệp sản
xuất sản phẩm màng BOPP (sản phẩm
plastic và sản phẩm bằng plastic được làm
từ các polyme từ propylen). Ngày 18/3/2020,
Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định số
880/QĐ-BTC về việc áp dụng thuế chống
bán phá giá tạm thời đối với màng BOPP. Do
ngành sản xuất sản phẩm màng BOPP trong
nước đã và đang chịu thiệt hại (biên độ bán
phá giá của hàng hóa nhập khẩu được xác
định là từ 9,05% đến 23,71%), Việt Nam áp
dụng thuế chống bán phá giá tạm thời ở mức
từ 10,91% đến 43,04% đối với một số sản
phẩm plastic và sản phẩm bằng plastic được
làm từ các polyme từ propylen, bao gồm
màng BOPP, có xuất xừ từ Trung Quốc, Thái
Lan và Malaysia19.
18 Văn Gia (2020), Ngành gỗ đối mới mặt với các vụ kiện phòng vệ thương mại,
3021114/, truy cập ngày 9/9/2020.
19 Thanh Dương (2020), Áp thuế chống bán phá giá sản phẩm plastic nhập khẩu, http://tapchitaichinh.vn/tai-
chinh-phap-luat/ap-thue-chong-ban-pha-gia-san-pham-plastic-nhap-khau-325832.html, truy cập ngày
23/7/2020.
NLẬGHPIÊPNHCÁỨPU
17
Số 21 (421) - T11/2020
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
phí sản xuất lúa tăng cao. Nhưng sau khi hai
nhà máy sản xuất DAP đi vào hoạt động, giá
DAP đã giảm liên tục và chỉ còn 8.000
đồng/kg vào cuối năm 2017. Chính vì vậy,
việc áp dụng công cụ phòng vệ thương mại
để bảo vệ các ngành sản xuất liên quan đến
nông nghiệp, xây dựng... vừa là để bảo vệ
sản xuất và việc làm trong nước đồng thời
giảm mức độ phụ thuộc vào hàng hóa nhập
khẩu. Rất nhiều thành viên WTO, kể cả các
nền kinh tế lớn như Hoa Kỳ, EU, Ca-na-đa,
Úc… đều đã và đang đẩy mạnh việc áp dụng
các biện pháp phòng vệ thương mại nhằm
đảm bảo duy trì sản xuất trong nước20.
Tóm lại, sự tác động của các biện pháp
phòng vệ thương mại đối với sản xuất trong
nước là hai chiều, vừa bảo vệ, nâng cao năng
lực cạnh tranh của nền sản xuất trong nước,
nhưng đồng thời cũng ảnh hưởng ít nhiều
đến xuất khẩu hàng hóa của các doanh
nghiệp, ngành hàng trong nước.
3. Các biện pháp nâng cao hiệu quả thực
hiện quy định của pháp luật về các biện
pháp phòng vệ thương mại ở Việt Nam
Theo dự báo tình hình kinh tế toàn cầu
vẫn có nhiều biến đổi do tình hình phức tạp
của đại dịch và kinh tế Việt Nam cũng không
thể không bị ảnh hưởng từ đại dịch Covid - 19
và tình hình kinh tế của thế giới. Tuy nhiên,
kinh tế Việt Nam vẫn được quốc tế và các
chuyên gia trong nước đánh giá là khả quan
và tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế tiếp tục
đạt được kết quả tích cực, hình ảnh và uy tín
của Việt Nam được nâng cao. Tiếp theo Hiệp
định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên
Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định
thương mại tự do Việt Nam – EU
(EVFTA) (có hiệu lực từ 1/8/2020) và Hiệp
định đối tác kinh tế toàn diện khu vực
(RCEP)21 đã và đang mang lại nhiều cơ hội
xuất khẩu, đầu tư, du lịch, đồng thời là nhân
tố quan trọng tiếp tục thúc đẩy quá trình cải
cách, hoàn thiện thể chế kinh tế trong thời
gian tới…
Để tiếp tục nâng cao nhận thức và thực
thi hiệu quả quy định của pháp luật về các
biện pháp phòng vệ thương mại, bảo vệ nền
sản xuất trong nước, Việt Nam cần tiếp tục
thực hiện các giải pháp sau:
Một là, đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến
về nội dung các biện pháp phòng vệ thương
mại; những hoạt động “tiền phòng vệ thương
mại” nhằm thực thi hiệu quả các chính sách,
biện pháp phòng vệ thương mại.
Bộ Công thương và các bộ ngành có liên
quan cần thực hiện nghiêm túc và có sự giám
sát Quyết định 2074/QĐ-BCT của Bộ Công
thương ngày 05/8/2020 về việc ban hành
chương trình hành động thực hiện Quyết
định 316/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ
ngày 01/3/2020 phê duyệt đề án “Xây dựng
và vận hành hiệu quả hệ thống cảnh báo sớm
về phòng vệ thương mại”.
Ba nội dung chính mà các cơ quan phải
thực hiện đó là công tác phối hợp, cơ chế
phối hợp trong việc thông tin, cảnh báo, và
xử lý vụ việc phòng vệ thương mại. Tính
minh bạch, nhanh chóng và hiệu quả xử lý
phòng vệ thương mại phụ thuộc rất nhiều
vào cơ chế phối hợp giữa các cơ quan ở
trung ương và giữa các cơ quan ở trung ương
với các cơ quan ở địa phương.
Bên cạnh đó, công tác kiểm tra, giám sát
là cần thiết trong quá trình thực hiện, giúp
các cơ quan thực hiện đúng nhiệm vụ, quyền
12/5/2020.
21 Sáng 15/11/2020, Bộ trưởng Kinh tế của 15 quốc gia đã ký kết Hiệp định Đối tác toàn diện khu vực (RCEP)
vuc-chinh-thuc-duoc-ky-ket/414159.vgp.
NLẬGHPIÊPNHCÁỨPU
18
Số 21 (421) - T11/2020
NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
hạn và xử lý vi phạm khi xảy ra vi phạm
trong cảnh báo, thông tin và xử lý các vụ
việc phòng vệ thương mại.
Hai là, xây dựng các hiệp hội ngành
hàng uy tín, mạnh về chất lượng.
Đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước về
phòng vệ thương mại không chỉ tập trung ở
Bộ Công thương mà còn ở các bộ ngành
khác, ở địa phương. Đội ngũ này vừa tham
mưu chính sách, vừa tổ chức thực hiện chính
sách và đồng thời có khả năng nhận thức,
cảnh báo, thông tin sớm cho các doanh
nghiệp về phòng vệ thương mại.
Đội ngũ này nên được đào tạo bài bản,
trong nước và ngoài nước; hơn nữa họ cần
có những kỹ năng, nghiệp vụ trong tham
mưu, cảnh báo, điều tra và xử lý vụ việc
phòng vệ thương mại.
Bốn là, xây dựng đội ngũ hỗ trợ doanh
nghiệp, ngành hàng (luật sư, các chuyên gia
tư vấn…) có trình độ, năng lực và hiệu quả
tư vấn, bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp
trong các vụ việc phòng vệ thương mại.
Năm là, xây dựng hệ thống phần mềm
phân tích, tính toán và cảnh báo sớm nguy
cơ xảy ra các vụ kiện phòng vệ thương mại
đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam; cảnh
báo nguy cơ hàng hóa nước ngoài lẩn tránh
biện pháp phòng vệ thương mại do Việt Nam
áp dụng.
Trong thực tế, các vụ khởi xướng điều
tra phòng vệ thương mại có thể bắt đầu với
bị đơn là một doanh nghiệp hoặc một vài
doanh nghiệp. Vụ việc của họ gắn với lợi ích
của một ngành hàng, gắn với nền sản xuất
của cả nước. Do lợi ích chung như vậy, nên
vai trò của các hiệp hội, các tổ chức đại diện
doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh là rất lớn.
Hai vấn đề lớn đối với các hiệp hội cần
quan tâm là: Uy tín của hiệp hội và hiệu quả
hoạt động của hiệp hội. Niềm tin của các
doanh nghiệp thành viên đối với hiệp hội là
rất lớn, góp phần tạo sự phối hợp giữa doanh
nghiệp thành viên và hiệp hội; hiệu quả hoạt
động của hiệp hội và lợi ích từ hoạt động của
hiệp hội đối với doanh nghiệp thành viên.
Đây là mối quan hệ biện chứng, nếu hoạt
động không hiệu quả, hiệp hội sẽ không có
uy tín; ngược lại có uy tín thì hiệu quả phối
hợp giữa hiệp hội và doanh nghiệp thành
viên mới cao.
Hoạt động xuất khẩu hàng hóa Việt Nam
không ngừng gia tăng, việc thực thi các cam
kết của nhiều FTA, các hiệp hội cần chủ
động khuyến cáo các thông tin về thị trường
xuất khẩu cho hội viên, doanh nghiệp để
đánh giá nguy cơ nước ngoài điều tra áp
dụng các biện pháp phòng vệ thương mại;
thông báo kịp thời các thông tin liên quan
đến nước ngoài điều tra, áp dụng các biện
pháp phòng vệ thương mại cho doanh
nghiệp hội viên biết22.
Sáu là, xây dựng phần mềm phân tích,
tính toán biên độ bán phá giá, biên độ trợ
cấp, tính toán thiệt hại của ngành sản xuất
trong nước.
Tóm lại, các biện pháp phòng vệ thương
mại được tất cả các quốc gia trên thế giới
thừa nhận là những công cụ chính sách cần
thiết để bảo vệ sản xuất trong nước. Đối với
Việt Nam, mặc dù các biện pháp phòng vệ
thương mại mới được áp dụng trong những
năm gần đây nhưng đã đem lại hiệu quả tích
cực cho ngành sản xuất trong nước và cần
Ba là, xây dựng đội ngũ cán bộ công
chức quản lý nhà nước về phòng vệ thương
mại có chất lượng, năng lực.
tiếp tục hoàn thiện trong thời gian tới
n
22 https://chongbanphagia.vn/thuc-thi-cac-fta-doanh-nghiep-khong-the-chu-quan-truoc-cac-quy-dinh-ve-
phong-ve-thuong-mai-n21597.html, truy cập ngày 7/10/2020.
NLẬGHPIÊPNHCÁỨPU
19
Số 21 (421) - T11/2020
9 trang
15840
Free
Bạn đang xem tài liệu "Nâng cao hiệu quả thực hiện quy định của pháp luật về các biện pháp phòng vệ thương mại ở Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- nang_cao_hieu_qua_thuc_hien_quy_dinh_cua_phap_luat_ve_cac_bi.pdf
