Luận văn Tổ chức và hoạt động của phòng tư pháp từ thực tiễn tỉnh Phú Thọ
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
ĐÀO THỊ HẢI YẾN
TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA PHÒNG TƯ PHÁP
TỪ THỰC TIỄN TỈNH PHÚ THỌ
LUẬN VĂN THẠC SĨ
LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH
HÀ NỘI - 2018
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
ĐÀO THỊ HẢI YẾN
TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA PHÒNG TƯ PHÁP
TỪ THỰC TIỄN TỈNH PHÚ THỌ
Ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
Mã số: 8.38.01.02
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS. VŨ THƯ
HÀ NỘI - 2018
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi.
Các thông tin, số liệu, kết quả nghiên cứu, ví dụ trình bày trong luận văn là
trung thực, đảm bảo tính khách quan, khoa học. Những kết luận khoa học của
luận văn chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các thông
tin, tư liệu, trích dẫn trong luận văn có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng.
Tác giả luận văn
ĐÀO THỊ HẢI YẾN
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Viết tắt
Các chữ được viết tắt
Cán bộ công chức
CBCC
CCHC
CNTT
CQĐP
HCNN
HĐND
KTTT
Cải cách hành chính
Công nghệ thông tin
Chính quyền địa phương
Hành chính nhà nước
Hội đồng nhân dân
Kinh tế thị trường
PBGDPL
QCN
Phổ biến giáo dục pháp luật
Quyền con người
QLNN
TTHC
Quản lý nhà nước
Thủ tục hành chính
Ủy ban nhân dân
UBND
VBQPPL
VPHC
XHCN
Văn bản quy phạm pháp luật
Vi phạm hành chính
Xã hội chủ nghĩa
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT
ĐỘNG CỦA PHÒNG TƯ PHÁP THUỘC ỦY BAN NHÂN DÂN
CẤP HUYỆN ................................................................................................... 7
1.1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của Phòng Tư pháp.................................. 7
1.2. Chức năng, nhiệm vụ của Phòng Tư pháp............................................... 11
1.3. Tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp............................................... 20
1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp..... 22
4.1. Vị trí, vai trò của Phòng Tư pháp............................................................. 22
Chương 2: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA
PHÒNG TƯ PHÁP THUỘC UỶ BAN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN TẠI
TỈNH PHÚ THỌ............................................................................................ 33
2.1. Tác động của điều kiện địa phương đến tổ chức và hoạt động của các
Phòng Tư pháp thuộc Uỷ ban nhân dân cấp huyện tại tỉnh Phú Thọ ............. 33
2.2. Thực tiễn tổ chức và hoạt động của các Phòng Tư pháp thuộc Uỷ ban
nhân dân cấp huyện tại tỉnh Phú Thọ............................................................... 37
2.3. Đánh giá chung về tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp................. 53
Chương 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI TỔ CHỨC VÀ
HOẠT ĐỘNG CỦA PHÒNG TƯ PHÁP THUỘC UỶ BAN NHÂN
DÂN CẤP HUYỆN TẠI TỈNH PHÚ THỌ................................................. 62
3.1. Nhu cầu đổi mới tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp thuộc Uỷ
ban nhân dân cấp huyện.................................................................................. 62
3.2. Các quan điểm đổi mới tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp ......... 68
3.3. Các giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp ........... 71
KẾT LUẬN.................................................................................................... 79
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 80
PHỤ LỤC....................................................................................................... 84
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
Trang
1. Sơ đồ 1.1. Cơ cấu tổ chức bộ máy UBND cấp huyện
10
2. Bảng 1.1. Biên chế công chức trong các cơ quan tổ chức HCNN ở 25
nước ta từ năm 2015 – 2018
3. Bảng 2.1. Danh sách các đơn vị hành chính trực thuộc tỉnh Phú Thọ
4. Hình 2.1. Cơ cấu kinh tế tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2013 - 2017
32
32
5. Bảng 2.2. Bảng thống kê số lượng công chức các Phòng Tư pháp 39
thuộc UBND các huyện, thành, thị trên địa bàn tỉnh Phú Thọ từ năm
2013 - 2017.
6. Bảng 2.3. Biểu Thống kê số lượng, chất lượng công chức các Phòng 83
Tư pháp tỉnh Phú Thọ từ năm 2013 – 2017
7. Bảng 2.4. Kết quả hoạt động kiểm tra, rà soát VBQPPL của UBND 85
các huyện, thành, thị trên địa bàn tỉnh Phú Thọ năm 2013 - 2017
8. Bảng 2.5. Số lượng báo cáo viên cấp huyện trên địa bàn tỉnh Phú Thọ 86
từ năm 2013 – 2017
9. Bảng 2.6. Kết quả thực hiện Phổ biến giáo dục pháp luật trên địa bàn 87
các huyện, thành, thị xã tại tỉnh Phú Thọ từ năm 2013 - 2017
10. Bảng 2.7. Số lượng tổ hòa giải, hòa giải viên cơ sở và tổng số vụ việc 88
hòa giải trên địa bàn tỉnh Phú Thọ từ năm 2013 - 2017
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Đảng và nhà nước ta chủ trương đổi mới toàn diện đất nước, xây dựng
và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, thực hiện công nghiệp
hóa - hiện đại hóa đất nước, đã đặt ra yêu cầu phải từng bước đổi mới hệ
thống chính trị, tiếp tục hoàn thiện bộ máy nhà nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam. Trong hệ thống bộ máy nhà nước, các cơ quan HCNN có vai
trò vô cùng to lớn trong việc quản lý HCNN. Nhờ có hệ thống các cơ quan
HCNN này mà hằng ngày, hằng giờ, các hoạt động quản lý HCNN đang được
thực hiện, diễn ra trên toàn đất nước từ trung ương đến địa phương cơ sở. Cơ
quan HCNN ở cấp trung ương bao gồm chính phủ, các Bộ và cơ quan ngang
Bộ, ở cấp địa phương gồm UBND cấp tỉnh, huyện, xã. Tại cấp huyện, để
UBND cấp huyện thực hiện tốt các chức năng, nhiệm vụ của mình và quản lý
hiệu quả các lĩnh vực về kinh tế, văn hóa - xã hội, an ninh - quốc phòng thì cơ
quan chuyên môn tham mưu giúp UBND cùng cấp QLNN theo lĩnh vực đóng
vai trò rất quan trọng nhằm đảm bảo chất lượng, hiệu quả hoạt động của
UBND cấp huyện; trong đó có Phòng Tư pháp đóng vai trò tham mưu, giúp
việc UBND cấp huyện về hoạt động tư pháp.
Phòng Tư pháp là cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện, thành,
thị (gọi chung là UBND cấp huyện) thực hiện chức năng tham mưu, giúp UBND
cấp huyện trong lĩnh vực QLNN về tư pháp bao gồm: hoạt động xây dựng và thi
hành pháp luật; theo dõi thi hành pháp luật; kiểm tra, xử lý VBQPPL; kiểm soát
TTHC; PBGDPL; hòa giải ở cơ sở; nuôi con nuôi; hộ tịch; chứng thực; bồi
thường nhà nước; trợ giúp pháp lý; quản lý công tác thi hành pháp luật về xử lý
VPHC và các hoạt động tư pháp khác theo quy định của pháp luật.
Trong những năm qua, để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội
của của tỉnh Phú Thọ nói riêng và cả nước nói chung, công cuộc cải cách tư
1
pháp, quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân
dân, vì nhân dân, Phòng Tư pháp thuộc UBND cấp huyện, thành, thị trên địa
bàn tỉnh Phú Thọ đã có những củng cố, đổi mới hoàn thiện, nâng cao chất
lượng để làm tròn chức năng, nhiệm vụ của mình; góp phần quan trọng vào
việc bảo vệ lợi ích của nhà nước, nhân dân và giữ vững an ninh chính trị, trật
tự an toàn xã hội, phục vụ tích cực công cuộc đổi mới, phát triển toàn diện địa
phương nói riêng và đất nước nói chung.
Tuy nhiên, thực trạng tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp còn bộc
lộ một số hạn chế như số lượng cán bộ tư pháp cấp huyện còn thiếu về số
lượng, tổ chức bộ máy Phòng Tư pháp huyện chưa phát huy hết khả năng của
CBCC làm hoạt động tư pháp, kết quả một số mặt hoạt động thuộc chức năng,
nhiệm vụ của Phòng Tư pháp huyện chưa cao. Song song với quá trình đẩy
mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì
nhân dân, đề cao tính thượng tôn của pháp luật, phát huy quyền làm chủ của
nhân dân và nhu cầu ngày càng cao về hoạt động tư pháp đã đặt ra yêu cầu
đối với các cấp, các ngành từ trung ương đến địa phương nói chung và ngành
tư pháp, ngành hành pháp nói riêng phải thường xuyên củng cố, hoàn thiện,
đổi mới cả về tổ chức và hoạt động.
Do đó, việc nghiên cứu tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp cả về
lý luận và thực tiễn trong quá trình hình thành và phát triển của nó là rất cần
thiết, giúp chúng ta thấy rõ những ưu điểm, những mặt hạn chế trong QLNN.
Chính vì vậy, học viên lựa chọn đề tài: “Tổ chức và hoạt động của Phòng Tư
pháp từ thực tiễn tỉnh Phú Thọ” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn tốt
nghiệp thạc sĩ Luật học của mình.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đề tài
Nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp đã có nhiều đề
tài nghiên cứu ở phạm vi khác nhau như:
Luận án tiến sĩ: “Đổi mới tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp theo
hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam” của Trần Huy Liệu, 2003.
2
Đề tài cấp Bộ: “Tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp cấp huyện. Thực
trạng, giải pháp kiện toàn và nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động” của Bà Lê
Thị Thu Ba - nguyên Phó Chánh Văn phòng Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban
Thường trực Ban Chỉ đạo Cải cách Tư pháp Trung ương, năm 2015.
Luận văn Thạc sĩ: “Tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp từ thực tiễn
huyện thanh trì, thành phố Hà nội” của Thạc sĩ Lê thị Hồng Thu, năm 2014.
Luận văn thạc sĩ: “Tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp từ thực tiễn
tỉnh Hưng Yên” của Thạc sĩ Lê Trọng Duẩn, năm 2015.
Các công trình nghiên cứu đã phân tích tương đối toàn diện và có hệ
thống về vấn đề tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp nói chung dưới góc
độ lý luận cũng như sự vận dụng lý luận đó vào tình hình thực tiễn. Đây đều
là những công trình, sản phẩm của trí tuệ có giá trị và ý nghĩa lớn về mặt lý
luận và thực tiễn.
Tuy nhiên, trước xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế và đổi mới, phát
triển đất nước, tăng cường thiết chế, pháp luật XHCN hiện nay thì vấn đề tổ
chức và hoạt động của Phòng Tư pháp vẫn hết sức cần thiết. Học viên thấy
chưa có công trình nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp từ
thực tiễn tỉnh Phú Thọ - một địa phương giàu truyền thống lịch sử và văn hiến
- nơi phát tích của dân tộc Việt Nam gắn liền với sự ra đời, hình thành và phát
triển của Nhà nước Văn Lang, nhà nước độc lập có chủ quyền đầu tiên của
dân tộc Việt Nam đang trong quá trình phát triển. Vì vậy, việc chọn nghiên
cứu đề tài này mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả
hoạt động QLNN về hoạt động tư pháp trên địa bàn tỉnh Phú Thọ hiện nay.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Mục đích
Trên cơ sở hệ thống hoá những vấn đề lý luận về cơ quan chuyên môn
thuộc UBND cấp huyện, trong đó có Phòng Tư pháp và phân tích thực trạng
tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp thuộc UBND cấp huyện tại tỉnh Phú
3
Thọ, luận văn đề xuất các giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của Phòng
Tư pháp tại tỉnh Phú Thọ, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động tổ chức,
hoạt động tham mưu, giúp việc UBND, Chủ tịch UBND cùng cấp tại địa
phương, thực hiện các nhiệm vụ tư pháp trong thời gian tới.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Thực hiện các mục đích nêu trên, luận văn có những nhiệm vụ cụ thể sau:
- Làm rõ những vấn đề lý luận về tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp.
- Phân tích, đánh giá thực trạng tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp
huyện từ thực tiễn tỉnh Phú Thọ, làm rõ những kết quả đạt được, những tồn
tại, hạn chế và nguyên nhân.
- Đề xuất phương hướng, quan điểm và các giải pháp đổi mới tổ chức và
hoạt động của Phòng Tư pháp thuộc UBND cấp huyện tại tỉnh Phú Thọ.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu, phân tích những vấn đề lý luận, thực tiễn
về tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp tại tỉnh Phú Thọ.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Về nội dung: Luận văn nghiên cứu về những nội dung chính trong tổ
chức và hoạt động của Phòng Tư pháp thuộc UBND cấp huyện
- Về thời gian: Luận văn nghiên cứu thực trạng tổ chức và hoạt động của
Phòng Tư pháp từ thực tiễn tỉnh Phú Thọ trong khoảng 5 năm gần đây.
- Về không gian: Nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp
thuộc UBND thành phố, thị xã và các huyện trong phạm vi tỉnh Phú Thọ.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở lý luận
Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác -
Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước, pháp luật và những quan điểm
của Đảng, pháp luật của nhà nước về tổ chức bộ máy nhà nước, tổ chức
4
CQĐP, cải cách HCNN. Tiếp thu có chọn lọc sau khi tham khảo một số công
trình nghiên cứu, các bài viết, bài báo về hoạt động tư pháp, về tổ chức và
hoạt động của Phòng Tư pháp để khẳng định việc nghiên cứu của luận văn
nhằm tiếp tục nâng cao hiệu quả về tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp
cả nước nói chung và Phòng Tư pháp thuộc tỉnh Phú Thọ nói riêng.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện luận văn, học viên sử dụng các phương pháp nghiên cứu
như phương pháp phân tích tài liệu, thống kê, tổng hợp, so sánh số liệu thống
kê để khảo sát tình hình hoạt động của các Phòng Tư pháp, chọn lọc những
kinh nghiệm thực tiễn, từ đó có những đánh giá sát thực, là cơ sở để đưa ra
các giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
Tổ chức và hoạt động hiệu quả của các cơ quan chuyên môn thuộc
UBND cấp huyện, trong đó có Phòng Tư pháp có vai trò quan trọng nâng cao
hiệu lực, hiệu quả hướng đến xây dựng chính quyền phục vụ của nhân dân,
thực hiện mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do
nhân dân, vì nhân dân, thực hiện thành công cải cách HCNN, cải cách tư pháp
phục vụ đắc lực sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước nói chung
và củng cố CQĐP, phát triển tỉnh Phú Thọ nói riêng. Do đó, việc kiện toàn
đội ngũ, đổi mới tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp là rất cần thiết.
Luận văn có thể được dùng làm tài liệu tham khảo cho cơ quan chính
quyền và các cơ quan chức năng có liên quan trong việc nghiên cứu về tổ
chức và hoạt động của Phòng Tư pháp trong cả nước nói chung và của tỉnh
Phú Thọ nói riêng trong giai đoạn hiện nay.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, danh mục các chữ viết tắt, bảng biểu, kết luận và
danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của Luận văn gồm 3 chương:
5
Chương 1. Những vấn đề lý luận về tổ chức và hoạt động của Phòng
Tư pháp thuộc Uỷ ban nhân dân cấp huyện
Chương 2. Thực trạng tổ chức và hoạt động của Phòng Tư pháp thuộc
Uỷ ban nhân dân cấp huyện tại tỉnh Phú Thọ.
Chương 3. Quan điểm, giải pháp đổi mới tổ chức và hoạt động của
Phòng Tư pháp thuộc Uỷ ban nhân dân cấp huyện tại tỉnh Phú Thọ.
6
Chương 1
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG
CỦA PHÒNG TƯ PHÁP THUỘC ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN
1.1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của Phòng Tư pháp
1.1.1. Khái niệm, đặc điểm của Phòng Tư pháp
Tư pháp từ góc độ ngữ nghĩa Hán - Việt, được hiểu là trông coi, bảo vệ
pháp luật. Từ điển Hán - Việt của Đào Duy Anh giải thích tư pháp là pháp đình y
theo pháp luật mà xét định các việc ở trong phạm vi pháp luật. Tư pháp, dịch từ
thuật ngữ Justice có hai nghĩa - theo nghĩa hẹp, tư pháp là xét xử; theo nghĩa rộng,
từ góc độ triết lý, tư pháp được coi là một ý tưởng cao đẹp về một nền công lý, ở
đó, mọi vi phạm pháp luật đều được phát hiện và xử lý nghiêm minh, mọi tranh
chấp trong xã hội được giải quyết hợp với lẽ phải và sự công bằng, các quyền tự
do, dân chủ cơ bản của con người được bảo đảm, lòng tin của nhân dân vào pháp
luật được duy trì. Khái niệm “Tư pháp” được hiểu dưới nhiều góc độ khác nhau,
theo nghĩa rộng nhất, tư pháp là sự công bằng, công lý và các thiết chế nhằm duy
trì, bảo đảm sự công bằng, bảo vệ nền công lý.
Nếu ở nhiều nước, “Tư pháp” là xét xử và cơ quan tư pháp là Tòa án, thì
ở Việt Nam, “Tư pháp” được hiểu theo nghĩa rộng, là sự trộn lẫn toàn bộ hoạt
động bảo vệ pháp luật, trong đó hoạt động xét xử của Tòa án là trung tâm.
Ngoài ra, còn có các hoạt động bổ trợ tư pháp như luật sư, công chứng, trợ giúp
pháp lý. Tại Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về
“Chiến lược cải cách Tư pháp đến 2020” đã xác định hệ thống các cơ quan tư
pháp ở nước ta bao gồm toàn bộ các cơ quan tham gia vào hoạt động mang
tính tư pháp là Tòa án nhân dân các cấp - cơ quan thực hiện quyền lực tư
pháp; các cơ quan thực hiện quyền tố tụng (Viện kiểm sát nhân dân, cơ quan
thi hành án, cơ quan điều tra các cấp); các cơ quan thực hiện hoạt động bổ trợ
tư pháp và QLNN về hoạt động tư pháp [4].
7
Trong tổ chức bộ máy nhà nước ta đã hình thành một hệ thống các cơ
quan thực hiện chức năng, nhiệm vụ có tính chất tư pháp được tổ chức tương
ứng với các cơ quan thực hiện chức năng hành pháp từ trung ương đến địa
phương, giúp cơ quan hành pháp quản lý HCNN về bổ trợ tư pháp và QLNN về
hoạt động tư pháp gồm: Bộ Tư pháp giúp Chính phủ, Sở Tư pháp giúp UBND
cấp tỉnh, Phòng Tư pháp giúp UBND cấp huyện và công chức Tư pháp - Hộ tịch
giúp UBND cấp xã. Tuy nhiên, về tính chất, đây là các cơ quan HCNN, không
có chức năng thực hiện quyền tư pháp như Tòa án nhân dân các cấp.
Theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 77/2015/QH13, chính
quyền địa phương ở cấp tỉnh và cấp huyện được thành lập các cơ quan chuyên
môn thuộc UBND cùng cấp, là cơ quan tham mưu, giúp UBND cùng cấp thực
hiện chức năng QLNN về ngành, lĩnh vực ở địa phương, đồng thời thực hiện
các nhiệm vụ, quyền hạn theo sự phân cấp, ủy quyền của cơ quan nhà nước
cấp trên. Theo đó, Sở Tư pháp là cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh,
thành phố trực thuộc trung ương và Phòng Tư pháp là cơ quan chuyên môn
thuộc UBND cấp huyện, thành, thị thực hiện những chức năng, nhiệm vụ giúp
UBND cùng cấp QLNN về hành chính tư pháp [28].
Tại Thông tư số 23/2014/TTLT-BTP-BNV ngày 22/12/2014 của Bộ Tư
pháp và Bộ Nội vụ về hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ
chức của sở tư pháp thuộc UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và
Phòng Tư pháp thuộc UBND huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh quy định:
1. Phòng Tư pháp là cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện,
quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là UBND cấp huyện),
thực hiện chức năng tham mưu, giúp UBND cấp huyện thực hiện QLNN
trong lĩnh vực QLNN về tư pháp gồm: hoạt động xây dựng và thi hành pháp
luật; theo dõi thi hành pháp luật; kiểm tra, xử lý VBQPPL; kiểm soát TTHC;
PBGDPL; hòa giải ở cơ sở; nuôi con nuôi; hộ tịch; chứng thực; bồi thường
nhà nước; trợ giúp pháp lý; quản lý công tác thi hành pháp luật về xử lý
VPHC và hoạt động tư pháp khác theo quy định của pháp luật.
8
2. Phòng Tư pháp chịu sự chỉ đạo, quản lý về tổ chức, vị trí việc làm,
biên chế công chức, cơ cấu ngạch công chức và hoạt động của UBND cấp
huyện và chịu sự chỉ đạo, kiểm tra, thanh tra, hướng dẫn về chuyên môn
nghiệp vụ của Sở Tư pháp [1,tr.13].
Như vậy, có thể hiểu, Phòng Tư pháp là cơ quan chuyên môn, cơ quan
HCNN ở cấp huyện, có chức năng tham mưu, giúp UBND cùng cấp thực hiện
QLNN về lĩnh vực hành chính tư pháp; vừa chịu sự chỉ đạo, quản lý về tổ
chức và các mặt hoạt động của UBND cấp huyện, vừa chịu sự chỉ đạo, hướng
dẫn, kiểm tra, thanh tra của cơ quan nhà nước cấp trên, mà trực tiếp là Sở Tư
pháp về chuyên môn nghiệp vụ.
1.1.2. Vị trí, vai trò của Phòng Tư pháp
Tại Điều 111 Hiến pháp năm 2013 quy định HĐND là cơ quan quyền
lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm
chủ của Nhân dân, chịu trách nhiệm trước Nhân dân địa phương và cơ quan
nhà nước cấp trên; UBND là cơ quan chấp hành của HĐND, cơ quan HCNN
ở địa phương, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương, HĐND cùng cấp
và cơ quan HCNN cấp trên [24,tr.28].
CQĐP ở huyện là cấp CQĐP gồm có HĐND huyện và UBND huyện. Để
thực hiện nhiệm vụ chấp hành và điều hành của cơ quan HCNN tại địa
phương, UBND cấp huyện có thẩm quyền trong việc tổ chức và bảo đảm việc
thi hành Hiến pháp và pháp luật tại địa phương, quyết định những vấn đề của
huyện trong phạm vi được phân quyền, phân cấp theo quy định của pháp luật;
kiểm tra, giám sát tổ chức và hoạt động của CQĐP cấp xã; chịu trách nhiệm
trước CQĐP cấp tỉnh về kết quả thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn của
CQĐP ở huyện; quyết định và tổ chức thực hiện các biện pháp nhằm phát huy
quyền làm chủ của nhân dân, huy động các nguồn lực để xây dựng và phát
triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, quốc phòng, trật tự, an toàn xã hội và
thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn do cơ quan HCNN cấp trên ủy quyền.
9
Theo Điều 9 Luật Tổ chức Chính quyền địa phương, UBND cấp huyện
được thành lập các cơ quan chuyên môn của mình để thực hiện chức năng
tham mưu, giúp UBND thực hiện chức năng QLNN về ngành, lĩnh vực ở địa
phương và thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn theo sự phân cấp, ủy quyền của
UBND cấp huyện; chịu sự chỉ đạo, quản lý về tổ chức, biên chế và hoạt động
của UBND huyện, đồng thời chịu sự chỉ đạo, kiểm tra về nghiệp vụ của cơ
quan QLNN về ngành, lĩnh vực cấp trên thuộc UBND cấp tỉnh [28,tr.3].
Như vậy, trong hệ thống cơ quan HCNN được tổ chức ở cấp huyện,
Phòng Tư pháp là cơ quan chuyên môn, tham mưu giúp việc UBND cấp
huyện; đồng thời Phòng Tư pháp chịu sự chỉ đạo, kiểm tra, thanh tra, hướng
dẫn về chuyên môn nghiệp vụ của Sở Tư pháp cấp tỉnh, thành phố trực thuộc
trung ương theo nguyên tắc phụ thuộc hai chiều (song trùng trực thuộc).
Các tổ chức
Huyện ủy
(và tương
đương)
UBND cấp
huyện
chính trị - xã hội
Đơn vị sự
Phòng
chuyên môn
nghiệp do
UBND huyện
thành lập
Phòng
chuyên môn
Phòng
chuyên môn
Sơ đồ 1.1. Cơ cấu tổ chức bộ máy UBND cấp huyện
Với vị trí là cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện nên hoạt
động của Phòng Tư pháp mang tính chất “tham mưu”, “giúp việc” và “tư vấn”
cho UBND trong hoạt động quản lý hành chính. Cụ thể là tham mưu, tư vấn
cho UBND cùng cấp về dự thảo các quyết định, các chương trình hoặc biện
pháp QLNN, tham mưu cho UBND cùng cấp xây dựng và triển khai thực hiện
10
chương trình, kế hoạch ngắn hạn, trung hạn, dài hạn hằng năm trên các lĩnh
vực quản lý, hoặc giúp UBND quản lý một số hoạt động đối với tổ chức cá
nhân trong phạm vi thẩm quyền của UBND cùng cấp ở địa phương, thực hiện
những nhiệm vụ khi được UBND giao, ủy quyền, cũng như thực hiện hoạt
động kiểm tra việc chấp hành pháp luật của các tổ chức, cá nhân thuộc ngành,
lĩnh vực QLNN ở địa phương.
Theo quy định tại Điều 7, Chương II, Nghị định số 37/2014/NĐ-CP
ngày 5/5/2014 của Chính Phủ về quy định tổ chức các cơ quan chuyên môn
thuộc UBND huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh đã quy định Phòng Tư
pháp có chức năng, nhiệm vụ tham mưu giúp UBND cấp huyện trong lĩnh
vực hành chính tư pháp, bổ trợ tư pháp, thực hiện chức năng QLNN về hoạt
động xây dựng và thi hành pháp luật, kiểm soát TTHC, kiểm tra, xử lý
VBQPPL, PBGDPL, trợ giúp pháp lý, hòa giải ở cơ sở, nuôi con nuôi, hộ
tịch, chứng thực, bồi thường nhà nước quản lý hoạt động thi hành pháp luật
về xử lý vi phạm hành chính và các hoạt động tư pháp khác theo quy định của
pháp luật [6,tr.5].
1.2. Chức năng, nhiệm vụ của Phòng Tư pháp
Chức năng, nhiệm vụ của một cơ quan, tổ chức sẽ là cơ sở xác lập cơ
cấu, tổ chức tương ứng của cơ quan, tổ chức đó. Chức năng của tổ chức nào
đấy là để thực hiện nhiệm vụ đặt ra cho tổ chức này. Chức năng này sẽ được
thể hiện về mặt pháp lý dạng các quyền và nghĩa vụ.
Phòng Tư pháp huyện là nơi triển khai các chủ trương, chính sách của
Đảng và Nhà nước về hoạt động tư pháp từ huyện, thành, thị đến xã,
phường, thị trấn. Chức năng của Phòng Tư pháp thuộc UBND cấp huyện quy
thuộc UBND huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh cụ thể là: Phòng Tư pháp
tham mưu, giúp UBND cấp huyện thực hiện chức năng QLNN về hoạt động xây
dựng và thi hành pháp luật, theo dõi thi hành pháp luật, kiểm tra, xử lý
11
VBQPPL, kiểm soát TTHC, PBGDPL, hòa giải ở cơ sở, trợ giúp pháp lý, nuôi
con nuôi, hộ tịch, chứng thực, quản lý hoạt động thi hành pháp luật về xử lý vi
phạm hành chính và các hoạt động tư pháp khác theo quy định của pháp luật.
Theo Nghị định số 92/2017/NĐ-CP ngày 07/8/2017 của Chính phủ về
sửa đổi bổ sung một số điều của các Nghị định liên quan đến kiểm soát
TTHC, kể từ tháng 9/2017, hoạt động kiểm soát TTHC được chuyển giao từ
trực thuộc Sở Tư pháp sang văn phòng UBND tỉnh. Vì vậy, ở cấp huyện,
theo chỉ đạo của Chủ tịch UBND cấp tỉnh, hoạt động kiểm soát TTHC đã
được UBND cấp huyện chuyển giao từ trực thuộc Phòng Tư pháp sang Văn
phòng HĐND và UBND huyện.
Tại Thông tư liên tịch số 23/2014/TTLT-BTP-BNV ngày 22/12/2014
của Bộ trưởng Bộ Tư pháp và Bộ trưởng Bộ Nội vụ hướng dẫn chức năng,
nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Sở Tư pháp thuộc UBND cấp
tỉnh, Phòng Tư pháp thuộc UBND huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh.
Văn bản quy phạm này không chỉ khẳng định vị trí, vai trò, chức năng,
nhiệm vụ, cơ chế, phương thức hoạt động của Phòng Tư pháp UBND huyện
mà còn tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc củng cố kiện toàn đội ngũ cán
bộ, khắc phục những tồn tại, hạn chế, nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt
động của Phòng Tư pháp, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển, giữ
vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ
chính trị của huyện, thành, thị và của ngành tư pháp.
Trong luận văn này, học viên triển khai phân tích và đánh giá các chức
năng chủ yếu sau: Xây dựng, kiểm tra, kiểm soát VBQPPL, quản lý và đăng
ký hộ tịch, theo dõi thi hành pháp luật và quản lý hoạt động thi hành pháp luật
về xử lý vi phạm hành chính, PBGDPL và hòa giải cơ sở, cụ thể:
1.2.1.1. Về hoạt động xây dựng, kiểm tra, xử lý văn bản quy phạm pháp luật
Kiểm tra VBQPPL là hoạt động của cơ quan có thẩm quyền thực hiện
việc xem xét, đánh giá và kết luận về tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất
12
của văn bản sau khi ban hành nhằm phát hiện, đình chỉ việc thi hành, bãi bỏ
một phần hoặc toàn bộ văn bản trái pháp luật. Kiểm tra văn bản được thực
hiện bởi các cơ quan, người có thẩm quyền trong nội bộ hệ thống cơ quan
HCNN để xem xét tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của các văn bản.
Cơ quan, người có thẩm quyền kiểm tra văn bản bao gồm: Chính phủ,
Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, Thủ trưởng
cơ quan thuộc Chính phủ, UBND, Chủ tịch UBND cấp tỉnh và cấp huyện. Đối
tượng của hoạt động kiểm tra văn bản là VBQPPL của Bộ trưởng, Thủ trưởng
cơ quan ngang bộ, HĐND và UBND các cấp. Hoạt động kiểm tra văn bản
được thực hiện kết hợp giữa việc tự kiểm tra văn bản của cơ quan, người ban
hành văn bản với việc kiểm tra văn bản của cơ quan, người có thẩm quyền.
Hoạt động kiểm tra văn bản có vai trò, ý nghĩa trực tiếp là bảo đảm tính
hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của văn bản sau khi ban hành, đồng thời
có tác động mạnh mẽ trở lại hoạt động xây dựng pháp luật, giúp nâng cao ý
thức chấp hành kỷ luật ban hành văn bản, góp phần bảo đảm chất lượng của
hệ thống pháp luật; hoạt động kiểm tra văn bản cũng tác động sâu sắc đến
hoạt động thi hành pháp luật, bảo đảm chỉ đưa vào áp dụng trong đời sống
những văn bản hợp hiến, hợp pháp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ
chức, cá nhân, lợi ích của Nhà nước và xã hội.
Phòng Tư pháp thực hiện chức năng xây dựng, kiểm tra, kiểm soát
VBQPPL được quy định tại các Khoản 5,6,7,8 Điều 5 Thông tư liên tịch số
23/2014/TTLT-BTP-BNV, cụ thể:
Về xây dựng VBQPPL: (i) Phối hợp xây dựng các quyết định, chỉ thị
thuộc thẩm quyền ban hành của UBND cấp huyện do các cơ quan chuyên
môn khác thuộc UBND cấp huyện chủ trì xây dựng; (ii) Thẩm định dự thảo
các VBQPPL thuộc thẩm quyền ban hành của HĐND và UBND cấp huyện;
góp ý dự thảo VBQPPL của HĐND cấp huyện theo quy định của pháp luật;
13
(iii) Tổ chức lấy ý kiến nhân dân về các dự án luật, pháp lệnh theo sự chỉ đạo
của UBND cấp huyện và hướng dẫn của Sở Tư pháp [1, tr.13].
Về kiểm tra VBQPPL: (i) Phòng Tư pháp giúp HĐND và UBND cấp
huyện tự kiểm tra văn bản do HĐND và UBND cấp huyện ban hành; hướng
dẫn công chức Tư pháp - Hộ tịch cấp xã thực hiện tự kiểm tra VBQPPL do
UBND cấp xã ban hành; (ii) Thực hiện kiểm tra VBQPPL của HĐND và
UBND cấp xã theo quy định của pháp luật; trình Chủ tịch UBND cấp huyện
quyết định các biện pháp xử lý văn bản trái pháp luật theo quy định của pháp
luật [1, tr.14].
1.2.1.2. Về hoạt động quản lý và đăng ký hộ tịch
Đăng ký và quản lý hộ tịch là nhiệm vụ quan trọng luôn được các quốc
gia quan tâm thực hiện. Nhằm mục đích bảo vệ quyền con người, các quyền,
nghĩa vụ của công dân và quản lý dân cư trên địa bàn tại địa phương một cách
khoa học, phục vụ việc xây dựng, hoạch định chính sách phát triển kinh tế -
xã hội, quốc phòng - an ninh của đất nước. Trên thế giới, các sự kiện hộ tịch
của con người từ khi sinh ra đến khi chết như khai sinh, kết hôn, khai tử, nuôi
con nuôi, cải chính hộ tịch... đều được đăng ký và quản lý chặt chẽ.
Ở nước ta, QLNN về hộ tịch là nhiệm vụ thường xuyên của các cấp, các
ngành, của CQĐP từ trung ương đến cơ sở. Năm 2014, Quốc Hội đã ban hành
Luật Hộ tịch số 60/2014/QH13 để khẳng định tầm quan trọng của hoạt động
này trong đời sống xã hội. Các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thực hiện
những hoạt động như: ban hành, hướng dẫn và tổ chức thực hiện VBQPPL về
hộ tịch: hướng dẫn, chỉ đạo nghiệp vụ chuyên môn về hộ tịch, ban hành quản
lý hướng dẫn việc sử dụng các loại sổ sách, biểu mẫu hộ tịch: tổ chức tuyên
truyền phổ biến, vận động nhân dân chấp hành các quy định của pháp luật về
hộ tịch; tổ chức việc đăng ký hộ tịch; giải quyết khiếu nại tố cáo về hộ tịch,
hợp tác quốc tế về hộ tịch.
14
Tải về để xem bản đầy đủ
95 trang
18220
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận văn Tổ chức và hoạt động của phòng tư pháp từ thực tiễn tỉnh Phú Thọ", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- luan_van_to_chuc_va_hoat_dong_cua_phong_tu_phap_tu_thuc_tien.pdf
