Luận văn Đo lường các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH Tꢀ TP.HCM

--------------------------------------

NGUYỄN PHƯƠNG CHI

ĐO LƯỜNG CꢁC NHÂN Tꢂ ꢃNH HƯꢄNG ĐꢀN HIꢅU QUꢃ

HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CꢆA NGÂN HÀNG THƯƠNG

MẠI Cꢇ PHꢈN VIꢅT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH Tꢀ

TP.Hồ Chí Minh - Năm 2013

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH Tꢀ TP.HCM

---------------------------------------

NGUYỄN PHƯƠNG CHI

ĐO LƯỜNG CꢁC NHÂN Tꢂ ꢃNH HƯꢄNG ĐꢀN HIꢅU

QUꢃ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CꢆA CꢁC NGÂN

HÀNG THƯƠNG MẠI Cꢇ PHꢈN VIꢅT NAM

Chuyên ngành

: Tài chính – Ngân hàng

Mã số chuyên ngành : 60340201

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH Tꢀ

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS. Trương Quang Thông

TP.Hồ Chí Minh - Năm 2013

LỜI CAM ĐOAN

Tác giả cam đoan số liệu trong bài viết này là chính xác, trung thực, và đề tài “ĐO

LƯỜNG CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐỀN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH

DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM” được trình bày

là nghiên cứu của tác giả, chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tôi xin chịu trách nhiệm về nội dung và tính trung thực của đề tài nghiên cứu này.

TP.Hồ Chí Minh, tháng 11 năm 2013

Nguyễn Phương Chi

MỤC LỤC

Trang phꢀ bꢁa

Lꢂi cam đoan

Mꢀc lꢀc

Danh mꢀc cꢃc chꢄ viꢅt tꢆt

Danh mꢀc cꢃc bꢇng biꢈu

LỜI MỞ ĐẦU

1. Đặt vấn đề và lý do nghiên cứu .................................................................................... 01

2. Câu hỏi nghiên cứu và mục tiêu nghiên cứu ................................................................ 01

3.Phạm vi và đối tượng nghiên cứu.................................................................................. 02

4.Nội dung nghiên cứu ..................................................................................................... 02

5.Phương pháp nghiên cứu và tiếp cận vấn đề ................................................................. 03

6. Kết cấu của luận văn..................................................................................................... 03

7.Ý nghĩa khoa học và thực tiễn đề tài ............................................................................. 03

CHƯƠNG 1: TꢉNG QUAN Vꢊ CꢋC NHÂN Tꢌ ꢍNH HƯỞNG ĐꢎN HIꢏU QUꢍ

HOꢐT ĐꢑNG KINH DOANH CꢒA NGÂN HꢓNG. ................................................. 04

1.1 Cơ sở lý luận về hiệu quꢇ hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại. 04

1.1.1 Giới thiệu về ngân hàng thương mại.................................................................. 04

1.1.1.1 Khái niệm về ngân hàng thương mại.......................................................... 04

1.1.1.2 Vai trò và chức năng của ngân hàng thương mại. ...................................... 05

1.1.2. Cơ sở lý luận về hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTMCP .................... 05

1.1.2.1 Khái niệm hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTMCP......................... 05

1.1.2.2.Các chꢀ tiêu đo lưꢁng hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTMCP....... 08

1.2 ꢍnh hưởng của cꢃc nhân tố tới hiệu quꢇ hoạt động kinh doanh của NHTMCP

........................................................................................................................................ 12

1.2.1 Phương pháp phân tích CAMELS và bộ chꢀ số theo chuẩn của IMF .............. 12

1.2.1.1.Phương pháp phân tích CAMELS................................................................. 13

1.2.1.2.Bộ chꢀ số lành mạnh tài chính theo tiêu chuẩn IMF...................................... 14

1.2.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTMCP ..... 17

1.2.2.1 Các yếu tố bên trong. ................................................................................... 17

1.2.2.2 Các yếu tố bên ngoài.................................................................................... 21

1.3.Cꢃc nghiên cꢔu trước về hiệu quꢇ hoạt động kinh doanh của NHTMCP.......... 24

CHƯƠNG 2: NGHIÊN CꢕU CꢋC NHÂN Tꢌ ꢍNH HƯỞNG ĐꢎN HIꢏU QUꢍ

HOꢐT ĐꢑNG KINH DOANH CꢒA NGÂN HꢓNG THƯƠNG MꢐI Cꢉ PHẦN

VIꢏT NAM...................................................................................................................... 27

2.1. Thꢖc trạng hoạt động kinh doanh của cꢃc NHTMCP trong nhꢄng năm gꢗn đây

.......................................................................................................................................... 27

2.1.1 Quy mô thị trưꢁng............................................................................................... 27

2.1.2. Huy động vốn ..................................................................................................... 29

2.1.3.Hệ số an toàn vốn:............................................................................................... 32

2.1.4. Hoạt động tín dụng:............................................................................................ 33

2.1.5.Tái cơ cấu các TCTD yếu kém............................................................................ 39

2.1.6.Lợi nhuận hoạt động............................................................................................ 40

2.1.7. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng hiệu quả hoạt động của ngân hàng ....... 42

2.2 Mô tꢇ mẫu, thu thập xử lý dꢄ liệu và thꢇo luận kꢅt quꢇ nghiên cꢔu ................. 43

2.2.1.Mô tả mẫu nghiên cứu. ...................................................................................... 43

2.2.2.Thu thập và xử lý dữ liệu nghiên cứu ............................................................... 44

2.2.2.1 Thu thập dữ liệu nghiên cứu....................................................................... 44

2.2.2.2. Quá trình xử lý dữ liệu nghiên cứu............................................................ 44

2.2.3 Thảo luận kết quả nghiên cứu............................................................................ 47

2.3 .Xây dꢖng mô hꢁnh nghiên cꢔu.............................................................................. 49

2.3.1 Đo lưꢁng các biến trong mô hình và các giả thuyết nghiên cứu. ...................... 49

2.3.1.1.Biến phụ thuộc ............................................................................................. 49

2.3.1.2. Biến độc lập................................................................................................. 50

2.3.2 Mô hình nghiên cứu. .......................................................................................... 54

2.4.Thống kê mô tꢇ nghiên cꢔu.................................................................................... 55

2.5. Phân tích tương quan cꢃc biꢅn nghiên cꢔu.......................................................... 57

2.6.Kꢅt quꢇ ước lượng mô hꢁnh nghiên cꢔu................................................................ 58

2.6.1 Đánh giá mức độ phù hợp của mô hình hồi quy................................................ 59

2.6.1.1. Biến phụ thuộc ROA................................................................................... 59

2.6.1.2. Biến phụ thuộc ROE ................................................................................... 60

2.6.2 Phân tích ý nghĩa của các hệ số hồi quy.......................................................... 61

2.7. Kꢅt quꢇ đạt được từ mô hꢁnh nghiên cꢔu............................................................ 64

CHƯƠNG 3: GIꢍI PHꢋP NÂNG CAO HIꢏU QUꢍ HOꢐT ĐꢑNG KINH DOANH

CꢒA NGÂN HꢓNG TMCP VIꢏT NAM...................................................................... 68

3.1 Giꢇi phꢃp đối với cꢃc ngân hàng TMCP Việt Nam. ............................................. 68

3.1.1. Quy mô ngân hàng ............................................................................................. 68

3.1.2. Nâng cao chất lượng quản trị rủi ro tín dụng, giảm tꢂ lệ nợ xấu : ..................... 69

3.1.3.Đa dạng hꢃa thu nhập: ....................................................................................... 70

3.1.4.Nâng cao chất lượng quản trị............................................................................. 71

3.1.5. Đẩy mạnh công tác huy động vốn: ................................................................... 72

3.1.6.Minh bạch hꢃa thông tin tài chính ..................................................................... 73

3.1.7.Phát triꢄn dịch vụ tài chính phái sinh................................................................. 73

3.2.Một số kiꢅn nghꢘ với cơ quan có thẩm quyền đặc biệt là Ngân hàng Nhà Nước và

Chính phủ........................................................................................................................ 74

3.2.1. Nâng cao hiệu quả thanh tra, giám sát ngân hàng tại Việt Nam ........................ 74

3.2.2.Cꢅn chấn chꢀnh và cơ cấu lại hệ thống ngân hàng: ............................................. 77

3.2.3.Phát triꢄn thị trưꢁng tài chính phái sinh:............................................................. 77

3.2.4.Xử lý nợ xấu, và tăng cưꢁng giám sát hoạt động cho vay của các ngân hàng . 78

3.2.5. Hoàn thiện các quy định về phân loại nợ ........................................................... 79

3.2.6.Tăng cưꢁng giám sát về việc huy động vốn của các ngân hàng ...................... 79

KꢎT LUẬN

TꢓI LIꢏU THAM KHꢍO

PHỤ LỤC

Phụ lục 1: Thống kê mô tả

Phụ lục 2: Bảng ma trận tương quan giữa các biến

Phụ lục 3: Kiꢄm định hiện tượng đa cộng tuyến

Phụ lục 4: Kết quả mô hình hồi quy dữ liệu bảng đối với biến phụ thuộc ROA

Phụ lục 5: Kết quả hồi quy dữ liệu bảng đối với biến phụ thuộc ROE

Phụ lục 6: Kiꢄm định Hausman test với biến phụ thuộc ROA

Phụ lục 7: Kiꢄm định Hausman test với biến phụ thuộc ROE

Phụ lục 8: Kiꢄm định Wald – Mô hình ROA – Tác động ngẫu nhiên

Phụ lục 9: Kiꢄm định Wald – Mô hình ROE – Tác động cố định

Phụ lục 10 Kiꢄm định phꢅn dư trong mô hình

DANH MỤC TỪ VIꢎT TẮT

Ký hiệu

ACB

Diễn giải

Ngân hàng TMCP Á Châu

Basel

Hiệp ước về giám sát hoạt động ngân hàng

Ngân hàng Đꢅu tư và Phát triꢄn Việt Nam

Ngân hàng thương mại

BIDV

NHTM

NHTMCP

NH

Ngân hàng thương mại cổ phꢅn

Ngân hàng

NHTMQD

NHNNG

NHNN

VCB

Ngân hàng thương mại quốc doanh

Ngân hàng nước ngoài

Ngân hàng nhà nước

Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam

Tꢂ suất sinh lꢁi trên tổng tài sản

Tꢂ suất sinh lꢁi trên vốn chủ sở hữu

Quy mô

ROA

ROE

QM

CAR

Hệ số an toàn vốn

CTG

NHTMCP Công Thương Việt Nam

Khung phân tích dựa trên 6 yếu tố

Rủi ro tín dụng

CAMELS

RRTD

DDHTN

CLQT

THTK

TCTD

NIM

Đa dạng hꢃa thu nhập

Chất lượng quản trị

Thanh khoản

Tổ chức tín dụng

Hệ số chênh lệch lãi thuꢅn

Quỹ tiền tệ quốc tế

IMF

EIB

Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam

Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín

Cty TNHH Chứng khoán NHTMCP Ngoại Thương VN

STB

VCBS

PNS

NIM

R²

훽

Cty CP Chứng khoán Phương Nam

Hệ số thu nhập lãi thuꢅn

Hệ số xác định mô hình hồi quy

Hꢀ sꢁ hꢂi quy

X

Biꢃn đꢄc lꢅp

Y

Biꢃn phꢆ thuꢄc

휀

Sai sꢁ

DANH SꢋCH CꢋC BꢍNG BIỂU

Bảng 2.1. Top 10 tăng trưởng tài sản ngành ngân hàng................................ 28

Bảng 2.2.Số lượng ngân hàng giai đoạn 1991-2012 ..................................... 29

Bảng 2.3. Số lượng chi nhánh, phòng giao dịch và ATM của 12 NH lớn trong

2010 ............................................................................................................... 29

Bảng 2.4: Thị phꢅn huy động vốn ................................................................. 30

Bảng 2.5. Tăng trưởng huy động 2000 – 2010.............................................. 31

Bảng 2.6. Diễn biến lãi suất theo tháng năm 2012 và năm 2013.................. 32

Bảng 2.7. Hệ số an toàn của các ngân hàng 2010 ......................................... 33

Bảng 2.8 : Thị phꢅn tín dụng của các ngân hàng .......................................... 33

Bảng 2.9.Tăng trưởng tín dụng 2000 – 2010 ................................................ 34

Bảng 2.10. Tăng trưởng tín dụng tꢆ 2001- 2013........................................... 36

Bảng 2.11.Nợ xấu và tꢂ lệ nợ xấu qua các năm ............................................ 37

Bảng 2.12.Tốc độ tăng trưởng GDP qua các năm......................................... 42

Bảng 2.13 Tꢃm tắt quan hệ các biến và kỳ vọng .......................................... 54

Bảng 2.13 Thống kê mô tả ............................................................................ 55

Bảng 2.15 Ma trận hệ số tương quan............................................................. 57

Bảng 2.16 Kết quả kiꢄm định Hausman........................................................ 58

Bảng 2.17: Kết quả ước lượng mô hình Random Effects với biến ROA và Fixed

Effects với biến ROE..................................................................................... 58

Bảng 2.18 Kết quả kiꢄm định Wald đối với biến QM, RRTD trong mô hình ROA.

......................................................................................................................... 60

Bảng 2.19.Kết quả kiꢄm định Wald các biến độc lập QM, RRTD, CLQT, TH_KH,

CAR trong mô hình ROE................................................................................ 60

Bảng 2.20.Tꢃm tắt kết quả nghiên cứu so với kỳ vọng ban đꢅu. ................... 64

1

LỜI MỞ ĐẦU

1. Đặt vấn đề và lý do nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường với nhiều những thông tin không hoàn hảo, không

minh bạch, thông tin bất cân xứng, đặc biệt ở Việt Nam tình trạng này hiện vẫn có

diễn biến rất trầm trọng. Đây là nguyên nhân chính khiến cho các nhà đầu tư, người

gửi tiền, nhà quản trị phải đối mặt với các rủi ro lớn, gây tổn thất, thua lỗ trầm

trọng, thậm chí đi đến phá sản làm ảnh hưởng đến sự ổn định của nền kinh tế quốc

gia. Đứng trước những nguy cơ về tràn ngập các thông tin vi mô và vĩ mô, để nhận

diện chính xác thông tin nào tác động đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng

TMCP Việt Nam. Từ đó để ra quyết định đúng đắn hơn trong tiến trình quản lý

hoạt động kinh doanh của mỗi ngân hàng.

Mặt khác, lợi nhuận hoạt động luôn là vấn đề quan tâm của tất cả các thành

phần kinh tế, trong những năm qua đã có nhiều nghiên cứu và nhiều tổ chức đã đi

sau nghiên cứu và tìm ra những mô hình tốt nhất để đo lường hiệu quả hoạt động

của các tổ chức kinh tế nói chung và ngành ngân hàng nói riêng. Đứng trước hoàn

cảnh kinh tế hiện nay, các ngân hàng thương mại đang đối chọi với thua lỗ, hiệu

quả hoạt động giảm sút, cũng như sự biến động mạnh từ các chỉ số vĩ mô đã đặt

những câu hỏi, liệu các yếu tố nào sẽ tác động như thế nào đến hiệu quả hoạt động

kinh doanh của các ngân hàng thương mại cổ phần? Và đây cũng là lý do động lực

để tác giả chọn đề tài nghiên cứu là: “ Đo lường các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu

quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam” để làm

luận văn tốt nghiệp.

2. Câu hỏi nghiên cứu và mục tiêu nghiên cứu

 Câu hỏi nghiên cứu :

Các NHTMCP chịu tác động của các yếu tố nào đến hiệu quả hoạt động kinh

doanh?

Trong các nhân tố sẽ được lựa chọn thì nhân tố nào tác động mạnh nhất đến

hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại?

2

Các nhà quản trị sẽ phản ứng và ra quyết định như thế nào trong điều kiện kinh

tế có nhiều yếu tố biến động?

 Mục tiêu nghiên cứu:

Nghiên cứu tác động của các nhân tố đến tꢀ suất lời của các ngân hàng TMCP.

Dựa trên nghiên cứu thực nghiệm đưa ra kết luận và các kiến nghị giúp các nhà

quản trị điều hành hoạt động của ngân hàng TMCP tốt hơn trước những biến động

từ các nhân tố, góp phần làm gia tăng hiệu quả hoạt động kinh doanh của từng

ngân hàng cũng như đóng góp vào sự tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam.

3. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu.

Đối tượng: Các nhân tố tác động đến tꢀ suất sinh lời (ROA, ROE) của ngân

hàng TMCP Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu: Tất cả các ngân hàng TMCP Việt Nam từ năm 2005 -

2012.

Nghiên cứu chỉ giới hạn đến các yếu tố ảnh hưởng đến tꢀ suất sinh lợi của các

ngân hàng TMCP.

Kỳ nghiên cứu: Dựa trên báo cáo tài chính năm của các ngân hàng TMCP từ

năm 2005 đến hết năm 2012.

4. Nội dung nghiên cứu.

Trong đề tài tập trung nghiên cứu các vấn đề sau:

Nghiên cứu cơ sở lý thuyết, cách tính các nhân tố khác nhau của ngành ngân

hàng Việt Nam.

Nghiên cứu cơ sở lý thuyết, các nghiên cứu trước về những phương pháp đo

lường hiệu quả hoạt động kinh doanh của các ngân hàng TMCP.

Nghiên cứu mối quan hệ giữa các nhân tố và hiệu quả hoạt động của ngân hàng

TMCP.

Đưa ra mô hình nghiên cứu tối ưu về đo lường các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu

quả hoạt động của các ngân hàng TMCP.

3

5. Phương pháp nghiên cứu và tiếp cận vấn đề

Phương pháp : Sử dụng phương pháp định tính để xem xét, hệ thống hóa và tóm

tắt những kết quả những nghiên cứu có liên quan đã được tiến hành trong và ngoài

nước; thu thập các thông tin số liệu trên báo cáo tài chính, tổng cục thống kê và

trên thị trường chứng khoán Việt Nam, so sánh và tiến hành phân tích dữ liệu.

Sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng, chạy mô hình hồi quy, lựa chọn

các biến có liên quan đến đề tài xây dựng và phát triển mô hình hồi quy thông qua

sử dụng phần mềm Eviews 6 để đo lường mối quan hệ giữa biến phụ thuộc và biến

độc lập.

6. Kết cấu của luận văn:

CHƯƠNG 1: TꢁNG QUAN Vꢂ CꢃC NHÂN Tꢄ ꢅNH HƯꢆNG ĐꢇN HIꢈU

QUꢅ HOꢉT ĐꢊNG KINH DOANH CꢋA NGÂN HꢌNG.

CHƯƠNG 2: NGHIÊN CꢍU CꢃC NHÂN Tꢄ ꢅNH HƯꢆNG ĐꢇN HIꢈU

QUꢅ HOꢉT ĐꢊNG KINH DOANH CꢋA NGÂN HꢌNG THƯƠNG MꢉI Cꢁ

PHꢎN VIꢈT NAM.

CHƯƠNG 3: GIꢅI PHꢃP NÂNG CAO HIꢈU QUꢅ HOꢉT ĐꢊNG KINH

DOANH CꢋA NGÂN HꢌNG TMCP VIꢈT NAM.

7. ꢀ nghĩa khoa học và thực tiễn đề tài:

Việc nghiên cứu sẽ giúp đưa ra một mô hình phân tích hồi quy, có sự tác động

mạnh của các yếu tố lên hiệu quả hoạt động của các ngân hàng TMCP Việt Nam.

Từ đó, giúp cho công tác quản trị ngân hàng được thuận lợi hơn.

Nghiên cứu này còn giúp cho các nhà đầu tư, các nhà tài trợ sẽ đánh giá tốt hơn

các ngân hàng TMCP Việt Nam khi có những biến động từ các nhân tố tác động

trực tiếp hoặc gián tiếp từ đó đưa ra những quyết định thích hợp trong công việc

đầu tư cá nhân hoặc gửi tiền vay tiền.

4

CHƯƠNG 1: TꢁNG QUAN Vꢂ CꢃC NHÂN Tꢄ ꢅNH

HƯỞNG ĐꢆN HIꢇU QUꢅ HOꢈT ĐꢉNG KINH DOANH

CꢊA NGÂN HꢋNG.

Chương một nghiên cứu tìm hiểu về một số cơ sở lý thuyết liên quan đến đề tài trong

đó bố cục được chia ra làm ba phần, phần một sẽ giới thiệu về ngân hàng thương

mại và hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Phần hai sẽ giới thiệu về các yếu tố tác

động đến ngân hàng, qua đó cho thấy mối quan hệ giữa các yếu tố đó với hiệu quả

hoạt động của ngân hàng thương mại. Phần ba, nghiên cứu đi tìm hiểu một vài

nghiên cứu trước đây liên quan tới hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

1.1 Cơ sở lý luận về hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại.

1.1.1 Giới thiệu về ngân hàng thương mại.

1.1.1.1 Khái niệm về ngân hàng thương mại.

Đối với định nghĩa về ngân hàng thương mại thì hiện nay có rất nhiều định

nghĩa khác nhau. Tuy nhiên, nhìn chung thì ngân hàng thương mại đầu tiên phải là

một ngân hàng trung gian. ꢆ Mỹ: ngân hàng thương mại là một công ty kinh doanh

chuyên cung cấp các dịch vụ tài chính và họat động trong ngành dịch vị tài chính.

ꢆ Pháp: ngân hàng thương mại là những xí nghiệp hay cơ sở nào thường xuyên

nhận tiền của công chúng dưới hình thức kí thác hay hình thức khác các số tiền mà

họ dùng cho chính họ vào nghiệp vụ chiết khấu, tín dụng hay dịch vụ tài chính. ꢆ

Ấn Độ: ngân hàng thương mại là cơ sở nhận các khoản kí thác để cho vay hay tài

trợ và đầu tư. ꢆ Thổ Nhĩ Kì: ngân hàng thương mại là hội trách nhiệm hữu hạn

thiết lập nhằm mục đích nhận tiền kí thác và thực hiện các nghiệp vụ hối đoái,

nghiệp vụ công hối phiếu, chiết khấu và những hình thức vay mượn khác.

ꢆ Việt Nam theo Luật ngân hàng Nhà Nước và Luật các tổ chức tín dụng năm

1997 thì “ngân hàng thương mại là một tổ chức tín dụng thực hiện toàn bộ hoạt

động ngân hàng là hoạt động kinh doanh và dịch vụ với nội dung thường xuyên

nhận tiền gửi và sử dụng tiền này để cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán”.

Theo Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 đã được Quốc hội nước Cộng

hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XII, kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 16 tháng 6

5

năm 2010 thì là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động của ngân

hàng và tất cả các hoạt động kinh doanh khác theo luật nhằm mục tiêu lợi nhuận.

1.1.1.2 Vai trò và chức năng của ngân hàng thương mại.

Ngân hàng thương mại giữ một vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế và được

nhiều người ví như là huyết mạch của nền kinh tế của một quốc gia. Theo quan

điểm truyền thống thì ngân hàng thương mại có những vai trò căn bản sau:

Một là, vai trò tập trung vốn của nền kinh tế. Để thực hiện vai trò này các ngân

hàng thương mại huy động và tập trung các nguồn vốn nhàn rỗi trong nền kinh tế

thông qua các công cụ như sản phẩm tiền gửi, trái phiếu, cổ phiếu,…Mặt khác, với

số vốn nhàn rỗi này, ngân hàng sẽ cung ứng ra cho các nhu cầu của nền kinh tế để

sản xuất kinh doanh, tiêu dùng,…Như vậy, với vai trò này ngân hàng vừa là người

đi vay vừa là người cho vay với một mức lãi suất chênh lệch để duy trì hoạt động

và thu lợi cho mình.

Hai là, ngân hàng làm trung gian thanh toán và quản lý các phương tiện thanh

toán. Trung gian thanh toán là ngân hàng tiến hành nhập tiền vào tài khoản hay chi

trả theo lệnh của chủ tài khoản. Khi làm trung gian thanh toán thì ngân hàng tạo ra

các công cụ thanh toán như sec, giấy chuyển khoản, thẻ thanh toán,… và độc

quyền quản lý các công cụ đó.

Ba là, chức năng tạo ra tiền ngân hàng thông qua hệ thống ngân hàng thương

mại. Chính nhờ vai trò này, ngân hàng thương mại còn là công cụ để ngân hàng

Nhà Nước thực hiện các chính sách tiền tệ.

1.1.2.Cơ sở lý luận về hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTMCP

1.1.2.1 Khái niệm hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTMCP

Theo McMahon (1995) cho rằng hiệu quả hoạt động kinh doanh như là một chỉ

số được tính toán dựa trên các số liệu kế toán. Nó đánh giá hiệu quả quá trình tạo ra

các giá trị tối đa cho các cổ đông.

Theo quan điểm truyền thống hiệu quả kinh tế của một quá trình được định

nghĩa như sau: “nó biểu hiện mối quan hệ tương quan giữa kết quả thu được và

6

toàn bộ chi phí bỏ ra để có kết quả đó, phản ánh được chất lượng của hoạt động

kinh tế đó”.

Lợi nhuận liên quan chặt chẽ đến khả năng hoạt động của các ngân hàng để đạt

được lợi ích. Nhiều nghiên cứu sử dụng biến độc lập tác động đến biến phụ thuộc

lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) và lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) như một

biện pháp được sử dụng để phản ánh lợi nhuận của một ngân hàng. ROA đo lường

lợi nhuận thu được từ mỗi đồng tiền của tài sản phản ánh như thế nào quản lý sử

dụng nguồn thực sự của đầu tư cho một lợi nhuận (Ben Naceur-Goaied, 2005).

Hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại cổ phần đo lường

bằng tꢀ suất sinh lợi. Theo các nghiên cứu về hiệu quả hoạt động kinh doanh của

ngân hàng của các nghiên cứu trước trong nước và trên thế giới thì dựa trên hai lý

thuyết cơ bản sau đây: một là lý thuyết quyền lực thị trường (MP – Market Power);

hai là, lý thuyết cấu trúc hiệu quả (Es – Efficient Structure).

 Lý thuyết quyền lực thị trường MP.

MP có hai hướng tiếp cận chính: Lý thuyết về cấu trúc – hành vi – hiệu quả

(SCP) và lý thuyết quyền lực tương đối (RMP).

Lý thuyết SCP cho rằng, cấu trúc của thị trường quyết định đến hành vi của

công ty, và quyết định hành vi là kết quả của cấu trúc thị trường, chẳng hạn như

hiệu quả hoạt động, tiến bộ và tăng trưởng. Theo Bain (1951) thì nhiều ngành tập

trung quyền lực quá cao dẫn tới độc quyền, đã tạo ra những kết quả nghèo nàn, là

nguyên nhân giảm sản lượng hình thành nên giá độc quyền. Dựa trên lý thuyết SCP

thì thị trường ngành ngân hàng càng tập trung, càng độc quyền thì lãi suất cho vay

càng cao, lãi suất huy động càng thấp, dẫn đến thiệt hại cho người vay, người gửi

tiền và nền kinh tế. Theo Al-Muharrami và Matthews (2009), các ông đã nghiên

cứu hiệu quả hoạt động của ngành ngân hàng theo lý thuyết SCP thì có thể chia làm

nhóm theo phương pháp đo lường hiệu quả được sử dụng.

Nhóm đầu tiên đo lường giá cả một số sản phẩm và dịch vụ ngân hàng cụ thể.

Nhóm này có thể bị sai lệch tính đa dạng sản phẩm của ngân hàng.

Nhóm thứ hai, sử dụng thước đo hiệu quả hoạt động như tꢀ suất sinh lời trên

tổng tài sản (ROA), tꢀ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE). Biện pháp này có

7

thể cung cấp nhiều thông tin hơn, nhưng cũng có thể giải thích khó khăn vì tính

phức tạp của các thủ tục kế toán.

Trong một số trường hợp đặc biệt, theo Berger (1995) thì lý thuyết MP là lý

thuyết quyền lực thị trường tương đối, đối với lý thuyết này thì cho rằng những

công ty có thị phần lớn và sản phẩm khác biệt có thể sử dụng quyền lực thị trường,

độc quyền để kiếm lợi nhuận không cạnh tranh như ngân hàng lớn, thương mại cổ

phần nhà nước với lợi thế thương hiệu, chất lượng sản phẩm, quyền lực nhà nước

có thể tăng giá sản phẩm dịch vụ để thu lợi nhuận đáng kể.

 Lý thuyết ES

Lý thuyết ES ngược lại với lý thuyết MP, lý thuyết ES cho rằng cấu trúc thị

trường được xác định bởi hiệu xuất của công ty, nghĩa là hiệu suất công ty tạo nên

cấu trúc thị trường. Theo Olweny và Shipho (2011) lợi nhuận ngân hàng càng cao

thì chúng càng hoạt động hiệu quả. Lý thuyết ES cũng được đề xuất với hai hướng

tiếp cận, tùy theo từng loại hiệu xuất xem xét.

Theo hướng tiếp cận hiệu quả X (X-Efficiency), theo Al-Muharrami và

Matthews (2009), những công ty đạt được hiệu quả cao hơn thường thì có lợi

nhuận cao, thị phần lớn bởi vì họ có khả năng giảm thiểu chi phí sản xuất, chi phí

quản lý.

Hướng tiếp cận hiệu quả theo quy mô (Scale – Efficiency). Mối quan hệ giữa

hiệu quả hoạt động và quy mô được giải thích dựa trên nguyên lý tính kinh tế theo

quy mô. Theo Olweny và Shipho (2011) cho rằng, ngân hàng càng lớn chi phí hoạt

động càng thấp nhờ đó lợi nhuận thu được cao hơn.

Ngoài hai lý thuyết MP và ES các nhà nghiên cứu còn dựa trên lý thuyết đầu tư

cân bằng (Balanced Porfolio Theory) để nghiên cứu về hoạt động ngân hàng

(Nzongang và Atemnkeng, 2006). Lý thuyết này còn được biết đến với cái tên là lý

thuyết danh mục đầu tư hiện đại, lý thuyết cho rằng nhà đầu tư có thể giảm thiểu

rủi ro thị trường thông qua đa dạng hóa danh mục đầu tư để đạt được lợi nhuận kỳ

vọng. Hiệu quả tổng thể của việc đa dạng hóa này có thể giảm thiểu biến động của

lợi nhuận kỳ vọng. Theo Agu (1992) nói rằng việc tối ưu hóa danh mục đầu tư là

một hàm các quyết định về chính sách được xác định bởi yếu tố như tꢀ suất lợi

8

nhuận trên toàn bộ tài sản trong danh mục đầu tư, mức độ rủi ro đối với mỗi loại tài

sản và kích cỡ của danh mục đầu tư cho nên, đa dạng hóa danh mục đầu tư là kết

quả mong muốn của ban quản trị NHTMCP.

Như vậy, có nhiều cách tiếp cận đo lường hiệu quả hoạt của NHTM như MP,

ES, lý thuyết danh mục đầu tư. Các lý thuyết đều cho rằng hiệu quả hoạt động của

ngân hàng chịu tác động của nhiều yếu tố bên trong và bên ngoài.

Và trên thực tế đã có nhiều nhà nghiên cứu đã sử dụng các lý thuyết trên để đo

lượng các yếu tố tác động đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Tuy nhiên, không

có một lý thuyết nào có thể liệt kê đầy đủ cả yếu tố bên trong và bên ngoài đó để

giải thích cho sự thay đổi về hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại. Trong

nghiên cứu này, tác giả sử dụng các yếu tố bên trong và bên ngoài để giải thích cho

sự thay đổi về hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Các yếu tố được lấy dựa trên

khung phân tích CAMELS và bộ chỉ số theo chuẩn của IMF và dựa trên hoàn cảnh

thực tế Việt Nam để chọn ra một mô hình thích hợp đo lường hiệu quả hoạt động

của ngân hàng thương mại.

1.1.2.2.Các chꢌ tiêu đo lường hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTMCP

Như chúng ta đã biết huy động vốn và cho vay là những mảng hoạt động kinh

doanh truyền thống của các Ngân hàng thương mại (NHTM), nó tạo ra nguồn lợi

nhuận chủ yếu cho ngân hàng. Khác với những ngân hàng thương mại khác trên

thế giới với nhiều sản phẩm tài chính đa dạng, phong phú đã hình thành nên những

nguồn thu đa dạng cho các ngân hàng thì các NHTM Việt Nam vẫn chỉ dậm chân

tại hai mảng hoạt động truyền thống trên. Vì thế để đánh giá hiệu quả hoạt động

kinh doanh của NHTM nhóm xin được chia thành các nhóm chỉ tiêu theo hai mảng

hoạt động trên:

a. Các chꢌ tiêu đánh giá hoạt động tín dụng:

 Tỷ lệ tăng trưởng dư nợ (%):

(Dư nợ năm nay - Dư nợ năm trước)

Tꢀ lệ tăng trưởng dư nợ (%) = ----------------------------------------------- x 100%

Dư nợ năm trước

9

Chỉ tiêu này dùng để so sánh sự tăng trưởng dư nợ tín dụng qua các năm để đánh

giá khả năng cho vay, tìm kiếm khách hàng và đánh tình hình thực hiện kế hoạch

tín dụng của ngân hàng. Chỉ tiêu càng cao thì mức độ hoạt động của NH càng ổn

định và có hiệu quả, ngược lại NH đang gặp khó khăn, nhất là trong việc tìm

kiếm khách hàng và thể hiện việc thực hiện kế hoạch tín dụng chưa hiệu quả.

 Tỷ lệ tăng trưởng doanh số cho vay (DSCV) (%):

(DSCV năm nay - DSCV năm trước)

Tꢀ lệ tăng trưởng DSCV (%) = --------------------------------------------- x 100%

DSCV năm trước

Chỉ tiêu này dùng để so sánh sự tăng trưởng tín dụng qua các năm để đánh khả

năng cho vay, tìm kiếm khách hàng và đánh tình hình thực hiện kế hoạch tín

dụng của ngân hàng. (tương tự như chỉ tiêu tăng trưởng dư nợ, nhưng bao gồm

toàn bộ dư nợ cho vay trong năm đến thời điểm hiện tại và dư nợ cho vay trong

năm đã thu hồi). Chỉ tiêu càng cao thì mức độ hoạt động của NH càng ổn định và

có hiệu quả, ngược lại NH đang gặp khó khăn, nhất là trong việc tìm kiếm khách

hàng và thể hiện việc thực hiện kế hoạch tín dụng chưa hiệu quả.

 Tỷ lệ thu lãi (%):

Tổng lãi đã thu trong năm

Tꢀ lệ thu lãi (%) = -------------------------------------------- x 100%

Tổng lãi phải thu trong năm

Chỉ tiêu này dùng để đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch tài chính của ngân

hàng, đánh giá khả năng đôn đốc, thu hồi lãi và tình hình thực hiện kế hoạch

doanh thu của ngân hàng từ việc cho vay. Chỉ tiêu càng cao thì tình hình thực

hiện kế hoạch tài chính cũng như tình hình tài chính của NH càng tốt, ngược lại

NH đang gặp khó khăn trong việc thu lãi, ảnh hưởng nghiêm trọng đến doanh thu

của ngân hàng, chỉ tiêu này cũng thể hiện tình hình bất ổn trong cho vay của ngân

hàng, có thể nợ xấu (tín dụng đen) trong ngân hàng tăng cao nên ảnh hưởng đến

khả năng thu hồi lãi của ngân hàng, và có thể ảnh hưởng đến khả năng thu hồi nợ

trong tương lai. (thông thường tꢀ lệ này phải trên 95% mới là tốt)

 Tỷ lệ Dư nợ/Tổng nguồn vốn ( % ):