Luận án Quản lý nhà nước về phát triển kinh tế biển các tỉnh Bắc Trung Bộ Việt Nam
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
----------------------------
NGUYỄN THỊ THANH HUYỀN
QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ
PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN CÁC TỈNH
BẮC TRUNG BỘ VIỆT NAM
LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ
HÀ NỘI, NĂM 2019
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
----------------------------
NGUYỄN THỊ THANH HUYỀN
QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ
PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIỂN CÁC TỈNH
BẮC TRUNG BỘ VIỆT NAM
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ
MÃ SỐ: 62 34 04 10
LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
1. TS. PHẠM XUÂN HẬU
2. PGS. TS. HOÀNG VĂN THÀNH
HÀ NỘI, NĂM 2019
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của
riêng tôi. Kết quả được trình bày trong luận án do tôi thực hiện dưới sự
hướng dẫn của TS. Phạm Xuân Hậu và PGS.TS Hoàng Văn Thành. Các tài
liệu, số liệu và trích dẫn đã sử dụng trong luận án là trung thực, chính xác.
Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ
công trình nghiên cứu nào khác. Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm
trước pháp luật.
Nghiên cứu sinh
Nguyễn Thị Thanh Huyền
ii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN........................................................................................................i
MỤC LỤC..................................................................................................................ii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT....................................................................................vi
PHẦN MỞ ĐẦU........................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu.......................................................................1
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu .........................................................................21
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu..........................................................................21
5. Những đóng góp mới của đề tài luận án.................................................................22
6. Phương pháp nghiên cứu .......................................................................................23
7. Kết cấu luận án.....................................................................................................25
kinh tế biển ...............................................................................................................26
kinh tế biển ...............................................................................................................34
trên địa bàn ...............................................................................................................40
..................................................................................................................................44
..................................................................................................................................45
1.3.1. Nhân tố khách quan........................................................................................46
iii
1.3.2. Nhân tố chủ quan............................................................................................47
..................................................................................................................................50
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1.........................................................................................57
Bắc Trung Bộ ...........................................................................................................58
Trung Bộ...................................................................................................................71
trên địa bàn các tỉnh Bắc Trung Bộ..........................................................................71
tỉnh Bắc Trung Bộ ....................................................................................................78
Bắc Trung Bộ giai đoạn 2013- 2017 ......................................................................103
2.3.1. Những kết quả đạt được và nguyên nhân.....................................................103
2.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân ...................................................................108
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2.......................................................................................112
iv
triển kinh tế biển tại các tỉnh Bắc Trung Bộ...........................................................113
Bắc Trung Bộ [11][20][26][27][31].......................................................................113
các tỉnh Bắc Trung Bộ............................................................................................115
tỉnh Bắc Trung Bộ Việt Nam .................................................................................119
2020- 2025..............................................................................................................119
................................................................................................................................121
Bắc Trung Bộ Việt Nam.........................................................................................122
3.2.7. Một số giải pháp khác ..................................................................................127
3.3. Một số kiến nghị..............................................................................................129
3.3.1. Với Chính phủ..............................................................................................129
3.3.2. Với các hiệp hội ngành nghề........................................................................131
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.......................................................................................134
KẾT LUẬN............................................................................................................134
PHỤ LỤC
v
DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ
Trang
hành)............................................................................................................... 60
Nhà nước về vai trò của biển, đảo.................................................................. 81
theo quan điểm của doanh nghiệp .................................................................. 91
vi
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt
BTB
Viết đầy đủ tiếng Việt
Bắc Trung Bộ
ĐTM
Báo cáo đánh giá tác động môi trường
Tổ chức lương thực thế giới
Khu kinh tế
FAO
KKT
KH&CN
KTB
Khoa học và công nghệ
Kinh tế biển
NGTK
PTKTB
PTBV
QP-AN
UBND
Chữ viết tắt
IMO
Niên giám thống kê
Phát triển kinh tế biển
Phát triển bền vững
Quốc phòng - an ninh
Uỷ ban nhân dân
Viết đầy đủ tiếng Anh
International Maritime Organization
Organization for Economic Cooperation and Development
Particularty Sentitive Sea Area
Gross Regional Domestic Product
OECD
PSSA
GRDP
1
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Biển, đảo là một phần lãnh thổ thiêng liêng, có vị trí chiến lược, có vai trò
quan trọng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đảng và Nhà nước ta
đặc biệt quan tâm đến bảo vệ, quản lý để phát triển kinh tế biển, đảo. Đảng
Cộng sản Việt Nam đã chủ trương đưa Việt Nam thành “Quốc gia mạnh về
biển, giàu lên từ biển, phát triển toàn diện các ngành, nghề biển gắn với cơ cấu
phong phú, hiện đại, tạo ra tốc độ phát triển nhanh, bền vững, hiệu quả cao với
tầm nhìn dài hạn”. Hội nghị Trung ương lần thứ 8 (khóa XII) vừa qua cũng đặc
biệt nhấn mạnh vai trò của kinh tế biển và đã đề ra trong nghị quyết về mục
tiêu, chủ trương của phát triển kinh tế biển bền vững.
Sau 10 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 khoá X về Chiến lược
biển Việt Nam đến năm 2020, nhận thức của toàn hệ thống chính trị, nhân dân
và đồng bào ta ở nước ngoài về vị trí, vai trò của biển, đảo đối với phát triển
kinh tế, bảo vệ chủ quyền quốc gia được nâng lên rõ rệt. Chủ quyền, an ninh
quốc gia trên biển được giữ vững; công tác tìm kiếm cứu nạn, an toàn hàng hải
cơ bản được đảm bảo; công tác đối ngoại, hợp tác quốc tế về biển được triển
khai chủ động, toàn diện. Kinh tế biển, các vùng biển, ven biển đang trở thành
động lực phát triển đất nước; thệ thống kết cấu hạ tầng được quan tâm đầu tư;
đời sống vật chất và tinh thần của người dân vùng biển được cải thiện. Nghiên
cứu khoa học, điều tra cơ bản, phát triển nguồn nhân lực về biển đạt được nhiều
kết quả tích cực. Công tác quản lý, khai thác, sử dụng, bảo vệ tài nguyên môi
trường biển, ứng phó với biến đổi khí hậu, nước biển dâng được chú trọng. Hệ
thống chính sách, pháp luật, bộ máy quản lý nhà nước về biển, đảo từng bước
được hoàn thiện và phát huy hiệu lực, hiệu quả.
Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện Nghị quyết vẫn còn nhiều hạn chế,
yếu kém và khó khăn, thách thức trong phát triển bền vững kinh tế biển. Phát
triển kinh tế biển chưa gắn kết hài hoà với phát triển xã hội và bảo vệ môi
trường. Lợi thế, tiềm năng là cửa ngõ vươn ra thế giới chưa được phát huy đầy
đủ; việc thực hiện chủ trương phát triển một số ngành kinh tế biển mũi nhọn
2
chưa đáp ứng được yêu cầu đề ra. Ô nhiễm môi trường biển ở nhiều nơi còn
diễn ra nghiêm trọng, ô nhiễm rác thải nhực đã trở thành vấn đề cấp bách. Khoa
học và công nghệ, điều tra cơ bản, phát triển nguồn nhân lực biển chưa trở
thành nhân tốt then chốt trong phát triển bền vững kinh tế biển và hợp tác quốc
tế về biển chưa hiệu quả.
Trong bối cảnh mới của tình hình các nước trong khu vực, kinh tế biển
chịu nhiều tác động của yếu tố bên ngoài, sự ảnh hưởng của các nước liên quan
đến biển. Do vậy, muốn kinh tế biển phát triển, quản lý nhà nước (QLNN) phải
được coi là yếu tố quan trọng hàng đầu, đi tiên phong để hỗ trợ, thúc đẩy các
yếu tố khác cùng tham gia phát triển kinh tế biển. Chính vì vậy, nhiệm vụ
QLNN về phát triển kinh tế biển là một nhiệm vụ mang tính chiến lược trong
phát triển kinh tế biển nói riêng và phát triển kinh tế nói chung.
Quản lý nhà nước về phát triển kinh tế biển là yếu tố không thể thiếu ở
cấp quốc gia và ở các địa phương, đặc biệt là các địa phương ven biển. Khu
vực Bắc Trung Bộ gồm 6 tỉnh ven biển: Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng
Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế. Với chiều dài trên 670 km bờ biển, nguồn
tài nguyên phong phú để phát triển kinh tế - xã hội cho khu vực, trong đó đáng
chú ý là những lợi thế về vị trí địa lý, tài nguyên khoáng sản và nguồn lực con
người. Biển đã đem lại cho khu vực Bắc Trung Bộ nhiều lợi thế lớn từ phát
triển kinh tế hàng hải, khai thác hải sản, du lịch biển và phát triển các khu kinh
tế ven biển. Các ngành kinh tế biển luôn chiếm tỷ trọng lớn trong phát triển
kinh tế của Khu Vực.
Sáu tỉnh Bắc Trung Bộ đều thuộc vùng ven biển miền Trung, khoảng cách
địa lý gần nhau, bên cạnh đó, có nhiều điểm tương đồng về địa hình, địa mạo,
về điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội cũng như điều kiện phát triển kinh tế
biển. Tuy nhiên, trong những năm vừa qua, các tỉnh này đều phát triển kinh tế
biển theo định hướng gần giống nhau: phát triển cảng biển, du lịch biển, đánh
bắt và nuôi trồng thuỷ hải sản…điều này dẫn đến không phát huy lợi thế tối đa
của khu vực và làm giảm khả năng cạnh tranh của từng tỉnh. Có nhiều nguyên
nhân dẫn đến kết quả đó, mà một nguyên nhân quan trọng là quản lý nhà nước
(QLNN) về phát triển kinh tế biển ở cấp tỉnh. Việc nghiên cứu QNNN về phát
3
triển kinh tế biển tại các tỉnh Bắc Trung Bộ trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết,
và trên thực tế, chưa có nhiều nghiên cứu về QLNN về phát triển kinh tế biển
tại khu vực này.
Từ những vấn đề lý luận, thực tiễn QLNN về phát triển kinh tế biển mà
các tỉnh đã đạt được, những hạn chế thiếu sót còn tồn tại để tìm ra những giải
pháp phù hợp hoàn thiện QLNN về phát triển kinh tế biển ở các tỉnh Bắc Trung
Bộ, qua đó thúc đẩy kinh tế biển phát triển. Điều nay đòi hỏi có những công
trình nghiên cứu khoa học, tìm hiểu mô hình QLNN về phát triển kinh tế biển
ở các tỉnh, các nội dung phân cấp QLNN của tỉnh về phát triển kinh tế biển đối
với chính quyền tỉnh làm rõ những điểm mạnh để phát huy, điểm yếu để khắc
phục, từ đó cơ sở luận chứng các giải pháp xây dựng và hoàn thiện QLNN về
kinh tế biển của các tỉnh Bắc Trung Bộ Việt Nam, nhằm góp phần phát triển
kinh tế biển cho một khu vực giàu tiềm năng về biển. Từ những lý do trên, thí
sinh chọn đề tài “Quản lý nhà nước về phát triển kinh tế biển các tỉnh Bắc
Trung Bộ Việt Nam” làm đề tài luận án tiến sĩ.
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án
Trong thời gian qua, nhiều công trình nghiên cứu về QLNN đối với việc
phát triển kinh tế biển đã được đặt ra như: Nghiên cứu khai thác tiềm năng của
biển, nghiên cứu cơ sở hoạch định chính sách, xây dựng chiến lược và các kế
hoạch dài hạn nhằm phát triển kinh tế biển, nghiên cứu phương thức quản lý
tổng hợp biển và vùng bờ biển, các yếu tố ảnh hưởng đến người dân vùng ven
biển, những vấn đề đặt ra đối với phát triển bền vững ở khu vực này, cũng như
cách thức giải quyết những hậu quả của việc biến đổi khí hậu…
Trong phạm vi của đề tài này, tác giả sẽ tổng quan một số công trình nghiên
cứu có liên quan đến đề tài luận án trên ba vấn đề sau: Thứ nhất, các nghiên cứu
liên quan đến phát triển kinh tế biển nói chung. Thứ hai, các nghiên cứu liên quan
đến việc QLNN với phát triển kinh tế biển. Thứ ba, các nghiên cứu liên quan đến
kinh nghiệm QLNN về phát triển kinh tế biển tại một số địa phương và khu vực
có biển ở Việt Nam và một số nước của Khu vực ASEAN.
2.1. Một số nghiên cứu về phát triển kinh tế biển nói chung
- Cuốn “Khoa học về biển và kinh tế miền biển” (2014- Tái bản), tác giả
Đại Tướng Võ Nguyên Giáp, NXB Chính trị quốc gia. Ngày 2-8-1977, Hội
4
nghị về biển lần thứ nhất của nước ta đã họp tại Nha Trang. Đại tướng Võ
Nguyên Giáp, khi đó là Ủy viên Bộ Chính trị Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng
Chính phủ, đã tới dự và nói chuyện với Hội nghị. Trong bài nói chuyện, Đại
tướng Võ Nguyên Giáp đã phân tích tiềm năng to lớn và vị trí rất quan trọng
của biển nước ta trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội
chủ nghĩa. Đã hơn 30 năm trôi qua kể từ ngày cuốn sách được xuất bản, nhưng
hầu hết những nhận định, dự báo và những ý kiến quý báu của Đại tướng đóng
góp cho Hội nghị vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay. Đặc biệt, những ý
kiến chỉ đạo của Đại tướng về tầm quan trọng của biển trong chiến lược phát
triển kinh tế và chiến lược quân sự; quan điểm kết hợp phát triển kinh tế với
bảo đảm quốc phòng; khai thác tài nguyên, khoáng sản ở biển, khai thác kết
hợp với nuôi trồng trên biển, tận dụng diện tích nhân tạo trên mặt nước; đưa
dân ra sinh sống ở vùng ben biển, thềm lục địa và các đảo gần bờ và ngoài khơi
xa... vẫn còn nguyên giá trị và phù hợp với bổi cảnh phát triển kinh tế của đất
nước trong thời đại mới. [39]
- Vấn đề quản lý kinh tế biển luôn đu
̛
̆
hiẹ
n chủ chu
̛
̛
̛
luạ
t có liên quan nhằm điều chỉnh về vấn đề kinh tế biển đã được đưa ra. Luật
biển Việt Nam được Quốc hội thông qua năm 2012 đã tạo co
trọng trong quản lý kinh tế biển Việt Nam. Trên cơ sở tôn trọng và thống nhất
với Công ước Quốc tế về Luật biển năm 1982 của Liên Hợp Quốc, Luật biển
Việt Nam cũng khẳng định rõ các nguyên tắc phát triển kinh tế biển Việt Nam
là: (1) Phục vụ xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của đất nu
̛
với sự nghiệp bảo vẹ
̂
chủ quyền quốc gia, quốc phòng, an ninh và trật tự an
toàn trên biển; (3) Phù hợp với yêu cầu quản lý tài nguyên và bảo vệ môi tru
biển; (4) Gắn với phát triển kinh tế - xã hội của các địa phu
̛
̛
đảo. Luật biển Việt Nam còn đu
̛
u
̛
̆
loại tài nguyên, khoáng sản biển; (2) Vận tải biển, cảng biển, đóng mới và sửa
chữa tàu thuyền, phu
ng tiẹ
n đi biển và các dịch vụ hàng hải khác; (3) Du lịch
biển và kinh tế đảo; (4) Khai thác, nuôi trồng, chế biến hải sản; (5) Phát triển,
5
nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao khoa học - công nghệ về khai thác và
phát triển kinh tế biển; (6) Xây dựng và phát triển nguồn nhân lực biển. [32]
- Tác giả Lê Quý Quỳnh đã có bài viết “Phát triển kinh tế biển kết hợp
bảo vệ chủ quyền biển, đảo Việt Nam” đăng trên tạp chí Cộng sản năm 2015.
Qua bài viết trên, tác giả khẳng định lại vai trò quan trọng của phát triển kinh
tế biển với bảo vệ chủ quyền biển đảo của Việt Nam. Trong những năm vừa
qua, Biển Đông là một trong những “điểm nóng” trên thế giới với đan xen mâu
thuẫn và tranh chấp giữa các bên có lợi ích trực tiếp, cũng như của các nước có
lợi ích gián tiếp ở khu vực này, kể cả Mỹ, Nhật, Úc. Những biến động ở biển
Đông gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến vấn đề an ninh và chủ quyền quốc gia,
gây khó khăn cho phát triển kinh tế cũng như hợp tác và thu hút nguồn đầu tư
nước ngoài vào khai thác và bảo tồn các nguồn tài nguyên vùng biển mà Việt
nam có chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán. Tuy vậy, thách thức
này cũng là cơ hội để chúng ta nhận thức đầy đủ hơn về vai trò của phát triển
kinh tế biển gắn liền với bảo vệ chủ quyền biển, đảo và bảo đảm an ninh quốc
phòng. [19]
- Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Bá Khiêm năm 2012 “Nghiên cứu
này, tác giả đi sâu vào nghiên cứu hai vấn đề chính đó là huy động vốn đầu tư
trong khai thác cảng biển và việc sử dụng vốn đầu tư trong khai thác cảng biển
như thế nào? Bằng việc học hỏi kinh ngiệm của một số nước về huy động vốn
và sử dụng vốn đầu tư trong khai thác cảng biển như Nhật Bản, Trung Quốc,
Singapore và Mailaysia để rút ra những kinh nghiệm cho Việt Nam. Tác giả
phân tích thực trạng huy động vốn ở ba khu vực cụ thể là Miền Bắc, miền Trung
và khu vực Thành phố Hồ Chí Minh. Phương thức huy vộng vốn hiện nay ở
các cảng biển chủ yếu là vốn vay ODA và nguồn vốn FDI. Ngoài hai nguồn
vốn đó, vốn đối ứng của địa phương và vốn ngân sách nhà nước đều rất hạn
chế. Khi sử dụng nguồn vốn ODA để đầu tư cảng biển, nó có những ưu điểm
đó là lãi suất thấp, trung bình 1-2%/năm, thời gian vay dài (25-40) năm và trong
nguồn vốn ODA luôn có một phần viện trợ không hoàn lại, có thể chiếm tới
25% tổng số vốn. Cảng biển Việt Nam hiện nay đang nhận những khoản FDI
6
khổng lồ dưới hình thức hợp tác kinh doanh, liên doanh. Để đánh giá hiệu quả
sử dụng vốn, tác giả đánh giá dựa trên các vấn đề về tăng khối lượng hàng hoá
thông quan, hệ số khai thác cảng, tăng thu ngân sách, tạo việc làm và tăng
trưởng GDP của ngành vận tải biển. Nhìn chung, đây là một nghiên cứu sâu và
cụ thể trong vấn đề khai thác và sử dụng vốn để đầu tư cho cảng biển tại Việt
Nam.
- Cuốn “Sổ tay đánh giá tiến độ và kết quả của công tác quản lý tổng hợp
biển và vùng bờ biển” (2008) (Nguyên bản tiếng Anh “A handbook for
Measuring the Progress and Outcomes of Integrated Coastal and Ocean
Management”) do Sherry Heileman biên tập, Nguyễn Công Minh, Nguyễn Đức
Tú biên dịch [7]. Sách được tổng hợp và xuất bản dựa trên sự hợp tác của nhiều
tổ chức quốc tế và các tác giả có uy tín trên thế giới. Nội dung sách giới thiệu
về chức năng, nguyên tắc, quá trình quản lý tổng hợp biển và vùng bờ biển
(ICOM), hệ thống các chỉ thị về thể chế, sinh thái, kinh tế, xã hội và áp dụng
lựa chọn các chỉ thị đó trong việc đánh giá quá trình quản lý tổng hợp biển và
vùng bờ biển, hướng tới sự tham gia của cộng đồng để đề xuất phương thức
quản lý bền vững các vùng biển và bờ biển đạt đến sự cân bằng lâu dài giữa
các mục tiêu môi trường, kinh tế, xã hội, văn hoá và giải trí. Đây cũng là công
trình tiếp cận đến một phương pháp quản lý không chỉ cho vùng bờ biển, mà
còn cho các mục đích về chính sách biển quốc gia.
- Timothy Beatley (2009) trong quyển sách “Lập kế hoạch cho sự phục
hồi của vùng ven biển” (Planning for Coastal Resilience) [6] đã nghiên cứu
những vấn đề về biến đổi khí hậu tác động đến các hoạt động sản xuất kinh
doanh và đời sống của người dân ven biển. Quyển sách này tập trung vào các
công cụ, phương pháp làm tăng cường khả năng phục hồi của những vùng ven
biển bị ảnh hưởng bởi thiên tai… Việc phát triển mạnh các biện pháp bảo vệ
tài nguyên biển: bảo tồn biển, các khu RAMSAR, các khu di sản và khu dự trữ
sinh quyển UNESCO, công viên biển, PSSA…Hay việc các quốc gia dựa vào
thông tin tài nguyên môi trường biển lập quy hoạch tổng thể sử dụng biển
(CMSP) và ven biển các vùng biển của riêng mình, áp dụng phương pháp quản
lý tổng hợp (ICZM) nhằm phát triển bền vững vùng ven biển.
- Trong cuốn sách “Cơ sở tài nguyên và môi trường biển” (2005) của tác
7
giả Nguyễn Chu Hồi, Nxb Đại học quốc gia, Hà Nội [23] đã đưa ra những điều
tra, đánh giá, quy hoạch sử dụng đất, nước mặt tại các thuỷ lực biển; tiềm năng
nước dưới đất vùng ven biển và các hải đảo, đã xác định và hệ thống hoá số
liệu cơ bản về số lượng và chất lượng tài nguyên đất, tài nguyên nước mặt, tài
nguyên nước dưới đất tại vùng ven biển và hải đảo; đánh giá hiện trạng tiềm
năng tài nguyên đất, tài nguyên nước ở khu vực này; đồng thời nêu định hướng
quy hoạch tài nguyên đất, nước mặt, nước dưới đất trong một số năm tiếp theo,
nhằm đáp ứng hài hoà các nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội với quốc phòng –
an ninh và bảo vệ môi trường.
- Cuốn: “Tầm nhìn kinh tế biển và phát triển thuỷ sản Việt Nam”
(2007)[38] của Viện Khoa học Xã Hội Việt Nam và Bộ Nông nghiệp và Phát
triển nông thôn đã tập hợp các bài viết của nhiều tác giả là những nhà nghiên
cứu, quản lý trong nhiều lĩnh vực liên quan đến phát triển kinh tế biển được
công bố tại hội thảo với chủ đề: “tầm nhìn kinh tế biển” được tổ chức tại Hà
Nội. Nội dung các bài viết đã đề cập đến nhiều lĩnh vực như vai trò của kinh tế
biển nói chung, của ngành Thuỷ sản trong sự nghiệp phát triển kinh tế biển và
bảo vệ chủ quyền biển Việt Nam, về cơ hội và các thách thức trong việc phát
triển kinh tế biển ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập hiện nay, về ứng dụng
khoa học - công nghệ trong phát triển kinh tế biển bền vững, bảo vệ môi trường
sinh thái biển. Các tác giả tập trung nhấn mạnh đến vai trò của ngư dân, của
hợp tác quốc tế, của tổ chức phi chính phủ trong việc phát triển kinh tế biển, và
định hướng phát triển kinh tế biển của những địa phương có nhiều tiềm năng
về kinh tế biển như Hải Phòng, Đà Nẵng.
- “Đề án hợp tác quốc tế về biển đến 2020” của Bộ Kế hoạch và Đầu tư
trình Thủ tướng chính phủ phê duyệt ngày 13/6/2008, [8] đã xác định những
quan điểm, mục tiêu và nhiệm vụ hợp tác quốc tế về biển trong từng ngành,
từng lĩnh vực cụ thể như dầu khí, kinh tế hàng hải, kinh tế đảo và du lịch biển,
lĩnh vực hải sản, sản xuất muối biển, phát triển khu công nghiệp, khu chế xuất,
khu kinh tế và xây dựng kết cấu hạ tầng về biển, hợp tác trong bảo đảm an ninh,
an toàn trên biển, trong lĩnh vực thăm dò và khai thác tài nguyên và phát triển
khoa học công nghệ về biển và hợp tác quốc tế trong lĩnh vực quản lý nhà nước
8
về biển.
- “Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội vùng biển và ven biển
Việt Nam thuộc Vịnh Thái Lan thời kỳ đến năm 2020” của Bộ kế hoạch và Đầu
tư trình Thủ Tướng chính phủ phê duyệt ngày 3/2/2009, [9] xác định phạm vi
quy hoạch vùng biển và ven biển thuộc vịnh Thái Lan, khẳng định mục tiêu
phát triển vùng biển và ven biển Việt Nam thuộc vịnh Thái Lan thành khu vực
kinh tế năng động, tạo thành hành lang kinh tế biển vịnh Thái Lan, phát triển
ngành kinh tế biển mũi nhọn, làm trụ cột góp phần thịnh vượng chung của khu
vực biển và ven biển Tây Nam của Việt Nam. Quy hoạch cũng xây dựng
phướng hướng tổ chức không gian kinh tế, phát triển các ngành và lĩnh vực đặc
biệt là phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng, nhất là hạ tầng giao thông, bảo đảm
phát triển các vấn đề xã hội hài hoà với phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường
và phát triển bền vững, tăng cường, củng cố quốc phòng, an ninh, bảo vệ vững
chắc chủ quyền và lợi ích quốc gia trên biển, tăng cường hợp tác quốc tế về
biển.
2.2. Một số nghiên cứu quản lý nhà nước về phát triển kinh tế biển
- Hội thảo khoa học “Phát triển bền vững kinh tế biển: từ chiến lược chính
sách đến thực tiễn Việt Nam hiện nay” [11] do Trường đại học Kinh tế - Đại
học Quốc Gia Hà Nội tổ chức vào tháng 12/2017 với nhiều bài viết cho giá trị
cho phát triển kinh tế biển đảo. Tác giả Vũ Sỹ Tuấn với bài viết “Quản lý tổng
hợp tài nguyên môi trường biển và hải đảo”. Quản lý tổng hợp về biển và hải
đảo là mọ
̂
̂
̛
̛
lý tổng hợp bắt đầu đu
nhiên, Tổng cục Biển và Hải đảo Viẹ
và hải đảo đến na
biển và hải đảo vừa đu
viết chu
̛
đảo, mà chỉ mới nêu ra ý tu
hợp tài nguyên, môi tru
Tác giả có đề xuất mọ
thông tin liên quan đến quản lý tổng hợp. Tác giả Nguyễn Chu Hồi với bài viết
9
“Các lợi thế chiến lược cho kinh tế biển miền Trung phát triển bền vững”.
Miền Trung và 14 tỉnh thành ven biển trong vùng vừa có những lợi thế địa
chiến lu
̛
̂
̂
biển, ven biển và đảo, bảo đảm cho kinh tế biển ở đây phát triển bền vững và
ta
̆
̛
trong dài hạn cần phải thay đổi tầm nhìn, xóa bỏ định kiến và xác định đúng u
tiên phát triển trên nguyên tắc tôn trọng “tính trọ
của các hẹ
Đây là những vấn đề chung, dài hạn đu
nhằm góp thêm tiếng nói cho kinh tế biển của mọ
của đất nu
Hải với bài viết “Tiềm năng năng lượng tái tạo vùng biển ven bờ Việt Nam và
các dự án kéo điện từ đất liền ra các đảo”. Bài báo trình bày hai vấn đề về bản
chất có mối quan hệ chặt chẽ là tiềm năng năng lu
ven bờ Việt Nam và các dự án kéo điện từ đất liền ra các đảo ven bờ đang đu
triển khai mạnh mẽ trong thời gian qua. Hiệu quả kinh tế xã hội của các dự án
kéo điện từ đất liền ra đảo, đu
động trên các đảo ven bờ ghi nhận xuất phát từ các lý do: sự trợ cấp của Nhà
nu
̛
Nhà nu
và nghiệt điện, cũng nhu
ven bờ. Từ việc phân tích xu hu
năng lu
bỏ các trợ cấp Nhà nu
nghị mang tính dự báo: là việc chuyển tải điện từ đất liền ra các đảo ven bờ cần
thiết trong giai đoạn hiện nay có thể sẽ đu
sản xuất từ nguồn năng lu
tải điện từ đất liền ra đảo thành chuyển điện từ đảo vào đất liền sẽ diễn ra nhanh
chóng khi Nhà nu
của vùng biển ven bờ và xóa bỏ bao cấp trong sản xuất điẹ
lu
̛
10
- Trần Thị Thu Trang (2015) đã có bài viết “Nâng cao chất lượng nguồn
nhân lực tạo bàn đạp cho kinh tế biển phát triển bền vững” Tạp chí Cộng sản,
số 103 [36]. Chất lượng nguồn lực, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao có ảnh
hưởng trực tiếp đến sự phát triển của mỗi nền kinh tế. Hiện nay, kinh tế biển
được đánh giá là động lực chính của sự tăng trưởng và là mục tiêu theo đuổi
của rất nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Các vùng ven biển
và đảo của Việt Nam đang có lực lượng lao động khoảng 12,8 triệu người,
chiếm 23,88% số lao động của cả nước. Đây là nguồn nhân lực dồi dào và quan
trọng trong quá trình phấn đấu Việt Nam trở thành một quốc gia biển. Chất
lượng nguồn nhân lực biển của Việt Nam chỉ đạt 3,79 điểm, xếp thứ 11/12 nước
ở Châu Á. Chỉ số kinh tế tri thức (KEI) còn khiêm tốn ở mức 3,02 điểm, xếp
thứ 102/133 quốc gia phân loại. Những điều này cho thấy nguồn nhân lực có
tay nghề và kỹ năng của nước ta đang còn yếu và thiếu so với các nước trong
khu vực.
- Tác giả Nguyễn Thị Hoàng Liên (2014) với nghiên cứu “Các vấn đề
trong phát triển nhà máy điện gió ở Việt Nam: Nghiên cứu từ trường hợp Nhà
máy điện gió Bình Thuận”, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN [29]. Bài báo phân
tích các vấn đề liên quan đến phát triển điẹ
̂
̂
Đông Nam Á đu
̛
̆
̂
dụng phu
̛
̛
giá mọ
t cách đầy đủ những thuạ
ở Bình Thuạ
hiẹ
̂
đu
̛
ợc phân tích trong nghiên cứu đồng thời sẽ là những bài học và kinh
nghiẹ
̂
m hữu ích cho các dự án phát triển điẹ
Nam.
- Nguyễn Chu Hồi (2014) với bài viết “Kinh tế biển xanh: vấn đề và cách
tiếp cận cho Việt Nam” Tạp chí Lý luận chính trị, số T10/2014 [25]. Trong hơn
20 năm qua, toàn thế giới đã nổ lực thực hiện “phát triển bền vững”, nhưng thực
tế kết quả PTBV đạt được lại rất “không bền vững” và PTBV chỉ là mục tiêu
mong đợi về mặt xã hội. Chính vì thế, tại Rio+20 (6/2012) các quốc gia đã cùng
11
nhau xác định 6 nhóm vấn đề cần giải quyết để thúc đẩy PTBV trái đất: Tăng
trưởng xanh, nguồn vốn tự nhiên, đại dương, đô thị xanh, cảnh quan và năng
lượng bền vững. Khả năng phát biển một nền kinh tế biển xanh ở nước ta thực
sự là một vấn đề quốc gia đại sự khi mà nền “kinh tế nâu” như là “vật cản” trên
chặng đường PTBV. Vì thế, chiến lược tăng trưởng xanh ra đời là sự khẳng định
xu thế phát triển đúng đắn trong dài hạn của nền kinh tế Việt Nam, chủ động
chuyển từ “kinh tế nâu” sang nền “kinh tế xanh” với các lợi ích cơ bản: góp phần
xoá đói giảm nghèo, giảm nhẹ thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu và biến
đổi đại dương, duy trì và tiến tới tăng cường nguồn vốn tự nhiên, đảm bảo công
bằng và hướng tới PTBV. Tác giả cũng phân tích nhiều cơ hội, thách thức với
phát triển kinh tế biển xanh ở Việt Nam.
- Dư Văn Toán (2009) với bài viết “Về một cách tiếp cận bảo vệ tài nguyên
môi trường biển mới ở vùng biển Việt Nam phục vụ phát triển kinh tế biển bền
vững”, Hội thảo quốc gia môi trường và PTBV [14]. Đây là một nghiên cứu
về PSSA (Particularly Sensitive Sea Area) có tên gọi là “Vùng biển nhạy cảm
đặc biệt” là vùng biển có giá trị cao về môi trường tự nhiên, kinh tế- xã hội,
khoa học và giáo dục. Trên thế giới, đã có nhiều vùng biển của nhiều quốc gia
như Mỹ, Anh, Pháp có các vùng biển PSSA được Tổ chức Hàng hải Quốc tế
(IMO) công nhận. Vùng PSSA sẽ được thông báo, phổ biến rộng rãi các hướng
dẫn trên các bản tin của IMO, đến các quốc gia thành viên của IMO. Quốc gia
có cùng PSSA của IMO thể hiện sự công nhận quốc tế về tuân thủ luật pháp
hàng hải quốc tế, cũng như sự công nhận chủ quyền lãnh hải, chính vì vậy,
nhiều quốc gia có biển đều muốn thiết lập vùng PSSA. Đồng thời, đây cũng là
công cụ bảo tồn các giá trị tài nguyên biển song song với hệ thống các khu bảo
tồn biển, khu dự trữ sinh quyển, di sản thiên nhiên, công viên đại dương. Vùng
Biển Đông và vùng vịnh Bắc Bộ có rất nhiều hoạt động hàng hải, đặc biệt là
hàng hải quốc tế. Tàu chở dầu đi qua Biển Đông chiếm đến 50% số tàu chở dầu
trên thế giới. Với sự gia tăng phát triển kinh tế khu vực Đông Bắc Á, dẫn đến
sự gia tăng tiêu thụ về dầu mỏ và gia tăng số lượng tàu dầu đi qua Biển Đông
nên nguy cơ ô nhiễm dầu rất cao. Do đó, xác định các vùng PSSA cho Việt
Nam là rất cần thiết. Tuy nhiên, cho đến nay nước ta chưa có những nghiên cứu
12
để xây dựng luận chứng khoa học, xác định vùng có thể là PSSA và dự thảo hồ
sơ trình IMO công nhận các vùng PSSA. Qua nghiên cứu này, tác giả hy vọng
Việt Nam sẽ sớm có vùng biển PSSA trên bản đồ của IMO.
- Anne Maria Eikeset (cùng nhóm nghiên cứu) (2018) với nghiên cứu
“What is blue growth? The semantics of “Sustainable Development” of marine
lý thuyết, và tác giả giúp người đọc hiểu hơn về khái niệm “Blue growth” “tăng
trưởng xanh” là gì? Hội nghị thứ tư về SD (Sustainable Development), Rio +20
được tổ chức tại Rio vào năm 2012, một khái niệm mới ra đời trong bối cảnh
khủng hoảng tài chính quốc tế. Khái niệm này là “Tăng trưởng xanh”, đặt tên
cho khái niệm này là khởi đầu cho nhiều chính phủ bắt đầu suy nghĩ về những
cách để thực sự đạt được sự phát triển bền vững của các đại dương.
Theo OECD, “Tăng trưởng xanh” có nghĩa là thúc đẩy tăng trưởng và
phát triển kinh tế trong khi đảm bảo nguồn tài sản tự nhiên tiếp tục cung cấp
các nguồn lực và dịch vụ môi trường mà chúng ta đang dựa vào. Kể từ hội thảo
Rio +20, khái niệm này được sử dụng rộng rãi và trở nên quan trọng trong phát
triển thuỷ sản ở nhiều quốc gia, trong khu vực cũng như quốc tế. Mặc dù tăng
trưởng xanh có nhiều tiềm năng để đảm bảo việc sử dụng bền vững các đại
dương, nhưng nó gặp phải một số thách thức. Một trong những trở ngại của nó
là thiếu một mục tiêu chung về sự tăng trưởng xanh. Đối với một số nước, tăng
trưởng xanh xoay quanh việc tăng trưởng kinh tế tối đa từ nguồn lợi thuỷ sản
và biển, nhưng đối với nước khác, nó có nghĩa là tối đa hoá tăng trưởng kinh tế
toàn diện có nguồn gốc từ biển và thuỷ sản đồng thời ngăn chặn sự thoái hoá
vốn tự nhiên xanh. Hoặc một thách thức khác đó là tăng trưởng xanh có liên
quan đến tính liên ngành. Không chỉ các nhà khoa học ở các lĩnh vực khác nhau
phải làm việc cùng nhau, họ cũng cần phải làm việc với các nhà hoạch định
chính sách, chính trị gia và các bên liên quan khác, đảm bảo một sự phối hợp
toàn diện nhằm đưa ra các giải pháp khả thi.
- Brian Clark Howard (2018) với nghiên cứu “Blue growth: Stakeholder
perspectives” Marine Policy 87 (2018) 375-377 [2]. Phát triển bền vững
thường được xem là một vấn đề khoa học hoặc chính trị, tuy nhiên các bên liên
quan khác như cộng đồng dân cư, doanh nghiệp…cũng có vai trò rất lớn. Hành
Tải về để xem bản đầy đủ
182 trang
10240
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận án Quản lý nhà nước về phát triển kinh tế biển các tỉnh Bắc Trung Bộ Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- luan_an_quan_ly_nha_nuoc_ve_phat_trien_kinh_te_bien_cac_tinh.pdf
