Luận án Quản lý nhà nước đối với bán hàng đa cấp ở Việt Nam
i
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
--------------------------
NGUYỄN THỊ HƯƠNG GIANG
QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI
BÁN HÀNG ĐA CẤP Ở VIỆT NAM
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ
HÀ NỘI - 2019
ii
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI
--------------------------
NGUYỄN THỊ HƯƠNG GIANG
QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI
BÁN HÀNG ĐA CẤP Ở VIỆT NAM
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 934.04.10
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ
Người hướng dẫn khoa học:
1. PGS, TS. Phạm Công Đoàn
2. PGS,TS. Phạm Thị Tuệ
HÀ NỘI - 2019
iii
LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành Luận án “Quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp ở
Việt Nam”, nghiên cứu sinh bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới sự hướng dẫn, giúp đỡ
tận tình, trách nhiệm của tập thể GVHD: PGS,TS. Phạm Công Đoàn và PGS,TS.
Phạm Thị Tuệ.
Nghiên cứu sinh cũng cám ơn về sự giúp đỡ, tạo điều kiện của: Cục cạnh
tranh và bảo vệ người tiêu dùng – Bộ Công thương, Sở Công thương Hà Nội, các
doanh nghiệp bán hàng đa cấp và các nhà phân phối bán hàng đa cấp. Nghiên cứu
sinh xin trân trọng cám ơn Ban Giám hiệu Trường Đại học Thương mại, Khoa Sau
đại học, các đồng nghiệp Khoa Kinh tế - Luật, Bộ môn Quản lý kinh tế đã động
viên, tạo điều kiện cho nghiên cứu sinh trong quá trình thực hiện đề tài luận án.
Cuối cùng, nghiên cứu sinh xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới bạn bè, gia
đình và những người thân đã luôn sát cánh bên cạnh ủng hộ, giúp đỡ, thông cảm để
nghiên cứu sinh thực hiện và bảo vệ đề tài luận án này.
Nghiên cứu sinh
Nguyễn Thị Hương Giang
iv
LỜI CAM ĐOAN
Luận án “Quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp ở Việt Nam” được
nghiên cứu sinh hoàn thành dưới sự hướng dẫn khoa học của 2 giáo viên hướng
dẫn.
Tôi cam đoan những thông tin đưa ra trong Luận án là hoàn toàn chính xác
và luận án là một công trình nghiên cứu độc lập, không sao chép từ bất kì công trình
khoa học nào, các trích dẫn tham khảo trong luận án đều được chỉ rõ nguồn gốc.
Hà Nội, ngày
tháng năm 2019
Nghiên cứu sinh
Nguyễn Thị Hương Giang
v
MỤC LỤC
MỤC LỤC................................................................................................................ vi
DANH MỤC BẢNG............................................................................................viiiii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.................................................................................. xi
PHẦN MỞ ĐẦU........................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài.......................................................................................1
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu .......................................................................3
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .......................................................................4
5. Kết cấu của Luận án ............................................................................................5
PHÁP NGHIÊN CỨU...............................................................................................7
thương mại............................................................................................................9
1.2.1. Một số lý thuyết có liên quan....................................................................17
1.2.2. Quy trình nghiên cứu................................................................................18
1.2.3. Phương pháp nghiên cứu .........................................................................19
TÓM TẮT CHƯƠNG 1............................................................................................24
2.1. Tổng quan về bán hàng đa cấp .......................................................................25
2.1.1. Khái niệm bán hàng đa cấp......................................................................25
2.1.2. Đặc điểm của bán hàng đa cấp................................................................26
cấp ......................................................................................................................39
vi
2.3.1. Các nhân tố khách quan...........................................................................61
2.3.2. Các nhân tố chủ quan...............................................................................64
học rút ra cho Việt Nam.........................................................................................65
cho Việt Nam ......................................................................................................77
TÓM TẮT CHƯƠNG 2............................................................................................80
ĐA CẤP Ở VIỆT NAM ..........................................................................................81
3.1. Khái quát về bán hàng đa cấp ở Việt Nam .....................................................81
2006 - 2018............................................................................................................92
đối với bán hàng đa cấp.....................................................................................92
cấp ở Việt Nam ...................................................................................................99
hàng đa cấp ở Việt Nam...................................................................................119
3.3.1.. Những kết quả đạt được ........................................................................125
TÓM TẮT CHƯƠNG 3..........................................................................................137
vii
Nam thời gian tới..............................................................................................140
đối với bán hàng đa cấp thời gian tới...................................................................140
cấp ở Việt Nam thời gian tới ............................................................................143
thời gian tới..........................................................................................................144
lý đối với bán hàng đa cấp ...............................................................................144
TÓM TẮT CHƯƠNG 4..........................................................................................159
KẾT LUẬN............................................................................................................160
viii
DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ HÌNH
DANH MỤC BẢNG
hàng đa cấp................................................................................................................91
lý bán hàng đa cấp ở Việt Nam...............................................................................104
bản quản lý bán hàng đa cấp ở Việt Nam ...............................................................105
hàng đa cấp ở Việt Nam..........................................................................................105
lý và giải quyết khiếu nại, vi phạm đối với BHĐC.................................................117
ix
DANH MỤC BIỂU ĐỒ
pháp luật quản lý bán hàng đa cấp ..........................................................................108
DANH MỤC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1.1. Quy trình nghiên cứu của Luận án...........................................................19
Sơ đồ 2.1: Kênh phân phối........................................................................................28
Sơ đồ 2.2: Kênh phân phối trực tiếp .........................................................................30
Sơ đồ 2.3: Phương thức bán hàng đa cấp..................................................................35
Sơ đồ 2.4: Phương thức bán hàng truyền thống........................................................35
thống..........................................................................................................................35
DANH MỤC HÌNH VẼ
x
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt Tiếng Anh
Nghĩa Tiếng Việt
BHĐC
CTY
DN
Bán hàng đa cấp
Công ty
Doanh nghiệp
Tổng sản phẩm trong nước
Hoạt động
GDP
Gross Domestic Product
United State Dollar
HĐ
USD
Đô la Mỹ
UBND
ASEAN
Ủy ban nhân dân
Association of Southeast Asian Hiệp hội các quốc gia Đông Nam
Nations
Á
FDI
Foreign Direct Investment
Federal Reserve System
Đầu tư trực tiếp nước ngoài
Cục Dự trữ Liên bang(Mỹ)
Nhà phân phối
Người tham gia
Người tiêu dùng
Quản lý Nhà nước
Quản lý
FED
NPP
NTG
NTD
QLNN
QL
KT
Kinh tế
KTTT
TPP
Kinh tế thị trường
Trans-Pacific Strategic Economic Hiệp định đối tác kinh tế xuyên
Partnership Agreement
Thái Bình Dương
Thị trường
TT
TM
Thương mại
SXKD
XHCN
USD
VND
Sản xuất kinh doanh
Xã hội chủ nghĩa
Đô – la Mỹ
United State Dollar
VietNamDong
Tiền đồng Việt Nam
1
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Bán hàng đa cấp là hình thức cung ứng trực tiếp hàng hóa và dịch vụ đến tay
người tiêu dùng thông qua mạng lưới các nhà phân phối. Mô hình kinh doanh này
đã ra đời ở Mỹ những năm 1940, được đánh giá là rất phát triển và đến nay có nhiều
doanh nghiệp áp dụng, đạt được thành công, như Tập đoàn Amway, Công ty
Herbalife… Bán hàng đa cấp đã tồn tại và phát triển ở nhiều quốc gia trên thế giới,
thu hút rất nhiều người tham gia, và mang lại lợi ích cho nhiều doanh nghiệp, nhà
phân phối và khách hàng, người tiêu dùng. Tính đến nay, theo Hiệp hội bán hàng
trực tiếp thế giới có hơn 30.000 công ty đã chọn mô hình bán hàng đa cấp cho hoạt
động phân phối hàng hóa của mình.
Kể từ khi xuất hiện cho đến nay, bán hàng đa cấp vẫn nhận được rất nhiều sự
quan tâm. Ở mô hình bán hàng đa cấp, hàng hóa được phân phối thông qua mạng
lưới người tham gia ở nhiều cấp, nhiều nhánh khác nhau. Hàng hóa được tiếp thị,
cung cấp trực tiếp cho người tiêu dùng, và hoa hồng từ hoạt động tiếp thị, phân phối
hàng hóa này người tham gia (hay còn được gọi là nhà phân phối) sẽ được hưởng
cùng với tiền thưởng hoặc lợi ích khác. Người tiêu dùng sau khi sử dụng và cảm
nhận chất lượng sản phẩm nếu tốt, có thể chia sẻ và trở thành người phân phối cho
sản phẩm này. Như vậy, hàng hóa được phân phối theo một phương thức mới, một
kênh bán hàng mới. Khi hàng hóa, sản phẩm được bán trực tiếp tới tay người tiêu
dùng thông qua mạng lưới người tham gia, doanh nghiệp và nhà sản xuất sẽ tiết
kiệm rất nhiều chi phí cho việc quảng cáo, vận chuyển, kho bãi, khuyến mại… Với
nguồn chi phí tiết kiệm này, các doanh nghiệp sẽ đầu tư cho sản xuất, tạo ra những
sản phẩm có chất lượng và cạnh tranh hơn.
Đã có rất nhiều những bài nghiên cứu, phân tích về phương thức kinh doanh
đa cấp này ở trên thế giới và ở Việt Nam. Đó là các công trình nghiên cứu của
Richard Poe: Làn sóng thứ ba – Kỷ nguyên mới trong kinh doanh theo mạng (2003);
Làn sóng thứ tư – Kinh doanh theo mạng thế kỉ 21 (2013); Các công trình nghiên
cứu của John Kalench: Bạn có thể trở thành bậc thầy trong kinh doanh theo mạng
(tái bản 2012), Cơ hội thuận lợi nhất trong lịch sử loài người (2002); Hay sách
chuyên khảo của Cục quản lý cạnh tranh (Bộ Công thương): Hỏi – đáp về bán hàng
đa cấp (2006), của Sở Công thương Hà Nội: Tìm hiểu một số quy định về hoạt động
kinh doanh theo phương thức đa cấp (2018); Hoặc các công trình nghiên cứu, các
bài viết của tác giả trong nước… Mặc dù vậy, nhìn nhận mô hình bán hàng đa cấp
dưới góc độ quản lý kinh tế, đặt trong bối cảnh của Việt Nam là nước có nền kinh tế
thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, là nước có nền kinh tế đang phát triển, chịu
2
sự tác động rất lớn của quá trình toàn cầu hóa cũng như công nghiệp 4.0, thì còn
chưa có những đề tài nghiên cứu một cách trực diện, đầy đủ, hệ thống. Việc nghiên
cứu phương thức bán hàng đa cấp dưới góc độ quản lý kinh tế sẽ tạo nên nền tảng lý
luận đánh giá thực chất về quản lý bán hàng đa cấp ở Việt Nam, để soi chiếu vào
thực tiễn quản lý phương thức này, góp phần phát hiện những hạn chế và đề xuất
các giải pháp để hoàn thiện công tác quản lý bán hàng đa cấp.
Bán hàng đa cấp được nhiều nước công nhận và đã ban hành các văn bản quy
định quản lý khác nhau, phân công các cơ quan, cán bộ từ Trung ương đến địa
phương để quản lý phương thức kinh doanh này. Ở Việt Nam, bán hàng đa cấp du
nhập vào từ những năm cuối thế kỷ 20 đầu thế kỷ 21 nhưng đến 2004, lần đầu tiên
trong Luật Cạnh tranh mới bắt đầu ghi nhận thuật ngữ “bán hàng đa cấp”. Tiếp đó,
Nghị định 110/2005/NĐ-CP ngày 24/08/2005 của Chính phủ về quản lý hoạt động
bán hàng đa cấp, chính thức thiết lập một cơ chế quản lý đối với bán hàng đa cấp từ
Trung ương đến địa phương với sự tham gia của Bộ Công thương (thông qua Cục
quản lý cạnh tranh) và UBND cấp tỉnh (thông qua Sở Công thương). Tuy nhiên, từ
khi được phép thực hiện kinh doanh ở Việt Nam đến nay, bán hàng đa cấp bên cạnh
những lợi ích mang lại về kinh tế, xã hội thì ngày càng phát triển với những biến
tướng, xuất hiện xu hướng nhiều tiêu cực, nhiều đối tượng lợi dụng những khe hở
của những quy định của Nhà nước, cùng với sự thiếu hiểu biết và không có khả
năng tự bảo vệ bản thân của người tham gia, người tiêu dùng để thực hiện các hành
vi bất chính. Từ những bất cập đó, 10 năm sau khi Nghị định 110/2005/NĐ-CP ra
đời thì ngày 14/05/2014, Chính phủ ban hành Nghị định 42/2014/NĐ-CP thay thế
để quản lý bán hàng đa cấp.
Tuy thế, những tồn tại mà cơ chế quản lý trước đây để lại cùng thực tế bán
hàng đa cấp ngày càng lan rộng, nhất là ở vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, vào
cả những lĩnh vực tưởng chừng như khó có thể thương mại hóa; song song với đó là
nhận thức của người tham gia bán hàng đa cấp, của người tiêu dùng cũng còn hạn
chế khiến cho công tác quản lý của Nhà nước đã gặp nhiều khó khăn. Cùng với đó,
các công ty bán hàng đa cấp đã lợi dụng sự hiểu biết về mô hình bán hàng đa cấp,
về công ty bán hàng đa cấp… còn ít cũng như tâm lý muốn kiếm tiền nhanh, nhiều,
mà không cần trình độ, bằng cấp… đã khiến nhiều người tham gia, người tiêu dùng
bị lừa và chịu thiệt hại.
Mục tiêu quản lý Nhà nước là tạo môi trường kinh doanh công bằng, cạnh
tranh, thúc đẩy các hoạt động kinh tế - thương mại phát triển nhưng lợi dụng điều
kiện kinh doanh thuận lợi này cũng như sự lúng túng, thiếu nguồn lực của các cơ
quan quản lý, kém hiệu lực hiệu quả của các công cụ quản lý…gây ra tình trạng
3
hiện nay các doanh nghiệp bán hàng đa cấp chân chính thì ít mà các doanh nghiệp
kinh doanh bất chính thì nhiều. Bên cạnh đó, dựa vào đặc tính của bán hàng đa cấp,
một số đối tượng đã lợi dụng cách thức, làm biến tướng, lừa đảo lòng tin của những
người dân lương thiện, thật thà chỉ muốn làm giàu bằng mọi cách nhưng thiếu thông
tin và sự hiểu biết về thị trường, thương mại còn hạn chế.
Trước những bất cập đó, ngày 12 tháng 3 năm 2018, Chính phủ đã ban hành
văn bản mới là Nghị định 40/2018/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh theo
phương thức đa cấp có hiệu lực từ 01/05/2018 với nhiều điểm đổi mới để bắt kịp
diễn biến của bán hàng đa cấp ở Việt Nam.
Bản chất của bán hàng đa cấp là tiên tiến, hiện đại, đã đóng góp không nhỏ
cho nền kinh tế các quốc gia trên thế giới như Mỹ, Canada, Nga… Tuy nhiên, tại
sao khi du nhập và triển khai ở Việt Nam lại gây ra nhiều hệ lụy và tiêu cực như
vậy? Những doanh nghiệp bán hàng đa cấp chân chính, những người tham gia,
người tiêu dùng cũng như mọi người dân đều mong muốn bán hàng đa cấp được
phát triển bình thường, mang lại lợi ích cho xã hội, và họ có được những sản phẩm
tốt để tiêu dùng, có được lợi ích và được bảo vệ. Đây chính là những yêu cầu rất
chính đáng đang đặt ra trong thực tế hiện nay.
Như vậy, thời điểm bây giờ rất cần những công trình nghiên cứu để hệ thống
lại và xây dựng cơ sở lý luận về bán hàng đa cấp nói chung, quản lý Nhà nước đối
với bán hàng đa cấp trong bối cảnh hiện nay. Và trên cơ sở nền tảng đó, thì cần phải
nghiên cứu, đánh giá thực trạng tình hình quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp
ở Việt Nam, chỉ ra những thành công và hạn chế, cũng như những vấn đề đặt ra cần
giải quyết trong QLNN đối với hoạt động này trong thời gian qua, từ đó tạo cơ sở
thực tiễn xác thực cho việc đưa ra những giải pháp, đề xuất, kiến nghị nhằm quản lý
tốt hơn bán hàng đa cấp ở Việt Nam
Từ những yêu cầu cấp bách của thực tế và những lý do đã nêu, NCS chọn đề
tài: “Quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp ở Việt Nam” cho Luận án tiến sĩ
của mình.
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục tiêu nghiên cứu: Hệ thống hóa và phát triển thêm một bước cơ sở lý
luận và thực tiễn để đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý Nhà nước đối với bán hàng
đa cấp.
- Nhiệm vụ nghiên cứu: Để đạt được những mục tiêu nghiên cứu đã đề ra,
luận án phải tập trung làm rõ những vấn đề sau:
Thứ nhất: Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về bán hàng đa cấp, quản lý
Nhà nước đối với bán hàng đa cấp. Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế để từ đó có cơ
4
sở cả lý luận và thực tiễn khi đề xuất những bài học hoàn thiện quản lý Nhà nước
đối với bán hàng đa cấp.
Thứ hai: Phân tích thực trạng quản lý đối với bán hàng đa cấp tại Việt Nam,
đánh giá thành công, hạn chế cùng với những nguyên nhân và những vấn đề đặt ra
trong công tác quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp.
Thứ ba: Từ các cơ sở lý luận và từ tình hình thực tiễn đã phân tích, luận án
đưa ra quan điểm, định hướng và đề xuất các giải pháp, kiến nghị các ý kiến nhằm
hoàn thiện quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp trong thời gian tới để thực
hiện theo mục tiêu phát triển kinh tế, hội nhập quốc tế mà Đảng và Nhà nước ta
hướng tới.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: lý luận và thực tiễn về quản lý Nhà nước đối với bán
hàng đa cấp, cụ thể:
+ Về lý luận: các vấn đề lý thuyết về bán hàng đa cấp, quản lý Nhà nước đối
với bán hàng đa cấp.
+ Về thực tiễn: nghiên cứu thực trạng về bán hàng đa cấp, quản lý Nhà nước
đối với bán hàng đa cấp ở Việt Nam. Từ đó, đưa ra nhận xét và các giải pháp hoàn
thiện quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp ở Việt Nam thời gian tới.
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Phạm vi nội dung nghiên cứu: Luận án nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ
bản về quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp: đó là những phân tích về khái
niệm, đặc điểm, vai trò, nguyên tắc của quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp;
sau đó là đưa ra những nội dung; công cụ, phương pháp quản lý; những nhân tố ảnh
hưởng đến công tác quản lý; những tiêu chí đánh giá quản lý Nhà nước đối với bán
hàng đa cấp. Những kinh nghiệm quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp cũng
lấy từ các nước khởi nguồn mô hình này và các nước có trình độ phát triển tương
xứng với Việt Nam. Luận án sẽ dựa vào lý luận về nội dung quản lý để phân tích
thực trạng quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp ở Việt Nam: từ việc ban hành
văn bản quản lý, bộ máy tổ chức quản lý cùng với công tác thanh tra, kiểm tra, giám
sát và xử lý vi phạm trong quản lý bán hàng đa cấp, trong quá trình đó, có chỉ ra
việc thực hiện các công cụ, các phương pháp quản lý, có theo các nguyên tắc và có
đạt được các mục tiêu trong quá trình quản lý bán hàng đa cấp không.
+ Phạm vi không gian nghiên cứu: nghiên cứu quản lý Nhà nước đối với bán
hàng đa cấp ở phạm vi Việt Nam và ở một số địa phương ở nước ta.
+ Phạm vi thời gian nghiên cứu: nghiên cứu thực trạng quản lý Nhà nước đối
với bán hàng đa cấp được tiến hành từ 2006 đến nay. Định hướng, giải pháp cho
5
đến năm 2025 và những năm tiếp theo.
4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài nghiên cứu
- Luận án đã làm rõ một số vấn đề lý luận về bán hàng đa cấp, phân tích
những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp. Luận án
tập trung vào các đặc điểm, vai trò, mục tiêu, nguyên tắc của quản lý Nhà nước đối
với bán hàng đa cấp, 3 nội dung quản lý Nhà nước, 2 công cụ chính được Nhà nước
sử dụng khi quản lý bán hàng đa cấp và xác định những tiêu chí đánh giá công tác
quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp.
- Nghiên cứu kinh nghiệm một số nước có mô hình bán hàng xuất hiện đầu
tiên và đã rất phát triển, một số nước trong khu vực có bán hàng đa cấp, để từ đó rút
ra bài học kinh nghiệm cho việc hoàn thiện quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa
cấp cho Việt Nam.
- Tiến hành điều tra, thu thập dữ liệu thứ cấp và sơ cấp nhằm tìm hiểu về bán
hàng đa cấp, về quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp, những vấn đề tồn tại,
khó khăn trong quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp ở Việt Nam. Đề tài tập
trung khai thác những dữ liệu thứ cấp và phân tích những dữ liệu sơ cấp được điều
tra, phỏng vấn xoay quanh 3 nội dung quản lý cùng với đó là các công cụ quản lý
được sử dụng theo các tiêu chí đánh giá đã được xác lập ở phần lý luận, từ đó chỉ ra
những thành công, hạn chế và nguyên nhân cũng như những vấn đề đặt ra trong
quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp.
- Trên cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng quản lý Nhà nước đối với bán hàng
đa cấp, tính đến tình hình thực tế nền kinh tế, quan điểm, định hướng của Nhà nước, tác
giả đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp như việc
quy định chính xác về bán hàng đa cấp, xác định cụ thể văn bản luật nào điều chỉnh,
quản lý bán hàng đa cấp, quy tắc ứng xử sử dụng trong BHĐC, tăng cường số lượng,
chất lượng và quy kết trách nhiệm quản lý lớn khi xảy ra vụ việc vi phạm trong kinh
doanh bán hàng đa cấp của đội ngũ cán bộ hay tăng hình phạt, mức phạt cho vi phạm
trong bán hàng đa cấp bất chính…
Các giải pháp có thể vận dụng trong quản lý Nhà nước đối với bán hàng
đa cấp hiện nay ở Việt Nam và là tài liệu tham khảo bổ ích cho các nhà nghiên
cứu, các nhà đào tạo chuyên ngành, lĩnh vực có liên quan, các nhà quản lý doanh
nghiệp, người tham gia – nhà phân phối và người tiêu dùng sản phẩm trong bán
hàng đa cấp.
5. Kết cấu của Luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, danh mục từ viết tắt, danh mục bảng,
biểu, sơ đồ, hình vẽ, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo, luận án được kết cấu
6
thành 4 chương:
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu
Chương 2: Những vấn đề lý luận cơ bản và kinh nghiệm quốc tế về quản lý
Nhà nước đối với bán hàng đa cấp
Chương 3: Thực trạng quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp ở Việt
Nam
Chương 4: Giải pháp hoàn thiện quản lý Nhà nước đối với bán hàng đa cấp
ở Việt Nam
7
CHƯƠNG 1:
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến Luận án
1.1.1. Nhóm công trình nghiên cứu về bán hàng đa cấp
Các nghiên cứu điển hình về vấn đề này bao gồm:
Theo Richard Poe (2013), nổi tiếng với tác phẩm Làn sóng thứ 4 – Kinh
doanh theo mạng thế kỉ 21, tác giả của nhiều công trình nghiên cứu về bán hàng đa
cấp, sự phát triển của lĩnh vực này được chia làm 4 giai đoạn (Giai đoạn thứ nhất
(1940-1979); Giai đoạn thứ 2 (1980 - 1989); Giai đoạn thứ 3 (1990 - 1999); Giai
đoạn thứ 4 (2000 đến nay)). Tác giả khẳng định: Trong vòng 80 năm qua, trải qua 4
giai đoạn phát triển, bán hàng đa cấp đã thực sự phát triển và trở thành một kênh
bán hàng, phân phối hợp pháp và hiệu quả. Nếu như trước kia, bán hàng đa cấp
được xem như là một dạng kinh doanh không chính thức, thậm chí là phi pháp,
không được xuất hiện tại các tờ báo, tại các cuộc họp hay tại các doanh nghiệp thì
hiện nay, nó đã thoát khỏi sự cô lập và kỳ thị. Ngày nay, vai trò quan trọng của bán
hàng đa cấp trong nền kinh tế thế giới đã được thừa nhận rộng rãi. Công chúng xem
bán hàng đa cấp như là một giải pháp cho vấn đề việc làm – một vấn đề nóng của xã
hội hiện đại. Các doanh nghiệp bán hàng đa cấp đã hòa nhập vào thế giới doanh
nghiệp nói chung và phương thức bán hàng đa cấp được rất nhiều các doanh nghiệp
sử dụng. Cùng với thương mại điện tử, bán hàng đa cấp đã tạo thành một làn sóng
mới trong hoạt động kinh doanh, thương mại hiện nay.
Còn theo P.Sreekumar (Viện Chartered – các nhà phân tích tài chính của Ấn
Độ, Tại Hội nghị quốc tế về tiếp thị và xã hội, 8/10/2007) thì bán hàng đa cấp là
việc bán hàng cá nhân, việc bán được hàng phụ thuộc vào sự giới thiệu. Bán hàng
đa cấp được xem xét lại do khái niệm bán hàng đa cấp hoạt động dựa trên đòn bẩy
về thời gian. Có nghĩa là, một tác phẩm được thực hiện bởi bạn trong 100 ngày, có
thể được hoàn thành trong 1 ngày nếu bạn có 100 người theo bạn (trong một chuỗi)
làm trong 1 ngày làm việc. Bạn kiếm được phần trăm ưu đãi cho các công việc được
thực hiện bởi 100 người.
Theo Robert Fitzpatrick, một chuyên gia hàng đầu về mô hình kim tự tháp,
trong một lần được phỏng vấn, đã có những nhìn nhận rất thẳng thắn, thực tế và bản
chất về bán hàng đa cấp, hay mô hình kinh doanh theo kiểu kim tự tháp. Theo tác
giả, chương trình kim tự tháp là một bí ẩn lớn ở Mỹ, rất ít người hiểu. Đó là toán
học đơn giản nhưng lại khó nắm bắt. Bán hàng đa cấp lúc đó được coi là một mô
hình kinh doanh mới. Hầu hết mọi người biết đến mô hình này vào những năm
8
1990, mặc dù mô hình kinh doanh đã xuất hiện vào khoảng những năm 80, hoặc
thậm chí trong cả những năm 70. Và thực sự doanh nghiệp kinh doanh theo mô hình
này đã tăng lên ở khắp mọi nơi. Mặc cho thị trường của các doanh nghiệp kinh
doanh truyền thống đã bão hòa, số lượng doanh nghiệp và người tham gia, người
tiêu dùng ở phương thức này không ngừng tăng lên. Tuy nhiên đây là một mô hình
mới, không tránh khỏi có những sai sót, và tác giả khẳng định mô hình có khuynh
hướng tiềm ẩn những gian lận.
Theo John Kalench trong cuốn: Cơ hội thuận lợi nhất trong lịch sử loài
người (2002), NXB Thế giới, Hà Nội thì bán hàng đa cấp bất chính là hiện tượng
được xuất hiện những năm cuối của thập kỉ 60 thế kỉ 20 bởi thương nhân Mỹ - Glen
Turner. Dưới góc độ pháp lý, các cơ quan có thẩm quyền ở Mỹ thường đưa ra định
nghĩa về bán hàng đa cấp bất chính trong phán quyết của Ủy ban thương mại liên
bang đối với vụ kiện Công ty Koscot Interplanetery, Inc: “Kinh doanh đa cấp bất
chính là mô hình mà trong đó người tham gia phải trả một khoản tiền cho công ty
để được quyền bán sản phẩm và được quyền nhận tiền thưởng từ việc tuyển những
người khác tham gia vào chương trình mà những khoản thu nhập đó không liên
quan đến việc bán sản phẩm cho người tiêu dùng thực sự”
Theo Cục Quản lý cạnh tranh thuộc Bộ Công thương, trong cuốn “Hỏi – đáp
về bán hàng đa cấp” (2011) cũng đã đưa ra những quy định chung khi tìm hiểu về
bán hàng đa cấp như khái niệm, một số nhận thức sai lầm về bán hàng đa cấp, hàng
hóa được kinh doanh theo phương thức bán hàng đa cấp, doanh nghiệp bán hàng đa
cấp, người tham gia đa cấp, hợp đồng tham gia đa cấp.
Theo Sở Công thương Thành phố Hà Nội, trong cuốn “Tìm hiểu một số quy
định về hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp” (2018) đã tổng kết một số
quy định của Nhà nước trong kinh doanh đa cấp theo 13 phần:
Phần 1: Quy định chung về kinh doanh theo phương thức đa cấp
Phần 2: Quy định về kinh doanh theo phương thức đa cấp khi chưa được cấp
giấy chứng nhận đăng kí kinh doanh
Phần 3: Doanh nghiệp bán hàng đa cấp
Phần 4: Người tham gia bán hàng đa cấp
Phần 5: Hợp đồng tham gia bán hàng đa cấp
Phần 6: Đào tạo cơ bản đối với người tham gia bán hàng đa cấp
Phần 7: Thẻ thành viên bán hàng đa cấp
Phần 8: Quy định về giao, nhận, trả lại, mua lại hàng hóa
Phần 9: Quy định về hoa hồng, tiền thưởng, lợi ích kinh tế khác trả cho
người tham gia bán hàng đa cấp
9
Phần 10: Quy định về quản lý bán hàng đa cấp ở địa phương
Phần 11: Quy định về tổ chức hội nghị, hội thảo về bán hàng đa cấp ở địa
phương
Phần 12: Thu hồi, chấm dứt giấy chứng nhận đăng kí hoạt động bán hàng đa
cấp
Phần 13: Xử lý vi phạm trong hoạt động bán hàng đa cấp
Chủ yếu những quy định này là tổng kết, hệ thống lại một số văn bản hiện
hành quản lý bán hàng đa cấp ở Việt Nam.
Tác giả Bùi Trung Thướng với bài báo, bài nghiên cứu của mình: Quản lý
bán hàng đa cấp tại Việt Nam. Thực trạng và giải pháp, Tạp chí Thương mại, 2011,
số 17, tr 14-17, đã tóm tắt sự hình thành bán hàng đa cấp tại Việt Nam, các văn bản
pháp luật về bán hàng đa cấp. Đồng thời tác giả khảo sát, tổng kết thực trạng bán
hàng đa cấp trên thế giới và tại Việt Nam tại thời điểm năm 2011.
Tác giả Lê Hoàng Vũ trong bài nghiên cứu: Những tình huống bán hàng đa
cấp bất chính tại Việt Nam (2010), Đại học Ngoại thương đã tìm hiểu về bán hàng
đa cấp: Khái niệm bán hàng đa cấp; Lịch sử về quá trình hình thành và đôi nét về
bán hàng đa cấp; Đặc điểm của bán hàng đa cấp: nguyên lý phát triển của hệ thống
bán hàng đa cấp, so sánh giữa bán hàng truyền thống và bán hàng đa cấp, ưu điểm
của bán hàng đa cấp, những bất cập của kinh doanh đa cấp. Và tác giả đã phân tích
sự khác biệt giữa bán hàng đa cấp chân chính và bán hàng đa cấp bất chính, đưa ra
những đặc điểm nhận diện bán hàng đa cấp bất chính, đưa ra những tình huống bán
hàng đa cấp bất chính ở Việt Nam xuất hiện ở thời điểm 2010, đó là: các công ty
BHĐC yêu cầu người muốn tham gia phải mua một số lượng hàng hóa ban đầu để
được quyền tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp, yêu cầu người tham gia trả phí
cho các khóa đào tạo, hội thảo.., cung cấp thông tin gian dối về lợi ích của việc
tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp để dụ dỗ người khác tham gia bán hàng đa
cấp…
Bài viết “Điều chỉnh pháp luật đối với hành vi bán hàng đa cấp bất chính”
của Th.s Lê Anh Tuấn, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, Văn phòng quốc hội, số
9/2006, trang 44-50. Trong bài viết thì sau khi đưa ra 2 cách hiểu về hành vi bán
hàng đa cấp bất chính, và đưa ra 4 đặc điểm nhận dạng của hành vi bán hàng đa cấp
bất chính; tác giả có những liên hệ với các quy định của Hoa Kỳ, Canada, Đài Loan
về điều chỉnh, xử lý hành vi bán hàng đa cấp bất chính.
1.1.2. Nhóm công trình nghiên cứu về quản lý Nhà nước đối với hoạt động
thương mại
10
TPHCM thì các nhà kinh tế học cổ điển không phủ định sự tồn tại khách quan của
Nhà nước trong nền kinh tế thị trường, họ chỉ chống lại sự can thiệp sâu, cứng nhắc,
quá mức của Nhà nước (sản phẩm của tư tưởng Trọng thương). Suy cho cùng, chủ
nghĩa trọng thương tin rằng nhà nước cần phải quản lý điều hành nền kinh tế nhằm
đạt được lợi ích quốc gia, được thể hiện qua sự giàu có, quyền lực, và danh tiếng.
Chủ nghĩa trọng thương không quan tâm đến việc cải thiện cuộc sống của con người
hay thúc đẩy hợp tác giữa các quốc gia trong hệ thống thế giới. Mục tiêu hàng đầu
của cách tiếp cận này là tối đa hóa an ninh quốc gia và quyền lực, đồng thời xem
hoạt động kinh tế như là một phương tiện để đạt được những mục đích này.
Theo cuốn sách “Sự giàu có của các quốc gia” (1776), Adam Smith (1723-
1790), nhà kinh tế chính trị cổ điển Anh, cho rằng Nhà nước chỉ cần thực hiện 3
chức năng cơ bản: bảo đảm môi trường hòa bình, không để xảy ra nội chiến, ngoại
xâm; tạo ra môi trường thể chế cho phát triển kinh tế thông qua hệ thống pháp luật;
và cung cấp hàng hóa công cộng. Ngoài 3 chức năng cơ bản đó, tất cả các vấn đề
còn lại đều có thể được giải quyết ổn thỏa và nhịp nhàng bởi “bàn tay vô hình”
Theo tác phẩm nổi tiếng: “Lý thuyết chung về việc làm, lãi suất và tiền tệ”
(1936), John Maynard Keynes (1884 - 1946), nhà kinh tế học nổi tiếng người Anh
với cuộc cách mạng về lý thuyết kinh tế trong đó nhấn mạnh vai trò của “bàn tay
hữu hình” điều tiết nền kinh tế của Nhà nước. Chính phủ có thể can thiệp vào nền
kinh tế thông qua công cụ chính sách tài khóa. Keynes nhấn mạnh Chính phủ nên
cung ứng những kích thích ban đầu bằng những chương trình kinh tế công cộng.
Cách thức can thiệp của Chính phủ như vậy sẽ dẫn đến hiệu ứng số nhân cho nền
kinh tế. Từ cách lập luận của Keynes, có thể nhận định rằng, nền kinh tế thị trường
không có khả năng tự điều tiết tuyệt đối và vô hạn. Do vậy, để thúc đẩy tăng trưởng
đều đặn, Nhà nước phải trực tiếp can thiệp và điều tiết.
Theo cuốn sách “Tự do và tư bản” (1962) của Milton Friedman (1912 -
2006), nhà kinh tế học Mỹ, được giải Nobel Kinh tế năm 1976 chủ trương để cho
nền kinh tế thị trường tự do điều tiết, Nhà nước can thiệp chỉ làm xấu thêm tình
hình của thị trường, vì nếu thị trường có khuyết tật thì bản thân Nhà nước cũng có
khuyết tật của nó. Friedman đã cổ cũ nhiệt tình cho một nền kinh tế thị trường tự do
không có sự can thiệp của Chính phủ.
Trong tác phẩm “Kinh tế học” (1948) của mình, P.A Samuelson (1915 -
2009), nhà kinh tế Mỹ được giải Nobel kinh tế năm 1970, với quan điểm về nền
kinh tế hỗn hợp, cho rằng “điều hành một nền kinh tế không có Chính phủ hoặc thị
trường thì cũng như định vỗ tay bằng một bàn tay”. Để đảm bảo được 3 tiêu chí cơ
Tải về để xem bản đầy đủ
232 trang
19660
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận án Quản lý nhà nước đối với bán hàng đa cấp ở Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- luan_an_quan_ly_nha_nuoc_doi_voi_ban_hang_da_cap_o_viet_nam.pdf
