Hình tượng nhân vật bác sĩ trong "Bút kí của một bác sĩ trẻ" và kiểu nhân vật bác sĩ trong văn xuôi M.Bulgakov
48
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT BÁC SĨ TRONG
BÚT KÍ CỦA MỘT BÁC SĨ TRẺ Vꢀ KIỂU NHÂN VẬT BÁC SĨ
TRONG VĂN XUÔI M.BULGAKOV
Đꢀng Đꢁc Hiꢂp1
Trưꢀng Đꢁi hꢂc Sư phꢁm Hà Nꢃi
Tóm tꢄt: M.A.Bulgakov (1891ꢅ1940) là mꢃt trong nhꢆng nhà văn nꢇi tiꢈng nhꢉt cꢊa nưꢋc
Nga nꢌa ñꢍu thꢈ kꢎ XX. Sáng tác cꢊa ông khá ña dꢁng, gꢏm nhiꢐu thꢑ loꢁi, trong ñó, Bút
kí cꢊa mꢃt bác sĩ trꢒ ñưꢓc coi là tác phꢔm ñꢍu tay. Đó là mꢃt tꢕp gꢏm bꢔy truyꢖn ngꢄn
hiꢖn thꢗc và ꢘ mꢃt mꢙc ñꢃ nào ñó, mang tính tꢗ truyꢖn sâu sꢄc. “Bác sĩ trꢒ” không chꢎ là
nhân vꢕt trung tâm trong tꢕp truyꢖn mà còn trꢘ thành mꢃt hình tưꢓng khái quát, chꢙa
ñꢗng chiꢐu sâu tư tưꢘng triꢈt mĩ, xuyên suꢚt các sáng tác sau này cꢊa nhà văn.
Tꢛ khoá: Bút kí cꢊa mꢃt bác sĩ trꢒ, hình tưꢓng nhân vꢕt, Bulgakov
1. Mꢃ ĐꢄU
Bút kí cꢊa mꢃt bác sĩ trꢒ cꢀa M.Bulgakov là mꢁt tꢂp gꢃm bꢄy truyꢅn ngꢆn riêng biꢅt
(Chiꢈc khăn thêu hình con gà trꢚng, Vòng quay thꢌ thách, Cꢇ hꢂng bꢜng thép, Bão tuyꢈt,
Tꢚi như ñêm Aiꢅcꢕp, Con mꢄt hꢝng, Bãi sao) nhưng gꢆn kꢇt chꢈt chꢉ vꢊi nhau vꢋ chꢀ ñꢋ và
nhân vꢂt trung tâm, ñưꢌc ñăng tꢍi trên hai tꢎp chí Ngưꢀi cán bꢃ ngành y ꢏ Moskva và Toàn
cꢞnh ñꢝ ꢏ Leningrad rꢍi rác trong nhꢐng năm 1925ꢑ1926. Thꢒc chꢓt ý ñꢃ sáng tꢎo và
nhꢐng nét phác thꢍo lꢊn vꢋ kiꢔu hình tưꢌng nhân vꢂt này ñã hình thành trong nhà văn ngay
tꢕ nhꢐng năm 1916ꢑ1917, khi ông tꢖt nghiꢅp xuꢓt sꢆc ñꢎi hꢗc y khoa và ñưꢌc bꢘ nhiꢅm
phꢙ trách mꢁt bꢅnh xá ꢏ vùng sâu xa thuꢁc tꢚnh Smolensk. Ý ñꢃ này ñưꢌc tiꢇp tꢙc phát
triꢔn trong nhꢐng năm 1918ꢑ1919, khi ông trꢏ lꢎi quê nhà Kiev (Ukraina). Bꢍn thꢍo cuꢖi
cùng cꢀa tꢂp truyꢅn (như hiꢅn nay) ñưꢌc hoàn thành cuꢖi năm 1921, sau khi Bulgakov
chuyꢔn ñꢇn Moskva và ñꢛnh cư vĩnh viꢜn tꢎi ñây.
Ngay khi Bút kí cꢊa mꢃt bác sĩ trꢒ ñưꢌc công bꢖ, nhiꢋu nhà nghiên cꢝu và ñꢁc giꢍ ñã
cho rꢞng tác giꢍ cꢀa nó ñã bꢆt chưꢊc, kꢇ thꢕa hoꢈc chꢛu ꢍnh hưꢏng sâu sꢆc Bút kí cꢊa mꢃt
1
Nhꢂn bài ngày 15/4/2016; gꢟi phꢍn biꢅn và duyꢅt ñăng ngày 24/12/2016.
Liên hꢅ tác giꢍ: Đꢈng Đꢝc Hiꢅp; Email: [email protected]
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 11/2016
49
bác sĩ cꢀa V.Veresaev (1867 ꢑ 1945). V.Veresaev viꢇt tác phꢄm này tꢕ 1895 ñꢇn 1900,
ñưꢌc ñăng toàn bꢁ trên tꢎp chí Thꢈ giꢋi thánh thꢍn, tꢕ sꢖ 1 ñꢇn sꢖ 5 năm 1905. Tuy nhiên,
cũng lꢓy hình tưꢌng trung tâm là bác sĩ, cũng luꢂn bàn vꢋ ñꢋ tài y hꢗc, nhưng Bút kí cꢊa
mꢃt bác sĩ cꢀa Veresaev thiên vꢋ chính luꢂn, nghꢛ sꢒ; còn các truyꢅn ngꢆn cꢀa Bulgakov
mang các ñꢈc ñiꢔm cꢀa mꢁt tác phꢄm văn chương vꢊi tꢘ chꢝc hình tưꢌng nhꢓt quán, giꢠu
chꢓt gꢌi mꢏ, liên tưꢏng, thꢓm ñưꢌm chꢓt trꢐ tình và “trꢏ thành nguꢃn cꢍm hꢝng mꢎnh mꢉ
và cung cꢓp nhꢐng cꢖt truyꢅn lý thú cho nhà văn trꢡ trong các tìm tòi nghꢅ thuꢂt cꢀa ông.
Tꢓt nhiên, nhꢐng phát hiꢅn lꢊn thì chưa ñꢇn ngay lꢂp tꢝc” như Viꢅn sĩ Piotr Alexeevich
Nicolaev (1924 ꢑ 2007) ñã viꢇt trong lꢢi giꢊi thiꢅu cuꢖn Nghꢖ nhân và Margarita (bꢍn dꢛch
tiꢇng Viꢅt cꢀa Đoàn Tꢟ Huyꢇn).
2. NꢅI DUNG
2.1. Chân dung nhân vꢆt bác sĩ trong Bút kí cꢇa mꢈt bác sĩ trꢉ
Là nhân vꢂt trung tâm, có mꢈt trong tꢓt cꢍ các truyꢅn ngꢆn trong tꢂp truyꢅn cùng
chung nhan ñꢋ, “bác sĩ trꢡ” là ngưꢢi phꢙ trách toàn bꢁ mꢗi công viꢅc cꢀa bꢅnh xá, có trình
ñꢁ chuyên môn cao nhꢓt, trꢒc tiꢇp xꢟ lí mꢗi ca bꢅnh. Đây cũng chính là ngưꢢi kꢔ chuyꢅn ꢏ
ngôi thꢝ nhꢓt, kꢔ lꢎi nhꢐng trꢍi nghiꢅm ñã qua, cái làm nên nꢁi dung chꢀ yꢇu cꢀa tꢂp
truyꢅn. Ngay trong truyꢅn ñꢠu tiên: Chiꢈc khăn thêu hình con gà trꢚng, vꢛ bác sĩ trꢡ xưng
“tôi” kꢔ vꢋ viꢅc bꢍn thân ñưꢌc ñiꢋu ñꢁng vꢋ phꢙ trách mꢁt bꢅnh xá gꢃm có vꢣn vꢤn bꢍy
ngưꢢi thuꢁc vùng sâu vùng xa cꢀa nưꢊc Nga như sau: “Đúng vào lúc 2 giꢢ 5 phút chiꢋu
ngày 17 tháng Chín năm 1917 không thꢔ nào quên ñưꢌc ñó, tôi ñã ñꢙng trong sân cꢀa bꢅnh
xá Murino ꢑ mꢁt cái sân cꢣ mꢋm nhũn, sũng nưꢊc vì nhꢐng trꢂn mưa tháng Chín” [1,
tr.71]. Vꢋ tuꢘi tác và phong thái, nhân vꢂt tꢒ giꢊi thiꢅu: “Tôi cꢖ gꢆng nói năng mꢁt cách
chꢂm rãi, quan trꢗng, ñĩnh ñꢎc, ñi ñꢝng không vꢁi vã, hꢓp tꢓp như mꢗi sinh viên ꢘ cái tuꢇi
hăm ba vꢕa mꢊi tꢖt nghiꢅp ñꢎi hꢗc, mà là bách bꢁ mꢁt cách khoan thai, ñưꢢng bꢅ” [1,
tr.73]. Trong truyꢅn thꢝ ba: Cꢇ hꢂng bꢜng thép, nhân vꢂt cho biꢇt thêm: “bꢖn mươi tám
ngày trưꢊc tôi tꢖt nghiꢅp ra trưꢢng vꢊi tꢓm bꢞng xuꢓt sꢆc, nhưng tꢖt nghiꢅp xuꢓt sꢆc là mꢁt
chuyꢅn...” [1, tr.92] và tiꢇp ñó nhꢓn mꢎnh: “Tôi, bác sĩ, mꢋi vꢒn vꢟn 24 tuꢇi, vꢕa ra trưꢢng
hai tháng trưꢊc và ñưꢌc cꢟ vꢋ phꢙ trách bꢅnh xá ꢏ Nhikolski này” [1, tr.93] và “Kiꢇn thꢝc
cꢀa tôi, mꢁt bác sĩ mꢊi tꢖt nghiꢅp sáu tháng trưꢊc, tꢓt nhiên, là chưa có gì” [1, tr.134].
Trong suꢖt tꢂp truyꢅn, nhân vꢂt “bác sĩ trꢡ”, như ñã tꢒ thꢔ hiꢅn, là mꢁt ngưꢢi ñꢁc thân,
nhưng trong ñꢢi thꢒc, Bulgakov ñã kꢇt hôn lꢠn ñꢠu tiên vꢊi T.N.Lappa (1892ꢑ1982) tꢕ
năm 1913, khi ông 22 tuꢘi, và khi nhꢂn nhiꢅm sꢏ vào ngày 29 tháng Chín năm 1916, cꢍ hai
vꢌ chꢃng cùng ñi. Như thꢇ, vꢛ “bác sĩ trꢡ” ñã cꢖ tình lưꢌc bꢣ, làm mꢢ hóa các chi tiꢇt tiꢔu
sꢟ, song yꢇu tꢖ tꢒ thuꢂt vꢥn hiꢔn hiꢅn rõ. Bꢏi ngay sau ñó, như mꢁt thói quen thuꢁc vꢋ bꢍn
50
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
năng cꢀa mꢁt ngưꢢi nghꢅ sĩ chꢝ không phꢍi là mꢁt bác sĩ, cái cꢍm hꢝng kꢔ lꢔ, tꢒ ñꢆc ý mꢁt
cách khôi hài, buꢃn chán cꢀa nhân vꢂt ñã nhanh chóng nhưꢢng chꢦ cho sꢒ quan sát, bao
quát ngoꢎi cꢍnh. Đây là nơi ăn chꢖn ꢏ trong khuôn viên bꢅnh xá cꢀa “tôi”: “Tôi rùng mình,
buꢃn bã nhìn lên cái cơ ngơi tương lai cꢊa tôi – mꢃt căn nhà nhꢝ hai tꢍng, rꢉt sꢁch sꢠ vꢋi
nhꢆng cꢌa sꢇ ñóng im ꢎm, lꢡng ngꢄt như tꢀ, và khꢉ thꢏ dài ngao ngán” [1, tr.72]. Cꢙ thꢔ
hơn, trong truyꢅn thꢝ năm ꢑ Tꢚi như ñêm Aiꢅcꢕp ꢑ “bác sĩ trꢡ” cho biꢇt thêm: “... căn hꢁ cꢀa
tôi, 2 tꢠng, tꢍng trên gꢏm phòng làm viꢖc và phòng ngꢊ, tꢍng dưꢋi gꢏm có phòng ăn, mꢃt
phòng xép không biꢈt ñꢑ làm gì, và khu bꢇp – nơi mà Acxinhia, chꢛ bꢇp nꢓu ăn cho tôi, ꢏ
luôn trong ñó cùng vꢊi chꢃng là ngưꢢi gác cꢘng lâu năm cꢀa bꢅnh viꢅn” [1, tr.117]. Trong
nhꢐng miêu tꢍ ít ꢣi vꢋ “căn hꢁ cꢀa tôi”, “bác sĩ trꢡ” chꢚ ñꢈc biꢅt chú ý tꢊi tꢀ sách: “Trong
căn phòng làm viꢅc trong cái cơ ngơi cꢀa tôi, ñã tꢣa sáng mꢁt ngꢗn ñèn ꢓm áp. Tôi ngꢃi
ñó, như bꢛ bꢣ bùa, nhìn chꢞm chꢞm vào cái thành tꢒu thꢝ ba cꢀa Bác sĩ Leopold
Leopoldovich: mꢁt tꢀ lꢊn chꢂt cꢝng nhꢐng sách. Riêng chꢚ vꢋ loꢎi sách hưꢊng dꢥn mꢘ xꢡ,
tôi mꢊi ñꢇm sơ qua thôi cũng ñã thꢓy có ñꢇn gꢠn ba mươi cuꢖn, cꢍ bꢞng tiꢇng Nga và tiꢇng
Đꢝc. Còn có bao nhiêu cuꢖn nꢐa vꢋ hưꢊng dꢥn ñiꢋu trꢛ! Lꢎi có cꢍ nhꢐng cuꢖn atlas vꢋ các
loꢎi bꢅnh ngoài da nꢐa!” [1, tr.72]... Tóm lꢎi, hoàn cꢍnh và ñꢢi tư cꢀa nhân vꢂt “bác sĩ trꢡ”
trong toàn bꢁ tꢂp truyꢅn chꢚ có vꢂy.
Không xưng tên, rꢓt kiꢅm lꢢi, ít bꢆt chuyꢅn, trao ñꢘi vꢊi ngưꢢi này ngưꢢi nꢗ, nhưng
nhân vꢂt “bác sĩ trꢡ” không tꢃn tꢎi như mꢁt cái bóng, mà ý thꢙc rꢉt rõ vꢐ vꢢ trí, vai trò, sꢙ
mꢖnh cꢀa mình ꢏ nơi xa xôi, heo hút, “khꢚ ho cò gáy” này. Công viꢅc bꢂn rꢁn và tꢡ nhꢎt,
lꢈp ñi lꢈp lꢎi tꢊi mꢝc có vꢡ như “tôi” ñã lãng quên cꢞ bꢞn thân, thꢍng hoꢈc “tôi” mꢊi sꢒc
tꢚnh: “Mình trông giꢚng Dmitry Mꢁo Danh quá”, ꢑ tôi bꢦng nghĩ mꢁt cách ngu ngꢖc như
vꢂy” [1; tr.75], nhưng ngay sau ñó lꢎi tꢒ “phꢍn biꢅn”: “Mꢁt khuôn mꢈt xanh xao phꢍn
chiꢇu trong ô kính cꢟa sꢘ ñen sì. Không, mình không hꢋ giꢖng Dmitry Mꢎo Danh, và tôi, như
các vꢛ cũng ñã thꢓy ñꢓy, ñã già dꢈn ñi nhiꢋu... ñã có mꢁt nét nhăn nơi cánh mũi...” [1, tr.82].
Toàn bꢁ sꢒ chú ý, “thꢝc nhꢂn” vꢋ bꢍn thân này không có ý nghĩa như mꢁt sꢒ than vãn,
nó cho thꢓy mꢁt ñiꢋu: Nhân vꢂt ñã thꢓm thía trꢍi nghiꢅm, ñã bꢆt ñꢠu cꢍm thꢓy mꢅt mꢣi
trưꢊc áp lꢒc cꢀa công viꢅc: “trong vòng mꢁt năm, tính cho ñꢇn buꢘi chiꢋu ngày hôm nay,
tôi ñã thăm khám và ñiꢋu trꢛ cho 15 613 bꢅnh nhân. Con sꢖ nꢁi trú là 200 và chꢚ có 6 ca tꢟ
vong” [1, tr.131], thꢇ nên, ñôi khi rꢍnh rꢦi: “Tôi bưꢊc ra chꢦ khác và nhìn vào tꢓm gương
trong nhà hꢁ sinh. Tꢓm gương phꢍn chiꢇu rõ nhꢐng gì mà nó vꢥn tꢕng phꢍn chiꢇu: cái
khuôn mꢈt méo mó cꢀa mꢁt dꢎng thoái hóa không thꢔ chꢖi cãi vꢊi con mꢆt phꢍi như là bꢛ
ñánh bꢠm tím. Nhưng, và ꢏ ñây tꢓm gương không hꢋ có lꢦi, trên má phꢍi thì nhꢧn nhꢙi như
sàn gꢦ mà trên ñó có thꢔ khiêu vũ ñưꢌc, còn trên má trái vꢥn còn nguyên ñám lông măng
rꢂm tua tꢀa màu hung” [1, tr.124]. Song, nhꢐng chi tiꢇt miêu tꢍ cꢙ thꢔ như vꢂy cũng không
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 11/2016
51
làm bꢝc chân dung tꢒ hꢗa cꢀa “tôi” và ngay cꢍ nhꢐng ngưꢢi bꢅnh mà tôi cꢠn quan sát, theo
dõi ñꢔ chꢐa trꢛ bꢊt ñi sꢒ mꢢ nhꢎt. Thꢒc tꢇ là “tôi” không chú ý ñꢇn mình, “tôi” chꢚ chú ý
ñꢇn ngưꢢi bꢅnh; nhưng ngay cꢍ khi ñó, “tôi” cũng chꢚ tꢂp trung vào các triꢅu chꢝng, biꢔu
hiꢅn cꢀa bꢅnh tꢂt ñꢔ chꢄn ñoán, chꢐa trꢛ chꢝ không mꢓy quan tâm tꢊi chân dung, diꢅn mꢎo,
tên tuꢘi cꢀa các bꢅnh nhân.
Trong truyꢅn thꢝ ba Cái cꢇ hꢂng bꢜng thép, có sꢒ miêu tꢍ cꢂn cꢍnh, bꢅnh nhân là
“mꢁt ñꢝa bé gái chꢕng ba tuꢘi (...) nhꢐng lꢗn tóc quăn tꢒ nhiên, óng ánh như lúa mì chín
vàng. Đôi mꢆt xanh, mꢏ to, ñôi má hꢃng như má búpꢑbê. (...). Chꢚ có mꢁt khꢖi mꢢ ñꢙc kỳ
quꢈc ꢏ sát ñáy mꢆt cꢀa ñꢝa bé, và tôi hiꢔu ngay rꢞng ñó là nꢦi hãi hùng ñꢇn hoꢍng loꢎn,
tuyꢅt vꢗng ꢑ ñꢝa bé không thꢔ thꢏ ñưꢌc. Nó sꢉ chꢇt sau mꢁt tiꢇng ñꢃng hꢃ nꢐa, chꢆc chꢆn
như vꢂy” – (...). Cái hõm nhꢣ trên cꢘ hꢗng ñꢝa bé cꢝ thꢙt xuꢖng theo mꢦi nhꢛp thꢏ, nhꢐng
ñưꢢng gân nꢘi phꢃng lên, sꢆc mꢈt ñꢝa bé chuyꢔn dꢠn tꢕ hꢃng hào sang tím tái” [1,
tr.123]..., nhưng phꢍi ñꢇn cuꢖi truyꢅn, khi mꢗi viꢅc ñã kꢇt thúc tꢖt ñꢤp, ta mꢊi biꢇt tên ñꢝa
bé gái ꢓy là Lidka. Truyꢅn cuꢖi cùng ꢑ Bãi sao ꢑ, kꢔ vꢋ bꢅnh sꢖt phát ban, cũng như vꢂy.
Chân dung cꢍ gia ñình bꢅnh nhân trꢡ và nhꢐng ngưꢢi nꢞm viꢅn có ñưꢌc “kꢔ”, ñưꢌc phác
hꢗa, nhưng không ñꢀ ñꢔ hình dung rõ ràng vꢋ tꢕng nhân vꢂt: “Mꢁt tháng ñã trôi qua... (...).
Trên nhꢐng giưꢢng bꢅnh vꢥn nhꢐng tꢓm vꢍi ga sꢢn mòn (...). Tóm lꢎi, ñó là mꢁt sꢒ nghèo
nàn ñáng thương ngꢂp chìm trong tuyꢇt trꢆng. (...) tâm hꢃn tôi ñã thanh thꢍn hơn rꢓt nhiꢋu ꢑ
trong cái căn nhà ngang ꢓy ñã có tꢊi bꢄy bꢅnh nhân nam và năm bꢅnh nhân nꢐ nꢞm ñiꢋu
trꢛ. Và cꢝ mꢦi ngày, trưꢊc mꢆt tôi, nhꢐng mꢞng nꢚt ban dày ñꢡc như nhꢆng bãi sao ꢓy cꢝ
dꢠn biꢇn mꢓt...” [1, tr.145].
Như thꢇ, thu hút sꢒ quan tâm trưꢊc tiên cꢀa “bác sĩ trꢡ” không phꢍi bꢍn thân ngưꢢi
bꢅnh mà là các “tình huꢖng bꢅnh hꢗc”. Điꢋu này thꢔ hiꢅn tính ñꢈc thù nghꢋ nghiꢅp cꢀa
Bulgakov và mꢁt sꢖ nhà văn xuꢓt thân tꢕ ngành y như ông: quan sát tꢚ mꢚ, ghi chép cꢙ thꢔ
diꢜn biꢇn bꢅnh lí cꢀa bꢅnh nhân theo kiꢔu lꢂp hꢃ sơ bꢅnh án. Song sꢒ khác nhau giꢐa
Bulgakov – bác sĩ vꢊi Bulgakov – nhà văn nꢞm ꢏ chꢦ: sꢒ quan tâm, yêu thương bꢅnh nhân,
cái mà ngưꢢi ta thưꢢng gꢗi là “lương y” hay “y ñꢝc” thông thưꢢng cꢀa mꢁt bác sĩ ñã
nhưꢢng chꢦ cho nhꢐng trăn trꢏ vꢋ tình thꢇ và kꢇt cꢙc sꢖ phꢂn cꢀa ngưꢢi bꢅnh, ñiꢋu mà chꢚ
có ꢏ các nhà văn hay nhꢐng ngưꢢi “ưu thꢢi mꢥn thꢇ” như A.Chekhov, M.Gorky hay Lꢦ
Tꢓn. Nꢦi ñau thꢔ xác không khó chꢐa trꢛ bꢞng nꢦi ñau tinh thꢠn. Vì thꢇ, ñan xen trong ghi
chép diꢜn biꢇn bꢅnh tình cꢀa mꢦi bꢅnh nhân là nhꢐng cꢍm nhꢂn, ý nghĩ riêng, là sꢒ “ñꢖi
thoꢎi” vꢊi chính bꢍn thân mình cꢀa bác sĩ – nhà văn trꢡ. Nhꢂn xét vꢋ ñiꢋu này, nhà nghiên
cꢝu M.O.Gudkova viꢇt: “Là mꢁt ngưꢢi nꢆm vꢐng nhꢐng tiêu chuꢄn cꢀa ngôn ngꢐ viꢇt,
Bulgakov ñã cꢠm bút như mꢁt nhà văn bꢓt ñꢆc dĩ. Ý thꢝc vꢋ nghiꢅp văn tiꢋm tàng cꢀa mꢁt
bác sĩ nông thôn Nga (ví dꢙ như Chekhov và Veresaev) hiꢅn hꢐu trong ý ñꢃ tác giꢍ và
52
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
trong tâm thꢝc ngưꢢi ñꢗc. Nhân vꢂt trung tâm cꢀa Bút kí cꢊa mꢃt bác sĩ trꢒ không kꢔ
chuyꢅn (như các nhân vꢂt cꢀa N.Leskov), mà miêu tꢍ các sꢒ kiꢅn vꢊi kꢨ năng cꢀa mꢁt nhà
văn. Đó là câu chuyꢅn hꢃi cꢖ cꢀa nhà văn vꢋ quá khꢝ cꢀa mꢁt bác sĩ” [1, tr.555].
Sꢝc hoꢎt ñꢁng cꢀa tuꢘi trꢡ, nghꢛ lꢒc, kiꢇn thꢝc chuyên môn ñã giúp nhân vꢂt vưꢌt qua
sꢒ thiꢇu tꢒ tin, thiꢇu kinh nghiꢅm, vưꢌt qua sꢒ ñơn ñꢁc trong nghꢋ nghiꢅp (anh rꢓt mong
cꢓp trên ñiꢋu ñꢁng thêm cho mꢁt bác sĩ và ít nhꢓt mꢁt y tá nꢐa), vưꢌt qua ngưꢩng dân trí
quá thꢓp cꢀa vùng sâu vùng xa. Tꢓt cꢍ nhꢐng ñiꢋu này ñã giúp cho nhân vꢂt ñꢝng vꢐng
trong cuꢁc ñꢓu tranh gay go quyꢇt liꢅt giꢐa hoàn cꢍnh và mꢎng sꢖng cꢀa bꢅnh nhân. Sꢝ
mꢅnh cꢀa ngưꢢi bác sĩ này không chꢚ là chꢐa trꢛ bꢅnh tꢂt mà còn là mang nhꢐng kiꢇn thꢝc
y hꢗc sơ ñꢪng ñꢇn cho nhꢐng ngưꢢi nông dân lꢎc hꢂu, tăm tꢖi. Cái nghĩa vꢙ chuyên môn –
cꢝu ngưꢢi hay ít ra là làm giꢍm nhꢤ nhꢐng ñꢊn ñau vꢂt lí – ñã biꢇn thành nghĩa vꢙ nhân
văn cao cꢍ; và cái nghĩa vꢙ này ñã che phꢀ nhꢐng ưꢊc muꢖn cá nhân còn lꢎi: ngưꢢi bác sĩ
trꢡ không có lꢓy “mꢁt phút nhàn rꢦi”, hàng ngày “trꢏ vꢋ nhà vào lúc 9 giꢢ tꢖi... không
muꢖn ăn, không muꢖn uꢖng, không muꢖn ngꢀ. Không muꢖn ñiꢋu gì khác ngoài viꢅc xin
ñꢕng có ai ñꢇn gꢗi tôi ñi ñꢩ ñꢡ. Trong có hai tuꢠn lꢜ mà có ñꢇn 5 lꢠn, theo nhꢐng con
ñưꢢng ñꢠy tuyꢇt phꢀ, ngưꢢi ta ñꢇn chꢏ tôi ñi ñꢔ thꢒc hiꢅn nhꢐng ca ñꢩ ñꢡ” [1, tr.100]. Sꢒ
phàn nàn này không phꢍn ánh rꢞng anh lo lꢆng vì sꢌ không hoàn thành nhiꢅm vꢙ. Trong
nhꢐng thꢢi khꢆc hiꢔm nghèo, lòng dũng cꢍm, sꢒ quyꢇt ñoán ñã giúp vꢛ bác sĩ ñưa ra nhꢐng
quyꢇt ñꢛnh dũng cꢍm, táo bꢎo, kꢛp thꢢi cꢝu ñưꢌc tính mꢎng ngưꢢi bꢅnh. Có thꢔ nói, tài
năng, lòng dũng cꢍm, tinh thꢠn trách nhiꢅm và tâm trꢎng băn khoăn, luôn muꢖn tìm kiꢇm
mꢁt ñiꢋu gì ñó lꢊn lao, cao cꢍ hơn – ñó là nhꢐng phꢄm chꢓt nghꢋ nghiꢅp và phꢄm chꢓt con
ngưꢢi ñáng quí ꢏ nhân vꢂt bác sĩ trꢡ cꢀa Bulgakov. Chính ñiꢋu này ñã nên sꢒ khác biꢅt cho
nhân vꢂt cꢀa ông.
2.2. Kiꢊu nhân vꢆt bác sĩ trong sáng tác cꢇa Bulgakov
Cũng Viꢅn sĩ P.Nicolaev (1924 ꢑ 2007) ñã khꢪng ñꢛnh: “Bút kí cꢊa mꢃt bác sĩ trꢒ
không phꢍi là nhꢂt kí, cũng không phꢍi bút kí, chúng có chꢓt cꢀa các truyꢅn ngꢆn, nhưng,
cũng như ꢏ các tác phꢄm quan trꢗng vꢋ sau cꢀa Bulgakov, yꢇu tꢖ tꢒ truyꢅn cꢍm thꢓy rꢓt
rõ”. Bulgakov ñã có mꢁt sáng tꢎo ñꢁc ñáo, (dꢙng ý rõ rꢅt) khi ông xây dꢒng hình tưꢌng
ngưꢢi kꢔ chuyꢅn và nhân vꢂt là mꢁt. Toàn bꢁ bꢍy truyꢅn ñꢋu ñưꢌc bꢆt ñꢠu bꢞng ngôi thꢝ
nhꢓt, nhân vꢂt xưng “tôi” tꢒ kꢔ vꢋ mình – vꢋ tꢓt cꢍ nhꢐng chuyꢅn mà mình ñã ñích thân
tham gia, ñã xꢍy ra vꢊi mình. Đây là kiꢔu ngưꢢi kꢔ chuyꢅn bên trong vꢊi ñiꢔm nhìn cꢖ
ñꢛnh, nó thuyꢇt phꢙc bꢎn ñꢗc hoàn toàn vꢋ tính chân xác cꢀa câu chuyꢅn. Trong viꢅc
chuyꢔn tꢍi trꢐ tình thì trꢠn thuꢂt tꢕ ngôi thꢝ nhꢓt không phꢍi là ñiꢋu kiꢅn duy nhꢓt quyꢇt
ñꢛnh ñꢇn tính trꢐ tình, nhưng trong trưꢢng hꢌp Bút kí cꢊa mꢃt bác sĩ trꢒ thì trꢠn thuꢂt tꢕ
ngôi thꢝ nhꢓt là ñiꢋu kiꢅn ñꢀ ñꢔ thꢒc hiꢅn viꢅc này. Bꢞng viꢅc sꢟ dꢙng ngôi thꢝ nhꢓt,
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 11/2016
53
ngưꢢi kꢔ chuyꢅn – nhân vꢂt chính có cơ hꢁi ñưꢌc mꢁt mình mꢁt lãnh ñꢛa, toàn quyꢋn và
thꢣa sꢝc kꢔ chuyꢅn, miêu tꢍ, bày tꢣ cꢍm xúc, suy nghĩ, tâm tư sâu xa và lꢆng ñꢗng cꢀa
mình vꢋ mꢗi vꢓn ñꢋ cꢀa cuꢁc sꢖng – nhꢐng vꢓn ñꢋ chꢓt chꢝa trong tâm can, ñꢃng thꢢi vꢥn
ñꢍm bꢍo tính khách quan và trung thꢒc. Chính ñiꢋu này khiꢇn tꢂp truyꢅn như mꢁt sꢒ giãi
bày, mꢁt sꢒ trꢍi lòng hơn là viꢅc ñi sâu trꢠn thuꢂt, miêu tꢍ các sꢒ kiꢅn, cꢖt truyꢅn, tính cách
thông thưꢢng. Bꢎn ñꢗc cꢍm nhꢂn rõ tính xuyên suꢖt cꢀa mꢁt cꢖt truyꢅn nhꢤ nhàng, tinh tꢇ
và sâu lꢆng. Không xây dꢒng nhꢐng cꢖt truyꢅn phꢝc tꢎp, nhiꢋu tình tiꢇt ñan xen, chꢃng
chéo, không ñꢈt trꢗng tâm vào viꢅc miêu tꢍ nhꢐng tình huꢖng gay cꢓn, ñꢁt phá, nghꢤt thꢏ,
Bulgakov tꢎo ra mꢁt mꢎch truyꢅn man mác, lꢆng sâu và thꢓm thía, dꢥn dꢆt ngưꢢi ñꢗc vào
thꢇ giꢊi nꢁi tâm phꢝc tꢎp và phong phú cꢀa “bác sĩ trꢡ”. Đây là ñiꢋu khiꢇn tꢂp truyꢅn, tuy
thuꢁc thꢔ loꢎi tꢒ sꢒ, nhưng vꢥn cꢝ vưꢌt ra khꢣi khuôn khꢘ cꢀa thꢔ loꢎi ꢓy mà tràn sang ñꢛa
hꢎt cꢀa trꢐ tình.
Kiꢔu nhân vꢂt bác sĩ, mꢖi quan hꢅ giꢐa bác sĩ – ngưꢢi bꢅnh; ñꢛa ñiꢔm cꢀa hành ñꢁng
(bꢅnh xá – bꢅnh viꢅn tâm thꢠn), cꢖt truyꢅn (liên quan ñꢇn các loꢎi bꢅnh tꢂt và giꢓc mơ)...
trong Bút kí cꢊa mꢃt bác sĩ trꢒ còn tiꢇp tꢙc ñưꢌc phát triꢔn lên nhꢐng tꢠm cao mꢊi trong
các sáng tác tiꢇp theo cꢀa nhà văn. Tꢕ mꢁt bác sĩ trꢡ (chưa hꢋ có kinh nghiꢅm, mꢊi tꢖt
nghiꢅp ñꢎi hꢗc), ta lꢠn lưꢌt gꢈp nhꢐng biꢇn thꢔ khác, nhꢐng “phiên bꢍn ñꢢi cao” cꢀa kiꢔu
nhân vꢂt này. Trong Nhꢆng quꢞ trꢙng ñꢢnh mꢖnh (1925), ñó là hình ꢍnh giáo sư ñꢁng vꢂt
hꢗc – viꢅn trưꢏng Persicov, “mꢁt nhà bác hꢗc siêu thꢈng” [3, tr.33]. Trong Trái tim chó
(1925), ñó là giáo sư Preobrazenski ꢑ nhà giꢍi phꢥu thiên tài, “ngưꢢi sꢖ mꢁt không chꢚ ꢏ
Moskva, mà cꢍ ꢏ London và Oxford nꢐa” [3, tr.309]. Còn trong tác phꢄm cuꢖi cùng – kiꢅt
tác Nghꢖ nhân và Margarita, ngưꢢi ñꢗc hân hꢎnh ñưꢌc “tiꢇp xúc” vꢊi vꢛ bác sĩ “khꢍ kính”
St’ravinski ꢑ “con ngưꢢi chꢀ chꢖt cꢀa bꢅnh viꢅn này” [3, tr.493], mꢁt bꢅnh viꢅn tâm thꢠn,
mꢁt “nhà thương ñiên” ꢏ Moskva...
Trong nhꢐng tác phꢄm kꢇ tiꢇp này, hình tưꢌng ngưꢢi bác sĩ thuꢠn nhꢓt, ñꢁc lꢂp ñã bꢛ
phꢝc tꢎp hóa theo thꢢi gian, trꢏ thành mꢁt cꢓu phꢠn quan trꢗng cꢀa nhꢐng hình tưꢌng lꢊn
hơn mang tính triꢇt hꢗc, tư tưꢏng, thꢄm mꢨ phꢘ quát tương tꢒ hình tưꢌng ngôi nhà, sꢒ yên
bình, nghĩa vꢙ, cái thiꢅn, cái ác... Bác sĩ N. trong Nhꢆng cuꢃc phiêu lưu kỳ lꢁ cꢊa mꢃt bác
sĩ; bác sĩ ꢑ ngưꢢi bꢍo vꢅ ꢑ ngưꢢi bꢅnh Alexei Turbin trong Bꢁch vꢖ; giáo sư Persicov và
tiꢇn sĩ Ivanov trong Nhꢆng quꢞ trꢙng ñꢢnh mꢖnh; giáo sư Preobrazenski và cꢁng sꢒ cꢀa
ông, bác sĩ Bormental trong Trái tim chó; bác sĩ ꢑ kꢡ sát nhân Iasvin trong Tôi giꢈt ngưꢀi,
bác sĩ ꢑ ngưꢢi bꢅnh ꢑ kꢡ tꢒ sát Bomgard và Poliakov trong Morphin..., tꢓt cꢍ ñꢋu bꢛ xô ñꢄy
vào vòng xoáy cꢀa cuꢁc nꢁi chiꢇn huynh ñꢅ tương tàn và cꢖ tìm cách thoát ra khꢣi nó. Sꢒ
phꢝc tꢎp ꢓy thꢔ hiꢅn rõ nhꢓt trong Trái tim chó, Tôi giꢈt ngưꢀi, Morphin, Nghꢖ nhân và
Margarita... Giáo sư Preobrazenski ñã không còn không mꢓy chú tâm vào công viꢅc chꢐa
54
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
trꢛ, cái mà ông say mê theo ñuꢘi bây giꢢ là mꢁt thí nghiꢅm khoa hꢗc mang mꢁt tꢠm vóc,
chiꢋu kích khác: “Tôi quan tâm ñꢇn mꢁt ñiꢋu hoàn toàn khác kia, vꢐ Ưu sinh hꢂc, vꢐ viꢖc
làm cho giꢚng ngưꢀi trꢘ nên tꢚt hơn” [3, tr.312]. Qua hình tưꢌng Preobrazenski, ngưꢢi ñꢗc
nhꢂn thꢓy rõ tꢓt cꢍ nhꢐng nét tính cách phꢝc tꢎp, ñꢖi nghꢛch nhau: bác sĩ ꢑ nhà bác hꢗc ꢑ
nhà nghiên cꢝu ꢑ hiꢅp sĩ ꢑ nhà pháp thuꢂt ꢑ kꢡ giꢇt ngưꢢi... Cuꢁc ñꢖi thoꢎi bên trong cꢀa vꢛ
bác sĩ trꢡ (sꢒ vꢂt lꢁn, giꢞng xé giꢐa hai con ngưꢢi ñꢖi nghꢛch, giꢐa tinh thꢠn trách nhiꢅm và
sꢝ mꢎng cao cꢍ cꢀa nghꢋ thꢠy thuꢖc...) trong Bút kí cꢊa mꢃt bác sĩ trꢒ ñã phát triꢔn thành
cuꢁc ñꢓu tranh ñꢖi kháng giꢐa cái Thiꢅn và cái Ác trong Nghꢖ nhân và Margarita. Điꢋu ñó
ñưꢌc thꢔ hiꢅn mꢁt cách khái quát trong lꢢi ñꢋ tꢕ ñưꢌc lꢓy tꢕ Faust cꢀa Goethe: “...Vꢂy thꢇ
anh là cái gì ñã chꢝ? Là mꢁt phꢠn cꢀa cái uy lꢒc nꢗ. Nó luôn mong ñiꢋu dꢏ và luôn tꢎo
ñiꢋu hay” [9, tr.104], (Đoàn Tꢟ Huyꢇn dꢛch: “... thꢇ rꢖt cuꢁc, ngươi là ai? – Ta là mꢁt phꢠn cꢀa
cái sꢝc mꢎnh vꢖn muôn ñꢢi muꢖn ñiꢋu ác nhưng muôn ñꢢi làm ñiꢋu ích lꢌi” [3, tr.339].
Như thꢇ, Bulgakov ñã không chꢚ cho thꢓy xu thꢇ, khꢍ năng, viꢜn cꢍnh không thꢔ lưꢢng
trưꢊc mà còn dꢒ báo, tiên ñoán nhꢐng biꢇn cꢖ cũng như kì tích, phát kiꢇn cꢀa y hꢗc nhân
loꢎi thꢇ kꢚ XX, ñiꢋu mà trưꢊc ñây và ngay cꢍ nhꢐng năm 30 ngưꢢi ta vꢥn coi là hoang
ñưꢢng. Ý chí, nhiꢅt huyꢇt, tài năng và ưꢊc nguyꢅn cꢀa ngưꢢi bác sĩ trong viꢅc cꢝu chꢐa
hay ít ra là làm giꢍm nhꢤ nhꢐng ñꢊn ñau, tꢂt bꢅnh cꢀa con ngưꢢi trong thꢢi ñiꢔm ñó ñã gꢈp
phꢍi nhꢐng khó khăn mang bꢍn chꢓt khác và trên mꢁt cꢓp ñꢁ khác. Phát minh cꢀa giáo sư
Persicov (mà so vꢊi ông, “các nhân vꢕt cꢊa Wells <...> chꢎ là nhꢆng gã lùn tꢢt” [3, tr.54]
ñã bꢛ cưꢩng ñoꢎt và sꢟ dꢙng cho mꢁt mꢙc ñích khác, vꢁi vã, quan liêu, ngu dꢖt và ñꢠy
tham vꢗng. Ý tưꢏng cꢀa giáo sư Preobrazenski rꢖt cuꢁc ñã thꢓt bꢎi. Sarikov là mꢁt kꢇt quꢍ
ñau ñꢊn cꢀa mꢁt khꢖi óc và bàn tay tꢠm cꢩ thꢇ giꢊi. Thꢇ nhưng trong Nghꢖ nhân và
Margarita, sꢝc mꢎnh toàn năng cꢀa trí tuꢅ và ý chí ñã ñưꢌc thꢔ hiꢅn trong viꢅc bóc trꢠn
chân tưꢊng cꢀa nhà ꢍo thuꢂt ñen – Voland. Và cũng trong cuꢖn “di chúc nghꢅ thuꢂt” này,
bꢍn chꢓt ñích thꢒc cꢀa nhân vꢂt chính xuyên suꢖt toàn bꢁ sꢒ nghiꢅp sáng tác cꢀa Bulgakov
ñưꢌc bꢁc lꢁ hoàn toàn và ñꢠy ñꢀ. Mꢖi liên hꢅ giꢐa bác sĩ và ngưꢢi bꢅnh, giꢐa ngưꢢi chꢐa
bꢅnh và kꢡ ñưꢌc chꢐa bꢅnh, ꢑ ñiꢋu mà Bulgakov nhꢓn ñi nhꢓn lꢎi trong toàn bꢁ 7 truyꢅn
ngꢆn cꢀa Bút kí cꢊa mꢃt bác sĩ trꢒ nay ñưꢌc khꢪng ñꢛnh lꢎi mꢁt lꢠn nꢐa, cuꢖi cùng và mãi
mãi: Nghꢅ nhân – tác giꢍ cuꢖn tiꢔu thuyꢇt lꢛch sꢟ vꢋ Ponti Pilat – mꢊi là vꢛ bác sĩ tinh thꢠn
ñích thꢒc.
Căn bꢅnh nan y mà Nghꢅ nhân ñã chꢐa khꢣi cho nhà thơ “vô thꢠn” Ivan Bezdomny, và
nói chung, cho cꢍ mꢁt “tꢠng lꢊp trên ꢑ các nhà trí thꢝc, quꢍn lý quan liêu cꢀa xã hꢁi ꢑ chính
là thái ñꢁ ñꢁc tôn, cꢒc ñoan trong tư tưꢏng, là chꢀ nghĩa kinh viꢅn giáo ñiꢋu, là sꢒ ñꢖ kꢫ và
căm thù ñꢖi vꢊi tꢠng lꢊp trí thꢝc giàu ý tưꢏng và ñam mê sáng tꢎo ꢑ mꢁt căn bꢅnh thuꢁc vꢋ
ý thꢝc thꢖng trꢛ, tư tưꢏng cꢠm quyꢋn, mꢁt thꢝ hꢅ quꢍ tai hꢎi cꢍn trꢏ sꢒ phát triꢔn cꢀa tiꢇn
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 11/2016
55
bꢁ xã hꢁi và văn minh nhân loꢎi. “Bungacꢖp quan tâm ñꢈc biꢅt tꢊi sꢖ phꢂn ngưꢢi trí thꢝc,
quý tꢁc vꢋ tâm hꢃn. Đꢗc Nghꢖ nhân và Margarita ít nhꢓt bꢎn ñꢗc có thꢔ thꢓy ba lꢊp nghĩa:
nhꢐng chuyꢅn ꢚ eo trong sinh hoꢎt phàm tꢙc ꢏ Matxcơva nhꢐng năm 30; sáng tꢎo nghꢅ
thuꢂt và sꢖ phꢂn nghꢅ sĩ, quan hꢅ giꢐa nghꢅ sĩ vꢊi quyꢋn lꢒc; quan hꢅ giꢐa tình thương và
nghĩa vꢙ, giꢐa thiꢅn và ác, tình ngưꢢi và bꢎo lꢒc <...>. Gꢓp sách lꢎi, ta xót xa cho sꢖ phꢂn
nghꢅ sĩ và vꢥn như còn nghe thꢓy tiꢇng thꢏ dài cꢀa tác giꢍ khi lòng ông phân vân giꢐa tha
thꢝ và trꢕng phꢎt. Chꢍ lꢉ ꢏ cõi vĩnh hꢞng nghꢅ sĩ vꢥn “chưa xꢝng ñáng ñưꢌc hưꢏng ánh
sáng, anh ta chꢚ xꢝng ñáng hưꢏng sꢒ thanh thꢍn?” [5, tr.361].
Có thꢔ nói, dꢓu ꢓn tꢒ sꢒ tꢒ thuꢂt cꢀa các nhân vꢂt bác sĩ trong hꢠu hꢇt các sáng tác sau
này cꢀa Bulgakov ñã mꢢ nhꢎt dꢠn bꢏi nó ñưꢌc xây dꢒng theo hưꢊng tꢘng hòa bꢍn chꢓt cꢀa
các phꢎm trù, quan niꢅm trái ngưꢌc nhau vꢋ cuꢁc sꢖng và cái chꢇt, vꢋ thiên ñưꢢng và ñꢛa
ngꢙc, vꢋ ánh sáng và bóng tꢖi, vꢋ cái thiꢅn và cái ác. Trong Morphin, tính tꢘng hòa cꢀa
hình tưꢌng ñưꢌc thꢔ hiꢅn qua viꢅc nhân vꢂt chính ꢑ bác sĩ, ngưꢢi tꢒ nguyꢅn trꢏ thành con
bꢅnh nghiꢅn morphin; tꢒ quan sát, theo dõi tình trꢎng bꢅnh tꢂt và quá trình trꢛ liꢅu cꢀa
chính mình. Trong Nghꢖ nhân và Margarita, hình tưꢌng nhân vꢂt bác sĩ và motif cꢝu chꢐa,
chꢐa trꢛ, làm lành vꢇt thương... ñưꢌc nhꢂn thꢝc, lý giꢍi trên mꢁt cꢓp ñꢁ khác, cao hơn trong
hꢅ thꢖng các vꢓn ñꢋ ñꢎo ñꢝc – triꢇt hꢗc thꢄm mꢨ quan trꢗng. St’ravinski, Chúa quꢬ Voland
và ñoàn tuỳ tùng, thꢂm chí cꢍ nhà “triꢇt hꢗc lang thang” Ieshua HaꢑNozri cũng là bác sĩ.
Chꢝc năng chꢐa trꢛ, cꢝu rꢦi ñã thuꢁc vꢋ nhꢐng ngưꢢi ñꢎi diꢅn cao nhꢓt cꢀa nhꢐng thꢇ lꢒc
tꢖi cao trong thꢇ giꢊi ánh sáng và bóng tꢖi, cꢀa cái thiꢅn và cái ác. Nꢇu như trong Trái tim
chó, bác sĩ Preobrazenski ñưꢌc miêu tꢍ vꢕa giꢖng như mꢁt nhà pháp thuꢂt, mꢁt “ông tiên
tóc bꢎc”: “con chó (Sarik) ñꢝng dꢂy trên hai chân sau và làm mꢁt cꢟ chꢚ gì ñó giꢖng như
sꢗ bái lꢁy Philip Philipovich” [3, tr.209], vꢕa giꢖng mꢁt kꢡ bꢛ buꢁc tꢁi giꢇt ngưꢢi (“theo
lꢢi buꢁc tꢁi, Preobrazenski <...> ñã giꢈt Trưꢏng tiꢔu ban làm sꢎch thành phꢖ <...>
Poligraph Poligraphovich Sarikov” [3, tr.334]; thì trong Nghꢖ nhân và Margarita, nhà
pháp thuꢂt và kꢡ giꢇt ngưꢢi lꢎi chính là ngưꢢi chꢐa trꢛ. Như hai mꢈt cꢀa mꢁt vꢓn ñꢋ,
phương thꢝc chꢐa bꢅnh ꢏ ñây thưꢢng bꢛ phê phán bꢏi nó có khꢍ năng chꢐa lành bꢅnh
nhưng cũng có thꢔ gây ra nꢦi ñau ñꢊn tiꢇp theo; nói rõ hơn, chính kꢡ bꢛ mang tiꢇng làm
ñiꢋu ác, tác nhân gây ra mꢗi sꢒ xáo trꢁn lꢎi dùng chính cái ác ñꢔ chꢐa trꢛ bꢅnh tꢂt cho con
ngưꢢi. Trong Morphin, cái dùng ñꢔ chꢐa bꢅnh là thuꢖc, nhưng morphin cũng trꢏ thành chꢓt
ñꢁc giꢇt ngưꢢi vì nó, dꢠn dà, tꢎo nên nhꢐng cơn nghiꢅn giꢇt dꢠn giꢇt mòn con ngưꢢi. Còn
trong Nghꢖ nhân và Margarita, viꢅc chꢐa trꢛ không ñơn giꢍn là giꢍi thoát con ngưꢢi khꢣi
nꢦi ñau ñꢊn sinh hꢗc, mà là cꢝu rꢦi, là tiêu diꢅt cái ác, căn nguyên cꢀa mꢗi “bꢅnh tꢂt” ꢄn
náu trong thꢪm sâu tâm hꢃn con ngưꢢi, bꢞng chính cái ác. Đây là mꢁt trong sꢖ nhꢐng thꢔ
nghiꢅm, băn khoăn, trăn trꢏ, day dꢝt khôn nguôi cꢀa bꢂc tiꢋn bꢖi F.Dostoievsky. Còn nhꢊ
trong Trái tim chó, nhà văn ñã không phꢍi “vô tình” khi mưꢌn lꢢi nhân vꢂt, buông ra các
56
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
lꢢi giáo huꢓn thiꢇu thꢒc tꢇ, hoang tưꢏng và mơ hꢃ: “Không ñưꢌc ñánh roi ai cꢍ, ꢑ Philip
Philipovich nghiêm khꢆc nói. <...> Vꢊi con ngưꢢi cũng như vꢊi ñꢁng vꢂt, chꢚ có thꢔ tác
ñꢁng bꢞng lꢀi khuyên bꢞo mà thôi” [3, tr.224].
Tính ñꢖi nghꢛch cꢀa Voland và Ieshua HaꢑNotx’ri ñưꢌc thꢔ hiꢅn trong viꢅc sꢟ dꢙng
các hình thꢝc, phương tiꢅn, công cꢙ khác nhau ñꢔ ñꢎt ñưꢌc mꢙc ñích. “Kꢡ cꢠm ñꢠu thꢇ giꢊi
cái Ác” [8, tr.80] ñã sꢟ dꢙng quyꢋn lꢒc cꢀa cái ác ñꢔ trꢕng phꢎt nhꢐng biꢔu hiꢅn cꢀa tꢁi ác
tràn lan trong ñꢢi sꢖng xã hꢁi và nꢞm sâu trong mꢦi con ngưꢢi; còn “Chúa Trꢢi” Ieshua
HaꢑNotx’ri ñã gꢆng gưꢌng ñánh thꢝc cái thiꢅn, cꢍm hóa nhꢐng kꢡ ác bꢞng sꢒ tꢕ tâm. Tuy
nhiên, sꢒ bꢓt lꢒc cꢀa các “ý niꢅm tuyꢅt ñꢖi” ñã ñưꢌc làm sáng tꢣ. Khái niꢅm và hꢅ thꢖng
liꢅu pháp “chꢐa trꢛ” cũ cꢀa y hꢗc ñã khác xưa, cho dù nó ñã có bưꢊc tiꢇn triꢔn, hòa hꢌp,
ñꢃng nghĩa vꢊi các nguyên tꢆc ñꢎo lý, nhân văn tꢓt yꢇu và không thꢔ thay ñꢘi: tꢁi ác và
hình phꢎt, sꢒ ñày ñꢗa và tha thꢝ... Cuꢖi tác phꢄm, tꢓt cꢍ các nhân vꢂt, dù là ñꢎi diꢅn cꢀa thꢇ
giꢊi ánh sáng hay bóng tꢖi, kꢡ ác hay ngưꢢi lương thiꢅn, ñꢋu thanh thꢍn, bꢏi hꢗ, bꢞng mꢁt
cách nào ñó, hay theo mꢁt sꢒ lí giꢍi, biꢅn minh nào ñó cꢀa nhân sinh, ñã làm trꢗn “bꢘn
phꢂn” trong khꢍ năng, mꢝc ñꢁ, hoàn cꢍnh, tình thꢇ cꢀa mình.
3. KꢋT LUꢌN
Chiꢇm vꢛ trí ñꢈc biꢅt trong sáng tác cꢀa Bulgakov, hình tưꢌng nhân vꢂt bác sĩ ñã có sꢒ
vꢂn ñꢁng, phát triꢔn không ngꢕng, tꢕ chân dung, diꢅn mꢎo bên ngoài ñꢇn bꢍn chꢓt, sꢝ
mꢅnh bên trong. Quá trình phát triꢔn cꢀa hình tưꢌng nhân vꢂt bác sĩ vꢕa cho thꢓy tác ñꢁng
cꢀa nhꢐng vꢠn vũ bão giông thꢢi ñꢎi ñꢇn cuꢁc ñꢢi Bulgakov, vꢕa phꢍn ánh sꢒ tiꢇn triꢔn và
thay ñꢘi sâu sꢆc trong quan niꢅm, tư tưꢏng và tư duy nghꢅ thuꢂt cꢀa ông trong hành trình
tìm kiꢇm, hưꢊng tꢊi các giá trꢛ ñích thꢒc và vĩnh cꢟu cꢀa nhân loꢎi.
TÀI LIꢍU THAM KHꢎO
1. Булгаков М.А. (1992), Собрание сочинений в пяти томах. Tom первый: Записки юного
врача; Белая гвардия; Рассказы; Записки на манжетах. Изд.Художественная
литература, Москва.
2. Benac, H. (2008), Dꢣn giꢞi ý tưꢘng văn chương, (Nguyꢜn Thꢇ Công dꢛch), Nxb Giáo dꢙc, Hà
Nꢁi.
3. Bulgacov Mikhail (1998), Tuyꢑn tꢕp văn xuôi, (Đoàn Tꢟ Huyꢇn dꢛch và giꢊi thiꢅu), Nxb Cꢠu
Vꢃng, Matxcơva, Nxb Tác phꢄm mꢊi, Hà Nꢁi.
4. Nguyꢜn Hꢍi Hà (1992), Thi pháp tiꢑu thuyꢈt L.Tônxtôi, Nxb Giáo dꢙc, Hà Nꢁi.
5. Nguyꢜn Hꢍi Hà (2002), “Nhìn lꢎi văn hꢗc Nga thꢇ kꢬ XX”, Văn hꢂc Nga ꢅ Sꢗ thꢕt và cái ñꢟp,
Nxb Giáo dꢙc, Hà Nꢁi.
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 11/2016
57
6. Lê Bá Hán, Trꢠn Đình Sꢟ, Nguyꢜn Khꢆc Phi ñꢃng chꢀ biên (2013), Tꢛ ñiꢑn thuꢕt ngꢆ văn
hꢂc, Nxb Giáo dꢙc, Hà Nꢁi.
7. Vũ Công Hꢍo (2007), “Bàn thêm vꢋ motif và cꢓu trúc motif trong tiꢔu thuyꢇt Nghꢅ nhân và
Margarita cꢀa Bulgakov”, Tꢁp chí Nghiên cꢙu văn hꢂc (6), tr. 60ꢑ76.
8. Cao Bích Vân ꢑ Vũ Công Hꢍo (2009) “Voland và “Phúc âm cꢀa quꢬ Satan” trong “Nghꢅ nhân
và Margarita” cꢀa Mikhail Bulgakov”, Tꢁp chí Khoa hꢂc ꢑ Trưꢢng ĐHSP Hà Nꢁi 2 (7), tr.80ꢑ85.
9. Gꢊt I.V, (1977), Faoꢅxtơ, (Thꢇ Lꢐ ꢑ Đꢦ Ngoꢎn dꢛch), Nxb Văn hꢗc, Hà Nꢁi.
THE IMAGE OF PHYSICIAN – A PROTAGONIST IN WORK
“A YOUNG DOCTOR’S NOTEBOOK” AND CHARACTER OF
PHYSICIAN IN M.A BULGAKOV’S PROSE WORKS
Abstract: M.A.Bulgakov (1891ꢅ1940) was a famous Russian writer in the first half of the
XX century. His first work was “A Young Doctor’s Notebook” including seven short
stories. This work was realistic and autobiographical lyricism. The protagonist – young
doctor become a generalized image, aesthetic philosophy, through the latter composed of
writers.
Keywords: A Young Doctor’s Notebook, the image of protagonist, M.A.Bulgakov
10 trang
15460
Free
Bạn đang xem tài liệu "Hình tượng nhân vật bác sĩ trong "Bút kí của một bác sĩ trẻ" và kiểu nhân vật bác sĩ trong văn xuôi M.Bulgakov", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- hinh_tuong_nhan_vat_bac_si_trong_but_ki_cua_mot_bac_si_tre_v.pdf
