Kiểu kết cấu đồng hiện trong tiểu thuyết Việt Nam từ sau đổi mới 1986 đến nay
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 16/2017
43
KIỂU KẾT CẤU ĐỒNG HIỆN TRONG TIỂU THUYẾT VIỆT NAM
TỪ SAU ĐỔI MỚI 1986 ĐẾN NAY
Đꢀ Tiꢁn Minh1
Trưꢀng THPT Trꢁn Phú (Vĩnh Yên – Vĩnh Phúc)
Tóm tꢂt: Tìm tòi sáng tꢃo cái mꢄi là ñꢅc trưng cꢆa văn chương mꢇi thꢀi ñꢃi. Tiꢈu thuyꢉt
thꢀi kì hꢊu chiꢉn, ñꢅc biꢋt tꢌ sau ñꢍi mꢄi 1986 ñꢉn nay, có nhiꢎu sáng tꢃo trong lĩnh vꢏc
hình thꢐc, ñáng kꢈ nhꢑt là kiꢈu tꢍ chꢐc cꢒt truyꢋn theo kꢉt cꢑu ñꢓng hiꢋn. Bài báo này tìm
hiꢈu hai kiꢈu kꢉt cꢑu ñꢓng hiꢋn cơ bꢔn: ñꢓng hiꢋn không gian – thꢀi gian và ñꢓng hiꢋn
theo dòng hꢓi ꢐc cꢆa nhân vꢊt chính.
Tꢌ khóa: kiꢈu kꢉt cꢑu, thꢆ pháp kĩ thuꢊt, ñꢓng hiꢋn, tiꢈu thuyꢉt Viꢋt Nam ñương ñꢃi
1. ĐꢂT VꢃN Đꢄ
Trong văn xuôi, "ñꢀng hiꢁn là cách viꢂt mà ꢃ ñó lꢄi văn chi tiꢂt, hình tưꢅng (không
gian, thꢄi gian, nhân vꢆt...) ñưꢅc tái hiꢁn hꢇn ñꢈn, trong cùng mꢈt lúc, thông qua ñꢈc thoꢉi
nꢈi tâm và dòng ý thꢊc cꢋa nhân vꢆt (có khi là cꢋa ngưꢄi kꢌ chuyꢁn). Đꢀng hiꢁn ñưꢅc
dùng như mꢈt kĩ thuꢆt kꢂt cꢍu tiꢌu thuyꢂt nhꢎm làm giꢏm bꢐt nhꢑng quy chiꢂu cꢋa không
gian trong thꢄi gian lꢒch sꢓ bꢎng cách gꢅi nhꢐ lꢉi nhꢑng biꢂn cꢔ và hành ñꢈng ñꢀng thꢄi
mà không trình bày mꢔi quan hꢁ nhân quꢏ cꢋa chúng, không phꢕc lꢉi sꢖ phꢊc hꢅp ña thanh
cꢋa hiꢁn thꢖc, tꢉo tính khách quan cho tác phꢗm, góp phꢘn tꢉo nên ñꢙc tính phi thꢄi gian
cꢋa Tiꢌu Thuyꢂt Mꢐi [1].
Như vꢆy, có thꢌ hiꢌu kꢂt cꢍu ñꢀng hiꢁn là cách tꢚ chꢊc song song các bình diꢁn thꢄi
gian hiꢁn tꢉi và quá khꢊ trong mꢉch trꢘn thuꢆt cꢋa tác phꢗm. Theo ñó, nhꢑng không gian
cách xa nhau có thꢌ ñꢙt kꢛ nhau theo mꢈt mꢔi liên hꢁ nào ñó. Kꢂt cꢍu ñꢀng hiꢁn góp phꢘn
dꢜn tꢐi xu hưꢐng giꢏn lưꢅc nhân vꢆt và hiꢁn tưꢅng phân rã cꢔt truyꢁn truyꢛn thꢔng.
Nhà văn có thꢌ phꢔi hꢅp nhiꢛu ñiꢌm nhìn trꢘn thuꢆt, phát huy ưu thꢂ cꢋa ñiꢌm nhìn bên
trong, làm gia tăng chꢍt triꢂt lí, tính trí tuꢁ và giá trꢒ nhân văn cho tác phꢗm. Đây là kiꢌu
kꢂt cꢍu khá phꢚ biꢂn trong các tiꢌu thuyꢂt Viꢁt Nam thuꢈc nhiꢛu thꢌ loꢉi khác nhau tꢝ sau
ñꢚi mꢐi 1986
1
Nhꢆn bài ngày 12.5.2017; gꢓi phꢏn biꢁn, chꢞnh sꢓa và duyꢁt ñăng ngày 20.6.2017
Liên hꢁ tác giꢏ: Đꢇ Tiꢂn Minh; Email: [email protected]
44
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
2. NꢅI DUNG
2.1. Đꢆng hiꢇn không gian ꢈ thꢉi gian
Đꢀng hiꢁn "hai trình tꢖ thꢄi gian" là cách kꢌ chuyꢁn ñan xen quá khꢊ và hiꢁn tꢉi, tuy
có phꢘn ưu tiên hơn cho mꢉch truyꢁn quá khꢊ, nhưng vꢛ cơ bꢏn, cꢏ hai mꢉch truyꢁn ñꢛu
tuân thꢋ trình tꢖ thꢄi gian. Nhꢕng bꢐc tưꢀng lꢖa (Khuꢍt Quang Thꢕy), Cõi ñꢀi hư thꢏc
(Bùi Thanh Minh), Chim én bay (Nguyꢟn Trí Huân), Ăn mày dĩ vãng (Chu Lai) là nhꢑng
tác phꢗm sꢓ dꢕng thành công kiꢌu kꢂt cꢍu này. Đꢀng thꢄi, Mꢇi tác phꢗm văn hꢠc là "mꢈt
không gian ñưꢅc khu biꢁt theo mꢈt cách nào ñó, phꢏn ánh trong cái hꢑu hꢉn cꢋa mình mꢈt
ñꢔi tưꢅng vô hꢉn là thꢂ giꢐi ngoài tác phꢗm". Cho nên, các nhà văn rꢍt chú ý xây dꢖng
không gian trong tác phꢗm, nhꢎm biꢌu ñꢉt "thꢂ giꢐi bên ngoài" rꢈng lꢐn kia.
Kꢂt cꢍu ñꢀng hiꢁn cꢋa Nhꢕng bꢐc tưꢀng lꢖa khá ñơn giꢏn. Chương khꢃi ñꢘu chꢋ yꢂu
là mꢉch truyꢁn trong hiꢁn tꢉi: Ti vi ñưa cáo phó vꢛ cái chꢂt cꢋa tưꢐng Phꢉm Xuân Ban
(Hùng Phong). Giáo sư Trương Đình Lân gꢠi ñiꢁn báo tin cho bꢉn bè và ñꢀng ñꢈi. Ông
nhꢐ lꢉi lꢘn Hùng Phong ñꢂn thăm mình cách ñây ba tháng. Trưꢐc ngày diꢟn ra tang lꢟ
Hùng Phong, mꢠi ngưꢄi tꢛ tꢖu ꢃ nhà giáo sư Lân. Thanh ñưa con trai tꢝ Pháp vꢛ chꢒu tang,
bà quyꢂt ñꢒnh thꢝa nhꢆn Phꢉm Xuân Ban là cha ruꢈt cꢋa con trai mình. Ba phꢘn chính cꢋa
tác phꢗm (tꢝ trang 43 ñꢂn trang 794) kꢌ chuyꢁn trong quá khꢊ. Tuy có xen kꢡ ñôi chút hꢀi
ꢊc hoꢙc vài câu chuyꢁn liên quan ñꢂn cuꢈc sꢔng thꢄi hꢆu chiꢂn cꢋa mꢈt sꢔ nhân vꢆt, nhưng
mꢉch kꢌ chꢋ yꢂu ñưꢅc sꢢp xꢂp theo trình tꢖ thꢄi gian tꢝ lúc nhóm nam sinh lꢐp 10B chuꢗn
bꢒ nhꢆp ngũ và quá trình chiꢂn ñꢍu cꢋa hꢠ cho ñꢂn năm 1976. Phꢘn kꢂt – Trong sꢚ tay cꢋa
chính ꢋy – ghi lꢉi suy nghĩ cꢋa Lương Xuân Báo vꢛ chuyꢁn xꢓ bꢢn mꢈt ngưꢄi lính trinh
sát, vꢛ viꢁc chꢆm kꢂt nꢉp ñꢏng cho Trương Đình Lân, vꢛ thái ñꢈ ñáng chê trách cꢋa Ban
vꢐi Thanh... Có thꢌ nói, kꢂt cꢍu ñꢀng hiꢁn cꢋa Nhꢕng bꢐc tưꢀng lꢖa phù hꢅp vꢐi lꢔi ñánh
giá theo kiꢌu "cái quan ñꢒnh luꢆn" vꢛ Phꢉm Xuân Ban, mꢈt vꢒ tưꢐng tài ba trong viꢁc cꢘm
quân nhưng cũng có không ít khiꢂm khuyꢂt trong cuꢈc sꢔng ñꢄi thưꢄng.
Cõi ñꢀi hư thꢏc kꢌ vꢛ Trꢘn Cꢋng, mꢈt ngưꢄi lính ñã cꢔng hiꢂn trꢠn vꢣn ñꢄi mình cho
sꢖ nghiꢁp chꢔng ngoꢉi xâm cꢋa dân tꢈc. Năm 1965, anh ñi bꢈ ñꢈi, ñꢘu năm 1966 vꢛ phép
mưꢄi ngày và cưꢐi vꢅ. Vꢅ chꢀng ꢃ vꢐi nhau hai ngày, hai ñêm. Năm 1970 ñưꢅc tuyên
dương anh hùng, anh ra Bꢢc báo cáo, tꢉt qua nhà dăm ba ngày "ngày ñi thăm hꢤi hꢠ hàng,
làng xóm, tꢔi tiꢂp khách, chơi bꢄi vꢐi bꢉn bè ñꢂn mưꢄi mꢈt, mưꢄi hai giꢄ khuya. Vꢅ chꢀng
dành cho nhau tính bꢎng giꢄ" [2]. Sau ñó, vꢅ anh sinh ñưꢅc mꢈt cô con gái. Năm 1975 vꢛ
phép mꢈt lꢘn, 1978 lꢉi sang Campuchia ñánh nhau, 1989 anh ñưꢅc ñiꢛu vꢛ làm Huyꢁn ñꢈi
trưꢃng ꢃ quê hương. Không lâu sau anh phát bꢁnh thꢘn kinh, phꢏi vꢛ gia ñình ñiꢛu trꢒ.
Hꢉnh phúc cꢋa vꢅ chꢀng anh "chung quy lꢉi chꢞ có bꢔn chꢑ CĐ và CĐ (chꢄ ñꢅi và chꢒu
ñꢖng)" [2]. Tác phꢗm có hai mꢉch truyꢁn ñan cài chꢙt chꢡ vào nhau. Mꢉch truyꢁn hiꢁn tꢉi
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 16/2017
45
diꢟn ra trong vòng hơn hai tháng, mꢃ ñꢘu bꢎng cơn ñiên cꢋa Trꢘn Cꢋng, kꢂt thúc khi Cꢋng
phát bꢁnh nꢙng. Mꢉch truyꢁn quá khꢊ ñưꢅc kꢌ qua nhꢆt kí Trꢘn Cꢋng và vài ñoꢉn hꢀi ꢊc
khi anh tꢞnh táo, tái hiꢁn khoꢏng thꢄi gian tꢝ lúc Cꢋng nhꢆp ngũ, ñi B rꢀi vꢛ quê cưꢐi vꢅ và
tiꢂp tꢕc vào chiꢂn trưꢄng. Đꢀng hiꢁn bꢎng cách ñꢌ vꢅ con Trꢘn Cꢋng ñꢠc nhꢆt kí cho anh
nghe, tác giꢏ ñã cho nhân vꢆt trꢖc tiꢂp triꢂt luꢆn vꢛ ñꢄi sꢔng hiꢁn tꢉi, vꢛ chiꢂn tranh qua
cuꢈc ñꢔi thoꢉi tư tưꢃng giꢑa hai thꢂ hꢁ cha – con mà vꢜn không gây cꢏm giác nꢙng nꢛ vꢐi
ngưꢄi ñꢠc. Hình thꢊc ñꢀng hiꢁn cũng giúp nhà văn dꢟ dàng hơn khi pha trꢈn chꢍt triꢂt luꢆn
vꢐi chꢍt sꢓ thi và chꢍt bi kꢒch. Có thꢌ nói, Bùi Thanh Minh ñã thành công khi dung hꢅp
nhiꢛu khuynh hưꢐng tiꢌu thuyꢂt chiꢂn tranh trong mꢈt tác phꢗm.
Ăn mày dĩ vãng (Chu Lai) cũng ñan cài hai câu chuyꢁn hiꢁn tꢉi và quá khꢊ. Chuyꢁn
thꢊ nhꢍt là sau chiꢂn tranh mưꢄi sáu năm, ꢃ tuꢚi bꢔn mươi chín, Hai Hùng trꢃ lꢉi miꢛn
Nam tìm sinh kꢂ. Tình cꢄ anh gꢙp mꢈt ngưꢄi ñàn bà sang trꢠng, giám ñꢔc Sꢃ Nông lâm,
rꢍt giꢔng Ba Sương, ngưꢄi yêu cꢋa anh thꢄi chꢔng Mꢥ, ngưꢄi mà chính anh và ñꢀng ñꢈi ñã
chôn cꢍt. Khi buꢈc phꢏi tiꢂp anh, ngưꢄi ñàn bà ꢍy không nhꢆn mình là Ba Sương. Anh tìm
gꢙp lꢉi bꢉn bè cũ ñꢌ tìm ra sꢖ thꢆt. Cuꢔi cùng, anh biꢂt Ba Sương không chꢂt, cô chꢞ bi
thương và ñưꢅc ñꢉi úy Tưꢄng ñưa vꢛ Sài Gòn cꢊu chꢑa. Cô biꢂn thành Tư Lan, chꢔi bꢤ
quá khꢊ hào hùng ñꢌ chꢉy theo nhꢑng tham vꢠng khác. Khi tꢞnh ngꢈ, cô phꢏi trꢏ giá bꢎng
cái chꢂt cꢋa mình. Câu chuyꢁn ñi tìm sꢖ thꢆt vꢛ Tư Lan xꢏy ra trong thꢄi gian khoꢏng hai
tháng. Chuyꢁn thꢊ hai kꢌ vꢛ nhꢑng năm tháng chiꢂn ñꢍu gian nan mà kiêu hùng cꢋa Hai
Hùng và ñꢀng ñꢈi nơi ñꢒa bàn ven ñô Sài Gòn khoꢏng hai mươi năm vꢛ trưꢐc. Trong cuꢈc
chiꢂn ñꢍu ꢍy Hai Hùng và Ba Sương ñã gꢙp, yêu nhau rꢀi mꢍt nhau.
Hai câu chuyꢁn liên quan trꢖc tiꢂp ñꢂn cuꢈc ñꢄi Hai Hùng ñan cài chꢙt chꢡ vào nhau
vào ñꢛu ñưꢅc tꢚ chꢊc theo trình tꢖ thꢄi gian. Chuyꢁn ñi tìm sꢖ thꢆt vꢛ Tư Lan là cái cꢐ cho
nhꢑng hꢀi ꢊc vꢛ chiꢂn tranh khꢔc liꢁt vꢐi bao gương mꢙt bꢉn bè thân thiꢂt trꢃ vꢛ, và cũng
là phꢘn kꢂt thꢖc sꢖ cho mꢔi tình Hùng – Sương. Đꢀng thꢄi nꢂu không có câu chuyꢁn vꢛ
cuꢈc chiꢂn ñꢍu năm xưa thì sꢡ không thꢌ có câu chuyꢁn Ăn mày dĩ vãng mưꢄi sáu năm sau
chiꢂn tranh cꢋa Hai Hùng. Các chương 1, 3, 5, 7 là câu chuyꢁn cꢋa Hai Hùng trong hiꢁn tꢉi
(tính tꢝ lúc di cư vào Nam ñꢂn khi Ba Sương bꢒ chꢂt); các chương 2, 4, 6, 8 là hꢀi ꢊc
cꢋa Hai Hùng vꢛ quá khꢊ chiꢂn tranh; các chương còn lꢉi là sꢖ ñan xen giꢑa quá khꢊ và
hiꢁn tꢉi.
Nhìn tꢚng thꢌ, cꢔt truyꢁn Ăn mày dĩ vãng có ñꢋ bꢔn thành phꢘn chính: thꢢt nút, phát
triꢌn, cao trào, mꢃ nút; ngoài ra còn có thêm phꢘn trình bày và phꢘn vĩ thanh. Phꢘn trình
bày nꢎm ꢃ chương 1. Hai Hùng tꢖ giꢐi thiꢁu vꢛ bꢏn thân mình trong hoàn cꢏnh hiꢁn tꢉi.
Phꢘn thꢢt nút vꢜn nꢎm trong chương 1, bꢢt ñꢘu tꢝ khi Hai Hùng nhꢆn ra Ba Sương, hiꢁn là
giám ñꢔc Tư Lan, tꢉi mꢈt nhà hàng sang trꢠng ꢃ miꢛn Tây. Phꢘn phát triꢌn tꢝ chương 2 tꢐi
46
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
chương 13, là hành trình Hai Hùng ñi tìm sꢖ thꢆt vꢛ Tư Lan. Phꢘn cao trào nꢎm trong
chương 14, Hai Hùng quyꢂt ñꢒnh ñꢈt nhꢆp vào phòng giám ñꢔc Tư Lan, vꢐi mꢈt hành ñꢈng
quyꢂt liꢁt và phũ phàng, anh ñã biꢂt ñích xác Tư Lan chính là Ba Sương và cô cũng không
thꢌ chꢔi cãi vꢛ sꢖ thꢆt ꢍy. Phꢘn mꢃ nút nꢎm liꢛn kꢛ ngay sau cao trào, gꢀm mꢈt phꢘn
chương 14 cho ñꢂn cái chꢂt cꢋa Ba Sương. Trong phꢘn này, Hai Hùng tiꢂp tꢕc gꢙp lꢉi
nhꢑng ngưꢄi bꢉn chiꢂn ñꢍu năm xưa như Tuꢍn, Tám Tính. Qua câu chuyꢁn cꢋa hꢠ, anh ñã
tìm ñꢂn Tưꢄng, mꢈt cꢖu binh trong quân ñꢈi Viꢁt Nam cꢈng hòa và ñã biꢂt rõ tꢉi sao Ba
Sương vꢜn sꢔng và trꢃ lꢉi thành Tư Lan. Phꢘn vĩ thanh: bꢉn bè ñưa Hai Hùng lên Sài Gòn
ñꢌ trꢃ lꢉi miꢛn Bꢢc nhưng ñꢂn lúc sꢢp chia tay, anh quyꢂt ñꢒnh ꢃ lꢉi cùng mꢠi ngưꢄi tìm
tên Đꢒch, thꢋ phꢉm gây ra cái chꢂt cꢋa Ba Sương. Hành trình tìm hiꢌu sꢖ thꢆt vꢛ Tư Lan
ñưꢅc viꢂt theo lꢔi giꢏ trinh thám, ít nhiꢛu mang dáng dꢍp hꢆu hiꢁn ñꢉi, ñem ñꢂn cꢏm giác
hꢀi hꢈp, gay cꢍn và góp phꢘn tꢉo nên sꢊc cuꢔn hút cꢋa cꢔt truyꢁn. Như vꢆy, tuy sꢓ dꢕng
kꢂt cꢍu ñꢀng hiꢁn nhưng Ăn mày dĩ vãng vꢜn kꢌ mꢈt câu chuyꢁn khꢏ tín, rành mꢉch. Song
dù sao, thông qua ñꢀng hiꢁn thꢄi gian, ngưꢄi ñꢠc cũng ghi nhꢆn nꢇ lꢖc cách tân kꢂt cꢍu
tiꢌu thuyꢂt cꢋa Chu Lai.
Thꢄi gian và không gian làm nên hình thꢊc tꢀn tꢉi cꢋa thꢂ giꢐi vꢆt chꢍt và con ngưꢄi.
Con ngưꢄi và thꢂ giꢐi vꢆt chꢍt không thꢌ tꢀn tꢉi ngoài không gian và thꢄi gian. Trong tiꢌu
thuyꢂt cꢋa Tꢉ Duy Anh, có sꢖ ñꢀng hiꢁn cꢋa hai cõi không gian quá khꢊ ꢦ hiꢁn tꢉi. Không
gian hiꢁn tꢉi trꢃ thành không gian gian sám hꢔi, tꢖ thú cꢋa con ngưꢄi. Áp dꢕng thꢋ pháp
ñꢀng hiꢁn không gian, nhà văn muꢔn trꢏi tꢘm nhìn vꢛ cuꢈc ñꢄi và con ngưꢄi theo nhiꢛu
phiꢂn cꢏnh. Đưꢄng biên khái quát hiꢁn thꢖc trong tác phꢗm ñưꢅc nꢐi rꢈng; tâm trꢉng, khát
vꢠng cꢋa nhân vꢆt ñưꢅc khơi sâu ꢃ nhiꢛu tꢘng vꢞa. Không gian các căn phòng bꢁnh viꢁn
trong Thiên thꢁn sám hꢒi nhꢤ hꢣp và "chꢆt như nêm", ñꢀng hiꢁn vꢐi không gian thꢖc tꢉi
sám hꢔi ꢍy, là nhꢑng không gian khác nhau, gꢢn liꢛn vꢐi hành vi cꢋa con ngưꢄi trong quá
khꢊ. Trưꢐc không gian hiꢁn tꢉi bꢁnh viꢁn, chꢊng kiꢂn bao cꢏnh ñꢄi éo le, hꢠ nhꢆn ra bao
ñiꢛu trong quá khꢊ, mꢈt thꢄi mꢈng mơ, nông nꢚi, xem tình yêu là tình dꢕc là tꢍt cꢏ lꢡ sꢔng,
ñꢌ giꢄ ñây, khi bꢒ phꢕ bꢉc hꢠ ân hꢆn bꢏn thân và thù hꢆn tình nhân, nhân tình... Không gian
phꢔ G trong Đi tìm nhân vꢊt không hꢧn là không gian rꢈng lꢐn. Nó chꢞ là con lươn nꢎm
giꢑa ñưꢄng, mꢠi ngưꢄi tꢕ tꢆp, dꢖng lꢛu, quán, kiot... thꢂ là thành phꢔ G. Không gian hiꢁn
tꢉi là nhꢑng ngôi nhà ꢔng ñó ñã ñóng góp khung, cꢘm tù cuꢈc sꢔng con ngưꢄi. Chꢉy dꢠc
không gian ꢍy, theo bưꢐc chân ñi tìm cái vong thân vong bꢏn cꢋa Chu Quý thꢖc hiꢁn, biꢂt
bao không gian khác hiꢁn ra; có khi là không gian nhà chꢊa, nơi mꢕ Cúc làm chꢋ, ñưꢅc
trang trí lòe loꢣt theo hiꢌu biꢂt cꢋa kꢨ thꢝa tiꢛn nhưng thiꢂu văn hóa, có khi là không gian
dãy trꢠ như khu ꢚ chuꢈt ñã tꢝng cꢘm cꢔ cꢋa cuꢈc ñꢄi Chu Quý, ông Bân; khi là không gian
quá khꢊ ꢦ không gian chiꢂn tranh chꢂt chóc, tang thương; cũng có khi là không gian
huyꢛn ꢏo – Cꢚng Vòm, nơi con ngưꢄi muꢔn siêu thoát, chꢉy trꢔn thꢖc tꢉi nhơ bꢗn ñꢌ sꢔng
thanh sꢉch...
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 16/2017
47
Mꢇi không gian là mꢇi hoàn cꢏnh giao tiꢂp khác nhau. Đꢌ ñưꢅc sꢔng trong không gian
khác nhau ꢍy, con ngưꢄi phꢏi ñeo nhiꢛu mꢙt nꢉ, có lúc hꢠ chꢞ tꢀn tꢉi trong khoꢏng khꢢc
hành ñꢈng hoꢙc bꢒ chi phꢔi bꢃi xã hꢈi. Điꢛu ñó kiꢂn giꢏi vì sao hꢠ luôn ñꢙt ra câu hꢤi Tôi
là ai? Và khꢢc khoꢏi ñi tìm câu trꢏ lꢄi. "ꢩ bꢘu thì tròn/ꢩ ꢔng thì dài", phꢏi chăng không
gian sꢔng ñã làm nên kiꢌu con ngưꢄi lát cꢢt, con ngưꢄi mꢏnh vꢪ trong xã hꢈi?
2.2. Đꢆng hiꢇn theo dòng hꢆi ꢊc cꢋa nhân vꢌt chính
Đây là kiꢌu ñꢀng hiꢁn không tuân theo mꢈt trình tꢖ thꢄi gian nào, dòng trꢘn thuꢆt hꢘu
như dꢖa trên dòng hꢀi ꢊc bꢍt ñꢒnh cꢋa nhân vꢆt chính.
Trong văn xuôi, "ñꢀng hiꢁn là cách viꢂt mà ꢃ ñó lꢄi văn chi tiꢂt, hình tưꢅng (không
gian, thꢄi gian, nhân vꢆt...) ñưꢅc tái hiꢁn hꢇn ñꢈn, trong cùng mꢈt lúc, thông qua ñꢈc thoꢉi
nꢈi tâm và dòng ý thꢊc cꢋa nhân vꢆt (có khi là cꢋa ngưꢄi kꢌ chuyꢁn). Đꢀng hiꢁn ñưꢅc
dùng như mꢈt kĩ thuꢆt kꢂt cꢍu tiꢌu thuyꢂt nhꢎm làm giꢏm bꢐt nhꢑng quy chiꢂu cꢋa không
gian trong thꢄi gian lꢒch sꢓ bꢎng cách gꢅi nhꢐ lꢉi nhꢑng biꢂn cꢔ và hành ñꢈng ñꢀng thꢄi
mà không trình bày mꢔi quan hꢁ nhân quꢏ cꢋa chúng, không phꢕc lꢉi sꢖ phꢊc hꢅp ña thanh
cꢋa hiꢁn thꢖc, tꢉo tính khách quan cho tác phꢗm, góp phꢘn tꢉo nên ñꢙc tính phi thꢄi gian
cꢋa Tiꢌu Thuyꢂt Mꢐi. ꢩ ñây, chúng tôi ñi sâu phân tích kꢂt cꢍu ñꢀng hiꢁn trong tiꢌu thuyꢂt
"dòng ý thꢊc" cꢋa Tꢉ Duy Anh và Bꢏo Ninh.
Lão Khꢍ, cuꢔn tiꢌu thuyꢂt thuꢆt lꢉi cuꢈc ñꢄi lão Khꢚ trưꢐc nhꢑng biꢂn cꢔ cꢋa lꢒch sꢓ.
Câu chuyꢁn ñưꢅc mꢃ ñꢘu ꢃ thꢄi hiꢁn tꢉi. Lão Khꢍ ñang ngꢀi uꢔng rưꢅu lì tì... Lão bꢢt ñꢘu
lꢕc lꢠi kí ꢊc, lôi ra cꢏ dây nhꢑng thꢎng ăn cháo ñá bát, nhꢑng thꢎng phꢏn thꢘy, nhꢑng
thꢎng ngꢆm máu phun ngưꢄi, nhꢑng thꢎng tàn hꢉi cuꢈc sinh nhai cꢋa lão, nhꢑng thꢎng
khꢗu phꢆt tâm xà... Sao cái giꢔng hꢉi nhân nó nhiꢛu ñꢂn thꢂ? "Dꢜn chúng nó ra ñây!"... Lão
tưꢃng tưꢅng ñang ngꢀi ꢃ ghꢂ quan tòa, ít ra là thꢂ, tiꢂng nói vang lên tꢆn trꢄi. Lão sꢡ thành
biꢌu tưꢅng tâm lí cꢋa làng Đꢀng tăm tꢔi này. Bây giꢄ lão mꢐi cho gꢠi cꢚ thꢎng con hꢇn láo
cꢋa lão vꢛ, bꢏo vào mꢙt nó ñꢌ nó biꢂt mꢙt thꢎng bꢔ nó: "Mày mꢃ mꢢt ra mà xem, ñꢝng tꢖ
phꢕ con ꢉ. Bꢔ ăn ñꢊt thiên hꢉ lꢡ nào chꢒu ñꢌ mày nhꢄn!" [6].
Thꢄi gian quá khꢊ ꢦ hiꢁn tꢉi ꢦ tương lai và các sꢖ kiꢁn tương ꢊng ñꢀng hiꢁn ꢃ thꢄi hiꢁn
tꢉi khi lão Khꢚ ngꢀi xuꢔng uꢔng rưꢅu, lꢕc tìm quá khꢊ và mơ tưꢃng ñꢂn tương lai. Gꢘn giã
biꢁt cuꢈc ñꢄi, lão ra hꢘu tòa, thì toàn bꢈ quá khꢊ hiꢁn vꢛ trong tâm trí. Mꢠi vꢆt xung quanh
như có mꢁnh hꢁ giúp lão nhꢐ vꢛ "mꢈt thꢄi ñã xa". Hai mươi năm trưꢐc, mꢈt bꢘn nông Tꢉ
Khꢚ "trúng sꢔ ñꢈc ñꢢc", leo lên làm chꢋ tꢒch xã Hoàng, ñưꢅc tung hô bꢎng nhꢑng tràng vꢇ
tay. Hai mươi năm sau, ông Bùi ꢦ anh phó cꢔi, kꢨ ăn cꢢp mꢙt hꢉng ꢦ bí thư huyꢁn cũng
ñưꢅc mꢠi ngưꢄi tung hô vꢇ tay như thꢂ. Có lꢡ ñꢍy là bꢏn chꢍt cꢋa "cuꢈc sꢔng tꢀn tꢉi phꢏi
chăng bꢎng sꢖ vꢄ vĩnh" [6]. Ba ngày trưꢐc phiên tòa, lão nhꢐ lꢉi ñêm ñꢈt kích nhà chánh
tꢚng, rꢀi chuyꢁn Vũ Xuân bꢒ bꢢn... Hiꢁn tꢉi, "ñêm nay có lꢡ vì quá cô ñơn, lão Khꢚ bꢤ ra
48
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
vưꢄn mꢈt mình" [6], lão nhꢐ vꢛ quá khꢊ "năm ꢍy", "ñêm ꢍy", lão ꢦ gã chân sào ꢦ tꢤ tình vꢐi
bà Khꢚ thꢂ nào, chuyꢁn lão mai mꢔi cho nhiꢛu cꢙp vꢅ chꢀng ra sao... Toàn bꢈ " cái sꢖ ñꢄi"
xoay quanh lão Khꢚ tꢝ quá khꢊ ñꢂn hiꢁn tꢉi ñưꢅc trình bày vꢝa song hành vꢝa ñꢔi sánh
nhau, con ngưꢄi quá khꢊ và con ngưꢄi hiꢁn tꢉi cùng xuꢍt hiꢁn trong hiꢁn tꢉi ñꢌ soi chiꢂu
cho nhau, giúp chúng ta có cái nhìn ñꢘy ñꢋ hơn vꢛ nhân vꢆt và sꢖ kiꢁn.
Đi tìm nhân vꢊt ñưꢅc viꢂt bꢃi kĩ thuꢆt dòng ý thꢊc. Truyꢁn bꢢt ñꢘu tꢝ thꢄi quá khꢊ,
"tôi" ꢦ Chu Quý tình cꢄ ñꢠc ñưꢅc mꢜu tin trên báo vꢛ vꢕ thꢎng bé ñánh giꢘy bꢒ giꢂt, tiꢂp
ñꢂn, vào thꢄi ñiꢌm hiꢁn tꢉi, "tôi" truy tìm nguyên nhân cái chꢂt cꢋa thꢎng bé ñánh giꢘy kia.
Kꢌ tꢝ ñó, hai dòng thꢄi gian quá khꢊ ꢦ hiꢁn tꢉi ñꢏo lꢈn vꢒ trí nhưng không luân phiên trên
hành trình tìm kiꢂm cꢋa "tôi". Thꢄi gian cꢋa ñi tìm nhân vꢆt chꢏy theo dòng tâm trꢉng, gꢢn
liꢛn vꢐi nhꢑng mꢏnh hꢀi ꢊc vꢪ vꢕn ñi trong giꢍc mơ hay nhꢑng cơn ác mꢈng cꢋa "tôi".
Nhꢑng gì diꢟn ra ꢃ hiꢁn tꢉi ñꢛu có thꢌ "chui" vào cái ñꢘu cꢋa "tôi" ñꢌ mꢇi khi ñêm vꢛ, tꢖ
nó kꢂt hꢅp lꢉi xuꢍt hiꢁn trong giꢍc mơ, gꢅi nhꢢc "tôi" nhꢐ vꢛ mꢈt quá khꢊ nào ñó.
Khi hꢀi ꢊc lꢉi năm tháng ñã qua, "tôi" tiꢂp tꢕc ngꢕp lꢙn trong giꢍc mơ cꢋa quá khꢊ,
các lꢐp thꢄi gian cꢊ thꢂ chꢀng xꢂp lên nhau trong mꢉch hꢀi ꢊc ñꢂn nꢇi chúng ta khó phân
biꢁt ñưꢅc ñâu là sꢖ kiꢁn cꢋa hiꢁn tꢉi ñâu là sꢖ kiꢁn cꢋa quá khꢊ. Đꢈ căng cꢋa thꢄi gian
biꢌu ñꢉt nhꢑng uꢗn khuꢍt trong tâm hꢀn "tôi" muꢔn vꢠt trào ra ngoài. Các sꢖ kiꢁn nꢔi ñuôi
nhau chꢉy tꢝ quá khꢊ ñꢂn hiꢁn tꢉi không liên quan mà bꢒ cꢢt quãng. "Tôi" kꢌ vꢛ vꢕ anh
chàng thꢅ săn giꢂt ông già gác rꢝng ñi trong kí ꢊc, buꢚi tꢔi kꢨ thù giꢂt cha lꢉi xuꢍt hiꢁn. Vꢕ
giꢂt vꢅ và tꢖ sát cꢋa tiꢂn sĩ N khiꢂn "tôi" nhꢐ lꢉi cái chꢂt cꢋa cha, nhꢐ lꢉi chuyꢁn gꢙp gꢪ
tiꢂn sĩ N... Chen ngang vào dòng hꢀi ꢊc là câu chuyꢁn riêng vꢛ cuꢈc ñꢄi cꢋa mꢇi nhân vꢆt
hoꢙc nhꢑng sꢖ kiꢁn khác. Nhà văn sꢓ dꢕng kĩ thuꢆt dòng kí ꢊc như chiꢂc máy quay phim
chiꢂu rꢠi mꢠi thꢄi ñiꢌm, mꢠi khía cꢉnh, mꢠi góc khuꢍt trong cuꢈc ñꢄi và suy nghĩ cꢋa
nhân vꢆt.
Giã biꢋt bóng tꢒi gꢀm ba phꢘn lꢐn, ñưꢅc kꢂt cꢍu theo mꢉch thꢄi gian nghꢒch ñꢏo theo
dòng kí ꢊc hꢇn ñꢈn, miên man, cách quãng cꢋa nhân vꢆt. Thꢄi gian tuyꢂn tính bꢒ ñꢏo vꢒ trí
hoꢙc hòa trꢈn vào nhau: Phꢘn mꢈt: Đꢘu năm hai ngàn; Phꢘn hai: Cuꢔi năm mꢈt ngàn chín
trăm chín mươi; Phꢘn ba: Chuyꢁn giꢑa hai thꢂ kꢞ.
Chuyꢁn ñưꢅc kꢌ theo ngôi giꢆt lùi cꢋa thꢄi gian. Sꢖ viꢁc xꢏy ra sau, gꢘn vꢐi hiꢁn tꢉi,
ñưꢅc kꢌ trưꢐc. Bꢉn ñꢠc phꢏi ngưꢅc thꢄi gian, trꢃ vꢛ quá khꢊ ñꢌ tìm kiꢂm nguyên nhân gây
nên kꢂt quꢏ ꢃ hiꢁn tꢉi. Thꢄi gian tiꢂp tꢕc bꢒ ñꢏo tuyꢂn ñꢂn chóng mꢙt khi vai trò, vꢒ trí
ngưꢄi dꢜn chuyꢁn, ngưꢄi kꢌ chuyꢁn, ngưꢄi tưꢄng thuꢆt, ngưꢄi biên tꢆp... luôn luôn hoán
ñꢚi ngôi. Xuꢍt hiꢁn ꢃ ngôi thꢊ nhꢍt, các nhân vꢆt tꢖ dꢜn, tꢖ kꢌ vꢛ cuꢈc ñꢄi và nhꢑng sꢖ
kiꢁn mình tꢝng chꢊng kiꢂn qua hꢀi ꢊc và giꢍc mơ cꢋa hꢀi ꢊc. Yꢂu tꢔ thꢄi gian thꢖc gꢘn
như mꢍt dꢍu ñꢌ thꢄi gian cꢋa nhꢑng giꢍc mơ, cꢋa các chiꢛu ꢏo giác tꢀn tꢉi. Đôi khi, "lꢄi tác
giꢏ chen ngang và bꢒ chen ngang", "loꢉn khꢗu" theo ñó, thꢄi gian trꢃ nên vꢪ vꢕn thành
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 16/2017
49
nhꢑng mꢗu, nhꢑng mꢏnh ñưꢅc lꢢp ghép ngꢜu nhiên, tình cꢄ không tuân theo mꢈt trꢆt tꢖ
nào. Song hành vꢐi thꢄi gian quá khꢊ ꢦ hiꢁn tꢉi ꢦ tương lai cùng ñꢀng hiꢁn trong thì hiꢁn tꢉi
là nhꢑng mꢏnh hiꢁn thꢖc huyꢛn ꢏo, tâm linh và hiꢁn thꢖc diꢟn tiꢂn.
Nꢗi buꢓn chiꢉn tranh cꢋa Bꢏo Ninh (có nhan ñꢛ khác: Thân phꢊn cꢆa tình yêu) là tác
phꢗm tác phꢗm tiêu biꢌu nhꢍt cho kĩ thuꢆt này.
Trong tác phꢗm, các ý nghĩ, cꢏm giác, các liên tưꢃng bꢍt chꢅt cꢋa Kiên thưꢄng xuyên
ñan bꢁn vào nhau, "không gian và thꢄi gian tꢖ ý khuꢍy ñꢏo, không kꢌ gì ñꢂn tính hꢅp lý"
[tr.54], thꢄi gian quá khꢊ luôn chiꢂm ưu thꢂ. Các chương thưꢄng bꢢt ñꢘu bꢎng nguyên cꢐ
hiꢁn tꢉi nhưng ngay sau ñó dòng hꢀi ꢊc lꢉi ñưa anh vꢛ quá khꢊ vꢐi nhꢑng mꢔc thꢄi gian và
khoꢏng không gian hoàn toàn ngꢜu nhiên. Chꢞ khꢏo sát trình tꢖ trꢘn thuꢆt cꢋa phꢘn mꢃ ñꢘu
chúng ta ñã thꢍy ñiꢛu ñó: mùa khô ñꢘu tin sau chiꢂn tranh (năm 1975), Kiên tham gia ñꢈi
thu nhꢙt hài cꢔt, tꢐi truông Gꢠi Hꢀn ꢦ hꢀi ꢊc cꢋa sꢖ xóa sꢚ cꢋa tiꢌu ñoàn 27 (1969) ꢦ hꢀi ꢊc
cꢋa nhꢑng ngày cuꢔi tháng tư năm 1975 và trꢆn "bài bꢉc" cꢋa mꢍy ngưꢄi trong tiꢌu ñꢈi
trinh sát ꢦ hꢀi ꢊc vꢛ mùa mưa năm 1974, bꢁnh nghiꢁn hꢀn ma, Can bꢤ trꢔn, chuyꢁn tình
cꢋa ñꢀng ñꢈi vꢐi ba cô gái trong rꢝng và viꢁc xꢓ mꢍy tên thám báo.
Trꢃ vꢛ sau chiꢂn tranh, hꢘu như Kiên chꢞ sꢔng vꢐi nhꢑng giꢍc mơ và nhꢑng hꢀi ꢊc.
Kiên thưꢄng mơ thꢍy trông Gꢠi Hꢀn, ñꢀi Xáo Thꢒt...vꢐi sꢖ hꢋy diꢁt tàn bꢉo cꢋa chiꢂn tranh
và biꢂt bao khuôn mꢙt bꢉn bè anh em, ñꢀng ñꢈi mꢂn thương cùng chung nhau mꢈt sꢔ phꢆn
ꢃ nhꢑng cánh rꢝng bꢒ bom ñꢉn kꢨ thù tàn phá xơ xác. Hình ꢏnh cuꢈc chiꢂn ñã ăn sâu vào
tiꢛm thꢊc Kiên tꢐi mꢊc, nó thưꢄng xuyên ùa vꢛ trong ý nghĩ cꢋa anh, mꢈt con ngưꢄi ña sꢘu
ña cꢏm và giàu trí tưꢃng tưꢅng. Nhꢑng cꢕm tꢝ "Kiên nhꢐ", "Kiên nghĩ" xuꢍt hiꢁn rꢍt nhiꢛu
lꢘn trong tác phꢗm (trang 28, 65, 69, 82, 92, 100, 110, 116...).
Nhꢄ cách tꢚ chꢊc truyꢁn theo dòng hꢀi ꢊc miên man bꢍt ñꢒnh cꢋa Kiên mà chꢞ cꢘn mꢈt
vài trang văn Bꢏo Ninh có thꢌ "kꢌ lꢉi nhꢑng ñiꢛu không thꢌ kꢌ" bꢎng ngôn ngꢑ thông
thưꢄng. Hiꢁn thꢖc lꢢng kꢂt ꢃ bꢛ sâu tâm hꢀn giày vò, hꢔi thúc con ngưꢄi ꢦ ñꢍy là "lꢒch sꢓ
trong con ngưꢄi". Chꢠn dòng ý thꢊc làm phương thꢊc trꢘn thuꢆt chính, Bꢏo Ninh ñã trꢏ lꢄi
câu hꢤi có thꢌ viꢂt tiꢌu thuyꢂt như thꢂ nào mꢈt cách ñích ñáng. Khi viꢂt tiꢌu thuyꢂt, Kiên ꢦ
nhà văn phưꢄng ꢦ "hꢂt sꢊc thꢕ ñꢈng, hꢘu như trꢃ thành bꢍt khꢏ tri trưꢐc các trang viꢂt cꢋa
chính mình. Mꢉch truyꢁn nó thꢂ nào thì buông theo như thꢂ, anh như hoàn toàn cam chꢒu
cái logic bí ꢗn cꢋa trí nhꢐ và trí tưꢃng tưꢅng" [8].
Vì dꢖa trên dòng hꢀi ꢊc và nhꢑng giꢍc mơ cꢋa mꢈt kꢨ bꢒ "bꢍn loꢉn" tinh thꢘn nên
mꢉch truyꢁn không ngꢝng ñꢊt gãy. Ví dꢕ: Viꢁc xꢓ mꢍy tên thám báo bꢒ tách ra làm hai
ñoꢉn (tꢝ trang 39 ñꢂn trang 45 và trang 161), kí ꢊc vꢛ ñoàn tàu chiꢂn tranh và biꢂn cꢔ ꢃ ga
Thanh Hóa bꢒ tách ra làm bꢔn ñoꢉn (trang 136, tꢝ trang 206 ñꢂn trang 207, tꢝ trang 213
ñꢂn trang 220, tꢝ trang 253 ñꢂn trang 285 và kꢂt thúc bꢎng lá thư cꢋa Kì "tꢚ ong" – trang
286)... Bꢏo Ninh ñã "buông lơi cꢔt truyꢁn truyꢛn thꢔng" và cꢔ ý vꢊt bꢤ tính nhꢍt quán,
50
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
hoàn chꢞnh cꢋa cꢔt truyꢁn. Song lꢘn theo dòng hꢀi ꢊc cꢋa nhân vꢆt Kiên, ngưꢄi ñꢠc vꢜn
nhꢆn thꢍy có hai câu chuyꢁn lꢀng ghép vào nhau. Đó là câu chuyꢁn và quá trình sáng tꢉo
cꢋa mꢈt "nhà văn phưꢄng" lꢀng trong câu chuyꢁn vꢛ cuꢈc ñꢄi mꢈt ngưꢄi lính. Khi câu
chuyꢁn vꢛ quá trình sáng tꢉo cuꢔn tiꢌu thuyꢂt cꢋa nhà văn Kiên kꢂt thúc thì câu chuyꢁn vꢛ
cuꢈc ñꢄi anh và hành trình dꢍn thân vào cuꢈc chiꢂn và mꢔi tình bꢍt tꢓ song ñꢘy bi kꢒch
cũng hiꢁn hình trong trí tưꢃng tưꢅng cꢋa ñꢈc giꢏ. Bꢏo Ninh cũng nhꢢc tꢐi các mꢔc lꢒch sꢓ
lꢐn như năm 1965, Mꢆu Thân 1968, sau Hiꢁp ñꢒnh Paris 1973, ngày 30 tháng Tư năm
1975. Tuy nhiên, khi nhìn chiꢂn tranh tꢝ hiꢁn thꢖc tâm linh chꢊ không phꢏi hiꢁn thꢖc sꢖ
kiꢁn, gương mꢙt chiꢂn tranh ꢃ ñây mang ñꢆm ꢍn tưꢅng chꢋ quan, cá biꢁt chꢊ không sáng
rõ như sꢖ phân tích bꢎng cái nhìn ý thꢊc hꢁ cꢋa văn hꢠc trưꢐc 1975.
Vꢐi thꢋ pháp ñꢀng hiꢁn, Nꢗi buꢓn chiꢉn tranh có sꢖ gꢙp gꢪ vꢐi mꢈt sꢔ tiꢌu thuyꢂt
phương Tây hiꢁn ñꢉi ꢃ sꢖ giꢏm nhꢣ chꢍt kꢒch, hành ñꢈng và xung ñꢈt. Ngưꢄi ñꢠc không
thꢍy mâu thuꢜn hay xung ñꢈt giꢑa các tuyꢂn nhân vꢆt, song thꢖc ra mâu thuꢜn không nꢎm
ꢃ bꢛ nꢚi mà ñã dꢒch chuyꢌn vào bên trong tâm hꢀn nhân vꢆt, chúng biꢂn thành nhꢑng
nghꢒch lí cꢋa lòng ngưꢄi. Dưꢄng như mꢇi ngưꢄi lính ñꢛu gꢙp phꢏi mâu thuꢜn giꢑa lí tưꢃng
và khát vꢠng cao ñꢣp mà hꢠ ñem vào chiꢂn trưꢄng mꢈt hành trang vô giá vꢐi hiꢁn thꢖc
chiꢂn tranhh khꢔc liꢁt, bꢉo tàn, mâu thuꢜn giꢑa niꢛm khát khao quên ñi nhꢑng kí ꢊc chiꢂn
tranh ñau buꢀn vꢐi mꢈt thꢖc tꢂ phũ phàng là hꢠ "không tài nào nhꢍc chân ra khꢤi miꢁng hꢔ
chiꢂn tranh" [8], rꢀi nghꢒch lí trꢐ trêu "hꢠ là nhꢑng ngưꢄi tình tuyꢁt vꢄi lꢉi là nhꢑng ngưꢄi
cô ñꢈc vĩnh viꢟn" [8]... Dꢒch chuyꢌn mâu thuꢜn vào bên trong tâm hꢀn nhân vꢆt, soi tꢤ cõi
vô thꢊc, tiꢛm thꢊc con ngưꢄi là mꢈt sꢖ chuyꢌn hưꢐng thành công cꢋa Bꢏo Ninh.
Có thꢌ thꢍy, sꢖ lꢀng ghép, xáo trꢈn thꢄi gian ñã giúp ngưꢄi ñꢠc cꢏm thꢍy ñươc tính
chꢍt khꢔc liꢁt cꢋa chiꢂn tranh và cꢏm nhꢆn mꢈt cách sꢔng ñꢈng vꢛ cái lꢒch sꢓ "bên trong sꢔ
phꢆn mꢇi con ngưꢄi". Đꢀng hiꢁn thꢄi gian góp phꢘn gia tăng cꢏm giác mꢍt mát, gia tăng ꢍn
tưꢅng vꢛ cái phi lí, chꢊng tꢤ nhân vꢆt không thꢌ rũ bꢤ nhꢑng ám ꢏnh quá khꢊ. Do ñó, kꢂt
cꢍu ñꢀng hiꢁn phù hꢅp vꢐi khuynh hưꢐng tiꢌu thuyꢂt bi kꢒch ꢦ nhân văn hơn là tiꢌu thuyꢂt
sꢓ thi, kꢌ cꢏ nhꢑng tác phꢗm sꢓ thi như trưꢄng hꢅp Nhꢕng bꢐc tưꢀng lꢖa thì ý hưꢐng "giꢏi
sꢓ thi" vꢜn ñꢆm nét.
Vꢐi Nꢗi buꢓn chiꢉn tranh, Bꢏo Ninh ñã bꢈc lꢈ khꢏ năng phꢔi cꢏnh tài tình khi ñꢙt các
không gian phꢔ phưꢄng ꢦ chiꢂn trưꢄng ꢦ căn nhà ꢃ cꢉnh nhau. Sau ñây là mꢈt ví dꢕ: "nhiꢛu
hôm không ñâu giꢑa phꢔ xá dông ngưꢄi tôi ñi lꢉc vào mꢈt giꢍc mơ khi tꢞnh. Mùi hôi hám
pha tꢉp cꢋa ñưꢄng phꢔ bꢒ cꢏm giác nꢀng lên thành mùi thꢔi rꢑa. Tôi tưꢃng mình ñang ñi
qua ñꢀi "Xáo Thꢒt" la liꢁt ngưꢄi chꢂt sau trꢆn xáp lá cà tꢢm máu cuꢔi tháng chꢉp 72. Tꢓ khí
xꢈc lên tꢝ vꢞa hè nꢀng nꢙc ñꢂn nꢇi tôi phꢏi vꢈi ñưa tay lên bꢒt mũi như kꢨ hóa rꢀ trưꢐc mꢢt
ngưꢄi qua ñưꢄng. Có ñêm tôi giꢆt mình thꢊc dꢆy nghe tiꢂng quꢉt trꢘn hóa thành tiꢂng rú rít
rꢅn gáy cꢋa trꢖc thăng vũ trang. Thót ngưꢄi lꢉi trên giưꢄng, tôi nín thꢃ chꢄ ñꢅi mꢈt trái
hꢤa tiꢟn tꢝ tàu rà phꢕt xuꢔng. "Chéꢦ éoꢦ éo... Đoành" [8]. Bꢔn khoꢏng không gian và thꢄi
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 16/2017
51
gian cách xa nhau (ñưꢄng phꢔ hiꢁn tꢉi ꢦ ñꢀi Xáo Thꢒt năm 1972, căn phòng hiꢁn tꢉi ꢦ trꢆn
chiꢂn quá khꢊ) cùng xuꢍt hiꢁn trong mꢈt ñoꢉn văn ngꢢn ñã chꢊng tꢤ ưu thꢂ cꢋa thꢋ pháp
ñꢀng hiꢁn. Nó vꢝa gꢅi lꢉi nhꢑng cꢏnh tưꢅng kinh hoàng cꢋa chiꢂn trꢆn vꢝa diꢟn tꢏ hꢈi
chꢊng chiꢂn tranh khꢋng khiꢂp trong tâm hꢀn ngưꢄi lính giꢏi ngũ thꢄi bình.
3. KꢍT LUꢎN
Qua viꢁc phân tích kꢂt cꢍu ñꢀng hiꢁn cꢋa mꢈt sꢔ tiꢌu thuyꢂt ñương ñꢉi tꢝng ñưꢅc dư
luꢆn ñánh giá cao, chúng tôi nhꢆn thꢍy kiꢌu kꢂt cꢍu này ñã mang lꢉi hiꢁu quꢏ nghꢁ thuꢆt
khá ñꢙc biꢁt. Nó góp phꢘn dꢜn tꢐi xu hưꢐng giꢏn lưꢅc nhân vꢆt và hiꢁn tưꢅng phân rã cꢔt
truyꢁn truyꢛn thꢔng. Tác giꢏ có thꢌ phꢔi hꢅp nhiꢛu ñiꢌm nhìn trꢘn thuꢆt, phát huy ưu thꢂ
cꢋa ñiꢌm nhìn bên trong, gia tăng chꢍt triꢂt lí và tính trí tuꢁ cho tiꢌu thuyꢂt. Kꢂt cꢍu ñꢀng
hiꢁn giúp nhà văn mꢃ rꢈng ñưꢄng biên thꢌ loꢉi, khiꢂn cꢍu trúc tác phꢗm trꢃ nên phꢊc hꢅp;
ñꢀng thꢄi cũng góp phꢘn tꢉo dꢖng nên mꢈt diꢁn mꢉo mꢐi, giúp tiꢌu thuyꢂt Viꢁt Nam hòa
nhꢆp vào dòng chꢏy chung cꢋa tiꢌu thuyꢂt hiꢁn ñꢉi thꢂ giꢐi.
TÀI LIꢏU THAM KHꢐO
1. Lê Huy Bꢢc (1998), Kiꢈu nhân vꢊt trung tâm trong tác phꢘm cꢆa Hemingway, Luꢆn án Tiꢂn sĩ
Ngꢑ văn, Đꢉi hꢠc Khoa hꢠc Xã hꢈi và Nhân văn, Đꢉi hꢠc Quꢔc gia Hà Nꢈi.
2. Bùi Thanh Minh (2009), Cõi ñꢀi hư thꢏc, Nxb Hà Nꢈi.
3. Chu Lai (1991), Ăn mày dĩ vãng, Nxb Văn hꢠc.
4. Tꢉ Duy Anh (2006), Thiên thꢁn sám hꢒi, Nxb Hꢈi Nhà văn.
5. Tꢉ Duy Anh (2016) (tái bꢏn), Đi tìm nhân vꢊt, Nxb Hꢈi Nhà văn.
6. Tꢉ Duy Anh (2014), Lão khꢍ, Nxb Hꢈi Nhà văn.
7. Tꢉ Duy Anh (2008), Giã biꢋt bóng tꢒi, Nxb Hꢈi Nhà văn.
8. Bꢏo Ninh (2012), Nꢗi buꢓn chiꢉn tranh, Nxb Trꢨ.
THE SAMEꢈAPPEARANCE STRUCTURE IN VIETNAMESE
NOVEL SINCE THE RENOVATION PERIOD 1986 UNTIL NOW
Abstract: Bringing new creation is the literary character of all time. Postꢙwar fiction,
especially since the renovation period 1986 until now contained many new creation, most
significantly was the sameꢙappearance structure. The article explores two basic types of
the sameꢙappearance structure including the sameꢙappearance of spaceꢙtime and the
sameꢙappearance of the main character's recollection.
Keywords: Types of structure, technical procedure, sameꢙappearance, contemporary
Vietnamese novel
9 trang
16681
Free
Bạn đang xem tài liệu "Kiểu kết cấu đồng hiện trong tiểu thuyết Việt Nam từ sau đổi mới 1986 đến nay", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- kieu_ket_cau_dong_hien_trong_tieu_thuyet_viet_nam_tu_sau_doi.pdf
