Một số hạn chế phát sinh từ yếu tố ngôn ngữ khi dịch tác phẩm văn học Hàn Quốc sang tiếng Việt
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 13/2017
167
MỘT SỐ HẠN CHẾ PHÁT SINH TỪ YẾU TỐ NGÔN NGỮ
KHI DỊCH TÁC PHẨM VĂN HỌC HꢀN QUỐC
SANG TIẾNG VIỆT
Hà Minh Thành1
Trưꢀng Đꢁi hꢂc Khoa hꢂc Xã hꢃi và Nhân văn
Tóm tꢄt: ꢅ các nưꢆc khác, ngành nghiên cꢇu vꢈ dꢉch thuꢊt, hay còn gꢂi là phê bình dꢉch
thuꢊt (Literature Translation Criticism) ñưꢋc phát triꢌn như mꢃt ngành hꢂc thuꢊt riêng
biꢍt, có tính ñꢎc thù; nhưng ꢏ Viꢍt Nam, ñiꢈu này chưa ñưꢋc quan tâm ñúng mꢇc. Nghiên
cꢇu vꢈ dꢉch thuꢊt và hoꢁt ñꢃng dꢉch thuꢊt tác phꢐm văn hꢂc Hàn Quꢑc sang tiꢒng Viꢍt
vꢓn còn nhiꢈu hꢁn chꢒ, chꢔ yꢒu tꢕ yꢒu tꢑ ngôn ngꢖ. Bài viꢒt chꢗ ra các hꢁn chꢒ thưꢀng
gꢎp này trong các bꢘn dꢉch tiꢒng Viꢍt mꢃt sꢑ tiꢌu thuyꢒt và truyꢍn ngꢄn cꢊn ñꢁi cꢔa Hàn
Quꢑc ñã xuꢙt bꢘn gꢚn ñây.
Tꢕ khóa: phê bình dꢉch thuꢊt, văn hꢂc Hàn Quꢑc, yꢒu tꢑ ngôn ngꢖ, hꢁn chꢒ
1. ĐꢀT VꢁN Đꢂ
Hiꢀn mꢁi quan hꢀ gꢂn kꢃt tꢁt ñꢄp hơn 20 năm giꢅa Viꢀt Nam và Hàn Quꢁc ñang ngày
càng phát triꢆn toàn diꢀn, sâu rꢇng. Hưꢈng tꢈi sꢉ phát triꢆn theo chiꢊu sâu này, giao lưu
văn hóa, văn hꢋc ñưꢌc coi là mꢇt trong nhꢅng lĩnh vꢉc trưꢈc hꢃt cꢍn ñưꢌc quan tâm. Vꢈi
sꢉ hꢎ trꢌ cꢏa Hàn Quꢁc, chꢏ yꢃu là cꢏa Viꢀn dꢐch thuꢑt văn hꢋc Hàn Quꢁc, hiꢀn ñã có gꢍn
90 ꢒn phꢓm ꢔ các thꢆ loꢕi liên quan ñꢃn văn hꢋc Hàn Quꢁc ñưꢌc dꢐch và xuꢒt bꢖn ꢔ Viꢀt
Nam. Thành quꢖ có ý nghĩa này ñã giúp cho ñꢇc giꢖ Viꢀt Nam, cho nhꢅng ngưꢗi hꢋc tꢑp
và nghiên cꢘu vꢊ Hàn Quꢁc nói chung và văn hꢋc Hàn Quꢁc nói riêng ít nhiꢊu có ñưꢌc cái
nhìn tꢙng thꢆ cũng như ñưꢌc tiꢃp xúc trꢉc tiꢃp vꢈi văn hꢋc Hàn Quꢁc. Tuy nhiên, nghiên
cꢘu vꢊ dꢐch thuꢑt tác phꢓm văn hꢋc Hàn Quꢁc sang tiꢃng Viꢀt vꢚn còn nhiꢊu hꢕn chꢃ.
ꢛ mꢇt sꢁ quꢁc gia trên thꢃ giꢈi, ngành nghiên cꢘu vꢊ dꢐch thuꢑt, hay còn gꢋi là phê
bình dꢐch thuꢑt (Literature Translation Criticism) ñưꢌc phát triꢆn như mꢇt ngành hꢋc thuꢑt
riêng biꢀt, nhưng ꢔ Viꢀt Nam ñiꢊu này chưa ñưꢌc quan tâm ñúng mꢘc. Phê bình dꢐch thuꢑt
văn hꢋc thưꢗng ñưꢌc nói ñꢃn khi luꢑn bàn vꢊ chꢒt lưꢌng bꢖn dꢐch tác phꢓm văn hꢋc, tuy
1 Nhꢑn bài ngày 16.01.2017; gꢜi phꢖn biꢀn, chꢝnh sꢜa và duyꢀt ñăng ngày 20.02.2017
Liên hꢀ tác giꢖ: Hà Minh Thành; Email: [email protected]
168
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
vꢑy, viꢀc ñánh giá và phê bình tác phꢓm dꢐch cꢏa ngưꢗi khác là viꢀc không dꢞ. Ngưꢗi phê
bình dꢐch thuꢑt nꢃu không thông hiꢆu cꢟn kꢠ cꢖ hai nꢊn văn hóa, hai ngôn ngꢅ; không so
sánh, ñꢁi chiꢃu, chꢝ ra cái ñưꢌc và chưa ñưꢌc cꢏa bꢖn dꢐch vꢈi nguyên tác… thì khó có thꢆ
làm công tác phê bình dꢐch thuꢑt. Trong bài viꢃt này, chúng tôi chꢝ bàn ñꢃn mꢇt sꢁ khó
khăn, hꢕn chꢃ xuꢒt phát tꢡ yꢃu tꢁ ngôn ngꢅ mà các dꢐch giꢖ thưꢗng phꢖi gꢟp khi dꢐch các
tác phꢓm văn hꢋc Hàn Quꢁc ra tiꢃng Viꢀt, giꢈi hꢕn trong mꢇt sꢁ bꢖn dꢐch các tiꢆu thuyꢃt,
truyꢀn ngꢂn cꢑn ñꢕi Hàn Quꢁc ñã xuꢒt bꢖn thꢗi gian gꢍn ñây.
2. NꢃI DUNG
Dꢒu mꢁc phân kì Văn hꢋc cꢑn ñꢕi Hàn Quꢁc ñưꢌc tính tꢡ cꢖi cách Giáp Ngꢋ 1894 ñꢃn
trưꢈc giꢖi phóng 1945. Đây ñưꢌc coi là thꢗi kì mà văn hꢋc Hàn Quꢁc có nhiꢊu thay ñꢙi,
phát triꢆn nhꢒt trong lꢐch sꢜ văn hꢋc Hàn Quꢁc. Các nghiên cꢘu vꢊ văn hꢋc thꢗi kì này
luôn ñưꢌc quan tâm, chú trꢋng. Viꢀt Nam và Hàn Quꢁc bưꢈc vào thꢗi kì cꢑn ñꢕi vꢈi thꢗi
gian tương tꢉ như nhau, ñꢊu trꢖi qua nhꢅng thăng trꢍm lꢐch sꢜ có nhiꢊu nét tương ñꢢng
như nhau nên trong lĩnh vꢉc văn hꢋc cũng có nhiꢊu liên hꢀ thú vꢐ. Tuy nhiên, ngôn ngꢅ và
văn phong trong các tác phꢓm văn hꢋc cꢑn ñꢕi Hàn Quꢁc có sꢉ khác biꢀt nhꢒt ñꢐnh so vꢈi
văn hꢋc ꢔ thꢗi ñiꢆm hiꢀn tꢕi nên viꢀc ñꢋc hiꢆu và biên dꢐch chúng khó hơn dꢐch các tác
phꢓm hiꢀn ñꢕi gꢍn ñây.
Các hꢕn chꢃ xuꢒt phát tꢡ yꢃu tꢁ ngôn ngꢅ trong viꢀc dꢐch các tác phꢓm văn hꢋc Hàn
Quꢁc ra tiꢃng Viꢀt ñưꢌc ñưa ra dưꢈi ñây rꢒt thưꢗng gꢟp, không ñꢁi vꢈi riêng cá nhân dꢐch
giꢖ nào, tác phꢓm nào. Các trưꢗng hꢌp cꢣ thꢆ mà chúng tôi chꢝ ra và trích dꢚn dưꢈi ñây chꢝ
là các ví dꢣ thưꢗng thꢒy nhꢒt.
2.1. Hꢄn chꢅ do ñꢆc trưng giꢇn lưꢈc thành phꢉn câu trong tiꢅng Hàn
Vꢊ cơ bꢖn, theo sꢉ phân biꢀt vꢊ mꢟt loꢕi hình mang tính hình thái luꢑn thì tiꢃng Viꢀt là
ngôn ngꢅ ñơn lꢑp, còn tiꢃng Hàn thuꢇc loꢕi hình ngôn ngꢅ chꢂp dính. Nꢃu chiꢆu theo tꢡ
ñiꢆn mà hiꢆu thì ngôn ngꢅ ñơn lꢑp là loꢕi hình ngôn ngꢅ không có sꢉ thay ñꢙi ꢔ ñuôi tꢡ
hay tiꢃp tꢡ khi tham gia hoꢕt ñꢇng ngꢅ pháp. Trong các nưꢈc Đông Á thì tiꢃng Viꢀt và
tiꢃng Trung thuꢇc vào loꢕi hình ngôn ngꢅ này. Còn tiꢃng Hàn và tiꢃng Nhꢑt lꢕi thuꢇc vào
ngôn ngꢅ chꢂp dính, trong ñó các ý nghĩa ngꢅ pháp cꢏa tꢡ ñưꢌc thꢆ hiꢀn tùy theo sꢉ kꢃt
hꢌp cꢏa tꢡ gꢁc vꢈi tiꢃp tꢡ. Nꢃu nhìn vào trꢑt tꢉ câu thì tiꢃng Hàn theo tuꢍn tꢉ cơ bꢖn: “Chꢏ
ngꢅ + bꢙ ngꢅ + vꢐ ngꢅ”, còn trong tiꢃng Viꢀt thì tuꢍn tꢉ ꢒy là: “Chꢏ ngꢅ + vꢐ ngꢅ + bꢙ
ngꢅ”. Sꢉ khác nhau căn bꢖn này dꢚn ñꢃn nhiꢊu khó khăn trong biên dꢐch khi xác ñꢐnh các
thành phꢍn câu ꢔ nhꢅng câu phꢘc. Có thꢆ nói, ngoài ñꢟc ñiꢆm chung là cùng thuꢇc nꢊn văn
hóa Hán văn, cùng hꢀ thꢁng chꢅ biꢆu âm ra thì tính liên quan giꢅa tiꢃng Viꢀt và tiꢃng Hàn
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 13/2017
169
hꢍu như không có. Do vꢑy, trưꢈc khi xét ñꢃn các yꢃu tꢁ ꢖnh hưꢔng ñꢃn chꢒt lưꢌng dꢐch
thuꢑt tác phꢓm văn hꢋc như bꢁi cꢖnh lꢐch sꢜ, văn hóa, chính trꢐ... chúng ta cꢍn xét ñꢃn yꢃu
tꢁ ngôn ngꢅ. Vì yꢃu tꢁ này mang tính quyꢃt ñꢐnh nhꢒt tꢈi ñꢇ chính xác khi dꢐch tác phꢓm.
Bꢤ qua các hiꢀn tưꢌng ngꢅ pháp mà sꢉ am hiꢆu và thành thꢣc vꢊ nó phꢣ thuꢇc vào khꢖ
năng ngôn ngꢅ cꢏa mꢎi dꢐch giꢖ, ꢔ ñây ngưꢗi viꢃt chꢝ tꢑp trung vào mꢇt vꢒn ñꢊ là hiꢀn
tưꢌng giꢖn lưꢌc thành phꢍn câu trong tiꢃng Hàn, trong ñó, giꢖn lưꢌc chꢏ ngꢅ ñưꢌc coi là
mꢇt trong nhꢅng ñꢟc trưng. Điꢊu này khác vꢈi nhiꢊu ngôn ngꢅ khác trên thꢃ giꢈi, trong ñó
có tiꢃng Viꢀt. Hiꢃm có ngôn ngꢅ nào mà viꢀc lưꢌc bꢤ chꢏ ngꢅ lꢕi phꢙ biꢃn như tiꢃng Hàn.
Theo mꢇt kꢃt quꢖ nghiên cꢘu1 thì trong thꢆ văn nói cꢏa tiꢃng Hàn có tꢈi 75% sꢁ câu bꢐ
lưꢌc bꢤ chꢏ ngꢅ. Đꢁi vꢈi ngưꢗi nưꢈc ngoài mà tiꢃng mꢄ ñꢥ không phꢖi là tiꢃng Hàn thì
ñiꢊu này trꢔ thành vꢒn ñꢊ gây nên sꢉ nhꢍm lꢚn không nhꢤ.
Trong tiꢃng Hàn, câu giꢖn lưꢌc chꢏ ngꢅ vꢚn ñưꢌc coi là câu hoàn chꢝnh vꢊ cú pháp.
Còn tiꢃng Viꢀt cũng như tiꢃng Anh, phꢖi có chꢏ ngꢅ thì mꢈi thành câu hoàn chꢝnh. Trưꢗng
hꢌp giꢖn lưꢌc chꢏ yꢃu chꢝ là lꢗi nói trꢁng không vꢈi nhau trong hꢇi thoꢕi ngꢂn. Nꢃu xét vꢊ
mꢟt cꢒu trúc ngôn ngꢅ thì tiꢃng Viꢀt lꢒy chꢏ ngꢅ làm trꢋng tâm, còn tiꢃng Hàn lꢕi lꢒy vꢐ
ngꢅ làm trꢋng tâm. Đi cùng vꢈi viꢀc giꢖn lưꢌc chꢏ ngꢅ thì ñꢕi tꢡ nhân xưng ngôi thꢘ hai
cũng ñưꢌc giꢖn lưꢌc theo. Xác ñꢐnh ñúng ñꢕi tꢡ nhân xưng ngôi thꢘ hai còn ñưꢌc cho là
khó hơn cꢖ viꢀc xác ñꢐnh chꢏ ngꢅ khi chúng bꢐ giꢖn lưꢌc.
Chính vì vꢑy, khi dꢐch tác phꢓm văn hꢋc Hàn Quꢁc, có không ít trưꢗng hꢌp dꢐch giꢖ
không xác nhꢑn ñưꢌc chính xác các thành phꢍn chꢏ ngꢅ và ñꢕi tꢡ nhân xưng ngôi thꢘ hai.
Chꢂc hꢦn ñꢇc giꢖ quan tâm tꢈi văn hꢋc Hàn Quꢁc sꢠ còn nhꢈ tiꢆu thuyꢃt “Cây thưꢀng
xanh” (1935) cꢏa nhà văn Shimꢧhun ñưꢌc dꢐch và xuꢒt bꢖn ꢔ Viꢀt Nam vào năm 2007.
“Cây thưꢗng xanh” là nói tꢈi nhꢅng loài cây quanh năm xanh lá bꢒt kꢆ thꢗi tiꢃt. Tác giꢖ
mưꢌn hình ꢖnh này ñꢆ nói vꢊ ñôi bꢕn trꢥ cꢁng hiꢃn hꢃt sꢘc mình khi tham gia phong trào
khai hóa nông thôn. Hꢋ hi sinh hꢕnh phúc cá nhân và cꢖ tính mꢕng trong công cuꢇc ꢒy, góp
phꢍn thꢘc tꢝnh nhꢑn thꢘc và cꢖi thiꢀn cuꢇc sꢁng khꢁn khó cꢏa ngưꢗi nông dân Hàn Quꢁc
chꢐu thꢁng khꢙ dưꢈi chꢃ ñꢇ thꢉc dân Nhꢑt. Trong tiꢆu thuyꢃt có chi tiꢃt Dongꢧhyuk, nhân
vꢑt nam chính bꢐ bꢂt ñi tù. Sau khi ꢔ tù ra, anh viꢃt thư cho ngưꢗi yêu cꢏa mình là Youngꢧ
shin nhân vꢑt nꢅ chính vꢈi nꢇi dung như sau:
지금놓여나오는길입니다.형무소로부치신편지는두장다오늘에야받아보았는데.
이번에는각기로고생을하시다가돌아오셨다니참으로놀랍소이다.
또다시학원의일을보시든지하였다가는정말큰일입니다.바로그리로가려고했으나,
1
Choi Myeongꢧshik, Kim Gwangꢧsoo, Ngꢖ pháp tiꢒng Joseon, Nxb Đꢕi hꢋc Yienꢧbien, tr.214 (
>. . 2000. 214 .)
,
.
<
170
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
동화는멀리만주로뛴듯한데어머니가애절하시던끝에병환이대단하시대서집으로직
행합니다.가보아서조금만감세가계시면백사를제치고갈터이니,전처럼먼길에마중은
나오지마십시오. 흉종에첩첩이쌓인말씀은반가이얼굴을대해서실컷하십시다.
x월 xx일당신의박동혁1
“Em ñã ñưꢋc tha và ñang trên ñưꢀng vꢈ nhà. Nhꢊn ñưꢋc hai bꢇc thư cô gꢛi vào tù rꢜi,
em rꢙt lo khi cô bꢘo cô ꢙy bꢉ mꢄc bꢍnh tê phù. Mà lúc này lꢁi trăm công nghìn viꢍc ꢏ
trưꢀng hꢂc nên không ꢝn mꢙt thôi. Em muꢑn tꢆi chꢞ Young Shin ngay nhưng vì Dong Hwa
ñang ñi Mãn Châu khiꢒn mꢟ em ꢏ nhà lo lꢄng mà sinh bꢍnh nên em phꢘi vꢈ nhà ngay. Khi
mꢟ ñꢠ hơn, em sꢡ sꢄp xꢒp công viꢍc rꢜi ñꢒn chꢞ Young Shin ngay nên cô không phꢘi lꢎn lꢃi
ñưꢀng xa ra ñón em như lꢚn trưꢆc cũng ñưꢋc ꢁ. Đꢒn khi ñó, em sꢡ gꢎp và cô trò sꢡ tha hꢜ
hàn huyên nhꢖng chuyꢍn chưa thꢌ nói trong suꢑt thꢀi gian vꢕa rꢜi”.
Ngày... tháng ...
Park Dong Hyuk2
Như ñã nói, ñây là nꢇi dung bꢘc thư Dongꢧhyuk gꢜi cho ngưꢗi yêu cꢏa mình là
Youngꢧshin. Ngay phꢍn trưꢈc cꢏa bꢘc thư, trang 299, có câu khá cꢣ thꢆ, rõ ràng như sau:
“백씨는수신이없는편지를황급히뜯었다” (tꢕm dꢐch là: “Cô Baek vꢇi vàng bóc bꢘc thư
không có ngưꢗi nhꢑn ra.”). Đꢇc giꢖ tinh ý sꢠ nhꢑn ra ngay câu liên kꢃt này không khꢈp
mꢕch văn trong nꢇi dung bꢘc thư mà dꢐch giꢖ ñã dꢐch. Tình huꢁng khi ꢒy là Youngꢧshin ñã
mꢒt, cô Baek (nhân vꢑt mà cꢖ Youngꢧshin và Dongꢧhyuk ñꢊu quen biꢃt) bóc bꢘc thư mà
Dongꢧhyuk gꢜi cho Youngꢧshin ra xem, chꢘ không phꢖi Dongꢧhyuk gꢜi thư cho cô Baek.
Nguyên nhân ñꢍu tiên và căn bꢖn dꢚn ñꢃn sꢉ hiꢆu lꢍm này là vì chꢏ ngꢅ và ñꢕi tꢡ nhân
xưng ngôi thꢘ hai trong câu ñã bꢐ giꢖn lưꢌc toàn bꢇ.
Bꢘc thư Dongꢧhyuk gꢜi cho Youngꢧshin, ngưꢗi nhꢑn và ngưꢗi gꢜi ñã quá rõ ràng, nên
dù có giꢖn lưꢌc chꢏ ngꢅ và ñꢕi tꢡ nhân xưng ngôi thꢘ hai thì ngưꢗi Hàn Quꢁc vꢚn không
thꢒy có vꢒn ñꢊ gì khi ñꢋc, thꢑm chí cho ñꢍy ñꢏ vào thì sꢠ thành thꢡa, không ñúng văn
phong Hàn Quꢁc. Nhưng theo ñꢟc trưng cꢏa tiꢃng Viꢀt thì nhꢒt ñꢐnh phꢖi có ngôi thꢘ nhꢒt
và ngôi thꢘ hai trong trưꢗng hꢌp này. Nꢃu là hai ngưꢗi ñang yêu nhau thì sꢠ ñưꢌc dꢐch
thành “anh” và “em”. ꢛ ñây lꢕi dꢐch theo cách xưng hô cꢏa trò vꢈi cô là “cô” và “em”,
giꢅa Dongꢧhyuk vꢈi nhân vꢑt Baek trong khi cô không có bꢒt cꢘ liên quan gì trong bꢘc thư
này, còn Youngꢧshin thì lꢕi trꢔ thành nhân vꢑt giꢅ vꢐ trí ñꢕi tꢡ nhân xưng ngôi thꢘ ba. Vì
1
Trích dꢚn tꢡ trang 299 trong bꢖn gꢁc tiꢃng Hàn.
Trích dꢚn tꢡ trang 380, trong bꢖn dꢐch tiꢃng Viꢀt: Shimꢧhun, Cây thưꢀng xanh, (Lee Jung Sook và Nguyꢞn
,
,
, 2006.
2
Thꢐ Kim Dung dꢐch), ꢧ Nxb Hꢇi Nhà văn, H., 2007.
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 13/2017
171
ñã hiꢆu sai ñꢕi tꢡ nhân xưng bꢐ giꢖn lưꢌc nên dꢐch nꢇi dung bꢘc thư khác hoàn toàn so vꢈi
bꢖn gꢁc. Nꢇi dung ꢒy cꢍn ñưꢌc hiꢆu như sau:
“Anh ñã ñưꢋc tha và ñang trên ñưꢀng vꢈ nhà. Anh nhꢊn ñưꢋc hai bꢇc thư mà em gꢛi
vào tù cho anh, anh rꢙt lo khi em nói mình bꢉ mꢄc bꢍnh tê phù. Mà lúc này lꢁi trăm công
nghìn viꢍc ꢏ trưꢀng hꢂc nên không ꢝn mꢙt thôi. Anh muꢑn tꢆi chꢞ em ngay nhưng vì Dong
Hwa ñang ñi Mãn Châu khiꢒn mꢟ anh ꢏ nhà lo lꢄng mà sinh bꢍnh nên anh phꢘi vꢈ nhà
ngay. Khi mꢟ ñꢠ hơn, anh sꢡ sꢄp xꢒp công viꢍc rꢜi ñꢒn chꢞ em ngay nên em không phꢘi lꢎn
lꢃi ñưꢀng xa ra ñón anh như lꢚn trưꢆc ñâu nhé. Đꢒn khi ñó, gꢎp nhau thì chúng mình sꢡ
tha hꢜ hàn huyên nhꢖng chuyꢍn chưa thꢌ nói trong suꢑt thꢀi gian vꢕa rꢜi”.
Ngày... tháng...
Park Dongꢊhyuk cꢋa em
Nꢃu ñꢋc kꢨ, hiꢆu văn phong cꢏa ngôn ngꢅ Hàn thì sꢠ hiꢆu nꢇi dung mang tính cá nhân
giꢅa hai ngưꢗi ñang yêu mà ngưꢗi con trai lo lꢂng cho ngưꢗi con gái ñang mꢂc bꢀnh.
Trong thư, anh còn nhꢂc lꢕi kꢝ niꢀm giꢅa anh và ngưꢗi yêu hꢢi anh tꢈi thăm Youngꢧshin,
cô ñã ñi bꢇ cꢖ mꢇt quãng ñưꢗng xa ñꢆ ñón anh. Hơn nꢅa, phꢍn cuꢁi bꢘc thư còn ghi “Park
Dongꢧhyuk cꢏa em”. Dongꢧhyuk là cꢏa Youngꢧshin chꢘ không có lí gì lꢕi là cꢏa cô Baek
kia. Có thꢆ nói ñây là sai sót ñáng tiꢃc do lꢎi chꢏ quan cꢏa ngưꢗi dꢐch kꢃt hꢌp vꢈi khó
khăn khi chꢏ ngꢅ và ñꢕi tꢡ nhân xưng ngôi thꢘ hai, thꢘ ba bꢐ xác ñꢐnh không chính xác.
Khi chꢏ ngꢅ là các ngôi thꢘ nhꢒt, thꢘ hai và cꢖ ngôi thꢘ ba bꢐ dꢐch sang mꢇt ngưꢗi
khác thì ñương nhiên nꢇi dung cꢏa câu sꢠ khác ñi, nhiꢊu trưꢗng hꢌp khiꢃn cho nꢇi dung
liên quan bꢐ ꢖnh hưꢔng nꢟng nꢊ, không chꢝ mꢇt phꢍn mà tꢈi toàn bꢇ tác phꢓm. Đây là mꢇt
ví dꢣ khác trong truyꢀn ngꢂn Taraji thuꢇc Tuyꢌn tꢊp truyꢍn ngꢄn Kim Youꢢjeong.
“저속에는지금제가별명지은톨스토이가책상앞에웅크리고앉아서눈을감고앉았
으리라.”1
“ꢅ phòng ñó, có chꢀ gái ñưꢁc cô ñꢂt biꢃt danh Tolxtoi chꢄc cũng ñang nhꢄm nghiꢈn
mꢄt và ngꢜi thu lu trưꢆc cái bàn.”2
Trong bꢖn tiꢃng Hàn thì cô gái có tên Aiko ñã ñꢟt biꢀt danh cho em trai cꢏa chꢐ hàng
xóm là Tolxtoi, chꢘ không phꢖi ñꢟt biꢀt danh cho chꢐ hàng xóm là Tolxtoi như trong bꢖn
dꢐch. Truyꢀn kꢆ vꢊ nhꢅng ngưꢗi nghèo khó cùng thuê nhà trong mꢇt khu trꢋ không thꢆ tꢢi
tàn hơn. Trong ñó, có cô nàng Aiko làm nghꢊ bán dâm nhưng lꢕi có chút tâm hꢢn lãng
1
Trích dꢚn tꢡ trang 94 trong bꢖn gꢁc tiꢃng Hàn:
, 2003.
2
Trích dꢚn tꢡ trang 232 trong bꢖn dꢐch tiꢃng Viꢀt: Kim Youꢧjeong, Tuyꢌn tꢊp truyꢍn ngꢄn Kim Youꢢjeong,
(Lee Jung Sook và Nguyꢞn Thꢐ Kim Dung dꢐch), ꢧ Nxb Hꢇi Nhà văn, H., 2011.
172
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
mꢕn, ngꢍm thích anh chàng hàng xóm ꢁm yꢃu bꢀnh tꢑt nhưng có chút tài văn chương. Vꢈi
cô thì anh chàng ñó tài hoa tꢉa như nhà văn nꢙi tiꢃng ngưꢗi Nga Lev Nikolayevich
Tolstoy. Còn bà chꢐ cꢏa chàng ñó là công nhân trong xưꢔng may, cuꢇc sꢁng khꢁn khó lꢕi
phꢖi nuôi thêm cꢑu em nhà văn nꢜa mùa ꢁm nhom khiꢃn chꢐ ta luôn cáu bꢦn. Chꢝ riêng
ñiꢊu này thôi, nꢃu ñꢇc giꢖ lưu tâm thì dù không biꢃt tiꢃng Hàn cũng sꢠ nhꢑn ngay ra rꢩng
câu dꢐch này không chuꢓn xác.
Sꢉ nhꢍm lꢚn, thiꢃu chính xác này thꢑt tai hꢕi, do dꢐch sai ngôi thꢘ ba mà tꢒt cꢖ nhꢅng
nꢇi dung sau ñó có liên quan ñꢃn nhân vꢑt ngưꢗi em kia bꢐ hoán ñꢙi hꢃt sang cho cô chꢐ.
Tình cꢖm mà Aiko dành cho anh chàng chꢝ biꢃt ñꢋc sách và viꢃt lách trong phòng tꢁi lꢕi
thành ra là dành cho ngưꢗi chꢐ cꢏa chàng ñó. Tolstoy “hóa thân” thành phꢣ nꢅ, mꢇt ngưꢗi
công nhân lao ñꢇng nghèo khó, cau có suꢁt ngày vì mꢀt mꢤi, vì tiꢊn và vì vꢡa giꢑn vꢡa
thương cꢑu em trai ꢁm yꢃu. Cꢖ mꢇt nꢇi dung rꢒt dài trong truyꢀn ngꢂn ñã bꢐ sai lꢀch quá xa
vꢈi bꢖn gꢁc, nó khiꢃn cho câu chuyꢀn trꢔ nên gưꢌng gꢕo, làm mꢒt ñi giá trꢐ cꢏa tác phꢓm.
Mꢇt ví dꢣ khác trong truyꢀn ngꢂn Chuyꢌn mùa thuꢇc tuyꢆn tꢑp truyꢀn ngꢂn Khi hoa
kiꢈu mꢁch nꢏ cꢏa Lee Hyoꢧsuk là minh chꢘng cho viꢀc xác ñꢐnh sai ñꢕi tꢡ ngôi thꢘ ba
ñóng vai trò tân ngꢅ trong câu làm ꢖnh hưꢔng lꢈn ñꢃn chꢒt lưꢌng bꢖn dꢐch.
“이왕이면맑은물우에띄워주세요.”
보배는얼마간항의하는듯한어조로말뒤를재쳤다.
“땅속에못파묻을바에야맑은강물우에나띄워주세요”1
TT: “Tiꢍn thꢌ lꢙy giùm em miꢒng nưꢆc sꢁch ꢏ giꢒng luôn nhé.”
Thꢗnh thoꢘng Bobea cũng hay kꢒt thúc lꢀi bꢣng câu nói mang vꢤ phꢘn ñꢑi.
"Mình không thꢌ ñào dưꢆi dꢙt ñưꢋc, anh nhꢆ múc vꢈ cho em miꢒng nưꢆc sông sꢁch nha"2.
Nꢃu so sánh vꢈi bꢖn gꢁc thì bꢖn dꢐch ñoꢕn trích trên có nꢇi dung hoàn toàn sai biꢀt vꢈi
nhau3. Trích dꢚn trên là phꢍn mꢔ ñꢍu cꢏa truyꢀn ngꢂn vꢈi nꢇi dung kꢆ vꢊ ñôi trai gái là
Geon và Boꢧbe chung sꢁng vꢈi nhau, hꢋ mang thai nhưng không giꢅ ñꢘa bé lꢕi. Giꢗ là lúc
Geon phꢖi mang vꢘt cái bào thai ꢒy ñi, cô ngưꢗi yêu tên là Boꢧbe nhꢂn nhꢏ vꢈi anh rꢩng vì
1
Trích dꢚn tꢡ trang 133 trong bꢖn gꢁc tiꢃng Hàn:
Trích dꢚn tꢡ trang 95 trong bꢖn dꢐch tiꢃng Viꢀt: Lee Hyoꢧseok, Khi hoa kiꢈu mꢁch nꢏ, (Huỳnh Hoa Thuꢪ
,
,
, 2007.
2
Tiên dꢐch), ꢧ Nxb Trꢥ, 2011.
3
Ngưꢗi viꢃt tꢕm dꢐch:
“Đꢣng nào cũng vꢊy, mình thꢘ (nó) trôi trên nưꢆc sꢁch nhé”
Nói rꢢi Bobea kꢃt thúc bꢩng giꢋng dưꢗng như có chútphꢖn kháng.
“Chꢥng thꢌ chôn (nó) trong lòng ñꢙt, mình hãy thꢘ (nó) trôi ꢏ khúc nưꢆc sông sꢁch giùm em”.
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 13/2017
173
chꢦng thꢆ chôn cꢒt cái bào thai ꢒy nên ñꢆ nó trôi ꢔ khúc sông sꢕch. Nꢇi dung cꢏa câu dꢐch
không liên quan gì tꢈi bꢖn gꢁc do ñꢇ “phóng tác” quá tay cꢏa dꢐch giꢖ. Chính vì vꢑy mà nó
cũng không ăn nhꢑp vì vꢈi nꢇi dung trưꢈc và sau, không chuyꢆn tꢖi ñưꢌc phꢍn chi tiꢃt
quan trꢋng cꢏa tác phꢓm. Ngưꢗi viꢃt cho rꢩng ngoài lꢎi sai cꢏa ngưꢗi dꢐch khi không dꢐch
ñúng ñꢇng tꢡ và các thành phꢍn khác thì nguyên nhân sâu xa cꢏa sꢉ hiꢆu và dꢐch không
chính xác này bꢂt nguꢢn tꢡ viꢀc “nó”, tꢘc là cái bào thai kia ñã bꢐ giꢖn lưꢌc.
2.2. Hꢄn chꢅ do cꢌu trúc ngꢍ nghĩa cꢋa tꢎ trong tiꢅng Hàn
Khi xem xét tác phꢓm dꢐch thuꢑt, ngưꢗi ta thưꢗng ñꢊ cꢑp trưꢈc tiên tꢈi nhꢅng sai sót
phát sinh trong viꢀc dꢐch tꢡ vꢉng (어휘) do hiꢆu sai ngꢅ nghĩa. Đôi khi có nhꢅng tꢡ hoꢟc
cꢣm tꢡ không thuꢇc vào nhóm tꢡ khó nhưng vꢚn có thꢆ bꢐ dꢐch sai do sơ xuꢒt. Sꢠ là sai lꢍm
nꢃu cho rꢩng sai sót vꢈi tꢡ vꢉng là lꢎi sai nhꢤ. Trưꢗng hꢌp tꢡ vꢉng là tꢡ trꢋng tâm bꢐ dꢐch
khác vꢈi nghĩa trong bꢖn gꢁc thì có thꢆ gây ꢖnh hưꢔng lꢈn tꢈi cꢖ nꢇi dung cꢏa tác phꢓm.
Sai sót trong dꢐch tꢡ vꢉng có thꢆ chia thành 2 lꢎi cơ bꢖn, mꢇt là do ngưꢗi dꢐch thiꢃu cꢓn
trꢋng, hai là do thiꢃu vꢁn tꢉ vꢉng. Trưꢗng hꢌp do ngưꢗi dꢐch thiꢃu cꢓn trꢋng là khi tꢡ ꢒy
không khó, hoàn toàn có khꢖ năng dꢐch ñưꢌc nhưng lꢕi bꢐ hiꢆu nhꢍm, hoꢟc vꢈi tꢡ ñꢢng âm
khác nghĩa thì cùng bꢐ hiꢆu không ñúng vꢈi nghĩa ñang ñưꢌc ñꢊ cꢑp.
Trong kho tꢡ vꢉng tiꢃng Hàn, có tương ñꢁi nhiꢊu tꢡ ñꢢng âm khác nghĩa. Nꢃu năng
lꢉc tꢡ vꢉng không phong phú, cꢇng vꢈi sꢉ thiꢃu thꢑn trꢋng thì rꢒt dꢞ hiꢆu sai. ꢛ truyꢀn
ngꢂn Không biꢒt nhꢦc trong Tuyꢌn tꢊp truyꢍn ngꢄn Kim Youꢢjeong, tꢡ ñꢢng âm khác nghĩa
“밤” là “ban ñêm” ñưꢌc hiꢆu và dꢐch thành “hꢕt dꢥ”. Đây không phꢖi là mꢇt tꢡ khó. Ngay
tꢡ khi mꢈi hꢋc tiꢃng Hàn ꢔ trình ñꢇ sơ cꢒp, ngưꢗi hꢋc cũng ñã ñưꢌc hꢋc vꢊ tꢡ ñꢢng âm
khác nghĩa này. Ngưꢗi viꢃt cho rꢩng ꢔ ñây ngưꢗi dꢐch ñã nhꢒt thꢗi nhꢍm lꢚn. Đáng tiꢃc là
sꢉ nhꢍm lꢚn này khiꢃn cho cꢖ câu văn bꢐ dꢐch sai, không ăn nhꢑp vꢈi nꢇi dung.
“물론수가좋으면괴뙈기위에서밤을편히잘적도있었다”1.
“May ra thì gieo ñưꢋc hꢁt dꢄ trên ñꢙt ñã thu hoꢁch.”2
Câu chuyꢀn kꢆ vꢊ mꢇt anh chàng tꢁi ñâu là nhà ngã ñâu là giưꢗng, nꢃu hôm may mꢂn
thì cũng có ñưꢌc mꢇt ñêm ngon giꢒc3, lꢕi ñưꢌc dꢐch thành mꢇt câu vꢈi nghĩa hoàn toàn xa
lꢕ như trên. Cây hꢕt dꢥ thì ngưꢗi Hàn Quꢁc nào cũng biꢃt vꢈi dáng cây to và cao thuꢇc
dòng cây lꢒy gꢎ chꢘ không phꢖi loꢕi cây gieo hꢕt rꢢi thu hoꢕch theo vꢣ như hoa màu thông
1
Trích dꢚn tꢡ trang 161 trong bꢖn gꢁc tiꢃng Hàn:
Trích dꢚn tꢡ trang 51 trong bꢖn dꢐch tiꢃng Viꢀt: Tuyꢌn tꢊp truyꢍn ngꢄn Kim Youꢢjeong, (Lee Jung Sook và
2
Nguyꢞn Thꢐ Kim Dung dꢐch), ꢧ Nxb Hꢇi Nhà văn, H., 2011.
Ngưꢗi viꢃt tꢕm dꢐch là: “Dĩ nhiên nꢃu tꢁt sꢁ thì cũng tꢡng có ñêm ngon giꢒc trên khoꢖnh ruꢇng mꢈi thu
3
hoꢕch”.
174
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
thưꢗng. Quꢖ hꢕt dꢥ chín vào mùa thu, thưꢗng ñưꢌc ngưꢗi Hàn Quꢁc dùng ñꢆ nꢒu món cơm
thꢑp cꢓm, làm bánh Tteok, rang hay luꢇc ñꢆ ăn vꢟt... Nhưng ñꢁi vꢈi ngưꢗi Viꢀt Nam thì nó
không phꢙ biꢃn lꢂm. Cây hꢕt dꢥ hꢍu như chꢝ có vùng núi phía Bꢂc Viꢀt Nam nên nhꢅng
ngưꢗi Viꢀt Nam sꢁng ꢔ ñô thꢐ hay ñꢢng bꢩng nông thôn không có nhiꢊu cơ hꢇi ñưꢌc nhìn
thꢒy nó. Dĩ nhiên viꢀc dꢐch sai mꢇt tꢡ không quá khó như trên là do sơ suꢒt cꢏa ngưꢗi dꢐch,
do hiꢆu sai ñꢇng tꢡ chính trong câu nhưng thꢜ ñưa ra giꢖ thuyꢃt nꢃu tꢡ “밤” không mang
hai nghĩa là “ñêm” và “hꢕt dꢥ” như vꢑy thì rꢒt có thꢆ lꢎi sai này ñã không xꢖy ra.
Khi dꢐch tác phꢓm văn hꢋc Hàn Quꢁc sang tiꢃng Viꢀt, các dꢐch giꢖ còn gꢟp mꢇt khó
khăn nꢅa vꢈi nhꢅng tꢡ tưꢌng thanh và tưꢌng hình vì có nhiꢊu trưꢗng hꢌp không có nghĩa
tương ñương, nên thꢑm chí ngưꢗi dꢐch phꢖi “sáng tꢕo” thêm. Nhưng phꢙ biꢃn hơn cꢖ có lꢠ
là nhꢅng trưꢗng hꢌp hiꢆu nghĩa nhưng vꢚn khó dꢐch vì chꢝ hiꢆu tꢡ vꢉng ñơn thuꢍn mà
không chú ý ñꢃn “bꢍu không khí” cꢏa toàn tác phꢓm nên không lꢉa chꢋn ñưꢌc tꢡ “ñꢂt” cho
bꢖn dꢐch. Truyꢀn ngꢂn “봄봄” tꢘc là ñiꢀp khúc nhꢂc lꢕi cꢏa hai tꢡ “Xuân Xuân” cꢏa Kim
Youꢧjeong ñưꢌc dꢐch là Mùa xuân. Mùa xuân vꢁn chꢝ mùa ñâm chꢢi nꢖy lꢇc, mùa tưꢌng
trưng cho hi vꢋng, cho sꢉ bꢂt ñꢍu mꢈi mꢥ. Cꢖm xúc như reo lên cꢏa “Xuân Xuân” ñã
không ñưꢌc thꢆ hiꢀn vꢈi cꢖm giác sáng khoái, hào hꢘng có pha chút hài hưꢈc ñꢟc trưng
trong văn Kim Youꢧjeong trong tiêu ñꢊ Mùa xuân ꢔ bꢖn dꢐch tiꢃng Viꢀt. Nhiꢊu nhà nghiên
cꢘu Hàn Quꢁc cũng ñã ñưa ra giꢖ thuyꢃt nꢃu ñꢟt tiêu ñꢊ truyꢀn ngꢂn là 봄(Mùa xuân) thì
sꢁ phꢑn cꢏa tác phꢓm sꢠ thꢃ nào và ñi ñꢃn kꢃt luꢑn rꢩng không gì có thꢆ hꢌp hơn
“봄봄”(Xuân Xuân). Không ít ñꢇc giꢖ và thꢑm chí các nhà nghiên cꢘu Hàn Quꢁc cũng
nhꢍm “봄봄” thành “봄” và ngay lꢑp tꢘc bꢐ chꢝ trích. Chꢝ là mꢇt danh tꢡ chꢝ tên gꢋi cꢏa
mùa xuân, nhưng ngưꢗi Hàn Quꢁc lꢕi cꢖm nhꢑn như mꢇt tꢡ tưꢌng thanh, tưꢌng hình ñꢇc
lꢑp khi nó ñưꢌc lꢟp lꢕi. Nꢃu chꢝ dꢐch là Mùa xuân(봄), thì có phꢍn khô cꢘng, không lꢇt tꢖ
ñưꢌc hiꢀu quꢖ mà tiêu ñꢊ cꢏa bꢖn gꢁc mang lꢕi. Như thꢃ, dꢐch là Xuân Xuân vꢡa chính xác
vꢈi tinh thꢍn cꢏa nguyên tác, vꢡa mang tính văn hꢋc hơn.
Vꢁn tꢡ vꢉng phong phú luôn là mꢇt trong nhꢅng mꢣc tiêu cꢏa ngưꢗi hꢋc ngoꢕi ngꢅ.
Sꢉ tích lũy này không ñơn giꢖn, vì tꢡ vꢉng không chꢝ ñơn thuꢍn là hꢋc thuꢇc lòng mà còn
phꢖi ñưꢌc hiꢆu gꢂn liꢊn vꢈi nhiꢊu yꢃu tꢁ khác như phương ngꢅ, văn hóa và lꢐch sꢜ. Có
nhꢅng tꢡ vꢉng thuꢇc yꢃu tꢁ văn hóa mà chꢝ ngưꢗi Hàn Quꢁc dùng sꢠ gây ra nhꢅng khó
khăn không nhꢤ cho ngưꢗi dꢐch khi tìm tꢡ tương ñương vꢈi tiꢃng Viꢀt.
“친환은침중하신데수원집마저매당집에밤사진을하시느라고병구완하실겨를이
없으신모양이고딱하신사정이라내가모시러갔었습니다만어떻게자동차를큰댁으로
대랄까요?”
(중략)
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 13/2017
175
“두루마기바람이대수예요?모자외투야어련히작은마님이잘맡아둘라구.
아그리구큰댁에는지금쯤은수원마나님께서들어가셨을것이니까거기두염려없을게
니오늘밤은아무리바쁘신몸이지마는오래간만에하룻밤시간을빌리시구려.”1
“ꢢ Bꢍnh trꢁng ꢏ nhà thì ñang nꢎng nꢈ mà cꢘ bà Suwon cũng ñꢒn nhà bà chꢔ quán
rưꢋu, có lꢡ không tiꢍn chăm sóc bꢍnh nhân, tôi thꢙy lo hꢃ nên ñi ñón ñꢙy. Nhưng sao bꢘo
gꢛi ô tô ꢏ nhà hàng ñꢃ nhꢅt?
(giꢘn lưꢋc)
ꢢ Gió máy có gì ñáng ngꢁi không ꢁ? Mũ vꢆi áo khoác ñã có vꢋ lꢡ lo cho rꢜi chꢇ ꢁ?
Vào nhà hàng bꢆc nhꢅt thì chꢄc bà Suwon cũng ñã có mꢎt ꢏ ñꢙy rꢜi, nên cũng chꢘ phꢘi
lo.Tꢑi nay dù quý ông rꢙt bꢊn viꢍc, nhưng lâu lꢄm mꢆi có dꢉp, xin mưꢋn thꢀi gian cꢘ ñêm
nhé.”2
ꢛ ví dꢣ trên, tꢡ “큰댁”(kính ngꢅ cꢏa tꢡ 큰집) có nghĩa là “nhà lꢈn” nꢃu hiꢆu ñơn
thuꢍn thì chꢝ mang nghĩa “nhà to” hoꢟc “nhà rꢇng”, nhưng trong tiꢆu thuyꢃt Ba thꢒ hꢍ thì
chꢝ ngôi nhà mà bꢁ cꢏa Cho Sangꢧhun, tꢘc là ông Cho Uiꢧkwan ñang sꢁng. Nói mꢇt cách
khác ñó là nhà cꢏa trưꢔng hꢋ, con trưꢔng sinh sꢁng. Nhưng ngưꢗi dꢐch ñã dꢐch thành “nhà
hàng ñꢀ nhꢒt” và “nhà hàng bꢑc nhꢒt”. Vì mꢇt tꢡ hiꢆu sai như vꢑy ñã dꢚn ñꢃn cꢖ ñoꢕn trꢔ
nên khác xa vꢈi bꢖn gꢁc và có nꢇi dung không liꢊn mꢕch.
Mꢇt trong nhꢅng khó khăn nꢅa mà dꢐch giꢖ thưꢗng gꢟp phꢖi khi dꢐch tác phꢓm văn
hꢋc Hàn Quꢁc ñó là phương ngꢅ. Phương ngꢅ bꢂt nguꢢn sâu xa trong văn hóa cꢏa ngôn
ngꢅ bꢖn ñꢐa nên ngưꢗi dꢐch phꢖi rꢒt vꢒt vꢖ ñꢆ tìm hiꢆu ñꢟc trưng hay sꢂc thái cꢏa ngôn ngꢅ
cꢏa mꢇt tꢑp thꢆ hay mꢇt vùng miꢊn nào ñó khi dꢐch. Nhưng viꢀc dꢐch phương ngꢅ trên
thꢉc tꢃ bꢐ coi là “mꢣc tiêu khó có khꢖ năng thꢉc hiꢀn”. Vì phương ngꢅ liên kꢃt mꢑt thiꢃt
vꢈi môi trưꢗng mang tính văn hóa, ñꢐa lí cꢏa mꢇt khu vꢉc nào ñó ꢔ ngôn ngꢅ gꢁc nên khó
có thꢆ tìm kiꢃm ñưꢌc cách biꢆu hiꢀn tương tꢉ vꢈi nó ꢔ mꢇt ngôn ngꢅ khác vꢈi nꢊn văn hóa
và ñꢐa lí hoàn toàn khác.
Đꢆ khꢂc phꢣc vꢒn ñꢊ này, nhiꢊu dꢐch giꢖ ñã sꢜ dꢣng cách dùng ngôn ngꢅ không phꢖi
là ngôn ngꢅ chuꢓn cꢏa quꢁc gia, tꢘc là phương ngꢅ cꢏa ngôn ngꢅ ñưꢌc dꢐch sang nhꢩm thꢆ
hiꢀn tính nghꢀ thuꢑt cꢏa tác phꢓm và ý ñꢢ cꢏa tác giꢖ. Cách này tuy chꢝ mang tính tương
ñꢁi và phꢍn nào giúp ñꢇc giꢖ tiꢃp cꢑn gꢍn hơn vꢈi tác phꢓm. Nhưng khi dꢐch các tiꢆu
thuyꢃt và truyꢀn ngꢂn cꢑn ñꢕi Hàn Quꢁc, cꢍn chuꢓn hóa phương ngꢅ, tꢘc là dꢐch ngôn ngꢅ
1
Trích dꢚn tꢡ trang 11,12 trong bꢖn gꢁc tiꢃng Hàn:
,
(
),
, 1994.
2
Trích dꢚn tꢡ trang 332, 333 trong bꢖn dꢐch tiꢃng Viꢀt:Yơm Sang Sơp, Ba thꢒ hꢍ, (Oh Eunꢧchun dꢐch), Nxb
Văn hꢋc, 2006.
176
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
ñꢐa phương thành ngôn ngꢅ chuꢓn và dꢐch ñúng nghĩa dù chưa hay. Đáng tiꢃc là nhiꢊu
trưꢗng hꢌp hiꢆu sai nên dꢐch sai hoàn toàn so vꢈi bꢖn gꢁc.
Hoa trà, tên mꢇt truyꢀn ngꢂn trong Tuyꢌn tꢊp truyꢍn ngꢄn cꢔa Kim Youꢢjeong là ví dꢣ
ñiꢆn hình. Tên tiꢃng Hàn là cꢏa truyꢀn ngꢂn này là 동백꽃, nhưng 동백꽃 ꢔ ñây không chꢝ
loài hoa trà nꢔ có hoa màu ñꢤ tía mà chúng ta thưꢗng biꢃt. 동백꽃 trong tác phꢓm này nói
ñꢃn hoa có màu vàng tươi cꢏa cây gꢡng, tꢘc là “hoa gꢡng”. Vùng Gangwonꢧdo, quê hương
cꢏa tác giꢖ ñꢢng thꢗi cũng là bꢁi cꢖnh cho nhꢅng tác phꢓm cꢏa ông gꢋi hoa gꢡng là
동백꽃, ngꢚu nhiên âm giꢁng vꢈi tꢡ “hoa trà” (Camellia flower) trong ngôn ngꢅ chuꢓn.
Ngưꢗi dꢐch ñã hiꢆu theo nghĩa thông thưꢗng. Nꢃu là ñꢇc giꢖ chꢝ ñꢋc truyꢀn ñꢆ giꢃt thꢗi
gian, ñꢋc lưꢈt qua cho biꢃt nꢇi dung thì chꢂc cũng không ñꢆ ý nhưng nꢃu là ngưꢗi nghiên
cꢘu tác phꢓm thì sꢠ không bꢤ qua sai sót này. Phꢍn cuꢁi truyꢀn là hình ꢖnh ñôi bꢕn nam nꢅ
thiꢃu niên ngã vào giꢅa cánh ñꢢng hoa “동백” trong mùi hương cay ngào ngꢕt. Tình cꢖm
trong sáng và giꢖn dꢐ cꢏa ñôi bꢕn ñưꢌc tưꢌng trưng bꢔi “동백꽃” mang ñꢑm chꢒt nông
thôn dân giã, khiꢃn ngưꢗi ñꢋc mꢝm cưꢗi. Nꢃu là cây hoa trà thì không thꢆ có mùi hương
cay nꢢng ꢒy, cây hoa trà cũng không ñưꢌc trꢢng thành cánh ñꢢng, thân cây không mꢊm và
nhꢤ ñꢆ ngưꢗi ta có thꢆ ngã vào nó. Dꢐch giꢖ ñã không ñꢆ ý ñꢃn 2 chi tiꢃt này nên dꢐch “hoa
gꢡng” là “hoa trà”. Không ñꢋc chú thích trong bꢖn gꢁc tiꢃng Hàn và không tìm hiꢆu kꢨ vꢊ
tác phꢓm thì khó mà có thꢆ dꢐch ñúng ñưꢌc tꢡ này.
Cuꢁi cùng, mꢇt khó khăn nꢅa không thꢆ xem nhꢄ, dꢚn ñꢃn nhꢅng hꢕn chꢃ trong dꢐch
thuꢑt tác phꢓm văn hꢋc Hàn Quꢁc sang tiꢃng Viꢀt là viꢀc phꢖi dꢐch nhꢅng tꢡ chꢅ Hán hoꢟc
tꢡ gꢁc Hán. ꢛ Viꢀt Nam, sau Cách mꢕng tháng Tám, chꢅ quꢁc ngꢅ, tiꢃng Viꢀt ñã thay thꢃ
hoàn toàn chꢅ Hán, tiꢃng Hán; còn ꢔ Hàn Quꢁc, sau giꢖi phóng mꢒy chꢣc năm vꢚn dùng cꢖ
chꢅ Hán và chꢅ viꢃt Hangeul, cho dù xu hưꢈng chꢝ dùng chꢅ Hangeul ngày càng lꢈn và
sꢘc ꢖnh hưꢔng cꢏa chꢅ Hán ngày càng giꢖm.
Đꢁi vꢈi ngưꢗi Viꢀt Nam khi hꢋc tiꢃng Hàn Quꢁc thì Hán tꢉ vꢡa là thuꢑn lꢌi cũng lꢕi
vꢡa là khó khăn, vì cách ghi âm, phát âm Hán tꢉ cꢏa ngưꢗi Hàn khác cꢏa ngưꢗi Viꢀt nên
dꢞ gây nhꢍm lꢚn. Hiꢀn tꢕi ꢔ Viꢀt Nam, ngoài mꢇt sꢁ rꢒt ít ngưꢗi theo hꢋc chuyên ngành
Hán Nôm, ngưꢗi nghiên cꢘu lꢐch sꢜ hay nhꢅng ngưꢗi hꢋc tiꢃng Trung Quꢁc biꢃt chꢅ Hán
ra thì mꢋi ngưꢗi bình thưꢗng ñꢊu không biꢃt chꢅ Hán. Ngay cꢖ nhꢅng ngưꢗi hꢋc chuyên
ngành tiꢃng Hàn hay Hàn Quꢁc hꢋc cũng ña phꢍn không biꢃt chꢅ Hán. Vì thꢃ, các dꢐch giꢖ
trꢥ thưꢗng gꢟp nhiꢊu khó khăn khi dꢐch văn hꢋc Hàn Quꢁc, bꢔi trong các tác phꢓm văn hꢋc
cꢑn ñꢕi Hàn Quꢁc, tꢝ lꢀ chꢅ Hán có thꢆ nói là dày ñꢟc. Gꢍn ñây, các tác phꢓm ñưꢌc in lꢕi
có chú thích hoꢟc thay bꢩng Hangeul theo phiên âm chꢅ Hán, nhưng nꢃu không hiꢆu nghĩa
chꢅ Hán thì rꢒt dꢞ hiꢆu sai.
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 13/2017
177
Chúng ta cùng xem mꢇt vài tꢡ Hán xuꢒt hiꢀn trong bꢖn dꢐch Trưꢆc phong trào Manse1
bꢐ hiꢆu sai nghĩa ñꢆ thꢒy rõ khó khăn này cꢏa ngưꢗi dꢐch. 야과온포(夜鍋縕飽) (tr.126)
trong bꢖn gꢁc tiꢃng Hàn ꢔ chú thích sꢁ 14 có ghi chú thích là “Món mỳ Nhꢑt Bꢖn thưꢗng
bán vào ban ñêm” (밤에파는일본국수) nhưng trong bꢖn dꢐch lꢕi ñưꢌc dꢐch là “dꢕ quá ôn
bôi” (tr.162) theo âm ñꢋc Hán Viꢀt. Đꢇc giꢖ sꢠ không hiꢆu “dꢕ quá ôn bôi” trong câu
“Chiꢃc xe ngꢉa phá cꢖnh ñêm khuya dꢁ quá ôn bôi, làm vꢫ màn ñêm hiu quanh, ñơn ñꢇc”
nghĩa là gì.
Cũng liên quan ñꢃn chꢅ Hán, khi dꢐch cꢣm tꢡ "일선인"(日鮮人) trong trang 138 ꢔ
bꢖn gꢁc tiꢃng Hàn, ngưꢗi dꢐch cũng ñã nhꢍm lꢚn. Nꢃu theo nghĩa chꢅ Hán thì ꢔ ñây
“日”(일ꢧil) có nghĩa là “Nhꢑt Bꢖn” + “鮮”(선ꢧseon) là “Tiên” trong chꢅ “Joseon” (Triꢊu
Tiên), “人ꢧin” là “ngưꢗi”, tꢘc là “nhꢅng ngưꢗi Nhꢑt Bꢖn và ngưꢗi Joseon”, tꢘc là “Nhꢑt
Tiên nhân”. Nhưng 鮮 (Seon) ñưꢌc dꢐch giꢖ hiꢆu thành chꢅ 善 (thiꢀn) nên cꢣm tꢡ ꢒy ñưꢌc
dꢐch là “Nhꢊt thiꢍn nhân” (日善人, tr.179) thì sꢠ ñưꢌc hiꢆu vꢈi nghĩa “ngưꢗi Nhꢑt hiꢊn
lành”. Do có sꢉ ña nghĩa trong tꢡ gꢁc Hán “seon” còn mang nghĩa là “thiꢀn”. Nhưng trong
tiꢆu thuyꢃt này, ngưꢗi Nhꢑt ñưꢌc miêu tꢖ là kꢥ thꢉc dân bóc lꢇt cꢍn lên án, không có lý gì
lꢕi ñưꢌc coi là hiꢊn lành cꢖ. Sai sót này ñã khiꢃn cho vꢒn ñꢊ bꢐ hiꢆu khác ñi, gây khó hiꢆu
cho ngưꢗi ñꢋc.
3. KꢏT LUꢐN
Như ñã ñꢊ cꢑp, phê bình dꢐch thuꢑt có nhiꢊu cách tiꢃp cꢑn. Ngưꢗi viꢃt ñã chꢋn cách
tꢑp trung vào mꢇt vài hꢕn chꢃ trong các bꢖn dꢐch tác phꢓm văn hꢋc Hàn Quꢁc sang tiꢃng
Viꢀt phát sinh tꢡ yꢃu tꢁ ngôn ngꢅ. Ngôn ngꢅ nꢃu hiꢆu theo nghĩa rꢇng thì không chꢝ bao
gꢢm tꢡ vꢉng, hiꢀn tưꢌng ngꢅ pháp mà còn chꢘa ñꢉng trong ñó nhiꢊu yꢃu tꢁ liên quan tꢈi
văn hóa, lꢐch sꢜ. Ngưꢗi viꢃt chꢝ tꢑp trung vào mꢇt sꢁ nhꢅng ñꢟc trưng vꢊ ngôn ngꢅ cꢏa
tiꢃng Hàn gây nên nhꢅng hꢕn chꢃ cho ngưꢗi dꢐch khi dꢐch tác phꢓm văn hꢋc Hàn Quꢁc.
Nhꢅng hꢕn chꢃ này là nhꢅng nhꢑn ñꢐnh cꢏa cá nhân ngưꢗi viꢃt sau khi ñã khꢖo sát mꢇt sꢁ
tác phꢓm văn hꢋc cꢑn ñꢕi Hàn Quꢁc bꢩng cꢖ tiꢃng Hàn và tiꢃng Viꢀt. Trên cơ sꢔ tìm hiꢆu
nhꢅng lꢎi sai sót mà ngưꢗi dꢐch thưꢗng gꢟp, ngưꢗi viꢃt tꢙng hꢌp rꢢi xꢃp loꢕi chúng vào
mꢇt vài trưꢗng hꢌp ñiꢆn hình. Các dꢚn chꢘng ñưꢌc nêu ra trong bài viꢃt chꢝ là nhꢅng ví dꢣ
ñꢆ ngưꢗi ñꢋc có thꢆ hình dung dꢞ nhꢒt vꢊ nhꢅng vꢒn ñꢊ ñang ñꢊ cꢑp. Thông qua viꢀc chꢝ ra
nhꢅng khó khăn dꢚn ñꢃn hꢕn chꢃ trong viꢀc biên dꢐch tác phꢓm văn hꢋc Hàn Quꢁc sang
1
YomSangꢧseop, Trưꢆc phong trào Manse, (Lê Đăng Hoan dꢐch), ꢧ Nxb Văn hꢋc, H., 2009.
(
,
,
,
, 2005.)
178
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
tiꢃng Viꢀt, ngưꢗi viꢃt mong muꢁn góp phꢍn cꢖi thiꢀn nhꢅng sai sót không ñáng có, nhꢅng
sai sót có thꢆ tránh và ñꢟc biꢀt là nâng cao ý thꢘc hơn vꢈi nhꢅng trưꢗng hꢌp dꢞ xꢖy ra sai
sót ñꢆ có nhꢅng bꢖn dꢐch ngày mꢇt tꢁt hơn.
TÀI LIꢑU THAM KHꢒO
Tài liꢓu tiꢅng Viꢓt
1. Yom Sangꢧseop (Lê Đăng Hoan dꢐch) (2009), Trưꢆc phong trào Manse, Nxb Văn hꢋc.
2. Yơm Sang Sơp (Oh Eunꢧchun dꢐch) (2006), Ba thꢒ hꢍ, Nxb Văn hꢋc.
3. Kim Youꢧjeong (Lee Jung Sook và Nguyꢞn Thꢐ Kim Dung dꢐch) (2011), Tuyꢌn tꢊp truyꢍn
ngꢄn Kim Youꢢjeong, Nxb Hꢇi Nhà văn.
4. Lee Hyoꢧseok (Huỳnh Hoa Thuꢪ Tiên dꢐch) (2011), Khi hoa kiꢈu mꢁch nꢏ, Nxb Trꢥ.
5. Shim Hun (Lee Jung Sook và Nguyꢞn Thꢐ Kim Dung dꢐch) (2007), Cây thưꢀng xanh, Nxb Hꢇi
Nhà văn.
Tài liꢓu tiꢅng Hàn
1. 한국문학전집, 염상섭 중편선, 『만세전』, 문학과 지성사, 2005
2. 염상섭,『三代』(상 하),범우사, 1994
3. 김유정,『김유정 전집1ꢧ소설』, 도서출판 가람기획, 2003
4. 이효석,『메밀꽃 필 무렵』, 문학과 지성사, 2007
5. 심훈,『상록수』, 하서, 2006
6. 최명식, 김광수. <조선어문법>. 연변대학출판사. 2000
SOME LIMITATIONS OF LANGUAGE ELEMENT WHILE
TRANSLATING WORKS OF KOREAN LITERATURE INTO
VIETNAMESE
Abtract: In some countries, the study of translation, also known as Literature translation
criticism was developed as a specific academic field, but this has not been recieved
adequate attention in Vietnam. The study of translation and translating works of Korean
literature into Vietnamese are still limited, mainly language element. The paper points
out some limitations on language element while translating modern Korean novels and
short stories into Vietnamese.
Keywords: Literature translation criticism, Korean literature, language element,
limitation
12 trang
16760
Free
Bạn đang xem tài liệu "Một số hạn chế phát sinh từ yếu tố ngôn ngữ khi dịch tác phẩm văn học Hàn Quốc sang tiếng Việt", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- mot_so_han_che_phat_sinh_tu_yeu_to_ngon_ngu_khi_dich_tac_pha.pdf
