Giáo trình mô đun Thiết bị và kỹ thuật đo - Nghề: Khai thác máy tàu biển

CỤC HÀNG HẢI VIỆT NAM

TRƯỜNG CAO ĐẰNG HÀNG HẢI I

GIÁO TRÌNH

MÔ ĐUN: THIẾT BỊ VÀ KỸ THUẬT ĐO

NGHỀ: KHAI THÁC MÁY TÀU BIỂN

TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG NGHỀ

( Ban hành kèm theo Quyết định số: 120/QĐ-TCDN ngày 25/2/2013 của Tổng

cục trưởng Tổng cục dạy nghề)

Năm 2017

1

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN:

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có

thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào

tạo và tham khảo.

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích

kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.

LỜI GIỚI THIỆU

Trong những năm qua, dạy nghề đã có những bước tiến vượt bậc cả về

số lượng và chất lượng, nhằm thực hiện nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực

kỹ thuật trực tiếp đáp ứng nhu cầu xã hội. Cùng với sự phát triển của khoa

học công nghệ trên thế giới, lĩnh vực vận tải biển nói chung và ngành khai

thác vận hành máy tàu biển ở Việt Nam nói riêng đã có những bước phát

triển đáng kể.

Chương trình khung quốc gia nghề thác vận hành máy tàu biển đã được

xây dựng trên cơ sở phân tích nghề, phần kỹ thuật nghề được kết cấu theo

các môđun. Để tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ sở dạy nghề trong quá

trình thực hiện, việc biên soạn giáo trình kỹ thuật nghề theo các môđun đào

tạo nghề là cấp thiết hiện nay.

Mô đun MĐ 33: Thiết bị và kỹ thuật đo là mô đun đào tạo nghề được

biên soạn theo hình thức tích hợp lý thuyết và thực hành. Trong quá trình

thực hiện, nhóm biên soạn đã tham khảo nhiều tài liệu trong và ngoài nước,

kết hợp với kinh nghiệm trong thực tế.

Mặc dù có rất nhiều cố gắng, nhưng không tránh khỏi những sai sót, rất

mong nhận được sự đóng góp ý kiến của độc giả để giáo trình được hoàn

thiện hơn.

Xin chân thành cảm ơn!

Hải Phòng, ngày 20 tháng 10 năm 2017

Tham gia biên soạn

1. Chủ biên: Bùi Trung Dũng

2. ....................

3. ....................

2

MỤC LỤC

NỘI DUNG

STT

TRANG

1

2

3

4

5

Lời giới thiệu

Mục lục

Danh mục ký hiệu, từ viết tắt, thuật ngữ chuyên ngành

Danh mục hình vẽ và bảng, biểu

Nội dung

2

3

4

6

Bài 1. Cơ sở lý thuyết đo

7

8

9

1.1. Khái niệm và phân loại đo

1.2. Đơn vị và qui trình đo

1.3. Sai số đo

Bài 2. Thiết bị đo các đại lượng hình học

2.1. Các dụng cụ đo lường cơ khí

2.2. Chuyển đổi đo lường

11

37

38

41

48

56

59

63

66

69

2.3. Phương pháp đo kích thước thẳng

Bài 3. Thiết bị đo các đại lượng không hình học

3.1.Thiết bị đo nhiệt độ

3.2. Thiết bị đo áp suất

3.3. Thiết bị đo mức chất lỏng

3.4. Thiết bị đo công suất

3.5. Thiết bị đo vòng quay

3.6. Các thiết bị cảm biến dùng trên tàu thủy

Tài liệu tham khảo

6

7

Các phụ lục, tài liệu đính kèm

Danh mục ký hiệu, từ viết tắt, thuật ngữ chuyên ngành:

MĐ: Mô đun

KDCTV: Khung dịch chuyển tế vi

ABS: Đo tuyệt đối

DIFF: Đo khác biệt

PRESET: Cho trước

Q: Đầu qua

KQ: Đầu không qua

Themometer: Nhiệt kế

Bimetal: Lưỡng kim

Thermistor: Điện trở nhiệt

Thermocouple: Cặp nhiệt điện

EEPROM: Vi điều khiển

LCD: Màn hình

RELAY: Rơ le

Danh mục hình vẽ

STT

1

Tên hình vẽ

Hình 2.1. Thước lá kim lọa

Trang

11

12

15

16

17

18

19

20

21

23

25

26

27

28

2

Hình 2.2. Thước cặp đo trong, ngoài và chiều sâu

Hình 2.3. Thước cặp có khung dịch chuyển tế vi

Hình 2.4. Thước cặp đo sâu

3

4

5

Hình 2.5. Thước cặp đo chiều cao

6

Hình 2.6. Thước cặp mặt số cơ khí

7

Hình 2.7. Thước cặp điện tử đo ngoài, trong và đo sâu

Hình 2.8. Thước cặp điện tử đo chiều cao

Hình 2.9. Pan me đo ngoài

8

9

10 Hình 2.10. Một số loại pan me đo ngoài

11 Hình 2.11. Ví dụ về sai số

12 Hình 2.12. Ví dụ về cách đọc số

13 Hình 2.13. Pan me đo trong

14 Hình 2.14. Một số loại pan me đo trong

15 Hình 2.15. Pan me đo chiều sâu

16 Hình 2.16. Pan me điện tử

4

17 Hình 2.17. Đồng hồ so đo ngoài

18 Hình 2.18. Một số kiểu đồng hồ so đo ngoài

19 Hình 2.19. Một số loại giá đỡ đồng hồ so

20 Hình 2.20. Đồng hồ so đo trong

21 Hình 2.21. Đồng hồ so đo chiều sâu

22 Hình 2.22. Đồng hồ so điện tử

23 Hình 2.23. Bộ căn mẫu

28

29

31

32

33

35

36

38

39

42

43

44

45

46

47

49

50

51

52

53

54

55

56

58

60

24 Hình 2.24. Ca líp hàm

25 Hình 2.25. Một số loại ca líp hàm

26 Hình 2.26. Ca líp nút

27 Hình 2.27. Sơ đồ đo hai tiếp điểm

28 Hình 2.28. Phương pháp đo tọa độ

29 Hình 3.1. Nhiệt kế chất lỏng

30 Hình 3.2. Các phương án lắp đặt nhiệt kế trên đường ống

31 Hình 3.3. Nhiệt kế áp suất

32 Hình 3.4. Các loại lò xo ống

33 Hình 3.5. Mạch nhiệt điện

34 Hình 3.6. Mắc chỉ thị vào mạch điện

35 Hình 3.7. Áp kế chất lỏng

36 Hình 3.8. Manometer chất lỏng

37 Hình 3.9. Micromanometer

38 Hình 3.10. Vị trí tương đối của áp kế với môi trường đo

39 Hình 3.11. Sơ đồ nguyên lý manometer lò xo

40 Hình 3.12. Các vị trí công tác của van 3 ngả

41 Hình 3.13. Manometer kiểu piston

42 Hình 3.14. Áp kế màng

43 Hình 3.15. Đo mức chất lỏng

44 Hình 3.16. Sơ đồ đo mức chất lỏng

45 Hình 3.17. Sơ đồ nguyên lý của phanh cơ khí

5

46 Hình 3.18. Sơ đồ nguyên lý của phanh thủy lực

47 Hình 3.19. Phanh thủy lực với dòng chảy lưu chuyển

48 Hình 3.20. Sơ đồ nguyên lý của phanh điện

49 Hình 3.21. Thiết bị đo mô men bằng góc xoắn

50 Hình 3.22. Sơ đồ nguyên lý thiết bị đo vòng quay kiểu ly tâm

51 Hình 3.23. Sơ đồ nguyên lý của thiết bị đo kiểu từ

52 Hình 3.24. Sơ đồ nguyên lý của thiết bị đo kiểu diện từ

Danh mục bảng

61

62

63

64

65

66

STT

1

Tên bảng

Trang

49

Bảng 3.1. Khối lượng riêng của một số chất

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN

Tên mô đun: THIẾT BỊ VÀ KỸ THUẬT ĐO

Mã mô đun: MĐ.33

Vị trí, ý nghĩa và vai trò của mô đun:

- Vị trí: Mô đun Thiết bị và kỹ thuật đo là mô đun được thực hiện khi sinh viên

lựa chọn trong danh mục các mô đun/môn học tự chọn.

- Ý nghĩa và vai trò của mô đun:

Thiết bị và kỹ thuật đo là mô đun tự chọn trong chương trình đào tạo Cao đẳng

Khai thác máy tàu thủy nhằm trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về

thiết bị và kỹ thuật đo lường, qua đó có thể ứng dụng được những kiến thức đã học

vào thực tế nghề nghiệp sau này.

II. Mục tiêu của mô đun:

- Kiến thức: Nêu được các thiết bị đo lường thường được sử dụng trong nghề và

quy trình sử dụng chúng.

- Kỹ năng: Sử dụng được các thiết bị đo lường thường được sử dụng trong nghề.

- Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Có tác phong công nghiệp, tuân thủ mọi quy

định, các tiêu chuẩn trong kỹ thuật đo lường.

Nội dung mô đun:

6

Bài 1: Cơ sở lý thuyết đo

Mã bài: MĐ.33.01

Giới thiệu:

Để xác định các thông số cần đo phải căn cứ vào đặc điểm, tính chất, yêu cầu

về độ chính xác,...của chi tiết để chọn cách thức, thủ thuật và dụng cụ đo cho phù

hợp.

Mục tiêu:

- Trình bày được khái niệm về đo lường, quy trình đo và sai số đo.

- Phân loại được các phương pháp đo và thực hiện đúng quy trình đo theo quy

định.

- Nghiêm túc, chính xác, khoa học khi học tập.

Nội dung chinh:

1. Khái niệm và phân loại đo

1.1. Khái niệm:

Đo lường là việc định lượng độ lớn của đối tượng đo. Đó là thiết lập quan hệ

giữa đại lượng cần đo với đại lượng có cùng tính chất vật lý dùng làm đơn vị đo.

1.2. Phân loại:

a. Dựa vào quan hệ giữa đầu đo và chi tiết đo chia ra phương pháp đo tiếp

xúc và phương pháp đo không tiếp xúc.

- Phương pháp đo tiếp xúc: là phương pháp đo mà giữa đầu đo và bề mặt chi

tiết được đo tồn tại 1 áp lực.

Ưu điểm: áp lực làm cho vị trí đo ổn định do đó kết quả đo rất ổn định.

Nhược điểm : có tồn tại sai số do biến dạng liên quan đến áp lực gây ra.

- Phương pháp đo không tiếp xúc: không tồn tại áp lực đo giữa yếu tố đo và

bề mặt chi tiết đo như khi ta đo bằng máy quang học.

b. Dựa vào quan hệ giữa các giá trị chỉ thị trên dụng cụ đo và giá trị của đại

lượng cần đo chia ra phương pháp đo tuyệt đối và phương pháp đo so sánh.

- Phương pháp đo tuyệt đối : giá trị trỉ thị trên dụng cụ đo là giá trị đo được.

Phương Pháp này đơn giản ít nhầm lẫn, nhưng vì hành trình đo dài nên độ chính

xác đo kém.

7

- Phương pháp đo so sánh : giá trị chỉ thị trên dụng cụ đo chỉ cho ta sai lệch

giữa giá trị đo và giá trị chuẩn dùng khi chỉnh “o” cho dụng cụ đo. Kết quả đo là

tổng của giá trị chuẩn và giá trị chỉ thị :

Q = Q_o+ ∆x, trong đó :

Q_o_ kích thước mẫu chỉnh “o”;

∆x _là giá trị chỉ thị của dụng cụ.

c. Dựa vào quan hệ giữa đại lượng cần đo và đại lượng được đo chia ra

phương pháp đo trực tiếp và phương pháp đo gián tiếp.

- Phương pháp đo trực tiếp: là phương pháp đo mà đại lượng được đo cũng

chính là đại lượng cần đo. Ví dụ : khi đo đường kính chi tiết bằng panme, thước

cặp, máy đo chiều dài…

- Phương pháp đo gián tiếp: là phương pháp đo mà đại lượng được đo chưa

phải là đại lượng cần đo mà nó có quan hệ hàm số với đại lượng cần đo. Ví dụ : đo

đường kính chi tiết thông qua việc đo các yếu tố trong cung hay qua chu

vi…nhược điểm nếu hàm càng phức tạp thì kết quả càng thiếu chính xác.

2. Đơn vị và qui trình đo

2.1. Đơn vị đo & hệ thống đơn vị đo:

Đơn vị đo là yếu tố chuẩn mực dùng để so sánh, độ chính xác của đơn vị đo

có ảnh hưởng đến độ chính xác khi đo.

Độ lớn của đơn vị đo được quy định thống nhất mới đảm bảo được việc thống

nhất trong giao dịch và buôn bán.

Hệ thống đơn vị đo bao gồm các đơn vị đo cơ bản và đơn vị đo dẫn suất hợp

thành hệ thống đơn vị đo được quy định trong bảng đơn vị đo hợp pháp của nhà

nước dưạ trên quy định của hệ thống đo lừơng thế giới SI

2.2. Quy trình đo:

a.Chuẩn bị đo:

- Phân tích nhiệm vụ đo: Yêu cầu độ chính xác của kết quả đo.

- Chọn phương pháp đo: Đo trực tiếp hay gián tiếp v.v.

- Chọn dụng cụ đo và cách bố trí: Dụng cụ cầm tay (thước cặp, panme) hay

các máy đo (quang học, khí nén), kẹp cứng dụng cụ vào gá hay cầm tay, đặt dụng

cụ nghiêng hay thẳng đứng.

b.Tiến hành đo:

- Theo phương pháp đã chọn để tiến hành phép đo.

8

- Ghi giá trị đo được bằng cách lập biên bản đo.

c. Xử lý kết quả đo:

- Xem xét trong n kết quả đo nếu có giá trị đo vượt quá nhiều với các giá trị

đo khác (tức là trong trường hợp có sai số thô) thì ta loại bỏ giá trị đó.

- Kết hợp bảng tính toán sai lệch cho sẵn với mỗi thiết bị đo để tính giá trị

thực của phép đo từ kết quả chỉ thị thu được.

d. Kết luận giá trị đo:

- Qua xử lý kết quả đo sẽ có kết luận về giá trị đo được đạt giới hạn sai số cho

phép hay không từ đó quyết định kết thúc hay làm lại công việc.

3. Sai số đo

3.1. Khái niệm:

Khi tiến hành một phép đo, cho dù ta có cẩn thận đến đâu, thiết bị đo chọn dùng

có chính xác đến mức nào đi nữa và phương pháp đo có tốt đến mấy thì trong kết

quả đo vẫn tồn tại sai số gọi là sai số đo, nó làm cho kết quả đo của cùng một đại

lượng trên cùng một thiết bị đo với cùng phương pháp đo sẽ khác nhau.

Sai số đo tồn tại trong khi đo là do ảnh hưởng tổng hợp của các sai số do bản

thân phương tiện đo, do điều chỉnh, do thay đổi lực đo, do nhiệt độ, do chuẩn

đo,...

Do có sai số nên kết quả đo được X luôn sai khác với giá trị thực của đại

lượng đo: ʌx = x – Q . Khi sai số đo càng bé thì phép đo càng chính xác.

3.2. Các thành phần của sai số:

Sai số đo có thể gồm các thành phần sau:

a. Sai số chỉ thị: Sai số riêng của bộ đọc số bao gồm sai số bản thân chuyển

đổi đo và sai số đọc số.

- Sai số do bản thân bộ chuyển đổi do sử dụng hàm truyền gần đúng, do

sai số chế tạo, lắp ráp, điều chỉnh.

- Sai số đọc: sai số do việc đọc sai chỉ số của phương tiện đo.

b. Sai số do mẫu điều chỉnh:

Khi đo so sánh ta coi kích thước mẫu là không có sai số. Trong thực tế mẫu

có sai số do chế tạo. Đây còn gọi là sai số kiểm định.

c..Sai số do nhiệt:

Thông thường do ảnh hưởng của nhiệt trong quá trình gia công kích thước chi

tiết đo lường lớn hơn khi chi tiết trở lại bình thường. Sai số này càng lớn khi

kích thước chi tiết lớn.

d. Sai số do lực đo:

Khi đo theo phương pháp tiếp xúc, lực đo gây biến dạng bề mặt chi tiết sinh ra

sai số đo. Mức độ biến dạng phụ thuộc vào vật liệu, hình thức tiếp xúc giữa

đầu đo và mặt chi tiết, chất lượng bề mặt chi tiết.

e. Sai số do bản thân chi tiết đo gây ra:

Bản thân chi tiết đo có nhiều sai số do chế tạo. Khi ta đo hoặc kiểm tra một

9

thông số này, khó tránh khỏi ảnh hưởng của sai số các thông số khác, nghĩa là

có lẫn các sai số này trong kết quả đo.

3.3. Biện pháp hạn chế sai số đo:

Điều quan trọng là phải xác định được chính xác các nguyên nhân gây ra sai số.

Khi đã xác định được nguyên nhân gây ra sai số sẽ dự đoán được qui luật biến

thiên, dự tính được phương pháp khử hoặc giảm thấp và cách tính toán, xử lý sai

số.

CÂU HỎI ÔN TẬP VÀ BÀI TẬP BÀI 1:

CÂU HỎI ÔN TẬP:

Câu 1. Trình bày khái niệm và phân loại đo ?

Câu 2. Trình bày đơn vị và quy trình đo ?

Câu 3. Trình bày về sai số đo ?

BÀI TẬP:

Trình bày phương pháp xử lý kết quả đo và cách thức hạn chế sai số đo để có

được kết quả đo chính xác nhất ?

Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập của bài

- Đánh giá vể kiến thức: Tự luận

- Đánh giá về kỹ năng: Thực hành làm bài tập

10

Bài 2. Thiết bị đo các đại lượng hình học

Mã bài: MĐ.33.02

Giới thiệu:

Dụng cụ đo là phương tiện đo để biến đổi tín hiệu của thông tin đo thành những

dạng mà người quan sát có thể nhận biết trực tiếp được. Các dụng cụ đo cũng rất

đa dạng, chúng khác nhau về loại đại lượng đo, nguyên lý hoạt động, cách so sánh

với đơn vị đo và hình thức thể hiện kết quả đo. Trong phần này chỉ giới thiệu

những dụng cụ đo thông dụng trong cơ khí để đo các đại lượng hình học.

Mục tiêu:

- Trình bày được về các dụng cụ đo lường cơ khí thông dụng để đo các đại lượng

hình học.

- Phân loại được và sử dụng được các loại dụng cụ đo lường ở trên.

- Nghiêm túc, chính xác, khoa học khi học và thực hành.

Nội dung chinh:

2.1.Các dụng cụ đo lường cơ khí

2.1.1.Dụng cụ đo lường đơn giản:

. Thước lá kim loại

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8. Hình 8.1 Thước lá kim loại

Hình 2.1. Thước lá kim loại

- Giá trị vạch chia là 1 mm;

- Với hệ inch, giá trị vạch chia thông thường là 0,025 inch.

11

2. 1.2. Thước có du xích:

Thường được sử dụng rộng rãi để đo kích thước thẳng theo phương pháp đo trực

tiếp và tuyệt đối.

1. Phân loại

Thước cặp đo trong và đo ngoài.

Thước cặp đo chiều sâu.

Thước cặp đo chiều cao.

Thước cặp có khung dịch chuyển tế vi.

Thước cặp chỉ báo mặt số cơ khí.

Thước cặp điện tử.

2. Thước cặp đo trong đo ngoài và chiều sâu

a. Cấu tạo

Hình 2.2. Thước cặp đo trong ngoài và chiều sâu

12

Cấu tạo thước phụ trên du xích:

Đặc điểm của thước đo có du xích là có thước phụ để chỉ giá trị nguyên và

thập phân của vạch chia trên thân thước.

- Thước phụ loại có vạch chia 0,1 mm có chiểu dài 19 mm, được chia ra làm 10

phần (n=10), khoảng cách giữa 2 vạch trên thân thước phụ là :19/10 = 1,9mm.

Phạm vi đo : từ 0 ÷ 125 mm

- Thước phụ loại có vạch chia 0,05 mm có chiểu dài 39 mm, được chia ra làm

20 phần(n=20), khoảng cách giữa 2 vạch trên thân thước phụ là :39/20 =

1,95mm. Phạm vi đo : từ 0 ÷ 160 mm

- Thước phụ loại có vạch chia 0,02 mm có chiểu dài 49 mm, được chia ra làm

50 phần(n=50), khoảng cách giữa 2 vạch trên thân thước phụ là :49/50 =

0,98mm. Phạm vi đo : từ 0 ÷ 160 mm

Đơn vị đo : hệ m và hệ inch ( 1inch = 25,4 mm )

Nói chung thước chính có giá trị chia độ là: 1mm.Giá trị chia của thước (độ

chính xác của thước) là giá trị của thước phụ, giá trị này phụ thuộc vào cấu tạo của

từng thước, cơ bản là độ lớn của khoảng chia và số khoảng chia trên thước phụ.

Gọi giá trị một khoảng chia độ trên thước chính là a, nếu gọi giá trị chia độ trên

a

thước phụ là c. Thì số khoảng chia trên thước phụ sẽ là n với n =

c

a

n

(giá trị chia độ của thước phụ hay độ chính xác của thước)

 c 

Như vậy với a=1mm

a

c 0.1

1

 n  

10

-với thước có độ chính xác c=0.1mm

khoảng trên du xích

a

c 0.5

1

 n  

 20

-với thước có độ chính xác c=0.05mm

khoảng trên du

xích

a

1

 n  

c 0.02

 50

-với thước có độ chính xác c=0.02mm

khoảng trên

du xích

13

b. Cách sử dụng

Cách đọc số:

Phần nguyên milimét (m) được đọc theo vạch khắc trên thân thước chính từ

trái qua phải gần vạch (0) trên thước phụ. Phần thập phân của milimét (k.c) được

tính bằng cách nhân giá trị mỗi vạch chia trên thước phụ ( c ) với vạch trên thước

phụ trùng nhất với vạch bất kỳ trên thước chính (k) không kể vạch (0 ).

L = m + k.c ± sai số

(2 – 01)

Trong đó

L: là kích thước đo

m: là phần nguyên

k: là vạch của du xích trùng nhất với vạch của thước chính

c: là độ chính xác của thước

Thao tác đo:

Tay phải cầm thân thước, ngón tay phải dịch truyển khung trượt ( du xích).

Tay trái đặt sau mỏ đo và giữ chi tiết gần mỏ đo nếu chi tiết không kẹp chặt, khi đo

chi tiết kẹp chặt thì tay trái giữ mỏ đo tĩnh.

Đặt cho mỏ đo tĩnh của thước tiếp xúc với bề mặt chi tiết, dịch truyển cho

khung trượt đi vào để mỏ đo động tiếp xúc với bề mặt còn lại của chi tiết. Kiểm tra

vị trí của hai mỏ đo sao cho không được lệch, lực di chuyển bình thường. kẹp chặt

khung trượt rồi đọc số.

Một số chú ý khi đo:

Trước khi đo cần kiểm tra xem thước có chính xác không. Nếu thước chính

xác thì khi 2 mỏ đo của thước khít vào nhau vạch (0) của du xích phải trùng với

vạch (0) của thước chính

Khi đo phải chú ý kiểm tra xem bề mặt của vật đo có sạch không. Đo trên tiết

diện tròn phải đo ở hai chiều,đo trên chiều dài phải đo ở 3 vị trí thì kết quả đo mới

chính xác.

Không được đo chi tiết đang chuyển động. Khi đo chi tiết kẹp chặt trong

mâm cặp của máy tiện không được để tay trong mặt phẳng quay của vấu cặp.

14

Khi đo đường kính ngoài(trong) của chi tiết hình trụ thì đường đo cần vuông

góc với đường tâm của chi tiết và phải đi qua tâm của chi tiết.

Nếu đo khoảng cách giữa hai mặt phẳng song song thì đường đo phải vuông

góc với hai mặt đó. Để tránh sai lầm khi đọc số cần giữ thước cặp thẳng trước mắt,

chánh nhìn nghiêng.

Sau khi dùng thước xong cần vệ sinh, bôi dầu chống gỉ rồi đưa hai mỏ cách

nhau 2 mm đến 5mm, nới vít hãm khung trượt và đặt vào hộp chuyên dùng.

3. Thước cặp có khung dịch chuyển tế vi.

Phạm vi đo : 0 – 160 mm

Giá trị vạch chia trên thước phụ 0,05 mm

Dùng để đo trong đo ngoài.

4

3

5

7

6

9

8

10

1

2

1_mỏ đo cố định ;

2_mỏ đo động;

6_khung dịch chuyển tế vi (KDCTV)

7_thân thước;

3_khung trượt;

8_thước chính

4_vít hãm khung trượt;

5_ vít hãm KDCTV;

9_núm vi chỉnh KDCTV

10_ thước phụ

Hình 2.3. Thước cặp có khung dịch chuyển tế vi

15

Cấu tạo thước phụ:

Thước phụ dài 39 mm, được chia thành 20 phần, khoảng cách giữa hai vạch là

39/20 = 1,95 mm.

Các số 25, 50, 75 được ghi trên thước phụ để kí hiệu phần trăm milimét. Giúp ta

đọc kết quả nhanh hơn.

Một số chú ý về thao tác khi đo:

Đặt sơ bộ kích thước cần đo, kẹp chặt khung dịch chuyển tế vi, vặn núm vi

chỉnh KDCTV, đưa hai mỏ đo tiếp xúc với bề mặt của chi tiết rồi kẹp chặt khung

trượt, không để mỏ đo lệch, lực đo cần bình thường.

Khi đo trong, chỉ số của thước cặp phải được cộng thêm chiều dày của hai

mỏ đo trong, thường có ghi trên mỏ đo và bằng 2 x 5 = 10mm.

4. Thước đo chiều sâu:

Phạm vi đo của thước này : 0 – 250mm,

Giá trị vạch chia trên thước phụ là 0,05mm.

4

5

1

2

3

1_ đế

4_vít hãm khung trượt

2_ khung trượt(thước phụ)

5_thân thước ( thước chính)

3_núm dịch chuyển khung trượt

Hình 2.4. Thước cặp đo sâu

16

Khác với thước đo trong và đo ngoài, ở thước đo chiều sâu thì thân thước dịch

chuyển.

Kiểm tra vị trí 0 của thước bằng cách để cho mặt đo của đế 1 và thân thước 5

tiếp xúc với bàn máp thì vạch 0 của thước phụ và thước chính trùng nhau.

1. 5. Thước cặp cơ khí đo chiều cao

Giá trị vạch chia trên thước phụ là 0,05mm dùng để đo cao và vạch dấu chính

xác

Để tránh sai số thô khi chuẩn bị thước đo cần lắp dao đo vào phía dưới mỏ

động. Nếu dao đo trên mỏ động thì sai số sẽ bằng tổng chiều dày của dao đo và mỏ

động.

Hình 2.5. Thước cặp đo chiều cao

6. Thước cặp chỉ báo mặt số cơ khí

Thiết bị này ngày nay được sử dụng rộng rãi. Nó chỉ báo trực tiếp mà không

yêu cầu thước phụ, độ tin cậy cao, đọc số và sử dụng dễ dàng.

Cấu tạo của thước cặp mặt số cơ khí về cơ bản gần tương tự như thước cặp

thông thường, khác nhau là mặt số thay thế cho thước phụ.

17

Hình 2.6. Thước cặp mặt số cơ khí

Thang đo chính của thước cặp này có giá trị vạch chia là 0,1inch(0.254mm).

Mặt số được chia làm hai loại 100 và 200 vạch chia. Kim chỉ hoạt động bởi bánh

răng nhỏ ăn khớp với thanh răng trên thân thước. Với mặt số 100 vạch chia, kim

quay 1 vòng tương đương với sự dịch chuyển của hàm trượt dọc thân là

0,1inch(0.254mm).. Do đó mỗi vạch chia trên mặt số có giá trị1/100 của 0,1 ( hoặc

0,001 inch ), (0.00254mm)..

7. Thước cặp điện tử

Ưu điểm : độ chính xác cao, biết kết qủa đo nhanh

a. Thước cặp điện tử đo ngoài, trong và đo chiều sâu

18

Hình 2.7. Thước cặp điện tử đo ngoài, trong và đo sâu

Thước đo độ sâu điện tử chống nước Mitutoyo- Nhật Bản, 571-253-10, 0-

300mm/ 0.01mm (Hình 2.7)

b. Thước cặp điện tử đo chiều cao

Hình 2.8. Thước cặp điện tử đo chiều cao

Thước đo độ cao điện tử MOORE & WRIGHT- Anh, MW 191-30DAB,

0-300mm/0-12”, 0.01/0.0005” (Hình 2.8)

19

2.1.3. CÁC THIẾT BỊ ĐO LƯỜNG TẾ VI

1. Phân loại

- Panme đo ngoài;

- Panme đo trong;

- Panme đo chiều sâu;

- Panme điện tử.

2. Panme đo ngoài

Panme đo ngoài dùng để đo kích thước ngoài: chiều dài, chiều rộng, độ dày, đường

kính,....

Panme đo ngoài có nhiều cỡ 0÷25; 25÷50; 50÷75, ..... cho đến 300mm. Từ 300

÷400; 400÷500; 500÷600,....aa

a.Cấu tạo

1.Gíá

5.Thân thước chính

6.Vạch chuẩn

2.Đầu đo cố định

3.Đầu đo di động (vít tế vi)

4.Khóa hãm

7.Ống xoay (tang quay)

8.Núm cóc

Hình 2.9. Pan me đo ngoài

20