Giáo trình mô đun Sửa chữa thiết bị điện - Nghề: Sửa chữa máy tàu thủy

CỤC HÀNG HẢI VIỆT NAM

TRƯỜNG CAO ĐẰNG HÀNG HẢI I

GIÁO TRÌNH

MÔ ĐUN: SỬA CHỮA THIẾT BỊ ĐIỆN

NGHỀ: SỬA CHỮA MÁY TÀU THỦY

TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG

Ban hành kèm theo Quyết định số: ngày tháng năm 201 của Hiệu trường

Trường Cao đẳng Hàng hải I

Năm 201

1

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép

dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh

thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cꢀm.

2

LỜI GIỚI THIỆU

Giáo trình Sửa chữa thiết bị điện được biên soạn theo đề cương chi tiết mô

đun “Sửa chữa thiết bị điện” cho hệ cao đẳng Sửa chữa máy tàu thủy Trường Cao

đẳng Hàng hải I.

Giáo trình này được dùng làm tài liệu giảng dạy cho giảng viên và học tập

của sinh viên Sửa chữa máy tàu thủy.

Khi biên soạn giáo trình, chúng tôi đã cố gắng cập nhật những kiến thúc mới

có liên quan đến mô đun phù hợp với đối tượng sử dụng cũng như cố gắng gắn

những nội dung lý thuyết với những vꢀn đề thực tế, để giáo trình có tính thực tiễn

cao.

Nội dung của giáo trình được biên soạn với dung lượng 06 bài tương đương

với 60 giờ.

Trong quá trình biên soạn, chúng tôi đã nhận được sự giúp đỡ của Hội đồng

sư phạm Trường Cao đẳng Hàng hải I trong việc hiệu đính và đóng góp thêm nhiều

ý kiến cho nội dung giáo trình.

Mặc dù đã cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi hết khiếm khuyết. Rꢀt

mong nhận được ý kiến đóng góp của người sử dụng. Mọi góp ý xin được gửi về

địa chỉ: Khoa Điện - Điện tử; Trường Cao đẳng Hàng hải I; 498 Đà Nẵng - Hải An

- Hải Phòng.

Hải Phòng, ngày tháng năm 201

Chủ biên: KS. Ngô Doãn Nguộc

3

MỤC LỤC

STT

Nội dung

Trang

1

2

3

4

Lời giới thiệu

Mục lục

3

4

5

8

9

Danh mục bảng, biểu, hình vẽ

Nội dung

Bài 01: Đꢀu động cơ không đồng bộ ba pha vào nguồn điện

xoay chiều ba pha

Bài 02: Bảo dưỡng, bảo quản bảo động cơ điện

Bài 03: Tháo lắp máy điện quay

17

28

35

Bài 04: Sửa chữa, bảo dưỡng hệ thống khởi động diesel

bằng điện

Bài 05: Sửa chữa, bảo dưỡng hệ thống nạp điện ắc quy

Bài 6: Bảo quản bảo dưỡng ắc quy

Tài liệu tham khảo

45

51

57

5

4

Danh mục hình vẽ

STT

Tên hình vẽ

Trang

10

1

Hình 1.1.Sơ đồ đꢀu dây dùng nguồn điện xoay chiều theo

bước 2

2

Hình 1.2.Sơ đồ đꢀu dây dùng nguồn điện xoay chiều theo

bước 3

10

3

4

Hình 1.3. Bố trí các đầu dây trên bảng đꢀu dây

11

Hình 1.4.Sơ đồ đꢀu dây dùng nguồn điện một chiều theo

bước 2

5

Hình 1.5.Sơ đồ đꢀu dây dùng nguồn điện một chiều theo

bước 3

12

6

7

8

9

Hình 1.6. Bố trí các đầu dây trên bảng đꢀu dây

Hình 1.7. Sơ đồ nguyên lý cuộn dây đꢀu hình sao

Hình 1.8. Đꢀu hình sao

12

13

14

Hình 1.9. Hình dạng động cơ đꢀu hình sao

10 Hình 1.10. Đꢀu động cơ có 03 cuộn dây theo cách đꢀu sao.

11 Hình 10.11. Đꢀu động cơ có 06 cuộn dây theo cách đꢀu

sao.

12 Hình 10.12. Sơ đồ nguyên lý cuộn dây đꢀu hình tam giác

13 Hình 10.13. Đꢀu hình tam giác

15

16

14 Hình 10.14. Hình dạng động cơ đꢀu hình tam giác

15 Hình 10.15. Đꢀu động cơ không đồng bộ ba pha theo cách

tam giác

16 Hình 2.1. Đo điện trở cách điện cuộn dây với vỏ

17 Hình 2.2. Đo điện trở cách điện cuộn dây với nhau

18 Hình 2.3. Đồ thị biểu thị điện trở cách điện với thời gian

19 Hình 2.4. Sꢀy gián tiếp bằng bóng đèn

18

19

20

21

22

20 Hình 2.5. Sꢀy cảm ứng khi máy đã tháo

21 Hình 2.6. Sꢀy cảm ứng khi máy không tháo

22 Hình 2.7. Sꢀy trực tiếp động cơ điện

5

23 Hình 2.8. Kích thước phễu để đo độ nhớt

24 Hình 3.1. Hình dạng máy phát điện đồng bộ ba pha

25 Hình 3.2. Hình dạng động cơ điện không đồng bộ ba pha

26 Hình 3.3. Hình vẽ tháo puly ra khỏi trục động cơ

27 Hình 3.4. Hình vẽ tháo nắp trước động cơ

28 Hình 3.5. Hình vẽ tháo nắp sau động cơ

29 Hình 3.6. Hình vẽ tháo vòng bi

24

28

29

31

32

33

35

30 Hình 3.7. Hình vẽ kiểm tra vòng bi

31 Hình 3.8. Hình vẽ kiểm tra chổi than

32 Hình 4.1. Sơ đồ nguyên lý hệ thống khởi động động cơ

diesel bằng điện

33 Hình 4.2. Hệ thống khởi động động cơ diesel bằng điện

34 Hình 4.3. Hình dạng máy khởi động

35 Hình 4.4. Các chi tiết của máy khởi động

36 Hình 4.5. Sơ đồ đꢀu cuộn dây kích từ

37 Hình 4.6. Kiểm tra thông mạch cuộn kích từ

38 Hình 4.7. Kiểm tra thông mạch cuộn kích từ với vỏ

39 Hình 4.8. Cꢀu tạo của rô to

36

37

38

39

40

41

40 Hình 4.9. Nguyên lý rô nha.

41 Hình 4.10. Kiểm tra ngắn mạch cuộn dây phần ứng dùng rô

nha ngoài.

42 Hình 4.11. Kiểm tra thông mạch phiến góp với trục rô to

42

43 Hình 4.12. Kiểm tra thông mạch giữa các phiến góp với

nhau

44 Hình 4.13. Kiểm tra độ ô van của cổ góp

43

45

46

45 Hình 5.1. Sơ đồ nguồn nạp được lꢀy từ chỉnh lưu bán dẫn

46 Hình 5.2. Sơ đồ nguồn nạp được lꢀy từ máy phát điện một

chiều

47 Hình 5.3. Sơ đồ nguyên lý phương pháp dòng điện nạp

không đổi

48

6

48 Hình 5.4. Sơ đồ nguyên lý phương pháp điện áp nạp không

đổi

48

49 Hình 6.1. Hình dạng của ắc quy a xít

51

52

53

50 Hình 6.2. Sơ đồ nguyên lý quá trình phóng điện của Ắc quy

51 Hình 6.3. Sơ đồ quá trình nạp điện cho ắc quy

7

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN

Tên mô đun: Sửa chữa thiết bị điện

Mã môn học: MĐ.6520131.38

Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun:

- Vị trí: Mô đun được bố trí sau khi học xong môn học cơ sở ngành.

- Tính chꢀt: Sửa chữa thiết bị điện là nhiệm vụ quan trọng của nghề sửa chữa

máy tàu thuỷ. Mô đun này nhằm trang bị cho người học những kiến thức và kỹ

năng cơ bản về bảo quản, bảo dưỡng và sửa chữa được những hỏng của động điện,

máy phát điện và một số khí cụ điện theo đúng quy trình với độ tin cậy cao. Cùng

với sử dụng trang thiết bị, vật tư, với thời gian hợp lý nhưng vẫn đảm bảo được an

toàn và vệ sinh công nghiệp.

- Ý nghĩa và vai trò của mô đun:

+ Trang bị kiến thức cho người học về sửa chữa thiết bị điện

+ Tạo kỹ năng nghề nghiệp cho người học

Mục tiêu của mô đun:

- Về kiến thức:

+ Trình bày được cách đꢀu động cơ điện vào nguồn điện;

+ Mô tả được phương pháp tháo lắp, bảo quản bảo dưỡng động cơ điện;

+ Mô tả được hư hỏng thường giặp ở máy điện và cách khắc phục;

+ Trình bày được những hư hỏng của ắc quy a xít và cách khắc phục;

- Về kỹ năng:

+ Đꢀu được động cơ điện vào nguồn điện;

+ Tháo lắp được động cơ điện theo đúng quy trình, đảm bảo nhanh và an

toàn;

+ Bảo dưỡng và sửa chữa được một số hư hỏng nhỏ động cơ điện và khí cụ

điện;

+ Sửa chữa và bảo quản được ắc quy;

- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Thực hiện đúng các quy định về an

toàn lao động và vệ sinh công nghiệp.

Nội dung mô đun:

8

BÀI 01: ĐẤU ĐỘNG CƠ KHÔNG ĐỒNG BỘ BA PHA

VÀO NGUỒN ĐIỆN XOAY CHIỀU BA PHA

Mã bài: MĐ. 6520131.38.01

Giới thiệu:

Động cơ không đồng bộ ba pha có nhiều loại: Động cơ một tốc độ, động cơ

nhiều tốc độ. Việc đꢀu động cơ vào nguồn điện phải đúng theo thông số kỹ thuật,

để đảm bào cho động cơ vận hành an toàn và hiệu quả, tránh cho động cho không

bị hư hỏng khi vận hành.

Mục tiêu:

- Xác định được đúng các đầu dây của từng pha;

- Đꢀu được động cơ vào nguồn điện đảm bảo theo yêu cầu kỹ thuật;

- Thực hiện đúng các quy định về an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp.

Nội dung chính:

1. Xác định các đầu dây

1.1. Mục đích

Trong động cơ điện không đồng bộ ba pha, có sáu đầu dây đưa ra bảng đꢀu

dây, tùy thuộc điện áp của nguồn mà ta thực hiện đꢀu sao hay đꢀu hình tam giác

cho phù hợp. Các đầu dây mỗi nhà sản xuꢀt có ký hiệu khác nhau. Bảng sau đây

cho ta biết cách đánh dꢀu của một số nước.

Ký hiệu các đầu dây của động cơ không đồng bộ ba pha

Động cơ Pháp và

Động cơ Đức

Động cơ Nhật và

Pha

Việt Nam

Rumani

Đầu

A

Cuối

X

Đầu

Cuối

Đầu

U

Cuối

X

1

2

3

U

V

R

S

T

B

Y

V

Y

C

Z

W

Z

Trong thực tế sáu đầu dây này có khi bị mờ ký hiệu hoặc hỏng bảng đầu dây

không biết đâu là đầu, đâu là cuối cuộn dây, mà thực hiện đꢀu động cơ này vào

nguồn điện được. Để xác định đâu là đầu, cuối cuộn dây ta có thể dựa vào một

trong các cách sau đây

1.2. Quy trình xác định đầu và cuối cuộn dây khi đã mất dấu.

1.2.1. Dùng nguồn điện xoay chiều.

9

Bước 1:

Dùng đồng hồ ôm hay đồng hồ vạn năng ở thang đo điện trở để tìm hai đầu

dây của một pha. Thử xong ta được ba đôi, sau đó đánh dꢀu từng đôi một, lúc này

ta mới biết được những đôi đó là cùng trong cùng một pha mà chưa biết được đâu

là đầu, cuối cuộn dây.

Bước 2:

Ta tạm thời ký hiệu các đầu đầu là A, B, C. Các đầu cuối là X, Y, X, và thực

hiện đꢀu theo sơ đồ sau:

Hình 1.1.Sơ đồ đấu dây dùng nguồn điện xoay chiều theo bước 2

U là điện áp xoay chiều đưa vào thử. Đối với động cơ có điện áp 380 vôn

công suꢀt dưới 3 kw có thể lꢀy điện áp là 220 vôn. Những động cơ có công suꢀt từ

3 - 10 kw có thể lꢀy điện áp 110 vôn. Những động cơ có công suꢀt lớn hơn 10 kw

thì lꢀy điện áp khoảng 15 -20 % điện áp định mức.

Với sơ đồ trên nếu vôn kế chỉ chỉ không vôn (kim của đồng hồ nằm im) có

nghĩa là hai cuộn dây được đꢀu ngược chiều, như vậy ta phải đảo lại đầu một trong

hai cuộn dây BY hoặc CZ. Nếu vôn kế chỉ một giá trị nào đó thì việc đánh dꢀu đầu

dây BY và CZ đã đúng.

Bước 3:

Chuyển hai đầu dây đồng hồ vào pha C (hoặc pha B) đã xác định ở bước 2.

Sau đó đꢀu nối tiếp pha A với pha B như hình vẽ.

Hình 1.2.Sơ đồ đấu dây dùng nguồn điện xoay chiều theo bước 3

10

Nếu kim của đồng hồ vôn kế chỉ không vôn thì ta phải đảo lại hai đầu của

cuộn dây AX, còn vôn kế chỉ một giá trị nào đó thì việc đánh dꢀu các đầu dây đã

đúng. Sau khi đã xác định được các đầu đầu và đầu cuối cuộn dây ta phải sắp xếp

các đầu dây vào bảng đꢀu dây cho đúng.

Bước 4: Bố trí các đầu dây trên bảng đꢀu dây

Hình 1.3. Bố trí các đầu dây trên bảng đấu dây

1.2.2. Dùng nguồn điện một chiều

Bước 1:

Dùng đồng hồ ôm hay đồng hồ vạn năng ở thang đo điện trở để tìm hai đầu

dây của một pha. Thử xong được ba đôi, đánh dꢀu từng đôi một, lúc này mới biết

được những đôi đó là cùng trong cùng một pha mà chưa biết được đâu là đầu, cuối

cuộn dây. Nguồn điện một chiều để thử có thể lꢀy từ nguồn ắc quy điện áp 24 Vôn

Bước 2: Ta tạm thời ký hiệu các đầu đầu là A, B, C. Các đầu cuối là X, Y, X,

và thực hiện đꢀu theo sơ đồ sau:

Hình 1.4.Sơ đồ đấu dây dùng nguồn điện một chiều theo bước 2

U là điện một chiều đưa vào thử; V là vôn kế xoay chiều; K là nút ꢀn thường

mở. Với sơ đồ trên nếu ta đóng mở khoá K một cách liên tục, mà vôn kế chỉ chỉ

không vôn (kim của đồng hồ nằm im) có nghĩa là hai cuộn dây được đꢀu ngược

chiều, như vậy ta phải đảo lại đầu một trong hai cuộn dây BY hoặc CZ. Nếu vôn

kế chỉ một giá trị nào đó thì việc đánh dꢀu đầu dây BY và CZ đã đúng.

11

Bước 3:

Chuyển hai đầu dây đồng hồ vào pha C (hoặc pha B). Sau đó đꢀu nối tiếp

pha A với pha B như hình vẽ

Hình 1.5.Sơ đồ đấu dây dùng nguồn điện một chiều theo bước 3

Khi ta đóng mở khoá K, nếu kim của đồng hồ vôn kế chỉ không vôn thì ta

phải đảo lại hai đầu của cuộn dây AX, còn vôn kế chỉ một giá trị nào đó thì việc

đánh dꢀu các đầu dây đã đúng. Sau khi đã xác định được các đầu đầu và đầu cuối

cuộn dây ta phải xắp xếp các đầu dây vào bảng đꢀu dây cho đúng.

Bước 4: Bố trí các đầu dây trên bảng đꢀu dây

Hình 1.6. Bố trí các đầu dây trên bảng đấu dây

2. Cách đấu động cơ vào nguồn điện

2.1. Đấu hình sao

2.1.1. Cách đấu hình sao

Khi đꢀu dây động cơ không đồng bộ ba pha ta cần phải chú ý đến nguồn

điện cung cꢀp cho động cơ thuộc mạng 3 pha 220V/127V hay mạng điện 3 pha

380V/220V mà đꢀu cho phù hợp với điện áp định mức của động cơ.

Nếu động cơ ba pha nói trên được đꢀu vào mạng điện 380V/220V 3 pha, thì

động cơ này phải được đꢀu vào nguồn theo cách đꢀu hình sao.

12

Theo cách đꢀu hình sao, ba đầu cuối hoặc ba đầu đầu được đꢀu chung lại với

nhau thành một điểm chung, các đầu còn lại được đꢀu vào nguồn điện xoay chiều 3

pha.

Hình 1.7. Sơ đồ nguyên lý cuộn dây đấu hình sao

Thông thường các đầu dây của ba cuộn dây AX; BY; CZ được bố trí trên

bảng đꢀu dây theo quy ước chung để tiện lợi đꢀu dây.

Cách bố trí các đầu dây và phương pháp đꢀu hình sao như sau:

Hình 1.8. Đấu hình sao

Hình 1.9. Hình dạng động cơ đấu hình sao

2.1.2. Quy trình đấu động cơ không đồng bộ ba pha theo cách đấu sao

Bước 1: Xác định cách đꢀu động cơ vào nguồn điện.

Bước 2: Đꢀu động cơ vào nguồn điện.

13

Bước 3: Kiểm tra nguội.

Bước 4: Chạy thử.

Hình 1.10. Đấu động cơ có 03 cuộn dây theo cách đấu sao.

Hình 10.11. Đấu động cơ có 06 cuộn dây theo cách đấu sao.

2.2. Đấu hình tam giác

2.2.1. Cách đấu hình sao

Trên nhãn động cơ không đồng bộ 3 pha có ghi điện áp định mức

380V/220V, mà động cơ được đꢀu vào nguồn điện 3 pha 220V/127V, thì động cơ

phải được đꢀu vào nguồn điện 3 pha theo cách đꢀu hình tam giác.

14

Cách đꢀu hình tam giác là đầu của pha này được đꢀu với cuối của pha kia

theo thứ tự xoay tròn. Sau đó được đꢀu tới nguồn điện xoay chiều 3 pha

Hình 10.12. Sơ đồ nguyên lý cuộn dây đấu hình tam giác

Thông thường các đầu dây của ba cuộn dây AX; BY; CZ được bố trí trên

bảng đꢀu dây theo quy ước chung để tiện lợi đꢀu dây.

Cách bố trí các đầu dây và phương pháp đꢀu hình tam giác như sau:

Hình 10.13. Đấu hình tam giác

Hình 10.14. Hình dạng động cơ đấu hình tam giác

2.2.2. Quy trình đấu động cơ không đồng bộ ba pha theo cách tam giác

Bước 1: Xác định cách đꢀu động cơ vào nguồn điện.

Bước 2: Đꢀu động cơ vào nguồn điện.

15

Bước 3: Kiểm tra nguội.

Bước 4: Chạy thử.

Hình 10.15. Đấu động cơ không đồng bộ ba pha theo cách tam giác

Câu hỏi và bài tập:

Câu hỏi 1: Trình bày mục đích công việc xác định các đầu dây stato của

động cơ không đồng bộ ba pha.

Câu hỏi 2: Thực hành xác định các đầu dây của động cơ không đồng bộ ba

pha khi đã mꢀt dꢀu bằng phương pháp dùng nguồn điện xoay chiều.

Câu hỏi 3: Trình bày cách đꢀu động cơ không đồng bộ ba pha vào nguồn

điện xoay chiều ba pha theo cách đꢀu sao.

Câu hỏi 4: Trình bày cách đꢀu động cơ không đồng bộ ba pha vào nguồn

điện xoay chiều ba pha theo cách đꢀu hình tam giác.

Bài tập 1: Thực hành xác định các đầu dây của động cơ không đồng bộ ba

pha khi đã mꢀt dꢀu bằng phương pháp dùng nguồn điện một chiều.

Bài tập 2: Thực hành đꢀu đꢀu động cơ không đồng bộ ba pha vào nguồn điện

xoay chiều theo cách đꢀu sao.

Bài tập 3: Thực hành đꢀu động cơ không đồng bộ ba pha vào nguồn điện

xoay chiều ba pha theo cách đꢀu hình tam giác.

Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập của bài.

- Đánh giá vể kiến thức: Tự luận

- Đánh giá về kỹ năng: Thực hành

16

BÀI 02: BẢO DƯỠNG, BẢO QUẢN ĐỘNG CƠ ĐIỆN

Mã bài: MĐ.6520131.38.02

Giới thiệu:

Nhằm khai thác hiệu quả động cơ điện, công việc bảo dưỡng, bảo quản và

sửa chữa là công việc thường xuyên của người sửa chữa. Bảo dưỡng, bảo quản, sửa

chữa theo đúng kế hoạch, đảm bảo nội dung và chꢀt lượng sửa chữa không những

nâng cao được hiệu quả mà còn kéo dài được tuổi thọ của động cơ điện.

Mục tiêu:

- Trình bày được quy trình bảo dưỡng, bảo quản động cơ điện trên tàu thủy;

- Bảo quản, bảo dưỡng được động cơ điện trên tàu thủy;

- Đảm bảo an toàn và hiệu quả khi bảo quản, bảo dưỡng.

Nội dung chính:

1. Bảo dưỡng động cơ điện

1. 1. Kiểm tra điện trở cách điện của động cơ

1.1.1. Dụng cụ đo kiểm tra

Muốn đảm bảo vận hành liên tục chắc chắn và an toàn, máy điện mới lắp đặt

và sau khi đã sửa chữa đều phải xác định trạng thái cách điện. Những máy đang

làm việc nhưng nghỉ lâu ngày cũng cần phải có định kỳ kiểm tra cách điện để dự

đoán được sự ẩm ướt tránh cho cuộn dây bị đánh thủng khi cꢀp điện vào.

Dùng đồng hồ mêgaôm loại 500 - 1000 vôn cho những máy điện làm việc

với điện áp dưới 1000 vôn. Nếu máy điện làm việc làm việc với điện áp làm việc

trên 1000 vôn ta dùng đồng hồ mêgaôm loại 1000 - 2500 vôn. Trước khi đo cần

phải tháo rời tꢀt cả các thiết bị phụ nối tới dây quꢀn tách riêng từng cuộn dây và

tiến hành đo

1.1.2. Phương pháp đo kiểm tra

Đo điện trở cách điện giữa các pha với vỏ:

Đặt một cực của mêgaôm vào một đầu cuộn dây, đầu kia vào vỏ máy, quay

tay với tốc độ đều (khoảng 120 vòng / phút). Chờ cho kim chỉ ổn định sau đó đọc

trị số điện trở cách điện.

17

Hình 2.1. Đo điện trở cách điện cuộn dây với vỏ

Những động cơ cách điện tốt đo thực tế thường nằm trong khoảng từ 20 M



đến vô cùng. Trong thực tế nếu điện trở cách điện của các cuộn dây stato không

dưới 1M và dây quꢀn rôto không dưới 0,5 M coi như động vẫn còn dùng được.



Đo điện trở cách điện giữa các pha dây quꢀn với nhau:

Đặt một cực mêgaôm vào một đầu cuộn dây, đầu kia vào một đầu cuộn dây

khác cách đo cũng tiến hành như trên

Hình 2.2. Đo điện trở cách điện cuộn dây với nhau

Nếu điện trở cách điện giữa cuộn dây với vỏ và giữa cuộn dây với nhau mà



thꢀp hơn dưới 0,5 M là không đạt yêu cầu, có thể cuộn dây bị ẩm. Trường hợp

mà cách điện bằng không là cuộn dây bị hỏng phải tháo ra để sửa chữa.

Trường hợp chỗ hỏng của dây quꢀn nằm ở mạch ngoài dễ dàng thꢀy được thì

dây quꢀn sửa chữa không cần phải tháo. Nếu chỗ hỏng dây quꢀn nằm ở bên trong,

thì phải tháo từng phần hay tháo toàn bộ dây quꢀn để sửa chữa.

1.1.3. Quy trình kiểm tra

Bước 1: Lựa chọn, kiểm tra đồng hồ Mêgaôm

Bước 2: Tháo rời cầu nối và các đầu dây dẫn đến cuộn dây máy điện

Bước 3: Kiểm tra điện trở cách điện các cuộn dây với nhau

Bước 4: Kiểm tra điện trở cách điện các cuộn dây với vỏ máy (cách điện

cuộn rô to nếu có)

Bước 5: Đánh giá chꢀt lượng cách điện

1. 2. Bảo dưỡng để nâng cao điện trở cách điện cho động cơ

1.2.1. Sấy phục hồi cách điện dây quấn

18

a. Mục đích và nguyên tắc khi thực hiện sấy máy điện

Mục đích: Sꢀy máy điện nhằm giảm độ ẩm, tăng điện trở cách điện cho dây

quꢀn máy điện. Trong những trường hợp sau đây cần phải sꢀy máy điện:

Điện trở cách điện không đạt trị số quy định;

Dây quꢀn máy điện bị ngꢀm nước (bị ngập nước, bị nước dội vào do chữa

cháy, do nước mưa);

Thay thế một phần hay thay thế toàn bộ dây quꢀn (trường hợp này trước khi

sꢀy cần phải tẩm sơn cách điện).

Nguyên tắc khi thực hiện sꢀy:

Nguyên tắc sꢀy là gia nhiệt cho dây quꢀn máy điện lên đến nhiệt độ cao từ

70 đến 90 độ C và giữ nguyên ở nhiệt độ đó trong một thời gian nhꢀt định, để hơi

ẩm bốc hơi thoát ra ngoài cách điện. Khi sꢀy cần giữ nguyên nhiệt độ sꢀy và không

được quá 90 độ C là giới hạn chịu đựng của cách điện. Khi sꢀy cần phải thường

xuyên đo nhiệt độ cuộn dây, lõi thép, điện trở cách điện và vẽ đường biểu diễn sự

thay đổi của điện trở cách điện theo thời gian.

Hình 2.3. Đồ thị biểu thị điện trở cách điện với thời gian

Khi mới bắt đầu sꢀy, do ảnh hưởng của nước bốc hơi, do vậy điện trở cách

điện giảm, sau đó mới tăng lên và dần đến trạng thái ổn định. Nếu nhiệt độ sꢀy

không đổi và điện trở cách điện ổn định đạt giá trị cao khoảng 3 -5 giờ thì quá trình

sꢀy coi như kết thúc.

Nếu trong quá trình sꢀy không rút rôto ra thì phải thường xuyên mỗi giờ

xoay rôto đi 1/4 vòng để tránh cong trục.

b. Các phương pháp sấy

Sꢀy gián tiếp:

Sꢀy gián tiếp là phương pháp sꢀy dùng gia nhiệt từ ngoài, như dùng không

khí nóng thổi vào máy, dùng bóng đèn hoặc dùng lò sꢀy

19

Sꢀy bằng bóng đèn, tốt nhꢀt là tháo rôto ra và đưa bóng đèn vào trong lòng

stato để sꢀy, cần lưu ý không để bóng đèn chạm vào cách điện dây quꢀn

Hình 2.4.Sấy gián tiếp bằng bóng đèn

Sꢀy bằng lò sꢀy, chủ yếu là sꢀy các phần tử dây quꢀn và để sꢀy các máy điện

có công suꢀt không lớn lắm.

Sꢀy bằng không khí nóng thổi vào, không khí nóng được đốt nóng ở bộ phận

gia nhiệt và có quạt thổi vào tủ sꢀy. Yêu cầu của phương pháp này là khí nóng

dùng để sꢀy phải sạch không có bụi bẩn và hơi hóa chꢀt

Sꢀy cảm ứng: Quꢀn dây quꢀn xung quanh lõi thép. Dây quꢀn được tính toán

cho điện áp xoay chiều một pha.

Trong trường hợp máy đã tháo dây quꢀn được quꢀn như sau:

Hình 2.5. Sấy cảm ứng khi máy đã tháo

Trường hợp máy không tháo thì có thể quꢀn dây sꢀy bên ngoài, phải dùng

dây bọc cách điện tốt. Đưa dòng điện xoay chiêu vào cuộn dây để luyện từ cho lõi

thép theo chiều chu vi. Dòng điện xoáy trong lõi thép sẽ đốt nóng máy điện đến

nhiệt độ cần thiết.

20