Đặc điểm cấu trúc tên riêng (chính danh) của người Việt từ đầu thế kỉ 21 đến nay

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 17/2017

15

ĐẶC ĐIỂM CẤU TRÚC TÊN RIÊNG (CHÍNH DANH)

CỦA NGƯỜI VIỆT TỪ ĐẦU THẾ KỈ 21 ĐẾN NAY

Lý Thꢀ Thanh Hoa¹

Trưꢀng Đꢁi hꢂc Hà Nꢃi

Tóm tꢄt: Tên riêng cꢅa ngưꢀi không chꢆ là kí hiꢇu ñꢈnh danh, gꢂi tên cho mꢃt cá nhân

duy nhꢉt mà còn phꢊn ánh nhꢋng ñꢌc trưng ngôn ngꢋ ꢍ văn hóa cꢅa mꢃt cꢃng ñꢎng nhꢉt

ñꢈnh. Trong quá trình phát sinh, phát triꢏn cꢅa mình, tên ngưꢀi cũng chꢈu ꢊnh hưꢐng sâu

sꢄc tꢑ nhꢋng biꢒn ñꢃng xã hꢃi.

Bài viꢒt này tꢓp trung khꢊo sát ñꢌc ñiꢏm cꢉu trúc tên riêng (chính danh) cꢅa ngưꢀi Viꢇt

tꢑ ñꢔu thꢒ kꢆ 21 ñꢒn nay trên phꢁm vi ñꢈa bàn phưꢀng Vĩnh Tuy, quꢓn Hai Bà Trưng, Hà

Nꢃi. Tꢑ ñó, góp phꢔn phác hꢂa nhꢋng biꢒn ñꢕi trong cꢉu trúc tên riêng ngưꢀi Viꢇt tꢑ

truyꢖn thꢗng ñꢒn hiꢇn ñꢁi. Đó cũng chính là nhꢋng biꢒn ñꢕi và phát triꢏn cꢅa ngôn ngꢋ

trong mꢗi quan hꢇ gꢄn bó vꢘi văn hóa, xã hꢃi.

Tꢑ khóa: tên riêng, chính danh, ngưꢀi Viꢇt, hꢂ, ñꢇm, tên

1. ĐꢁT VꢂN Đꢃ

Tên riêng cꢀa ngưꢁi ñưꢂc xem là bꢃ phꢄn quan trꢅng cꢀa chuyên ngành nhân danh

hꢅc bꢆi ñó không chꢇ là kí hiꢈu ñꢉnh danh, gꢅi tên cho mꢃt cá nhân duy nhꢊt mà còn phꢋn

ánh nhꢌng ñꢍc trưng ngôn ngꢌ ꢎ văn hóa cꢀa mꢃt cꢃng ñꢏng nhꢊt ñꢉnh. Là mꢃt ñơn vꢉ ñꢍc

thù cꢀa hꢈ thꢐng ngôn ngꢌ nên trong quá trình phát sinh, phát triꢑn cꢀa mình, tên ngưꢁi

cũng chꢉu ꢋnh hưꢆng sâu sꢒc tꢓ nhꢌng biꢔn ñꢃng xã hꢃi.

Bài viꢔt này tꢄp trung khꢋo sát ñꢍc ñiꢑm cꢊu trúc tên riêng (chính danh) cꢀa ngưꢁi

Viꢈt tꢓ ñꢕu thꢔ kꢇ 21 ñꢔn nay trên phꢖm vi ñꢉa bàn phưꢁng Vĩnh Tuy, quꢄn Hai Bà Trưng –

mꢃt khu vꢗc thuꢃc nꢃi thành Hà Nꢃi.

Chúng tôi lꢗa chꢅn ñꢐi tưꢂng khꢋo sát ngꢘu nhiên là 1160 tên riêng (chính danh) ñưꢂc

ñăng kí trong giꢊy khai sinh trong sꢐ hơn 10 000 tên ngưꢁi có năm sinh tính tꢓ ñꢕu thꢔ kꢇ

21 (tꢙc là tꢓ năm 2001 ñꢔn nay) tꢖi phưꢁng Vĩnh Tuy.

1

Nhꢄn bài ngày 15.6.2017; gꢚi phꢋn biꢈn, chꢇnh sꢚa và duyꢈt ñăng ngày 25.7.2017

Liên hꢈ tác giꢋ: Lý Thꢉ Thanh Hoa; Email: [email protected]

16

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI

2. NꢄI DUNG KHꢅO SÁT Cꢆ THꢇ

Các nghiên cꢙu ñꢛu thꢐng nhꢊt cho rꢜng, tên chính danh cꢀa ngưꢁi Viꢈt (ñưꢂc dùng ꢆ

các văn bꢋn chính thꢙc như giꢊy khai sinh, chꢙng minh thư, hꢃ chiꢔu...) ñưꢂc cꢊu tꢖo gꢏm

ba thành tꢐ theo mô hình: “hꢂ+ ñꢇm + tên”.

2.1. Thành tꢈ hꢉ

Hꢅ vꢐn chꢇ tꢄp hꢂp ngưꢁi cùng mꢃt tꢝ tiên, mꢃt dòng máu. Tên hꢅ là thành tꢐ ñꢙng ꢆ

vꢉ trí ñꢕu tiên trong tꢝ hꢂp ñꢉnh dꢖng tên riêng ngưꢁi Viꢈt. Đꢍc ñiꢑm này khác vꢞi ngưꢁi

ngưꢁi phương Tây, ñꢍt hꢅ sau tên (chꢟng hꢖn Marry Smith thì Marry là tên còn Smith là

hꢅ; Tony Taylor thì Tony là tên còn Taylor là hꢅ), thꢑ hiꢈn văn hóa ñꢍc trưng cꢀa mꢠi cꢃng

ñꢏng. Nꢔu ngưꢁi phương Tây chú trꢅng ñꢛ cao cá nhân thì ngưꢁi phương Đông nói chung

và ngưꢁi Viꢈt Nam nói riêng lꢖi coi trꢅng cꢃng ñꢏng, tꢄp thꢑ, dòng tꢃc.

Trong phꢖm vi tư liꢈu khꢋo sát (PVTLKS), chúng tôi thu ñưꢂc ba hình thꢙc tên hꢅ

ngưꢁi Viꢈt là: hꢅ ñơn, hꢅ kép và hꢅ ghép, tꢇ lꢈ cꢡ thꢑ như sau:

Biꢏu ñꢎ 1. Tꢆ lꢇ hꢂ ñơn, hꢂ ghép, hꢂ kép

2.2.1. Hꢉ ñơn

Hꢅ ñơn là hình thꢙc tên hꢅ chꢀ yꢔu cꢀa ngưꢁi Viꢈt, tꢏn tꢖi dưꢞi hình thꢙc mꢃt âm tiꢔt

(mꢃt tiꢔng). Trong PVTLKS, chúng tôi thu thꢄp ñưꢂc 924/1160 trưꢁng hꢂp, chiꢔm tꢇ lꢈ

79,65%. Trong ñó, 10 hꢅ chiꢔm tꢇ lꢈ lꢞn nhꢊt, lꢕn lưꢂt là: Nguyꢢn, Dương, Phꢖm, Trꢕn, Lê,

Vũ, Đꢠ, Hoàng, Bùi, Đào.

2.1.2. Hꢉ kép

Hꢅ kép ñưꢂc hiꢑu là tꢝ hꢂp ñꢉnh danh gꢏm hai âm tiꢔt, trong ñó âm tiꢔt thꢙ nhꢊt chꢇ

hꢅ, âm tiꢔt thꢙ hai khu biꢈt chi, nhánh cꢀa hꢅ ꢊy. Âm tiꢔt thꢙ hai cũng có vai trò là mꢃt

ñơn vꢉ ꢝn ñꢉnh, ñưꢂc ñꢍt cho mꢃt loꢖt tên ngưꢁi (có thꢑ thiên vꢛ nam giꢞi) thuꢃc mꢃt gia

tꢃc. Ví dꢡ: Dương Ngꢂc Bꢋo, Dương Minh Quân...

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 17/2017

17

Trong PVTLKS, hꢅ kép có 116 trưꢁng hꢂp chiꢔm 10%. Các hꢅ kép có tꢇ lꢈ % cao nhꢊt

lꢕn lưꢂt là: Dương Minh, Nguyꢢn Ngꢅc, Dương Ngꢅc, Dương Hꢏng, Dương Anh, Lê Bꢋo,

Nguyꢢn Minh, Dương Gia, Lê Minh, Dương Khánh.

2.1.3. Hꢉ ghép

Hꢅ ghép là tꢝ hꢂp ñꢉnh danh gꢏm hai âm tiꢔt. Âm tiꢔt nhꢊt là hꢅ cꢀa ngưꢁi cha, âm tiꢔt

thꢙ hai thưꢁng là hꢅ cꢀa mꢣ, chꢟng hꢖn như Tꢁ Đꢙ Thành Vinh, Nguyꢚn Trꢈnh Mꢤ Vân,

Đoàn Nguyꢢn Linh Trang...

Trong PVTLKS, hꢅ ghép có 120/1160 trưꢁng hꢂp, chiꢔm 10,35%. Trong ñó, nhꢌng

hꢅ ghép chiꢔm tꢇ lꢈ cao nhꢊt là: Dương Trꢕn, Bùi Nguyꢢn, Nguyꢢn Đꢍng, Lê Vũ, Nguyꢢn

Lê, Nguyꢢn Vũ, Hoàng Nguyꢢn, Hoàng Lê, Dương Đꢠ, Dương Hoàng.

2.2. Thành tꢈ ñꢊm

Tên ñꢈm là thành tꢐ nꢜm ꢆ giꢌa hꢅ và tên chính, có chꢙc năng phân biꢈt giꢞi tính và

chꢙc năng thꢥm mꢤ. Trưꢞc ñây, ñꢈm “Thꢉ” thưꢁng ñưꢂc sꢚ dꢡng cho nꢌ và “Văn” thưꢁng

ñưꢂc sꢚ dꢡng cho nam. Ngày nay, viꢈc sꢚ dꢡng tên ñꢈm phong phú hơn xưa rꢊt nhiꢛu, có

nhꢌng tên ñꢈm ñưꢂc sꢚ dꢡng phù hꢂp cho cꢋ 2 giꢞi như: Ngꢅc, Linh, Minh, Hoàng... Tuy

nhiên vꢘn có nhꢌng chꢌ ñꢈm chꢇ ñưꢂc dùng riêng cho nam như: Tuꢊn, Tú, Nam, Hưng,

Đꢙc, Duy, Cưꢁng, Trưꢁng, Hiꢔu, Long... và có nhꢌng tên ñꢈm chꢇ ñưꢂc dùng cho giꢞi nꢌ,

như: Hoa, Yꢔn, Lan, Loan, Tuyꢔt, Hương...

Trong PVTLKS, chúng tôi thu ñưꢂc 3 hình thꢙc xuꢊt hiꢈn cꢀa tên ñꢈm là: ñꢈm zero,

ñꢈm ñơn và ñꢈm ghép vꢞi tꢇ lꢈ như sau:

Biꢏu ñꢎ 2. Tꢆ lꢇ ñꢇm zero, ñꢇm ñơn và ñꢇm ghép

2.2.1. Đꢊm zero

Đꢈm zero là nhꢌng trưꢁng hꢂp tên ngưꢁi chꢇ gꢏm hai yꢔu tꢐ hꢅ và tên chính. Khi ñó,

tên ñꢈm ñưꢂc coi là yꢔu tꢐ vꢒng mꢍt, ví dꢡ: Vũ Giang, Vũ Nguyên, Đoàn Quân...

Trong phꢖm vi tư liꢈu khꢋo sát, chúng tôi chꢇ thu ñưꢂc 03 trưꢁng hꢂp ñꢈm zero, và

ñꢛu là tên dành cho nam giꢞi, chiꢔm 0,25%.

18

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI

2.2.2. Đꢊm ñơn

Đꢈm ñơn là tên ñꢈm tꢏn tꢖi dưꢞi hình thꢙc mꢃt âm tiꢔt (mꢃt tiꢔng). Ngoài 2 tên ñꢈm

truyꢛn thꢐng (“Văn” dành cho nam, “Thꢉ” dành cho nꢌ), tên ñꢈm cꢀa ngưꢁi Viꢈt hiꢈn nay

rꢊt phong phú và không hꢖn ñꢉnh. Ví dꢡ: Vũ Mai Hoa, Bùi Quang Minh...

Trong phꢖm vi TLKS có 1030/1160 trưꢁng hꢂp tên ñꢈm ñơn chiꢔm 92,7%. Trong ñó,

ñꢈm ñơn cꢀa nam có 61 chꢌ ñưꢂc dùng, ñꢈm ñơn cꢀa nꢌ có 56 chꢌ ñưꢂc dùng.

Nhꢌng tên ñꢈm ñơn ñưꢂc dùng phꢝ biꢔn nhꢊt cho nam lꢕn lưꢂt là: Minh, Quang, Đꢙc,

Anh, Hoàng, Tuꢊn, Trung, Thanh, Mꢖnh, Trưꢁng. Nhꢌng tên ñꢈm ñơn ñưꢂc dùng phꢝ biꢔn

nhꢊt cho nꢌ lꢕn lưꢂt là: Minh, Ngꢅc, Thanh, Phương, Khánh, Thu, Thùy, Bꢋo, Hương, Thúy.

2.2.3. Đꢊm ghép

Đꢈm ghép là nhꢌng trưꢁng hꢂp bꢃ phꢄn tên ñꢈm có tꢓ hai âm tiꢔt trꢆ lên, ví dꢡ:

Nguyꢢn Ngꢂc Gia Như, Vũ Đꢛc Minh Quang, Nguyꢢn Thꢈ Minh Thuꢄn...

Trong PVTLKS có 127/1160 trưꢁng hꢂp, chiꢔm 10,95%. Trong ñó, có 57 ñꢈm ghép

cꢀa nam và 70 ñꢈm ghép cꢀa nꢌ. Nhꢌng tên ñꢈm ghép ñưꢂc dùng phꢝ biꢔn nhꢊt cho nam

lꢕn lưꢂt là: Hꢌu Tuꢊn, Ngꢅc Quang, Đꢙc Minh, Duy Hoàng, Đꢙc Hoàng, Duy Đꢙc, Huy

Phong, Thꢔ Hoàng, Duy Đꢙc, Thanh Trưꢁng. Nhꢌng tên ñꢈm ghép ñưꢂc dùng phꢝ biꢔn

nhꢊt cho nꢌ lꢕn lưꢂt là: Ngꢅc Bꢋo, Thꢉ Ngꢅc, Thꢉ Minh, Ngꢅc Phương, Thꢉ Thùy, Thꢉ

Phương, Thꢉ Diꢈu, Thꢉ Thanh, Ngꢅc An, Thꢉ Vân.

2.3. Thành tꢈ tên chính

Trong tꢝ hꢂp ñꢉnh danh ngưꢁi Viꢈt thì tên chính là thành tꢐ cuꢐi cùng, cũng là thành tꢐ

quan trꢅng nhꢊt, ñꢋm nhiꢈm chꢙc năng phân biꢈt, chꢙc năng thꢥm mĩ, ñưꢂc sꢚ dꢡng vꢞi

tꢕn suꢊt lꢞn nhꢊt trong giao tiꢔp và cuꢃc sꢐng sinh hoꢖt hàng ngày.

Trong PVTLKS tên chính tꢏn tꢖi ꢆ 2 dꢖng: tên chính ñơn và tên chính ghép, tꢇ lꢈ như sau:

Chính đơn

Chính ghép

Biꢏu ñꢎ 3. Tꢆ lꢇ tên chính ñơn và tên chính ghép

2.3.1. Tên chính ñơn

Tên chính ñơn có cꢊu tꢖo là mꢃt âm tiꢔt, ñꢙng ꢆ vꢉ trí cuꢐi cùng trong tꢝ hꢂp hꢅ tên,

sau hꢅ và tên ñꢈm. Ví dꢡ: Nguyꢢn Anh Thư, Lê Hꢋi Đăng...

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 17/2017

19

Chúng tôi thu ñưꢂc 1080/1160 tên chính ñơn trong PVTLKS, chiꢔm 93,11%. Trong

ñó có 475 tên chính ñơn nam và 605 tên chính ñơn nꢌ.

Nhꢌng tên chính ñơn nam chiꢔm tꢇ lꢈ cao nhꢊt lꢕn lưꢂt là: Hꢋi, Linh, Hùng, Giang,

Minh, Khoa, Long, Kiꢈt, Kiên, Đꢙc. Nhꢌng tên chính ñơn nꢌ chiꢔm tꢇ lꢈ cao nhꢊt lꢕn lưꢂt

là: Chi, Vân, Ngân, Hương, Khanh, Ly, An, Huyꢛn, Hoa, Phương.

2.3.2. Tên chính ghép

Tên chính ghép có cꢊu tꢖo tꢓ hai âm tiꢔt trꢆ lên, nhꢌng thành tꢐ cꢀa tên ghép có sꢗ gꢒn

bó tương ñꢐi ñꢍt chꢦ làm thành mꢃt kꢔt cꢊu bꢛn vꢌng, thưꢁng cùng chꢇ mꢃt ý nghĩa nhꢊt

ñꢉnh. Ví dꢜ: Nguyꢢn Lê Hà Anh, Trꢕn Quang Anh...

Trong PVTLKS, có 80 tên chính ghép chiꢔm 6,89%, trong ñó có 30 tên chính ghép

cꢀa nam giꢞi, 50 tên chính ghép cꢀa nꢌ giꢞi. Tuy nhiên, trong hoꢖt ñꢃng giao tiꢔp hàng

ngày, tên chính ghép có thꢑ không ñưꢂc gꢅi ñꢕy ñꢀ, thưꢁng ñưꢂc rút gꢅn, sꢚ dꢡng âm tiꢔt

thꢙ nhꢊt hoꢍc thꢙ hai, tùy tꢓng trưꢁng hꢂp, ví dꢡ: Quỳnh, thay cho Quỳnh Anh, Anh thay

cho Tuꢊn Anh...

Nhꢌng tên chính ghép nꢌ chiꢔm tꢇ lꢈ cao nhꢊt lꢕn lưꢂt là: Phương Anh, Hà Anh,

Huyꢛn Anh, Minh Anh, Quỳnh Anh, Ngꢅc Anh, Thùy Anh, Gia Anh, Hoài Anh, Bꢋo Anh.

Nhꢌng tên chính nam chiꢔm tꢇ lꢈ cao nhꢊt lꢕn lưꢂt là: Viꢈt Anh, Quang Anh, Đꢙc

Anh, Duy Anh, Hùng Anh, Bꢋo Anh, Nam Anh, Tuꢊn Anh, Trí Anh, Hiꢔu Anh.

2.4. Các mô hình cꢋu trúc tên riêng ngưꢌi Viꢊt (chính danh) tꢍ ñꢎu thꢏ kꢐ XXI

ñꢏn nay tꢑi phưꢌng Vĩnh Tuy, quꢒn Hai Bà Trưng, Hà Nꢓi

Qua thꢐng kê cꢡ thꢑ, chúng tôi tꢝng hꢂp ñưꢂc 10 mô hình cꢊu trúc tên riêng ngưꢁi

Viꢈt trong PVTLKS như sau:

Bꢊng 1. Danh sách tꢕng hꢝp mô hình cꢉu trúc tên riêng

TT

1

Mô hình cꢀu trúc

Hꢀ ñơn + tên chính ñơn

Sꢁ lưꢂng

Ví dꢃ

3

28

856

130

2

Vũ Giang, Vũ Nguyên

Chu Huyꢁn Anh

2

Hꢀ ñơn + tên chính ghép

3

Hꢀ ñơn + ñꢂm ñơn + tên chính ñơn

Hꢀ ñơn + ñꢂm ghép + tên chính ñơn

Hꢀ ñơn + ñꢂm ñơn + tên chính ghép

Hꢀ ghép + tên chính ghép

Nguyꢃn Thanh Hꢄi

4

Trꢅn Thꢆ Khánh Huyꢁn

Doãn Châu Tuꢂ Anh

Dương Đꢇ Châu Anh

Nguyꢃn Vũ Tuꢈn Linh

Dương Ngꢀc Bꢄo Anh

Hoàng Xuân Giang Nhi

Nguyꢃn Văn Hoàng Tú Anh

5

6

20

84

29

7

Hꢀ ghép + ñꢂm ñơn + tên chính ñơn

Hꢀ kép + tên chính ghép

8

9

Hꢀ kép + ñꢂm ñơn + tên chính ñơn

10 Hꢀ ñơn + ñꢂm ghép + tên chính ghép

1

20

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI

3. MꢄT Sꢔ KꢕT LUꢖN BƯꢗC ĐꢘU

Nhìn vào sꢐ liꢈu khꢋo sát thꢗc tꢔ, chúng ta có thꢑ nhꢄn thꢊy ꢆ cꢋ: hꢅ, ñꢈm và tên, các

thành tꢐ ñơn vꢘn chiꢔm tꢇ lꢈ cao nhꢊt. Theo ñó, sꢐ lưꢂng âm tiꢔt trong tên riêng chính danh

cꢀa ngưꢁi Viꢈt ꢆ hiꢈn nay chꢀ yꢔu vꢘn là 3 âm tiꢔt. Nhìn chung, ñiꢛu này phù hꢂp vꢞi cách

ñꢍt tên truyꢛn thꢐng. Tuy nhiên, xem xét các yꢔu tꢐ cꢡ thꢑ, chúng tôi nhꢄn thꢊy, vꢛ mꢍt cꢊu

trúc, tên riêng cꢀa ngưꢁi Viꢈt ꢆ thành thꢉ hiꢈn nay ñã có mꢃt sꢐ thay ñꢝi sau:

1. Mô hình cꢊu trúc tên riêng cꢀa ngưꢁi Viꢈt hiꢈn nay phong phú và ña dꢖng hơn nhiꢛu

so vꢞi truyꢛn thꢐng. Nꢔu trưꢞc ñây, tên cꢀa ngưꢁi Viꢈt chꢀ yꢔu tꢄp trung vào 3 mô hình:

(1): Hꢂ ñơn + ñꢇm ñơn+ tên chính ñơn; (2) Hꢂ kép + Tên chính ñơn; (3) Hꢂ ñơn + tên

chính ñơn thì hiꢈn nay, các mô hình ñã ñưꢂc thay ñꢝi, mꢆ rꢃng hơn như ñã trình bày cꢡ thꢑ

ꢆ trên.

2. Vꢛ thành tꢐ hꢅ, trưꢞc ñây tên riêng ngưꢁi Viꢈt chꢀ yꢔu mang hꢅ ñơn hoꢍc hꢅ kép

(theo hꢅ bꢐ) thì ngày nay, khá nhiꢛu gia ñình lꢗa chꢅn ghép hꢅ bꢐ vꢞi hꢅ mꢣ, thꢑ hiꢈn rꢊt

rõ xu thꢔ bình ñꢟng giꢞi. Viꢈc ñưa tên hꢅ cꢀa ngưꢁi mꢣ vào sau tên hꢅ ngưꢁi cha trong tꢝ

hꢂp hꢅ tên ñꢕy ñꢀ cꢀa con là hiꢈn tưꢂng mꢞi chꢇ nꢆ rꢃ trong khoꢋng hơn mưꢁi năm trꢆ lꢖi

ñây. GS. Nguyꢢn Minh Thuyꢔt trong mꢃt bài báo cũng cho rꢜng: “Ngày nay, ꢆ nưꢞc ta bꢒt

ñꢕu có nhꢌng cꢍp vꢂ chꢏng trꢧ ñꢍt tên cho con nhꢌng hꢅ kép kiꢑu như Dương Đꢠ Châu

Anh, Nguyꢢn Lê An Khanh, Nguyꢢn Phꢖm Kim Dung... Mꢍc dù sꢗ yêu thương, tôn trꢅng

nhau không phꢋi chꢀ yꢔu thꢑ hiꢈn ꢆ chuyꢈn ñꢍt tên, nhưng dù sao ñó cũng là mꢃt hiꢈn

tưꢂng ñáng ghi nhꢄn vꢛ nꢔp nghĩ, nꢔp sꢐng mꢞi” [5].

3. Vꢛ thành tꢐ ñꢈm, trong tên riêng Ngưꢁi Viꢈt trưꢞc ñây, ñꢖi ña sꢐ là ñꢈm ñơn, vꢞi

hai yꢔu tꢐ phꢝ biꢔn: “Văn” dành cho nam và “Thꢉ” dành cho nꢌ. Hiꢈn nay, ñꢈm ñơn vꢘn

chiꢔm ña sꢐ nhưng vô cùng phong phú, ña dꢖng. Hai yꢔu tꢐ truyꢛn thꢐng: “Văn”, “Thꢉ”

hꢕu như rꢊt ít xuꢊt hiꢈn, ñꢍc biꢈt là yꢔu tꢐ “Văn” trong tên nam giꢞi hꢕu như không còn

ñưꢂc sꢚ dꢡng. Yꢔu tꢐ “Thꢉ” trong tên nꢌ giꢞi ngày nay nꢔu có, thưꢁng nꢜm trong kꢔt cꢊu

ñꢈm ghép, ví dꢡ: Nguyꢢn Thꢉ Minh Anh, Trꢕn Thꢉ Kiꢛu Mai...Tuy nhiên, nhꢌng trưꢁng

hꢂp này cũng không nhiꢛu. Điꢛu ñó ñôi khi tꢖo ra sꢗ khó khăn trong viꢈc xác ñꢉnh giꢞi tính

ñꢐi vꢞi nhꢌng tên gꢅi có thꢑ dùng cho cꢋ hai giꢞi, ví dꢡ: Trꢕn Thanh Bình, Lê Hoàng

Anh... Bên cꢖnh ñó, ñꢈm ghép là mꢃt xu hưꢞng mꢞi trong cách ñꢍt tên cꢀa ngưꢁi Viꢈt hiꢈn

nay ꢆ thành thꢉ nhưng chꢀ yꢔu ñưꢂc sꢚ dꢡng cho nꢌ, tꢖo thành mꢃt kꢔt cꢊu tên dài (ña sꢐ là

4 âm tiꢔt) mꢛm mꢖi, uyꢑn chuyꢑn hơn so vꢞi kꢔt cꢊu tên ngꢒn (2 hoꢍc 3 âm tiꢔt). Hơn nꢌa,

theo phong thꢀy, chꢨn là sꢐ âm (phù hꢂp vꢞi nꢌ), lꢧ là sꢐ dương (phù hꢂp vꢞi nam). Vì thꢔ,

nhiꢛu bꢄc cha mꢣ thưꢁng chꢅn kꢔt cꢊu tên 3 âm tiꢔt cho con trai và 4 âm tiꢔt cho con gái.

4. Vꢛ thành tꢐ tên chính, bên cꢖnh tên chính ñơn truyꢛn thꢐng, tên chính ghép có xu

hưꢞng xuꢊt hiꢈn ngày càng nhiꢛu, và ñưꢂc sꢚ dꢡng phꢝ biꢔn hơn cho nꢌ giꢞi, giꢐng như

ñꢈm ghép. Bꢆi yꢔu tꢐ ghép thưꢁng dꢢ tꢖo ra nhꢌng tên cꢕu kì hơn, mꢛm mꢖi hơn và “ñiꢈu”

hơn, phù hꢂp vꢞi thiên tính nꢌ.

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 17/2017

21

5. Nhìn chung, cùng vꢞi sꢗ phát triꢑn cꢀa xã hꢃi, tên riêng cꢀa ngưꢁi Viꢈt ngày càng

ñưꢂc chú trꢅng nhiꢛu hơn. Không quan niꢈm ñơn giꢋn và có phꢕn “coi nhꢣ” như trưꢞc ñây

là tên chꢇ dùng ñꢑ phân biꢈt ngưꢁi này vꢞi ngưꢁi kia, tên càng mꢃc mꢖc, ñơn giꢋn, ngꢒn

gꢅn càng dꢢ gꢅi, dꢢ nhꢞ, thꢄm chí, tên càng “xꢊu” càng dꢢ nuôi. Ngày nay, ñꢍc biꢈt là ꢆ

thành thꢉ, các bꢄc cha mꢣ thưꢁng xem xét, cân nhꢒc và lꢗa chꢅn rꢊt kĩ trưꢞc khi quyꢔt ñꢉnh

ñꢍt tên chính thꢙc cho con. Bꢆi tên riêng không chꢇ gꢒn liꢛn vꢞi mꢠi con ngưꢁi trong suꢐt

cuꢃc ñꢁi mà tên có khi tên còn là sꢗ thꢑ hiꢈn tính cách và sꢐ phꢄn cꢀa ngưꢁi mang nó. Tên

chính là món quà ñꢕu tiên mà bꢐ mꢣ dành tꢍng con khi chào ñꢁi, tên thꢑ hiꢈn tình yêu,

niꢛm tin và hi vꢅng vào mꢃt tương lai tươi sáng cho con. Vì thꢔ, ngày nay, bên cꢖnh ñꢍc

ñiꢑm cꢊu trúc có nhiꢛu thay ñꢝi, tên riêng còn mang ý nghĩa và giá trꢉ thꢥm mĩ sâu sꢒc mà

chúng tôi hi vꢅng sꢦ ñưꢂc trình bày ꢆ nhꢌng công trình nghiên cꢙu tiꢔp theo.

TÀI LIꢙU THAM KHꢅO

1. Lê Trung Hoa (1992), “Cách ñꢍt tên chính cꢀa ngưꢁi Viꢈt (Kinh) ”, trong “Tiꢒng Viꢇt và các

ngôn ngꢋ dân tꢃc phía Nam”, ꢎ Nxb Khoa hꢅc Xã hꢃi.

2. Lê Thꢉ Bích Phưꢂng (2008), Khꢊo sát chính danh ngưꢀi Viꢇt xuꢉt hiꢇn tꢑ năm 2008 ñꢒn nay

tꢁi Thanh Hóa”, Luꢄn văn Thꢖc sĩ, Trưꢁng Đꢖi hꢅc Vinh.

3. Phꢖm Tꢊt Thꢒng (2004), “Đi tìm bꢋn sꢒc văn hóa cꢀa ngưꢁi Hà Nꢃi qua cách ñꢍt tên và gꢅi

tên ngưꢁi”, trong “Tiꢒng Hà Nꢃi trong mꢗi quan hꢇ vꢘi tiꢒng Viꢇt và văn hóa Viꢇt Nam”, ꢎ

Nxb Lao ñꢃng, Hà Nꢃi.

4. Trꢕn Ngꢅc Thêm (1976), “Vꢛ lꢉch sꢚ hiꢈn tꢖi và tương lai cꢀa tên riêng trong ngưꢁi Viꢈt”, Tꢁp

chí Dân tꢃc, sꢐ 3.

5. Nguyꢢn Minh Thuyꢔt (1995), “Quanh cái tên ngưꢁi”, Tꢁp chí Ngôn ngꢋ và Đꢀi sꢗng, sꢐ 3.

STRUCTARAL FEATURES OF VIETNAMESE’S PROPER NAME

(PERSONAL NAME) SINCE THE EARLY 21^STCENTURE

Abstract: People’s proper name is the personal symbol not only nominating a unique

individual but also reflecting linguistic features and cultures of a certain community.

During the orgination and development process, personal proper names have been

intensively affected by social changes. This paper focuses on investigating proper names’

strucral characteristics (personal names) of Vietnamese since the early 21 st century of

Vinh Tuy Ward, Hai Ba Trưng District, Ha Noi. Thereby, the structural changes of

Vietnamese proper names up to now have been sketched. They are also the linguistic

changes and development in relation to social and cultural factors.

Keywords: proper name, personal name, Vietnamese, surnem, middle nam, last name.