Chất lượng cuộc sống của người cao tuổi xã Cam Hòa, huyện Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa năm 2020

Download

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 25 * Số 2 * 2021

Nghiên cứu Y học

CHẤT LƯỢNG CUỘC SỐNG CỦA NGƯỜI CAO TUỔI

XÃ CAM HÒA, HUYỆN CAM LÂM, TỈNH KHÁNH HÒA, NĂM 2020

Hồ Phan Uyên¹, Diệp Từ Mỹ¹, Trần Thị Tuyết Nga¹

TÓM TẮT

Đặt vấn đề: Y văn cho thấy chất lượng cuộc sống (CLCS) có mối liên hệ chặt chẽ đến tuổi già và tình trạng

sức khỏe. Ngoài ra, phần lớn người cao tuổi ở Việt Nam hiện đang sống ở nông thôn (72,9%) mặc dù phần lớn

con cái của họ đã di cư ra thành thị để có cơ hội việc làm tốt. Vì vậy, việc đáp ứng nhu cầu chăm sóc người cao

tuổi ngày càng tăng ở Việt Nam là vô cùng quan trọng. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm đánh giá CLCS

của người cao tuổi tại xã Cam Hòa, một vùng nông thôn thuộc duyên hải Nam Trung Bộ Việt Nam.

Mục tiêu: Xác định điểm số CLCS trung bình ở người cao tuổi tại xã Cam Hòa, huyện Cam Lâm, tỉnh

Khánh Hòa và các yếu tố liên quan.

Đối tượng - Phương pháp: Nghiên cứu cắt ngang được thực hiện trên 228 người từ 60 tuổi trở lên trong

khoảng thời gian từ tháng 6 đến tháng 9 năm 2020. Dữ liệu được thu thập bằng phỏng vấn trực tiếp bằng bộ câu

hỏi WHOQol-OLD đánh giá CLCS người cao tuổi trên 6 lĩnh vực (“Giác quan”, “Tự chủ”, “Cái chết”, “Hoạt

động quá khứ, hiện tại, tương lai”, “Hoạt động xã hội”, “Tình thương”).

Kết quả: Điểm số trung bình CLCS chung của người cao tuổi là 66,1 ± 10,9 điểm. Những yếu tố đặc điểm

dân số - xã hội như tuổi, giới tính, trình độ học vấn, tình trạng hôn nhân, tình trạng kinh tế và các yếu tố tinh

thần như tham gia hoạt động xã hội, sự quan tâm của con cháu, niềm tin vào cộng đồng địa phương, sự gắn

kết/hỗ trợ trong cộng đồng địa phương có ảnh hưởng tới điểm số CLCS của người cao tuổi.

Kết luận: Sự suy giảm của niềm tin và sự gắn kết/ hỗ trợ trong cộng đồng địa phương làm giảm CLCS của

người cao tuổi.

Từ khóa: chất lượng cuộc sống, người cao tuổi, vốn xã hội

ABSTRACT

QUALITY OF LIFE OF THE ELDERLY IN CAM HOA COMMUNE, CAM LAM DISTRICT, KHANH

HOA PROVINCE IN 2020

Ho Phan Uyen, Diep Tu My, Tran Thi Tuyet Nga

* Ho Chi Minh City Journal of Medicine * Vol. 25 - No. 2 - 2021: 118 - 124

Background: Previous studies have shown the relation between quality of life (QoL) and aging, health

status. Besides, the majority of the elderly in Vietnam are now living in rural area (72.9%) though most of their

children have migrated to urban areas for better job opportunities. Therefore, it is crucial to cope with the

increasing needs for elderly care in Vietnam. This study was conducted for assessing the QoL of elderly in a rural

area in the coastal South Central Vietnam.

Objectives: To identify the mean score of the QoL and its related factors of the elderly in Cam Hoa

commune, Cam Lam District, Khanh Hoa Province.

Methods: A cross sectional study was conducted with 228 people 60 years and older from June to September

2020. Face to face household interviews that used WHOQoL-OLD questionnaire to assess six QoL facets:

"fungười cao tuổiioning of the sensory", "autonomy", "death and dying", "past, present and future activities",

"social participation", and "intimacy").

¹Đại Học Y Dược TP. Hồ Chí Minh

Tác giả liên lạc: TS. Diệp Từ Mỹ

ĐT: 0903999893

Email: [email protected]u.vn

Chuyên Đề Y Tế Công Cộng

118

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 25 * Số 2 * 2021

Nghiên cứu Y học

Results: The mean score of the quality of life of the elderly was 66.1 ± 10.9. Social demographic

characteristics (age, sex, education, marital status, economic situation) and mental factors including social

activities, the offspring caring for parents, trust and social coperation affect the quality of life of the elderly.

Conclusion: The decrease in trust and social coperation both reduces the quality of life of the elderly.

Keywords: quality of life, elderly, social capital

thành thị để có cơ hội việc làm tốt⁽8⁾. Vì vậy, việc

ĐẶTVẤNĐỀ

đáp ứng nhu cầu chăm sóc người cao tuổi ngày

Già hóa dân số phản ánh quá trình chuyển

càng tăng ở Việt Nam là vô cùng quan trọng.

đổi cơ cấu dân số theo hướng tăng tỷ trọng

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm đánh

giá CLCS của người cao tuổi tại xã Cam Hòa,

một vùng nông thôn thuộc duyên hải Nam

Trung Bộ Việt Nam với dân số từ 60 tuổi trở lên

chiếm 10% tổng dân số vào năm 2019⁽¹⁾.

dân số già, được thể hiện qua chỉ số già hóa (tỉ

số giữa dân số từ 60 tuổi trở lên so với dân số

dưới 15 tuổi tính theo phần trăm). Già hóa dân

số là một trong những xu hướng quan trọng

nhất của thế kỷ 21, phản ánh sự phát triển kinh

tế - xã hội và những tiến bộ trong hệ thống

chăm sóc sức khỏe, đẩy lùi bệnh tật, nâng cao

tuổi thọ của loài người. Không nằm ngoài xu

hướng già hóa dân số toàn cầu, già hóa dân số

ở Việt Nam đang diễn ra nhanh với chỉ số già

hóa là 48,8%, tăng 13,3 điểm phần trăm so với

năm 2009 và tăng hơn gấp đôi so với năm

1999⁽¹⁾. Chỉ số già hóa có xu hướng tiếp tục

tăng lên trong những năm sắp tới.

ĐỐITƯỢNG-PHƯƠNGPHÁPNGHIÊNCỨU

Đối tượng nghiên cứu

Sử dụng phương pháp phỏng vấn trực tiếp

người cao tuổi (từ 60 tuổi trở lên) hiện đang sinh

sống tại xã Cam Hòa, huyện Cam Lâm, tỉnh

Khánh Hòa liên tục ít nhất 6 tháng bằng bộ câu

hỏi soạn sẵn được thực hiện từ tháng 6 – 9/2020.

Phương pháp nghiên cứu

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu cắt ngang.

Cỡ mẫu

Mặc dù được xem là thành tựu của sự phát

triển, già hóa dân số đặt ra nhiều thách thức lên

kinh tế, xã hội, và đặc biệt đối với hệ thống chăm

sóc y tế. Quá trình lão hóa không chỉ là sự suy

giảm chức năng các cơ quan như nghe, nhìn, vận

động; đồng thời gia tăng nguy cơ mắc các bệnh

lý; vì vậy ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống

(CLCS) của người cao tuổi. Y văn cho thấy

những đặc điểm nhân khẩu học như tuổi, tình

trạng học vấn, hôn nhân, bệnh tật có mối liên hệ

với CLCS^(2,3). Ngoài ra, những đặc điểm xã hội

trong cộng đồng địa phương cũng được xem là

một yếu tố quyết định đến sức khỏe và hạnh

phúc của con người trong cộng đồng đó nói

chung, và người cao tuổi nói riêng⁽⁴⁾. Nhiều y

văn trên thế giới cho thấy sự tồn tại ảnh hưởng

của vốn xã hội ở mức độ cộng đồng địa phương

như niềm tin vào cộng đồng, sự hỗ trợ gắn kết

trong xã hội đến chất lượng cuộc sống của người

cao tuổi^(5,6,7). Hơn nữa, phần lớn người cao tuổi ở

Việt Nam hiện đang sống ở nông thôn (72,9%)

mặc dù phần lớn con cái của họ đã di cư ra

Cỡ mẫu được tính bằng công thức ước lượng

một trung bình. Với xác suất sai lầm loại I là 0,05;

sai số biên của ước lượng là 1,5. Dựa trên nghiên

cứu của tác giả Lê Thị Quý Như Ý, để có cỡ mẫu

lớn nhất ở từng lĩnh vực CLCS, lựa chọn độ lệch

chuẩn điểm số CLCS lớn nhất ở lĩnh vực Tình

thương (σ=11,56)⁽⁹⁾. Cỡ mẫu tối thiểu cần thiết

cho nghiên cứu là 228 người.

Kỹ thuật chọn mẫu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn

mẫu thuận tiện. Chọn ngẫu nhiên 3 thôn trong 8

thôn của xã Cam Hòa, số mẫu mỗi thôn cần lấy

228/3 là 76 người cao tuổi. Tiến hành nghiên cứu

bắt đầu từ cổng thôn, tuần tự chọn 1 người cao

tuổi/1 nhà theo phương pháp “cổng liền cổng”.

Vốn xã hội

Vốn xã hội là một khái niệm đa chiều, phức

Chuyên Đề Y Tế Công Cộng

119

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 25 * Số 2 * 2021

Nghiên cứu Y học

tạp và không có một định nghĩa cụ thể thống

nhất trên toàn thế giới. Theo Ngân hàng Thế

giới, vốn xã hội được cấu thành bởi nhiều yếu tố

mối quan hệ giữa các cá nhân, bản sắc tập thể,

cộng đồng, sự chia sẻ về hiểu biết, những chuẩn

mực chung, giá trị chung, niềm tin, hợp tác và

quan hệ gắn kết xã hội⁽¹⁰⁾. Nghiên cứu của

Sariyamon Tiraphat cho thấy niềm tin vào cộng

đồng địa phương là yếu tố dự báo mạnh nhất về

CLCS ở người cao tuổi⁽¹¹⁾. Nhiều nghiên cứu đã

chỉ ra mối liên hệ tích cực giữa sự gắn kết/hỗ trợ

đó, đối với tất cả các lĩnh vực, điểm số có thể dao

động trong khoảng từ 4 đến 20 điểm. Điểm số

CLCS chung sẽ là tổng điểm số của 24 câu hỏi.

Về cơ bản, điểm cao thể hiện CLCS cao, điểm

thấp thể hiện CLCS thấp⁽¹³⁾.

Phân tích và xử lý số liệu

Dùng phần mềm Epidata 3.1 để nhập liệu,

sau đó dữ kiện được chuyển đổi sang định dạng

sử dụng cho phần mềm phân tích dữ kiện thống

kê Stata 14.

Kiểm định T không bắt cặp, kiểm định

ANOVA, tương quan Pearson được sử dụng để

xét mối liên quan giữa điểm số CLCS và các yếu

tố khác.

trong cộng đồng địa phương với CLCS^(11,12,13)

Trong nghiên cứu này, chúng tôi xem xét

đặc điểm vốn xã hội ở mức độ cộng đồng địa

phương trên hai khía cạnh là niềm tin (Hầu hết

mọi người sẵn sàng giúp đỡ; Môi trường thân

thiện, gắn bó; Tin tưởng vào hàng xóm; Hòa giải

khi có vấn đề) và sự gắn kết/hỗ trợ xã hội (Thành

lập quỹ hỗ trợ; Nhận sự giúp đỡ; Hàng xóm

giúp đỡ; Lời khuyên; Vay mượn tiền bạc). Đối

với mục niềm tin, mỗi câu hỏi được đánh giá

dựa trên thang điểm Likert, từ 1 điểm (rất không

đồng ý) tới 5 điểm (rất đồng ý). Đối với khía

cạnh gắn kết/hỗ trợ xã hội, mỗi câu hỏi được

đánh giá trên thang điểm từ 1 (rất không sẵn

sàng) tới 4 (rất sẵn sàng). Điểm số sẽ được tính

bằng cách lấy điểm trung bình của các câu hỏi

trong từng khía cạnh.

Sử dụng phép kiểm Kruksal Wallis thay thế

cho kiểm định ANOVA khi không thỏa điểu

kiện của phép kiểm ANOVA (phương sai khác

nhau). Kiểm định có ý nghĩa thống kê khi giá trị

p <0,05.

Tương quan Pearson dùng để mô tả mối liên

quan giữa CLCS với điểm số vốn xã hội.

KẾT QUẢ

Nghiên cứu thực hiện trên 228 người từ 60

tuổi trở lên với tỉ lệ nữ chiếm 51,3% và đa số

thuộc nhóm 60-69 tuổi (59,7%). Đối tượng tham

gia nghiên cứu có trình độ học vấn tương đối

cao với hơn một phần ba người cao tuổi có trình

độ từ cấp 3 trở lên (38,6%), tiếp theo là trình độ

học vấn cấp 2 chiếm 26,3%. Về nghề nghiệp, gần

1/2 các đối tượng đã nghỉ hưu (48,2%), kế tiếp là

buôn bán (22,4%). Tỉ lệ người cao tuổi đã kết hôn

trong nghiên cứu khá cao, chiếm 70,2% người

cao tuổi; 23,2% người cao tuổi góa. Hầu hết

người cao tuổi (91,2%) hiện đang sống chung với

người thân. Đối tượng trong nghiên cứu có tỉ lệ

sử dụng bảo hiểm y tế khá cao, chiếm 75,4%.

Trong 228 người cao tuổi tham gia nghiên cứu,

có tới 158 người (69,3%) mắc ít nhất một bệnh

mãn tính. Trong đó, thường gặp nhất là Tăng

huyết áp (64,6%). Tỉ lệ người cao tuổi tự đánh

giá về mức độ hài lòng và tạm được với tình

trạng kinh tế hiện tại lần lượt là 17,2% và 64,1%

(Bảng 1).

Điểm số chất lượng cuộc sống

Trong nghiên cứu này, chúng tôi sử dụng bộ

câu hỏi WHOQoL-OLD do WHO xây dựng,

phát triển và sử dụng phổ biển trên thế giới, với

hơn 20 phiên bản ngôn ngữ các quốc gia⁽¹³⁾. Tại

Việt Nam, phiên bản Tiếng Việt của bộ câu hỏi

này được xây dựng có độ tin cậy cao, với hệ số

Cronbach’s Alpha dao động 0,68 – 0,92⁽¹⁵⁾.

Bộ câu hỏi WHOQoL – OLD bao gồm 24 câu

hỏi, đánh giá CLCS của người cao tuổi trên 6

lĩnh vực: Giác quan; Tự chủ; Cái chết; Hoạt động

quá khứ, hiện tại, tương lai; Hoạt động xã hội;

Tình thương. Mỗi câu hỏi được đánh giá dựa

trên thang điểm Likert, từ 1 điểm tới 5 điểm (các

câu tích cực) và ngược lại, từ 5 điểm tới 1 điểm

(câu hỏi phủ định). Mỗi lĩnh vực có 4 câu hỏi, do

Chuyên Đề Y Tế Công Cộng

120

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 25 * Số 2 * 2021

Nghiên cứu Y học

*Trung vị (khoảng tứ phân vị)

**Trung bình ± Độ lệch chuẩn

Bảng 1: Đặc điểm của mẫu nghiên cứu (n=228)

Đặc điểm

Tần số

Tỷ lệ %

Giới tính

Tỉ lệ người cao tuổi tham gia ít nhất một hoạt

động xã hội trong nghiên cứu tương đối thấp,

chiếm chưa tới một phần ba đối tượng nghiên

cứu (32%). Hơn 10% người cao tuổi cảm thấy

không hài lòng với sự quan tâm chăm sóc của

con cháu; Đồng thời, gần 1/4 người cao tuổi có

xảy ra mâu thuẫn hoặc xung đột với ít nhất một

đối tượng khác (Bảng 2).

Nam

Nữ

111

117

48,7

51,3

Nhóm tuổi

60 – 69

70 – 79

≥80

136

59,7

33,3

Học vấn

< Cấp 1

Cấp 1

25,9

9,2

Kết quả Bảng 3 cho thấy điểm số CLCS của

người cao tuổi có sự chênh lệch giữa các nội

dung. Lĩnh vực “giác quan” có điểm số cao nhất,

trong khi lĩnh vực “Hoạt động xã hội” và lĩnh

vực “Tình thương” có điểm số thấp nhất.

Nghiên cứu này cũng cho thấy, điểm số CLCS

chung của người cao tuổi là 66,1 ± 10,9 điểm.

Cấp 2

26,3

38,6

≥ Cấp 3

Nghề nghiệp

Nghỉ hưu

Nội trợ

110

48,2

15,4

Buôn bán

Nông dân

Khác

22,4

11,8

2,2

Đặc điểm

Tần số

Tỷ lệ %

Bảng 3: Điểm số chất lượng cuộc sống

Tình trạng hôn nhân

Trung bình ± độ

Lĩnh vực

Độc thân

160

lệch chuẩn

Đã kết hôn

Ly thân/ ly hôn

70,2

2,6

Giác quan

Tự chủ

13 (11 – 15,5)*

10,9 ± 2,89

Góa

208

23,2

91,2

Cái chết

12,6 ± 3,74

Tình trạng sống chung (Có)

Hoạt động quá khứ, hiện tại và tương

lai

11,1 ± 2,63

Nguồn thu nhập

Lương

Chu cấp

Hoạt động xã hội

Tình thương

10,6 ± 2,57

10,6 ± 3,19

66,1 ± 10,9

32,5

31,1

18,4

Tích lũy

CLCS chung

Lương hưu, trợ cấp XH

*Trung vị (khoảng tứ phân vị)

Tình trạng kinh tế

Trong nghiên cứu này, chúng tôi tìm thấy

mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa điểm số

CLCS chung với nhiều đặc điểm dân số xã hội

của người cao tuổi (Bảng 4). Cụ thể, người ở

nhóm tuổi càng cao thì có điểm số trung bình

CLCS chung càng thấp. Người cao tuổi có trình

độ học vấn càng cao, thì có điểm số trung bình

CLCS chung càng cao. Về kinh tế, người cao tuổi

có nguồn thu nhập chính từ lương hưu, trợ cấp

xã hội và hài lòng với tình trạng kinh tế của bản

thân có điểm số CLCS chung cao hơn so với các

đối tượng khác. Về tình trạng hôn nhân, người

cao tuổi chưa kết hôn có điểm số trung bình

CLCS cao nhất, thấp nhất là đối tượng người cao

tuổi có tình trạng hôn nhân là góa.

Không hài lòng

Tạm được

146

18,8

64,1

17,2

75,4

69,3

64,6

Hài lòng

BHYT (Có)

172

158

102

Bệnh mạn tính kèm theo (Có)

Tăng huyết áp (Có)

Bảng 2: Đặc điểm yếu tố tinh thần (n=228)

Đặc điểm

Tần số Tỷ lệ (%)

73 32,0

Tham gia hoạt động XH (Có)

Mức độ hài lòng với sự quan tâm của con cháu

Rất/Không hài lòng

Tạm được

137

11,5

60,6

27,9

24,1

Rất/Hài lòng

Mâu thuẫn/Xung đột (Có)

Vốn xã hội

Niềm tin

3,75 (3 – 4)*

2,4 ± 0,42**

Gắn kết/hỗ trợ xã hội

Chuyên Đề Y Tế Công Cộng

121

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 25 * Số 2 * 2021

Nghiên cứu Y học

Bảng 4: Mối liên quan giữa điểm số CLCS chung và các đặc điểm dân số xã hội

Điểm CLCS

Trung bình ± ĐLC

Điểm CLCS

Trung bình ± ĐLC

Đặc điểm

Tần số

Đặc điểm

Tần số

Nhóm tuổi

Tình trạng kinh tế

60 –69

70 –79

≥ 80

136

69,5 ± 8,9

62,0 ± 11,6

56,6 ± 11,1

<0,001b

Rất/Không hài lòng

Tạm được

146

60,0 ± 11,5

65,6 ± 9,0

74,7 ± 11,5

<0,001b

Rất/Hài lòng

Giá trị p

Trình độ học vấn

Nguồn thu nhập

< Cấp 1

Cấp 1

61,8 ± 13,5

66,8 ± 9,8

63,2 ± 7,6

70,9 ± 9,1

<0,001^b

Lương

Chu cấp

Tích lũy

69,3 ± 7,8

59,5 ± 10,6

66,8 ± 9,3

73,3 ± 10,2

<0,001^c

Cấp 2

≥ Cấp 3

Lương hưu, trợ cấp XH

Giá trị p

Tình trạng hôn nhân

Chưa kết hôn

Kết hôn

Góa

160

77,4 ± 13,6

ĐLC: độ lệch chuẩn

66,9 ± 9,5

61,2 ± 12,3

71,3 ± 9,3

<0,001^c

b: Kiểm định Kruskal Wallis

c: Kiểm định Anova

Ly hôn

Giá trị p

hội cũng có trung bình điểm số CLCS chung cao

hơn so với đối tượng không tham gia. Người cao

tuổi có xảy ra mâu thuẫn/xung đột cũng được

tìm thấy có điểm số CLCS chung thấp hơn so với

đối tượng khác.

Bảng 5: Mối liên quan giữa điểm số CLCS chung và

các yếu tố thể chất

Điểm CLCS

Trung bình ± độ lệch chuẩn

Đặc điểm

Tần số

Tập thể dục

Có

155

68,5 ± 9,5

60,9 ± 11,7

<0,001^d

Bảng 6: Mối liên quan giữa điểm số CLCS chung và

Không

các yếu tố tinh thần

Giá trị p

Bệnh mãn tính

Đặc điểm

Tần số

Điểm CLCS*

Có

158

67,7 ± 10,6

72,2 ± 12,8

<0,006^e

Sự quan tâm của con cháu

Không

Rất/ Không hài lòng

137

59,1 ± 14,0

64,6 ± 8,6

72,3 ± 11,0

<0,001^b

Giá trị p

Tạm được

Hài lòng/ Rất hài lòng

Giá trị p

d: Kiểm định t với phương sai không bằng nhau

e: Kiểm định t với phương sai bằng nhau

Tham gia hoạt động xã hội

Xét về đặc điểm các yếu tố thể chất (Bảng 5),

nghiên cứu tìm thấy mối liên quan có ý nghĩa

thống kê giữa đặc điểm tập thể dục và bệnh lý

mãn tính với trung bình điểm số CLCS chung.

Bảng 6 trình bày mối liên quan có ý nghĩa thống

kê giữa điểm số CLCS chung với các yếu tố tinh

thần của người cao tuổi. Sự quan tâm của con

cháu, tham gia hoạt động xã hội, và mâu

thuẫn/xung đột cũng được tìm thấy có mối liên

quan có ý nghĩa thống kê với điểm số CLCS

chung của người cao tuổi. Cụ thể, người cao tuổi

càng cảm thấy hài lòng với sự quan tâm của con

cháu càng có điểm số CLCS chung cao hơn. Các

đối tượng có tham gia ít nhất một hoạt động xã

Có

76,3 ± 11,0

65,7 ± 10,2

<0,001^e

Không

155

Giá trị p

Mâu thuẫn/xung đột

Có

64,9 ± 13,4

70,4 ± 10,6

0,007^d

Không

173

Giá trị p

*Trung bình ±

Kruskal Wallis

l ch chu n b: Ki m

d: Kiểm định t với phương sai không bằng nhau

e: Kiểm định t với phương sai bằng nhau

Nghiên cứu của chúng tôi cũng tìm thấy có

mối tương quan giữa trung bình điểm số CLCS

chung với niềm tin, sự gắn kết/hỗ trợ xã hội

Chuyên Đề Y Tế Công Cộng

122

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 25 * Số 2 * 2021

Nghiên cứu Y học

trong cộng đồng địa phương (Bảng 7). Đây là các

tương quan thuận với r >0 và mức độ tương

quan trung bình/vừa (0,3≤ |r| <0,5).

trạng hôn nhân. Kết quả này phù hợp với các

nghiên cứu tại Thái Lan, Thỗ Nhĩ Kỳ, Brazil^(17,18,20)

cũng như nghiên cứu của tác giả Võ Xuân

Nam⁽²⁾, Lê Thị Quý Như Ý⁽⁹⁾tại Việt Nam.

Bảng 7: Mối tương quan giữa điểm số CLCS

chung và vốn xã hội

Về đặc điểm yếu tố thể chất, người cao tuổi

tham gia tập thể dục và không mắc bệnh lý mãn

tính có điểm số CLCS chung cao hơn so với đối

tượng khác, đặc điểm này tương đồng so với

nghiên cứu của Nguyễn Thiên Ân⁽¹⁶⁾. Nhiều

nghiên cứu khác trên thế giới cũng cho thấy mối

liên hệ tích cực giữa tham gia hoạt động thể chất

hiệu quả với điểm số CLCS nói chung^(21,22). Bệnh

tật không chỉ làm suy giảm sức khỏe, giới hạn

khả năng vận động thể chất, đồng thời chi phí

điều trị là một trong những yếu tố tác động tiêu

cực đến sức khỏe tâm thần, từ đó tác động lên

nhiều lĩnh vực đời sống của người cao tuổi.

Khía cạnh

Niềm tin

CLCS Chung

Hệ số tương quan

Giá trị p của r

0,4286

<0,001

Sự gắn kết/hỗ trợ xã hội

Hệ số tương quan

Giá trị p của r

0,4393

<0,001

BÀN LUẬN

Chất lượng cuộc sống

Kết quả của nghiên cứu cho thấy điểm số

trung bình CLCS chung là 66,1 ± 10,9 điểm, thấp

hơn so với các nghiên cứu tại Việt Nam^(2,9,16)và

trên thế giới^(3,17,18). Điều này có thể lí giải bởi vì sự

hoang mang và lo sợ về đại dịch Covid-19, có thể

đã tác động tiêu cực đến sức khỏe tinh thần từ

đó ảnh hưởng tới điểm số CLCS của người cao

tuổi⁽¹⁹⁾. Mặt khác, tác động kinh tế của Covid-19,

thực hiện giãn cách xã hội, hạn chế việc tổ chức

các hoạt động tập thể cũng có thể dẫn đến

những ảnh hưởng đối với tâm lý. Theo nghiên

cứu, tỷ lệ trầm cảm, căng thẳng sau chấn thương

(PTSD) - những yếu tố đã được chứng minh có

ảnh hưởng đáng kể đến CLCS - đã gia tăng đáng

kể ở người cao tuổi dưới tác động của Covid-

19⁽²⁰⁾. Những yếu tố trên phần nào có thể lí giải

điểm số CLCS ở người cao tuổi trong nghiên cứu

của chúng tôi khá thấp khi so sánh với các

nghiên cứu trước đó.

Sự quan tâm của con cháu, tham gia hoạt

động xã hội, mâu thuẫn/xung đột cũng được tìm

thấy có mối liên quan với CLCS của người cao

tuổi. Cụ thể, người cao tuổi hài lòng với sự quan

tâm của con cháu, tham gia hoạt động xã hội,

không có mâu thuẫn/xung đột có điểm số cao

hơn so với các đối tượng khác. Đặc điểm này

tương đồng với đa số các nghiên trước đó tại

Việt Nam, cũng như trên thế giới^(9,16,17)

Chất lượng cuộc sống và vốn xã hội

Nghiên cứu của chúng tôi cũng cho thấy mối

tương quan thuận giữa niềm tin, sự gắn kết/hỗ

trợ xã hội trong cộng đồng địa phương với điểm

số CLCS với mức độ tương quan trung

bình/vừa. Kết quả này tương đồng với nhiều

nghiên cứu về vốn xã hội cộng đồng địa phương

trước đó^(6,11,12,23). Mức độ tin tưởng vào cộng đồng

địa phương cao hơn có thể làm giảm cảm xúc

tiêu cực, căng thẳng; tăng cảm giác an toàn, tác

động tích cực đối với sức khỏe tâm thần cũng

như CLCS trong cộng đồng địa phương⁽⁶⁾.

Tương tự, sự gắn kết/hỗ trợ xã hội giữa những

người hàng xóm có thể giúp gia tăng hỗ trợ tình

cảm, nâng cao sự tôn trọng lẫn nhau, từ đó gia

tăng mức độ hạnh phúc, khả năng tham gia hoạt

Nghiên cứu này cũng cho thấy lĩnh vực “Cái

chết” có trung bình điểm số CLCS cao nhất, và

lĩnh vực “Hoạt động xã hội” có trung bình điểm

số CLCS thấp nhất, đặc điểm này tương đồng

với hầu hết các nghiên cứu khác tại Việt

Nam^(2,9,16)và trên thế giới^(17,18)

Chất lượng cuộc sống và các yếu tố liên quan

Trong nghiên cứu này, chúng tôi tìm thấy

mối liên quan giữa điểm số CLCS chung và các

đặc điểm dân số xã hội như: nhóm tuổi, trình độ

học vấn, nguồn thu nhập, tình trạng kinh tế, tình

Chuyên Đề Y Tế Công Cộng

123

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 25 * Số 2 * 2021

Nghiên cứu Y học

9. Lê Thị Quý Như Ý, Huỳnh Ngọc Vân Anh, Tô Gia Kiên (2017).

Chất lượng cuộc sống và các yếu tố liên quan ở người cao tuổi

tại thị trấn Gia Ray, huyện Xuân Lộc, tỉnh Đồng Nai. Y học

Thành phố Hồ Chí Minh, 21(1):234-243.

động xã hội trong cộng đồng địa phương ở

người cao tuổi⁽¹²⁾.

KẾT LUẬN

10. Grootaert C, Narayan D, Jones VN, Woolcock M (2004).

Measuring social capital: An integrated questionnaire, pp.25-45.

The World Bank.

Nghiên cứu được tiến hành ở đối tượng

người cao tuổi ở một khu vực nông thôn nhằm

có cái nhìn tổng quát về CLCS của người cao

tuổi tại nơi đây, tìm ra những mối liên quan giữa

CLCS và những đặc điểm dân số xã hội, các yếu

tố về thể chất cũng như các yếu tố về tinh thần

của người cao tuổi. Kết quả của nghiên cứu này

là nguồn tài liệu tham khảo có giá trị giúp cho

việc hoạch định chính sách nâng cao CLCS của

người cao tuổi ở địa phương. Đây cũng là đề tài

mới ở địa phương này. Người cao tuổi ở nhóm

tuổi càng cao, có trình độ học vấn thấp, không

hài lòng với tình trạng kinh tế, không nhận được

sự quan tâm của con cháu có điểm số CLCS thấp

hơn những người cao tuổi không có những đặc

điểm này. Sự suy giảm niềm tin và suy giảm sự

gắn kết/hỗ trợ trong cộng đồng địa phương làm

giảm CLCS của người cao tuổi.

11. Tiraphat S, Peltzer K, Thamma-Aphiphol K, Suthisukon K

(2017). The Role of Age-Friendly Environments on Quality of

Life among Thai Older Adults. International Journal of

Environmental Research and Public Health, 14(3):28.

12. Cramm JM, Van Dijk HM, Nieboer AP (2013). The importance

of neighborhood social cohesion and social capital for the well

being of older adults in the community. Gerontologist, 53(1):142-

152.

13. Van Dyck D, Teychenne M, McNaughton SA, De

Bourdeaudhuij I, Salmon J (2015). Relationship of the perceived

social and physical environment with mental health-related

quality of life in middle-aged and older adults: mediating effects

of physical activity. PLoS One, 10(3):e0120475.

14. WHO (2005). “The WHOQOL-OLD module – manual”. URL:

https://www.who.int/mental_health/evidence/WHOQOL_OLD

_Manual.pdf?ua=1.

15. Phạm Lê Đắc Phú, Võ Quang Trung (2016). Xây dựng và đánh

giá phiên bản tiếng Việt của bộ câu hỏi WHOQoL - OLD của Tổ

chức Y tế Thế giới. Y học Thành phố Hồ Chí Minh, 20(2):79-85.

16. Nguyễn Thiên Ân, Nguyễn Thị Thanh Trúc (2019). Chất lượng

cuộc sống của người cao tuổi Phường Hố Nai, Thành Phố Biên

Hòa, Tỉnh Đồng Nai năm 2018. Y học Thành phố. Hồ Chí Minh,

23(2):16-23.

17. Bilgili N, Arpacı F (2014). Quality of life of older adults in

Turkey. Archives of Gerontology and Geriatrics, 59(2):415-421.

18. Hongthong D, Somrongthong R, Ward P (2015). Factors

Influencing the Quality of Life (Qol) Among Thai Older People

in a Rural Area of Thailand. Iranian Journal of Public Health,

44(4):479-485.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Ban chỉ đạo Tổng điều tra Dân số và Nhà ở Trung Ương (2019).

Kết quả Tổng điều tra dân số và nhà ở thời điểm 0 giờ ngày 1

tháng 4 năm 2019. Nhà xuất bản Thống Kê.

2. Vo XN, Vo QT, Watanapongvanich S, Witvorapong N (2019).

Measurement and determinants of quality of life of older adults

in Ho Chi Minh City, Vietnam. Social Indicators Research,

142(3):1285-1303.

19. Banerjee D (2020). How COVID-19 is overwhelming our mental

health. Nature India Journal, DOI: 10.1038/nindia.2020.46.

20. Campos AC, Ferreira e Ferreira E, Vargas AM, Albala C (2014).

Aging, Gender and Quality of Life (AGEQOL) study: factors

associated with good quality of life in older Brazilian

community-dwelling adults. Health and Quality of Life Outcomes,

12:166.

3. Gambin G, Molzahn A, Fuhrmann AC, Morais E P, Paskulin L

M (2015). Quality of life of older adults in rural southern Brazil.

Rural Remote Health, 15(3):3300.

4. Barton H, Grant M (2006). A health map for the local human

habitat. Journal of the Royal Society for the Promotion of Health,

126(6):252-253.

21. Brown DW, Balluz LS, Heath GW, Moriarty DG, Ford ES, Giles

WH, Mokdad AH (2003). Associations between recommended

levels of physical activity and health-related quality of life

Findings from the 2001 Behavioral Risk Factor Surveillance

System (BRFSS) survey. Preventive Medicine, 37(5):520-528.

22. Hsin-Yen Y, Li-Jung L (2018). Quality of life in older adults:

Benefits from the productive engagement in physical activity.

Journal of Exercise Science & Fitness, 16(2):49-54.

5. Johnston R, Propper C, Sarker R, et al (2005). Neighbourhood

Social Capital and Neighbourhood Effects. Environment and

Planning A: Economy and Space, 37(8):1443-1459.

6. Lane A, Wong CH, Močnik S, Song S, Yuen B (2019).

Association of Neighborhood Social Capital With Quality of Life

Among Older People in Singapore. Journal of Aging and Health,

32(7-8):841-850

23. Leung A, Kier C, Fung T, Fung L, Sproule R (2011). Searching

for happiness: The importance of social capital. Journal of

Happiness Studies, 12(3):443-462.

7. Mackenbach JD, Lakerveld J, Van Lenthe FJ, et al (2016).

Neighbourhood social capital: measurement issues and

associations with health outcomes. Obesity Reviews, 17(1):96-107.

8. Le VH, Pham T, Lindholm L (2011). Elderly care in daily living

in rural Vietnam: Need and its socioeconomic determinants.

BMC Geriatrics, 11(1):81.

Ngày nhận bài báo:

16/11/2020

01/02/2021

10/03/2021

Ngày nhận phản biện nhận xét bài báo:

Ngày bài báo được đăng:

Chuyên Đề Y Tế Công Cộng

124

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 25 * Số 2 * 2021

Nghiên cứu Y học

Chuyên Đề Y Tế Công Cộng

125

8 trang yennguyen 11400 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Chất lượng cuộc sống của người cao tuổi xã Cam Hòa, huyện Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa năm 2020", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

chat_luong_cuoc_song_cua_nguoi_cao_tuoi_xa_cam_hoa_huyen_cam.pdf