Báo cáo Chuyên đề Xu hướng ứng dụng tro, xỉ nhiệt điện trong sản xuất vật liệu xây dựng
SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TP.HCM
TRUNG TÂM THÔNG TIN VÀ THỐNG KÊ KH&CN
BÁO CÁO PHÂN TÍCH XU HƯỚNG CÔNG NGHỆ
Chuyên đề:
XU HƯỚNG ỨNG DỤNG TRO, XỈ NHIỆT ĐIỆN
TRONG SẢN XUẤT VẬT LIỆU XÂY DỰNG
Biên soạn: Trung tâm Thông tin và Thống kê Khoa học và Công nghệ
Với sự cộng tác của:
ThS. Lê Văn Quang - Viện Vật liệu xây dựng - Bộ Xây dựng.
Ông Nguyễn Chí Dũng - Giám đốc công ty gạch không nung Ngôi sao
Bình Dương.
TP.Hồ Chí Minh, 03/2019
1
MỤC LỤC
sản xuất vật liệu ngành xây dựng....................................................................38
5. Một số sáng chế tiêu biểu............................................................................38
6. Kết luận .......................................................................................................40
chất thải rắn công nghiệp. ...............................................................................58
2
Danh mục bảng
Bảng 1
Bảng 2
Bảng 3
Bảng 4
Tình hình phát thải và sử dụng phế thải nhiệt điện trên thế giới
Các ứng dụng chủ ế củ tro tại Ấn độ
Thành phần hó tro tại một số nhà má nhiệt điện Việt N m
Tổng lượng tro, xỉ nhiệt điện phát sinh năm 2016
Thống kê hiện trạng phát thải tro, xỉ, thạch c o và dự kiến phát thải
s năm 2020
Công s ất ng ồn điện theo Q hoạch điện VII
Khối lượng tro, xỉ phát sinh theo tính toán q các năm theo lộ trình
xâ dựng và vận hành các nhà má nhiệt điện theo Q hoạch điện
VII
Bảng 5
Bảng 6
Bảng 7
Bảng 8
Bảng 9
Dự tính lượng tro xỉ nhiệt điện q các năm
Các tính chất vật lý củ tro
Bảng 10 Thành phần hoá học củ tro
Bảng 11 Thành phần khoáng củ tro
Bảng 12 Chỉ số hoạt tính củ tro
Bảng 13 Một số đặc tính củ sợi PVA sử dụng
Bảng 14 Cấp phối và kết q ả với tro D ên Hải 1
Bảng 15 Cấp phối và kết q ả với tro Vĩnh Tân 2
Bảng 16 Cấp phối và kết q ả với tro Phả Lại 3
Bảng 17 Cấp phối được lự chọn để khảo sát lượng dùng phụ gi siê dẻo
Ảnh hưởng củ Phụ gi siê dẻo gốc Lignos lphon te đến độ chả
hỗn hợp vữ
Bảng 18
Ảnh hưởng củ Phụ gi siê dẻo gốc N phth lene s lphon te đến độ
chả củ hỗn hợp vữ
Bảng 19
Ảnh hưởng củ Phụ gi siê dẻo gốc Pol c r ox l te đến độ chả
củ hỗn hợp vữ
Bảng 20
Bảng 21 Cấp phối sử dụng phụ gi N phth lene s lphon te được lự chọn
Bảng 22 Cấp phối sử dụng sợi PVA và kết q ả thí nghiệm
Bảng 23 Cấp phối sử dụng sợi PVA được lự chọn
Bảng 24 Khảo sát hàm lượng phụ gi đóng rắn nh nh
Bảng 25 Cấp phối đề x ất cho vật liệ phủ ãi CTR công nghiệp
Bảng 26 Cấp phối thí nghiệm và kết q ả độ chống rử trôi củ hỗn hợp vữ
Bảng 27 Cấp phối đề x ất cho vật liệ phủ ãi CTR công nghiệp
Bảng 28 So sánh các tính chất củ vật liệ phủ với hãng Posi Shell
3
Danh mục hình
Tỷ lệ phát thải và sử dụng các loại phế thải ngành nhiệt điện tại Châ
Âu
Hình 1
Hình 2 Tình hình sử dụng tro, xỉ nhiệt điện tại Nhật Bản
Hình 3 Số lượng tro, xỉ tiê thụ tại Nhật năm 2013
Hình 4 Phát thải và tiê th tro nhiệt điện tại Ấn Độ
Hình 5 Biể đồ sử dụng tro tại Tr ng Q ốc đến năm 2012
Sơ đồ công nghệ hệ thống đốt th n ph n và q á trình hình thành tro,
xỉ, thạch c o
Hình 6
Sơ đồ công nghệ hệ thống đốt th n tầng sôi và q á trình hình thành
tro, xỉ
Hình 7
Hình 8 Ảnh SEM hạt tro công nghệ đốt th n ph n
Hình 9 Ảnh SEM hạt tro công nghệ đốt th n tầng sôi
Hình 10 Biể đồ ph 3 cấ tử silic t C O-Al2O3-SiO2
Hình 11 Ảnh hưởng củ tỷ lệ N/B đến độ chả xòe vữ
Hình 12 Ảnh hưởng củ tỷ lệ N/B đến cường độ nén vữ sử dụng tro DH1
Hình 13 Xác định điểm ão hò phụ gia lignosulphonate (LS)
Hình 14 Xác định điểm ão hò phụ gi N phth lene s lphon te (NS)
Hình 15 Xác định điểm ão hò phụ gi Pol c r ox l te (PC)
Hình 16 Tương q n giữ tỷ lệ N/B với hàm lượng phụ gi tối ư
Hình 17 Ảnh hưởng củ hàm lượng sợi tới độ co ngót khô củ vữ
Hình 18 Ảnh hưởng phụ gi đóng rắn nh nh đến thời gi n ắt đầ ninh kết
Hình 19 Ảnh hưởng phụ gi đóng rắn nh nh đến thời gi n kết thúc ninh kết
Ảnh hưởng củ phụ gi HEMC tới độ rử trôi và độ linh động củ
hỗn hợp vật liệ phủ
Hình 20
Hình 21 Sơ đồ q trình công nghệ sản x ất hỗn hợp vữ phủ dạng ột khô
4
XU HƯỚNG ỨNG DỤNG TRO, XỈ NHIỆT ĐIỆN
TRONG SẢN XUẤT VẬT LIỆU XÂY DỰNG
--------------------------------
I. TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ ỨNG DỤNG TRO,
XỈ NHIỆT ĐIỆN TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM
1. Nghiên cứu và ứng dụng tro, xỉ nhiệt điện trên thế giới và tại Việt Nam
. . Kinh nghiệm xử lý, sử dụng tro, xỉ nhiệt điện c a các nước trên thế giới
Theo số liệu thống kê củ Hội tro th n củ Mỹ, năm 2014 lượng phế thải
nhiệt điện ở nước này là 130 triệu tấn và lượng phế thải được tái chế và tái sử dụng
là 62,5%. Trong đó ứng dụng lớn nhất là hoàn nguyên mỏ (16,2 triệu tấn - 12%) và
làm phụ gia khoáng cho bê tông, vữa (14,2 triệu tấn - 11%).
Theo thống kê củ Hiệp hội tro, xỉ Châu Âu, các loại phế thải nà chủ ếu
được sử dụng làm vật liệu xây dựng. Tổng lượng sử dụng vào năm 2004 chiếm
khoảng 40%, trong đó các ứng dụng nhiều nhất là phụ gia khoáng cho bê tông
(chiếm khoảng 14%); tiếp theo đó là vật liệ đắp nền, gia cố nền đất.Tổng lượng
thải phẩm củ ngành nhiệt điện năm 2010 củ các nước thuộc EU là 48,3 triệu tấn,
trong đó tro là 31,6 triệu tấn, các loại xỉ đá lò là 5 triệu tấn, thạch cao FGD là
10,3 triệu tấn. Lượng tro được sử dụng trong các ngành công nghiệp sản xuất
vật liệu xây dựng cụ thể:
- Nguyên liệu sản xuất xi măng : 26,9 %
- Phụ gi cho xi măng hỗn hợp: 14,5%
- Phụ gia cho bê tông: 29,5
- Chế tạo block bê tông: 5,8%
- Vật liệ làm đường giao thông và san lấp: 19%
- Hoàn nguyên mỏ: 3,4%
- Các vật liệu khác: 1%
5
Hình 1. Tỷ lệ phát thải và sử dụng các loại phế thải ngành nhiệt điện tại Châu Âu
Bảng 1. Tình hình phát thải và sử dụng phế thải nhiệt điện trên thế giới
Số
Lượng
chất thải
Lượng tái
sử dụng
(%)
TT Nước/khu vực iệu
Các ứng dụng ch yếu
năm triệu tấn)
PGK cho bê tông, vữa;
vật liệ đắp nền; Hoàn
nguyên mỏ; Tấm thạch
cao; PG, nguyên liệu
cho XM
PGK cho bê tông,
nguyên liệu cho XM,
tấm thạch cao; PGK
cho XM
1
2
Mỹ
2012
2010
110
52
91
15 nước EU
48,3
Nguyên liệu, PGK cho
XM, PGK cho bê tông
Nguyên liệu, PGK cho
XM, PGK cho bê tông
Nguyên liệu, PGK cho
XM, PGK cho bê tông;
gạch blốc bê tông
3
4
Nhật
2007
2004
11
3
96
84
Thái Lan
5
Trung Quốc
2012
440
67
6
7
8
Hàn Quốc
Ấn độ
2006
2013
2012
-
77
62
42
-
Gạch blốc, XD đường,
sản xuất XM
Phụ gi xi măng, s n
165
12,8
Australia
6
lấp mặt bằng, gạch
lock, đắp nền.
1.1.1 Nhật Bản
Tại Nhật Bản lượng tro than thải r năm 2007 là 11 triệu tấn là lượng tiêu thụ
khoảng 10 triệu tấn (chiếm khoảng 90%), ứng dụng chủ ếu là làm nguyên liệu
cho sản xuất xi măng, phụ gi cho ê tông và xi măng.
Hình 2. Tình hình sử dụng tro, xỉ nhiệt điện tại Nhật Bản
Theo áo cáo củ Hiệp hội xi măng năm 2013 củ Nhật Bản, tổng lượng tro,
xỉ là 12,5 triệu tấn. Trong đó
- Tro, xỉ sử dụng cho ngành xi măng
+ Nguyên liệ để sản xuất clanhke là 8,2 triệu tấn (chiếm (65,6%)
+ Phụ gi cho xi măng: là 0,1 triệu tấn (chiếm 0,8% )
+ Phụ gia cho bê tông: là 0,1 triệu tấn (chiếm 0,8% )
- Tro, xỉ sử dụng trong xây dựng dân dụng
+ Vật liệu gia cố là 0,5 triệu tấn ( chiếm 4%)
+ Vật liệu san lấp là 0,7 triệu tấn (chiếm 5,6%)
+ Vật liệ làm đường 0,2 triệu tấn (chiếm 1,6%)
+ Vật liệu khác là: 0,4 triệu tấn (chiếm 3,2%)
- Còn lại sử dụng trong kiến trức và nông nghiệp.
Hình 3. Số lượng tro, xỉ tiêu thụ tại Nhật năm 2013
7
1.1.2 Ấn Độ
Tại Ấn độ, theo áo cáo củ cơ q n chủ q ản ngành điện Ấn độ năm 2013,
thổng lượng phế thải ngành nhiện điện là 165 triệu tấn, trong đó tỷ lệ sử dụng
khoảng 62,5%. Hình 4 thống kế các ứng dụng và tỷ lệ sử dụng tro bay tại Ấn Độ.
Hình 4. Phát thải và tiêu thu tro nhiệt điện tại n ộ
Bảng 2. Các ứng dụn ủ ế ủ t o tại n độ
Tình hình ử dụng
STT
Ứng dụng
Xi măng
San lấp mặt bằng
Đường giao thông và
vật liệ đắp
Bê tông
2011-2012
2012-2013
Triệu tấn Phần trăm Triệu tấn Phần trăm
1
2
38,08
14,21
44,74
16,71
41,33
11,83
41,18
11,78
3
5,54
6,51
6,02
6,00
4
5
6
7
8
9
0,63
5,86
7,74
5,83
0,88
6,28
95,05
0,74
6,89
9,10
6,86
1,03
7,38
100
1,03
10,93
10,34
9,98
2,50
6,41
1,03
10,89
10,30
9,94
2,49
6,39
Đắp đê
Hoàn nguyên mỏ
Gạch và ngói
Nông nghiệp
Khác
Tổng cộng
100,37
100
1.1.3 Trung Quốc
Tại Trung Quốc, theo áo cáo củ Hiệp hội tro th n Châ , năm 2012 Tr ng
Quốc phát sinh 440 triệu tấn tro , lượng được sử dụng 294 triệu tấn (chiếm
khoảng 67%). Biể đồ sử dụng tro, xỉ nhiệt điện tại Trung Quốc được thấy như
hình 5 dưới đâ .
8
Hình 5. Biể đồ sử dụng tro bay tại Trung Quố đến năm 2012
1.1.4 Hàn Quốc
Hàn Quốc lượng tro bay sử dụng 77% trên tổng lượng tro thải ra.
Tình hình phát thải và sử dụng phế thải nhiệt điện một số nước trên thế giới
được thể hiện trong bảng 1.
2. Tình hình phát thải tro, xỉ c a các nhà máy nhiệt điện đốt than tại Việt Nam
Q trình đốt th n để vận hành các nhà máy nhiệt điện (NMNĐ) thải ra các
sản phẩm cháy bao gồm: Tro đá (xỉ đá lò) h còn gọi là xỉ, là các hạt thô, to thu
được ở đá lò đốt; Tro bay là các hạt tro mịn lên được thu lại tại lọc bụi; Thạch
cao, là sản phẩm củ q á trình khử khí SO2 trong khói khi đốt. Thông thường
lượng tro bay chiếm khoảng 80 - 90 %, còn xỉ chỉ chiếm khoảng 10 - 20%.
2.1 Công nghệ đốt than
Hiện nay, các nhà máy nhiệt điện đốt than tại Việt N m đ ng sử dụng một trong
hai loại công nghệ đốt: Công nghệ lò đốt than phun – PC (Pulverised combustion) và
Công nghệ lò hơi tầng sôi tuần hoàn - CFB (Circulating Fluidizing Bed).
2.1.1Công nghệ đốt than phun PC
Th n đạt yêu cầu chất lượng đươc nhập về nhà máy, chứa trong các kho,
trong kho có hệ thống đảo trộn để đồng nhất than phục vụ q á trình đốt. Th n được
nghiền mịn trên máy nghiền sấy liên hợp đến cỡ hạt ≤ 0,09mm ch ển đến các két
chứa. Than mịn được hệ thống cấp liệ , định lượng chuyển đến vòi phun than,
phun vào lò và bị đốt cháy trong không gi n củ lò hơi. Nhiệt độ trong lò đốt
khoảng 1400oC- 1600oC nhằm mục đích gi nhiệt cho nước hó hơi sinh áp lực để
cấp cho t in sinh công, phát điện. Th n chá để lại tro than, một phần quá nhiệt
nóng chảy biến thành xỉ rơi x ống đá lò được làm lạnh bằng nước, phần lớn tro
than mịn theo gió lò vào lọc bụi điện để giữ lại, khí sạch thải r môi trường. Tùy
theo hàm lượng lư h ỳnh có trong than và yêu cầu khử khí SO2 mà các nhà máy
nhiệt điện có thêm hệ thống FGD (Flue - Gas Desulfurization G ps m) để hấp thụ
khí SO2 hoặc SWFGD (Sea water flue Gas Desulfurization). Hệ thống FGD hoạt
động sử dụng dung dịch đá vôi để hấp thụ khí SO2 và phát sinh bã thải thạch cao,
hệ thống sử dụng nước biển SWFGD không phát sinh bã thải thạch c o. Đối với
9
công nghệ đốt than phun PC, thạch c o FGD phát sinh và được thải ra riêng biệt
với tro bay.
Hình 6. Sơ đồ công nghệ hệ thốn đốt than phun và quá trình hình thành tro, xỉ, thạch cao
2.1.2 Công nghệ đốt than tầng sôi
Công nghệ này sử dụng khi than có chất lượng thấp (nhiệt trị thấp) và hàm
lượng lư h ỳnh c o. Th n đáp ứng yêu cầu sử dụng được nhập về nhà máy chứa
trong các kho có thể đảo trộn hoặc phối trộn các mỏ để đồng nhất. Th n được gia
công trên má đập ú đến cỡ hạt <10 mm chứa trong các két có hệ thống cấp và
định lượng ở đá . Đá vôi có chất lượng đạt yêu cầ cũng được gi công đến cỡ hạt
<10 mm chứa trong két có hệ thống cấp liệ và định lượng ở đá . Th n và đá vôi
được cấp vào lò đốt tầng sôi tuần hoàn để sinh nhiệt cấp cho nước hó thành hơi có
áp suất lớn cấp cho t in sinh công, phát điện. Than cháy sinh nhiệt, cùng đá vôi
được tuần hoàn trong buồng đốt phản ứng với khí SO2 củ khói là ch ển thành
CaSO4. Khói lò cùng tro mịn thu vào lọc bụi tĩnh điện th được tro bay, khí sạch
thải ra môi trường theo ống khói. Các hạt tro th n to và đá vôi đã hoặc chư phản
ứng hết rơi x ống đá lò r ngoài thành tro đá (xỉ). Đối với các nhà máy sử dụng
công nghệ CFB, thạch c o l ôn l ôn được thải ra lẫn lộn cùng với tro bay. Việc
thải lẫn tro bay và thạch c o củ các nhà má dùng công nghệ CFB dẫn đến khó
phân tách thạch cao ra khỏi tro bay dẫn tới khó khăn trong q á trình sử dụng làm
nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng.
10
Hình 7. Sơ đồ công nghệ hệ thốn đốt than tầng sôi và quá trình hình thành tro, xỉ
Trong q á trình chá th n, khí SO2 sinh r được đá vôi hấp thụ thành thạch
cao khan theo các phản ứng:
C + O2 => CO2
S + O2 => SO2
CaCO3 => CaO + CO2
FeS2 (Pyrite) => Fe2O3 + SO2
CaO + SO2 +1/2 O2 => CaSO4
2.2 Các tính chất đặc trưng c a tro, xỉ nhiệt điện phân loại theo công
nghệ đốt
Theo công nghệ đốt th n củ nhà má nhiệt điện tại Việt Nam, tro, xỉ nhiệt
điện được phân làm 2 loại: tro, xỉ nhiệt điện theo công nghệ đốt than phun PC và
tro, xỉ nhiệt điện theo công nghệ đốt than tầng sôi CFB.Trong đó chủ ếu là các
nhà máy nhiệt điện sử dụng công nghệ PC. Theo quy hoạch điện VII thì đến năm
2020 và 2030 thì công suất củ các nhà má nhiệt điện sử dụng công nghệ đốt than
tầng sôi nước ta chỉ chiếm khoảng 10% trên tổng tổng công suất củ các nhà máy
nhiệt điện than.
2.2.1 Tro bay, xỉ nhà máy nhiệt điện ử dụng công nghệ đốt PC
Tro được hình thành do các q á trình đốt th n đã được nghiền mịn ở nhiệt
độ cao 14000C-1600oC, do vậ tro th được gồm hỗn hợp các hạt bị nóng chảy
và các hạt th n chư chá hết. Phần vật liệu bị nóng chả khi được làm lạnh nhanh
tạo thành chủ ế ph thủ tinh và các hạt hình cầu, ngoài ra còn một lượng nhỏ
pha tinh thể. Các hạt tro bay hình cầu có thể là hạt cầ rỗng (chứa nhiều hạt cầu
11
con trong nó) hoặc là các hạt cầ đặc. Ph thủ tinh chiếm khoảng (60-90)% khối
lượng tro . Ph thủ tinh và ph tinh thể không hoàn toàn độc lập với nhau mà
thường pha trộn lẫn, thông thường pha tinh thể nằm trong cấ trúc ph thủ tinh
hoặc gắn liền với bề mặt các hình cầ củ ph thủ tinh. Do vậy, cấu trúc tổng thể
củ tro là phức tạp và pha trộn.
Hình 8. Ảnh SEM hạt tro bay công nghệ đốt than phun
Xỉ được hình thành cùng với quá trình hình thành tro bay, tuy nhiên khi tro than
nóng chảy kết thành tảng có kích thước lớn rơi x ống đá lò và được làm lạnh nhanh
bằng nước nên thành phần chủ ế là ph thủ tinh và lẫn rất ít th n chư chá .
2.2.2 Tro bay, xỉ nhà máy nhiệt điện th o công nghệ đốt CFBC
Q á trình đốt than tầng sôi ở nhiệt độ khoảng 800oC - 900oC và được đốt tuần
hoàn rất lâ trong lò đốt. Các hạt th n được đốt cháy, một phần tro than vỡ ra rất mịn
và nh lên cùng khí nóng gọi là tro bay (trong tro bay có lẫn cả than mịn chư
chứa hết), phần tro than dạng hạt to (hạt cát) rơi x ống đá là được làm lạnh nhanh
gọi là xỉ. Do công nghệ đốt ở nhiệt độ thấp (800oC-900oC) nên phần lớn vật liệu
không chá trong th n chư ị nóng chả , đó là các khoáng chiếm lượng lớn trong tro
bay, xỉ như khoáng q zt, khoáng chứa Al2O3, hợp chất sắt oxyt, hợp chất CaO. Các
hạt tro bay CFBC có hình dạng góc cạnh (hình 9). Ngoài ra, các hạt tro bay CFBC có
tỷ diện bề mặt lớn, kết dính với nh và độ xốp giữa các hạt lớn. Tro bay CFBC có
hàm lượng SO3, CaSO4, CaCO3, CaO lớn hơn so với tro bay công nghệ đốt than phun
do bột đá vôi được ph n vào trong q á trình đốt để khử SO2 trong khí thải.
Hình 9. Ảnh SEM hạt tro bay công nghệ đốt than tầng sôi
12
2.2.3 Thành phần pha và h a học c a tro, xỉ nhiệt điện
- Thành phần o ủ t o, xỉ: tro bay, xỉ chứa tới hàng chục nguyên tố hoá
học (hơn 30 ng ên tố) khác nhau, tồn tại chủ ếu ở các dạng oxit SiO2, Al2O3,
CaO, MgO, Fe2O3 , FeO, TiO2, Cr2O3, V2O5, MnO, SO3, Na2O, K2O, B2O3… trong
các oxit trên thì SiO2, Al2O3, C O, MgO được coi là chủ ế vì chúng có hàm lượng
lớn và quyết định đến các tính chất cơ ản củ tro , xỉ. Nguồn gốc củ các loại
oxit này phụ thuộc chủ ếu vào nguồn gốc và loại nhiên liệu, các oxit FeO, TiO2,
Cr2O3, V2O5, MnO, B2O3 thường có hàm lượng rất thấp. Các oxit CaO tự do, MgO
tự do, Na2O, K2O, SO3 và thành phần th n chư chá củ tro được coi là có hại
cần phải lư ý khi sử dụng vì chúng làm th đổi thể tích sản phẩm thuỷ hoá chất kết
dính trong quá trình rắn chắc hoặc là gâ ăn mòn cốt thép trong kết cấu bê tông.
- Thành phần ủa tro, xỉ: Cấu trúc tro, xỉ gồm 2 nhóm vật chất (hay 2
ph ): ph vô định hình (pha thuỷ tinh), pha tinh thể (pha kết tinh). Thông thường
ph vô định hình củ tro, xỉ chiếm từ 50% đến 90%, phụ thuộc vào quá thành phần
củ th n đốt, tốc độ làm lạnh tro, xỉ. Ngoài ra trong tro, xỉ còn chứa một lượng
th n chư chá ở dạng cacbon.
- Trong ph vô định hình củ tro, xỉ được chia thành 4 nhóm sau:
+ Nhóm 1: Là các chất sét vô định hình và đề h đr t hoá không hoàn toàn,
chất này còn chứa mạng lưới tinh thể đã ị biến dạng và có khả năng h đr t hoá trở
lại. Đối với các loại sét caolinhit, pha này mang tên là mêtacaolinhit với hình dạng
các hạt không xác định, góc cạnh, đồng thời có độ rỗng c o với những lỗ rỗng
thông nhau, vì vậy có khả năng hút nước lớn;
+ Nhóm 2: Là các chất vô định hình được thiêu kết yếu với các bề mặt rất
phát triển và là hỗn hợp cơ học rất mịn củ ôxit silic và ôxit nhôm vô định hình.
Hình dạng hạt, độ rỗng và khả năng hút nước củ nhóm nà thực tế không khác
các hạt mêtacaolinhit và các sản phẩm vô định hình không hoàn toàn củ nhóm 1;
+ Nhóm 3: Là các chất thiêu kết và được thuỷ tinh hoá một phần (từ bề mặt
các tổ hợp hạt) có tổng diện tích bề mặt tương đối nhỏ và chứa nhiề các lỗ rỗng
kín. Khi màng thuỷ tinh có các khuyết tật thì các lỗ rỗng thông nh phí trong dễ
dàng được nước làm đầy;
+ Nhóm 4: Là các pha thuỷ tinh củ thành phần alumôsilicat có dạng hình cầu
hoặc gần đạt đến dạng hình cầ , đôi khi ở bên trong chứa các tạp chất ở dạng tinh
thể và các lỗ rỗng khí.
- Pha tinh thể: Pha tinh thể trong tro, xỉ gồm các loại tinh thể chính sau:
Magnetit Fe3O4
Hematite a- Fe2O3
Quartz SiO2
Mullite 3Al2O3 2SiO2
13
CaOtd
Ngoài ra tro, xỉ còn chứ các khoáng khác như: W slit, goethit, p rit, c lcite,
anhydrite, periclase...
Thành phần khoáng củ tro, xỉ trong biể đồ 3 cấu tử silic t C O-Al2O3-
SiO2 củ R kin được thể hiện trên hình 10.
Hình 10. Biể đồ pha 3 cấu tử silicat CaO-Al2O3-SiO2
2.2.4 Hoạt tính c a tro, xỉ
Hoạt tính củ tro, xỉ là có khả năng tác dụng với sản phẩm thuỷ hoá xi măng ở
điều kiện thường (có hoặc không có chất hoạt tính hoá), hoặc ở điều kiện nhiệt độ
o
cao (gia công nhiệt ẩm 100 C, gia công nhiệt trong autoclave). Tro, xỉ nói chung
chỉ thể hiện hoạt tính p zơl nic, được đánh giá ằng độ hút vôi củ 1 gam tro, xỉ
nghiền mịn. Nói ch ng độ hút vôi (còn gọi là mức độ ngậm canxi) tính bằng mg/g
củ tro, xỉ phụ thuộc vào độ mịn và bản chất vật liệ cũng như vào nhiệt độ và thời
gian phản ứng. Tro, xỉ có hàm lượng (C O + MgO) càng c o thì độ hút vôi càng
giảm, đồng thời có độ mịn càng lớn, nhiệt độ càng cao và thời gian càng kéo dài
thì độ hút vôi càng cao.
Các loại tro, xỉ nhiệt điện đốt từ các loại th n ntr xit và th n đá thường có
tổng hàm lượng (CaO + MgO) 10 - 15%, chỉ số kiềm Mk<0,1; chỉ số hoạt tính Ma
= 0,2 - 0,8. Vì vậy có thể xếp chúng vào loại axit hoặc siêu axit không có hoạt tính
thuỷ lực tức là không tự thuỷ hoá, rắn chắc ở điều kiện thường. Chúng có hoạt tính
p zơl nic mạnh thể hiện bằng độ hút vôi lớn.
Tro, xỉ nhiệt điện thường thuộc loại ít kiềm, chủ ếu chứa các khoáng thuộc
nhóm 2 và 3 trong thành phần khoáng, các khoáng này phần lớn nằm trong pha
thuỷ tinh vì vậy chúng có hoạt tính p zơl nic c o. Hàm lượng pha thuỷ tinh trong
tro thường thấp hơn so với trong xỉ, thành phần th n chư chá c o nên hoạt tính
củ tro thường kém hơn so với xỉ.
14
Hoạt tính củ tro còn phụ thuộc vào độ mịn và nhiệt độ… Vì vậy các so
sánh nói trên được đư r ở điều kiện cùng độ mịn và nhiệt độ. Đồng thời cần phải
lư ý rằng hoạt tính củ tro là khác nh khi chúng có nguồn gốc từ những
nhiên liệu rắn khác nhau, ngay cả khi chúng có cùng nguồn gốc và từ cùng một
nguồn nhiên liệ cũng đã có sự khác biệt nhau rất rõ nét. Có sự khác biệt nh như
vậy là do có sự d o động củ rất nhiều các thông số về tính chất nhiên liệ (độ
mịn, thành phần khoáng n đầ …), chế độ cháy và thải tro.
2.3. Tính chất c a tro, xỉ tại các nhà máy nhiệt điện tại Việt Nam
Thành phần hóa hoặc đặc trưng củ tro ở một số NMNĐ ở Việt N m được thể
hiện trong bảng 3.
Bảng 3. Thành phần hóa tro bay tại một số nhà máy nhiệt điện Việt Nam
Nhà máy
TT nhiệt điện
Tổng SiO2
+ Al2O3 +
Fe2O3 (%)
SO3
CaO
Na2Oqđ MKN
Đốt than phun
Uông Bí 1,2
1
85
0,58
<0,008
<0,008
2,49
2,39
6-8
0,12-
0,06
22,6 -
25
Phả Lại 1, 2
64,5 - 71,3
2
Quảng Ninh
3 1, 2
Hải Phòng 1,
4 2
83 - 85,2
83 - 87,1
0,29
0,32
<0,008
0,63
2,45
3,37
6-8
10-14
0,12-
0,06
Ninh Bình
5
70
<0,008
0,63
3,5
22
Duyên Hải 1
84
0,32
2,37
12
14-17
<6,0
12
6
Nghi Sơn
76,5
7
Vũng ng 1
8
Vĩnh Tân 2
9
FMSĐồng
10 Nai
88,6
0,68
<6
Đốt than tầng sôi
N Dương
58,7
10,6
10,5
21,7
13,5
2,37
1,0
4-8
1
Cao Ngạn
45,61
24-27
15
2
3
4
5
Cẩm Phả
78,0
85,6
84,3
72
2,4
1,1
5,5
1,3
3,65
2,32
0,58
2,98
8-12
10-14
6-8
Sơn Động
Mạo Khê
0,7
2,0
Mông
1,87
7,42
11,0
6 Dương 1
An Khánh 1 83,0
0,7
1,96
2,52
6,6
7
Ngoài đặc điểm phân loại tro, xỉ theo công nghệ đốt, tro, xỉ nhiệt điện Việt
N m còn được phân theo nguồn than sử dụng thành: tro, xỉ nhiệt điện sử dụng
nguồn than antraxit (Quảng Ninh, than nhập khẩ ), có hàm lượng SO3 thấp. Tro, xỉ
sử dụng nguồn than Núi Hồng - Thái Nguyên hoặc N Dương có hàm lượng SO3
c o do th n có hàm lượng SO3 cao.
ận t:
a. Đối với tro, xỉ c a công nghệ đốt than phun PC:
- Thành phần tro củ các nhà má điện th n ph n tương tự nhau và tương
tự như đất sét nhưng điểm khác biệt là hàm lượng tro, xỉ hao hụt khi nung do lượng
than không cháy hết hoàn toàn;
- Xỉ th được tại đá lò có hàm lượng mất khi n ng < 8% đạt tiêu chuẩn
TCVN 6882:2001 phụ gi khoáng cho xi măng;
- Hầu hết tro bay củ các NMNĐ thải lên bãi chứa có lượng hao hụt khi nung
rất lớn (từ 8 đến 25%) do lượng th n chư chá hết còn lớn. Muốn sử dụng cần
phải xử lý để giảm hao hụt khi nung, vừ th được tro có hàm lượng hao hụt
khi n ng đạt tiêu chuẩn sử dụng và th được th n để tái sử dụng;
- Một số nhà má NĐ thải r tro có hàm lượng MKN < 8% như: NMNĐ
Formos Đồng N i, Uông Bí, Vũng ng, Quảng Ninh.
b. Đối với tro, xỉ c a công nghệ đốt than tầng sôi CFB:
Mặc dù các nhà máy nhiệt điện đều có công nghệ đốt than giống nh , nhưng
chất lượng tro, xỉ có sự khác nhau. Tro, xỉ nhiệt điện công nghệ CFB có thể chia ra
hai loại:
- Loại sử dụng th n có hàm lượng lư h ỳnh (S) cao (than khu vực Núi Hồng,
Khánh Hò , N Dương): NĐ Cao Ngạn, NĐ N Dương, khi đó thành phần tro, xỉ
có hàm lượng SO3 và C Otd c o. T nhiên, hàm lượng MKN củ NĐ N Dương
(4,4%), nhưng hàm lượng MKN củ NĐ C o Ngạn lớn hơn nhiều (mẫu lớn nhất
MKN 27%);
16
- Loại sử dụng th n có hàm lượng lư h ỳnh (S) thấp (than khu vực Quảng
Ninh): nhiệt điện Mạo Khê, Cẩm Phả... Tro bay Cẩm Phả và Sơn Động có hàm
lượng mất khi nung nhỏ (<12% theo ASTM C618), hàm lượng lư h ỳnh nhỏ
(<3,0%) và đặc biệt là hàm lượng vôi tự do thấp.
+ Xỉ củ NMNĐ C o Ngạn có hàm lượng SO3 và CaOtd thấp hơn so với xỉ
củ NMNĐ N Dương. Mẫu tro bay nhiệt điện Cao Ngạn có mất khi nung (MKN)
cao nhất (27%). Mẫu xỉ đá củ nhiệt điện N Dương có hàm lượng vôi tự do
(CaOtd) cao nhất (7,5%).
+ Tro bay Cẩm Phả và Sơn Động có thể xếp vào loại F theo ASTM C618.
+ Tro bay Cao Ngạn và N Dương không thể xếp vào loại phù hợp ASTM C618.
+ Tro, xỉ có hàm lượng mất khi nung (MKN), CaO, CaSO4, CaOtd cao là
ng ên nhân gâ khó khăn cho việc sử dụng chúng trong sản xuất xi măng nói
riêng và làm VLXD nói chung.
Tính đến năm 2016, nước ta có tổng cộng 20 nhà máy nhiệt điện hoạt động,
trong đó có 12 nhà má sử dụng công nghệ đốt than phun, 8 nhà máy sử dụng công
nghệ đốt than tầng sôi. Tổng công suất nhiệt điện 13.110 MW. Tổng lượng tro, xỉ
thực tế phát sinh năm 2016 khoảng 15.784.357 tấn/năm, trong đó tro, xỉ đốt theo
công nghệ than phun PC là 10.681.896 tấn/năm chiếm khoảng 68%, công nghệ đốt
than tầng sôi là 5.102.461 tấn/năm chiếm khoảng 32%. Tổng lượng tro, xỉ, thạch
cao hiện đ ng tồn tại các bãi chứa khoảng 22.705.558 tấn. Thực tế lượng tro, xỉ,
thạch cao thải ra từ các nhà máy nhiệt điện lơn hơn lượng đ ng tồn trữ, sự chênh
lệch lượng phát thải và lượng trên bãi chứa là do thực tế có nhà máy nhiệt điện đã
tiêu thụ được khoảng 25% - 30% hoặc tiêu thụ hết lượng tro, xỉ được thải ra hoặc
có đơn vị chư tiê thụ được.
Bảng 4. Tổn lượng tro, xỉ nhiệt điện t sin năm 2016
Tro, xỉ nhiệt
điện
Tro bay,
Tro đáy,
TT
Tổng, tấn Tỷ lệ %
tấn
tấn
1
2
Công nghệ PC
Công nghệ CFB
Tổng cả 2 loại
8.545.516 2.136.380 10.681.896
4.081.968 1.020.493 5.102.461
12.627.484 3.156.873 15.784.357
68
32
100
3. Tình hình tiêu thụ tro, xỉ do các nhà máy nhiệt điện tại Việt Nam phát thải
Trong thời gian qua, thực tế cho thấy việc khai thác sử dụng xỉ đá lò tương
đối tốt, xỉ được các đơn vị thu mua trực tiếp từ nhà máy hoặc được vớt, tách dùng
để sản xuất vật liệu xây dựng như sản xuất xi măng, vật liệu không nung, san lấp
nền móng và một số việc khác. Vấn đề cần tập trung giải quyết là xử lý, sử dụng
tro bay trong sản xuất vật liệu xây dựng và mở rộng vào các mục đích khác
17
Thực hiện Quyết định số 1696/QĐ-TTg ngà 23/9/2014 củ Thủ tướng Chính
phủ về một số giải pháp thực hiện xử lý, sử dụng tro, xỉ, thạch c o củ các nhà má
nhiệt điện, hóa chất phân ón để làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng, các
nhà máy nhiệt điện đã triển khai việc tiêu thụ tro, xỉ, thạch cao thải ra với các hình
thức khác nh như: Chủ động xây dựng dây chuyền xử lý tro, xỉ, thạch cao (tuyển
ướt), xây dựng dây chuyển sản xuất vật liệu không nung; bán và cho không tro, xỉ,
thạch cao cho các các nhân sử dụng, đơn vị th m , các nhà má xi măng, các cơ
sở sản xuất vật liệu xây dựng… T nhiên cũng theo số liệ điều tra thực tế và các
đơn vị báo cáo, tổng lượng tro, xỉ, thạch c o đã được tiêu thụ không lớn, chỉ vào
khoảng 25% - 30% so với tổng lượng được thải r hàng năm và không phân ố đều
đối với từng nhà máy. Có những nhà má đã án hầu hết lượng xỉ, tro bay và thạch
cao thải r , trong khi đó có những nhà máy phải thải toàn bộ tro, xỉ, thạch cao ra
bãi chứa hoặc tro, xỉ, thạch cao tại bãi chứ không được các đơn vị xử lý, sử dụng
thu mua. Lý giải vấn đề này có một số nguyên nhân sau:
(1) Các nhà máy sử dụng công nghệ than phun sẽ tách được thạch cao ra khỏi
tro , do đó ngoài việc tiêu thụ được tro bay thì nếu thạch c o đủ tiê chuẩn
(hàm lượng thạch cao CaSO4.2H2O lớn) sẽ dễ dàng tiêu thụ vào các mục đích khác
nh như làm phụ gia cho sản xuất xi măng, vật liệ xâ không n ng… Trong khi
đó đối với các nhà máy sử dụng công nghệ CFB, đá vôi được đư vào đốt cùng với
th n để khử lưu huỳnh (SO2) trong khói, do đó thạch c o được tạo ra sẽ lẫn vào tro
bay và không thể tách thạch cao ra khỏi tro , đồng thời hàm lượng SO3 và
CaOtd (15% - 20%) và MKN lớn có mà đỏ, nâu dẫn đến việc sử dụng vào sản
xuất vật liệu xây dựng gặp nhiều khó khăn.
(2) Một số nhà máy ở khu vực gần biển (Nhiệt điện Quảng Ninh, Nhiệt điện
Mông Dương 2,…) do thiế nước ngọt đã phải dùng nước mặn hoặc nước nhiễm
mặn để vận hành hệ thống ơm thải xỉ ra bãi chứa dẫn tới tro, xỉ, thạch cao bị
nhiễm mặn, gâ khó khăn cho việc xử lý, sử dụng.
(3) Thông thường tro bay tại nhà máy nhiệt điện có hàm lượng MKN <12%
được tiêu thụ gần hết trong ngành sản xuất vật liệu xây dựng, tuy nhiên một số nhà
máy thải r tro có hàm lượng MKN trên dưới 5% (Nhiệt điện Vũng ng 1)
nhưng ở khu vực cách x các đơn vị có tiềm năng sử dụng tro, xỉ, thạch cao với
khối lượng lớn dẫn đến mặc dù tro bay, xỉ, thạch c o đạt tiêu chuẩn sử dụng hoặc
sau khi xử lý đạt tiêu chuẩn, quy chuẩn hiện hành để sử dụng làm nguyên liệu sản
xuất vật liệu xây dựng nhưng do chi phí vận chuyển cao dẫn tới giá thành c o hơn
so với khoáng sản được khai thác tại chỗ.
(4) Có nhà máy do chất lượng th n đốt làm cho tro bay và xỉ có mà đỏ, nâu
dẫn tới việc xử lý, sử dụng khó khăn.
(5) Khi tro, xỉ, thạch c o không được các đơn vị thu mua hoặc có thể xử lý tại
chỗ thì tất cả đề được hòa trộn với nước và ơm r ãi thải dẫn tới sự lẫn lộn giữa
tro, xỉ, thạch c o, gâ khó khăn trong q á trình xử lý tiếp theo.
18
Hiện n đối với các nhà máy thuận lợi hơn trong việc tiêu thụ tro, xỉ, thạch
c o thì đ số mới chỉ tập trung vào việc tiêu thụ về mặt số lượng đối với lượng tro,
xỉ, thạch cao thải ra chứ chư ý thức đến việc các đơn vị thu mua, xử lý, sử dụng
có đảm bảo được các tiêu chuẩn về vệ sinh môi trường, các tiêu chuẩn, quy chuẩn
hiện hành để sản xuất vật liệu xây dựng hay không.
Bảng 5. Thống kê hiện trạng phát thải tro, xỉ, thạch cao và dự kiến phát thải s năm 2020
Khối
ượng
tro, xỉ,
Diện tích thạch
Khối
ượng
tro, xỉ
thải ra
Tình
hình xử
lý, ký
hợp
đồng xử
lý
Công
suất
Khối
ượng
thạch
cao
Tên
nhà
máy
Loạ
i lò
hơi
ST
T
bãi thải
xỉ (ha)
cao
đang
tồn trữ
tại i
chứa
(MW theo lý
)
thuyết
(tấn/năm
)
I. Các nhà
13,11 15,784,35
22,705,55
8
709
máy
đang
0
7
vận hành
Miền
Bắc
10,921,89
2
I.1
8,130
573
Tro bay
lẫn
nhiề đá
vôi nên
các đơn
vị chư
thể xử
lý,
sử
dụng;
Mông
Tro đá
CF
B
1
Dương 1,080 1,100,000
I
5.5
822,000 có mầu
đỏ gạch
nên
không
đáp ứng
được
việc làm
phụ gia
cho xi
măng.
Sử dụng
19
nước
biển để
vận
chuyển
tro, xỉ
Đã có
nhiều
đơn vị
đến lấy
mẫu và
đề xuất
ký hợp
đồng,
tuy
nhiên
nhà máy
đ ng
xem xét, PC
lựa chọn
đơn vị
Mông
Dương
II
1,640,00
0
2
1,240 1,430,000 96,980 213
(BOT)
có
đủ
khả
năng xử
lý và
đảm bảo
các quy
định về
vệ sinh
môi
trường.
Xỉ đá
lò được
bán cho
các nhà
máy xi
Cẩm
Phả I, 660
II
5,200,00 măng
CF
B
3
1,530,521
47
0
Hoàng
Thạch,
Cẩm
Phả,
Thăng
Long,
20
Tải về để xem bản đầy đủ
63 trang
20440
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Báo cáo Chuyên đề Xu hướng ứng dụng tro, xỉ nhiệt điện trong sản xuất vật liệu xây dựng", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bao_cao_chuyen_de_xu_huong_ung_dung_tro_xi_nhiet_dien_trong.pdf
