Bài thuyết trình Đột biến gen beta-globin ở bệnh nhi beta-thalassemia miền Bắc Việt Nam - Nguyễn Hoàng Nam
ĐỘT BIẾN GEN BETA-GLOBIN
Ở BỆNH NHI BETA-THALASSEMIA
MIỀN BẮC VIỆT NAM
Nguyễn Hoàng Nam, Dương Bá Trực
Bệnh viện Nhi trung ương
1
HNNKTQ TpHCM 30/11-1/12-18
ĐẶT VẤN ĐỀ
• Beta-thalassemia là bệnh di truyền phổ biến ở Việt Nam,
do giảm hay không tổng hợp được mạch beta globin của
Hb, do đột biến gen beta-globin.
• Nghiên cứu về đột biến gen beta-globin gây beta-
thalassemia giúp ích cho việc tư vấn di truyền, chẩn đoán
trước sinh.
• Mục tiêu nghiên cứu:
“ Nghiên cứu một số đặc điểm đột biến gen beta-globin ở
bệnh nhân beta-thalassemia phía bắc Việt Nam ”
2
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
Đối tượng nghiên cứu
• 104 bệnh nhân đủ tiêu chuẩn chẩn đoán : 55 là beta-
thalassemia,
49 là beta-thalassemia / HbE vào Bệnh viện Nhi trung ương.
• Tuổi - Dưới 5 tuổi : 89 (85,6%), trong đó < 1 tuổi 50 (44,4%)
- Từ 5-10 tuổi : 12 (11,5%)
- Từ 10-15 tuổi : 3 ( 2,9%)
• Giới : Nam / Nữ : 59/45 (1,3/1)
• Dân tộc - Kinh : 71 (68,3%), - Ít người gồm Thái, Tày,
Mường, Nùng, Sán Dìu, Dao, Bố Y : 33 (31,7%).
• Địa phương : Hà Nội và 28 tỉnh thành miền bắc.
3
Phương pháp nghiên cứu
• Nghiên cứu tiến cứu, mô tả, phân tích, cắt ngang. bằng các kỹ thuật
lâm sàng và xét nghiệm, tại BVNTƯ
• Phát hiện đột biến gen tại Khoa Sinh học phân tử, BVNTƯ :
- Tách DNA từ máu ngoại biên với bộ kít QIA gen DNA của Đức.
- Sử dụng kỹ thuật Multiplex ARMS-PCR phát hiện 9 đột biến điểm
thường gặp ở Châu Á là CD41/42, CD17, IVS1-1, -28,
IVS2-654, CD71/72, IVS1-5, CD95, CD26 (HbE).
- Giải trình tự gen khi không thấy đột biến với Multiplex ARMS-PCR
- Sử dụng kỹ thuật GAP-PCR để phát hiện đột biến xóa đoạn nếu cần.
4
Sơ đồ quy trình phát hiện đột biến gen β-globin
Bệnh nhân β-thalassemia
Thu thập mẫu máu và tách DNA
Phát hiện đột biến gen bằng Multiplex PCR
và ARMS-PCR
Có đột biến gen
Không thấy đột biến gen
Giải trình tự gen
Xác định kiểu gen đột biến:
Dị hợp tử, đồng hợp tử
Có đột biến gen
Phát hiện đột biến
xóa đoạn bằng
GAP- PCR
Một số đột biến gen -globin phát hiện bằng kỹ thuật ARMS
1 2 3 4 5 6 7 8
Nội kiểm
-28
654
17
Nội kiểm
43
71-72
Panel 2: 7-8
Panel 1: 1-6
7: Di hợp tử IVS 2-654
8: Mẫu nội kiểm không DNA
1: Dị hợp tử -28
2: Dị hợp tử kép -28/71-72
3: Dị hợp tử Codon 17
4: Dị hợp tử Codon 43
5: Thang DNA 100 bp
6: Mẫu nội kiểm không DNA
Phân tích đột biến gen theo chức năng và vị trí
ĐỘT BIẾN SAO MÃ
(Kiểu hình β+- thalassemia)
- Vùng khởi động (promotor)
- Vị trị 5’UTR (5’ - Vùng không phiên mã)
ĐỘT BIẾN HOÀN THIỆN RNA (Kiểu hình β+ hay β0-thalassemia)
- Vị trí nối (splice junction)
- Vị trí nối đòng thuận (consensus splice site)
- Exon
- Intron
- Vị trí 3’UTR.
ĐỘT BIẾN DỊCH MÃ RNA
(Kiểu hình β0-thalassemia)
- Codon khởi đầu (Initiation Codon)
- Codon vô nghĩa (Nonsense Codon)
- Dịch khung (Frameshift)
7
KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
ĐỘT BIẾN GEN β-GLOBIN GÂY BETA-THALASSEMIA
Đã phát hiện 208 alen đột biến gen ở 104 bệnh nhân β-thalasemia
Đột biến gen β – globin ở
β – thalassemia
Số alen đột
Kiểu hình
Tỷ lệ %
biến
63
62
49
10
6
β0
β0
CD 41/42 (-TCTT)
CD 17 (AA – TAG)
CD 26 (GAG – AAG)
CD 71/72 (+ A)
IVS 2 -654 (C – T)
- 28 (A – G)
30,3
30,0
23,5
4,8
2,9
2,9
1,4
1,0
1,0
1,0
1,4
0,5
0,5
0,5
HbE
β0
β+
β+
β++
β0
6
3
2
2
2
3
1
1
1
- 88 (C – T)
CD95 (TAC – TAA)
IVS 1 – 1 (G – T)
IVS 1- 5 (G – C)
Các đột biến hiếm gặp
c-140 (C – T)
β0
β0
β+
c-441-c442 ins AC
2.3kb – deletion
Tổng
208
100
35
30
25
20
15
10
5
0
Các đột biến gen β -globin phát hiện ở 104 bệnh nhân
Phân bố đột biến gen beta-globin theo dân tộc
Khác
(Mường,
Nùng, Sán
Dìu, Dao, Bổ
Y)
Đột biến gen
β – globin
Kinh
Tày
Thái
n
43
41
33
8
%
n
10
6
1
1
%
50
30
5
n
6
6
%
25
25
50
n
4
9
3
1
%
18,2
40,9
13,7
4,5
CD41/42
CD17
CD26
CD71/72
IVS 2-654
- 28
30,3
29,9
23,2
5,6
12
0
5
5
3
3,5
2,1
0
1
0
0
1
4,5
5
2
9,1
- 88
3
5,6
0
0
0
CD95
2
1,4
0
0
0
IVS 1-1
I VS 1-5
Đột biến hiếm gặp
Cộng
2
1
1
142
1,4
0,7
0,7
100
0
0
1
20
0
0
0
24
0
1
1
22
4,5
4,5
100
5
100
100
Tần số các đột biến gen beta-globin ở β-thalassemia tại Việt Nam
Miền Bắc
Miền Trung
Miền Nam Miền Nam
2002 1988
Miền Bắc
2.000
2013
(Nghiên
cứu này)
Đột biến
[Filon,
Trực, cs.]
[Saovaros, [Hảo LT. và
và cs.]
cs.]
[Triết LPM.]
34,5%
48,3%
-
43.5%
CD41/42
30,3%
30,0%
23,5%
4,8%
2,9%
2,9%
1,4%
1,0%
1,0%
1,0%
0,5%
0,5%
0,5%
-
+
+
+
-
35,7%
13.0%
CD17
25%
CD26
-
-
3,5%
13,8%
CD71/72
IVS 2-654
-28
7,3%
8.7%
7,3%
13.0%
-
7,3
-
-
-
-88
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
CD95
-
-
-
+
-
6,0%
IVS 1-1
IVS 1-5
c-140
4.4%
-
-
-
-
-
c441-c442 ins AC
2.3 kb deletion
Khác
-
-
-
-
-
-
-
11,8%
17.4%
Phân bố đột biến gen β– thalassemia phổ biến ở Châu Á
*Việt Nam [Nghiên cứu này] *Các nước khác [Southat F.2011]
Nhận xét: Các đột biến phổ biến ở Việt Nam khá giống với Trung
Quốc,Thái Lan: giống một phần với Myanma, Indonesia,
Malaysia.
Tần xuất đột biến Beta Thalassemia phổ biến ở các
nước châu âu và địa trung hải
Quốc gia
Đột biến
41,90%
IVS 1-110 G – A 25,70%
Quốc gia
Đột biến
41,00%
IVS 1-110 G – A 23,50%
CD39 C – T
CD39 C – T
Pháp
Italia
IVS 1-1 G – A
IVS 1-6 T – C
CD39 C – T
10,50%
8,60%
IVS 1-6 T – C
IVS 1-1 G – A
10,10%
10,10%
50,00%
IVS 1-110 G – A 43,10%
IVS 1-110 G – A 16,50%
CD39 C – T
IVS 1-1 G – A
IVS 1-6 T – C
20,90%
13,50%
8,60%
Tây Ban Nha
Hy Lạp
Cyprus
Sardinia
IVS 1-6 T – G
IVS 1-1 G – A
CD39 C – T
IVS 1-1 G – A
IVS 1-1 T – C
12,60%
11,50%
37,30%
21,00%
19,00%
IVS 1-110 G – A 78,40%
IVS 1-6 T – C 6,40%
IVS 2-745 C – G 5,70%
CD39 C – T
Bồ Đào Nha
IVS 1-110 G – A 11,50%
CD39 C – T
CD 121 G – A
IVS 1-1 G – A
CD5 – CT
34,80%
13,00%
8,70%
8,70%
CD39 C – T
CD6 – A
IVS 2-745 C – G
95,70%
Vương Quốc
Anh
Phân bố đột biến gen β -globin theo vị trí
Exon 1 (30%)
Exon 2(59,6%)
Intron 1 (1,9%)
Intron 2 (2,9%)
Vùng khởi động (4,3%)
Đột biến khác (1,4%)
Phân bố các đột biến gen β-globin ở theo chức năng gen
Chức năng gen
ĐỘT BIẾN SAO MÃ
(Kiểu hình β+ thalassemia)
- Yếu tố điều hòa khởi động
Số lượng Tỷ lệ %
9
4,3
- 28 (A – G)
- 88 (C – T)
ĐỘT BIẾN HOÀN THIỆN RNA(Kiểuhình β0hay β+thal)
- Vị trí đầu kết nối IVS 1-1 (G – T)
IVS 1-5 (G – C)
10
4,8
IVS 2-654 (C – T)
ĐỘT BIẾN DỊCH MÃ RNA (Kiểu hình β0 thalassemia)
186
89,4
-
Codon vô nghĩa CD17 (AAG – TAG)
CD26 (GAG – AAG)
CD95 (TAC – TAA)
-
Dịch khung
CD 41/42 (- TTCT)
CD71/72 (+A)
Đột biến ít gặp khác
3
1,4
Cộng
208
100
Phân bố đột biến theo kiểu gen
Kiểu
gen
Số
Tỷ lệ
Kiểu phối hợp
đột biến
bệnh nhân
%
β0β0
40
17
9
38,46
Đồng hợp tử
CD41/42 - CD41/42
CD17 - CD17
8,7
7,7
8
Dị hợp tử ké p
CD41/42 - CD17
CD17 - CD71/72
CD41/42 - CD71/72
CD41/42 - CD95
CD41/42 - IVS1.5
23
15
3
14,4
2,9
3
2,9
1
1
0,96
0,96
β+β+
0,96
Dị hợp tử ké p
IVS2.654 - 2,3kb del
1
1
0,96
Phân bố đột biến theo kiểu gen (tiếp)
Kiểu
gen
Số
Tỷ lệ
Kiểu phối hợp
đột biến
bệnh nhân
%
β0β+
14
3
13,46
Đị hợp tử kép
-28 - CD17
2,9
-28 - CD41/42
2
1,9
-88-CD41/42
2
1,9
1,9
0,96
0,96
0,96
0,96
0,96
CD17 - IVS2.654
CD41/42 - IVS2.654
CD71/72 - IVS2.654
IVS1.1 - IVS2.654
-140 - CD17
2
1
1
1
1
CD17- c441.c442 ins A
1
‘
Phân bố đột biến theo kiểu gen (tiếp)
Kiểu
gen
Số
Tỷ lệ
Kiểu phối hợp
đột biến
bệnh nhân
%
β0βE
47
45,20
Dị hợp tử phối hợp HbE
CD17 -CD26
21
21,2
19,2
2,9
0,96
0,96
0,96
CD41/42 - CD26
CD71/72 - CD26
IVS1.1 - CD26
IVS1.5 - CD26
CD95 - CD26
20
3
1
1
1
β+βE
Dị hợp tử phốihợp HbE
-28 - CD26
2
1,92
1
1
0,96
0,96
-88 - CD26
KẾT LUẬN
Các đột biến gen beta-globin đã phát hiện :
• Đã phát hiện 208 alen đột biến ở 104 bệnh nhân, với 13 dạng :
- 4 đột biến phổ biến là CD41/42, CD17, CD26, và
CD71/72 với tỷ lệ 30,3%, 30%, 23,5% và 4,8%;
- 6 đột biến ít phổ biến là :
-28, IVS2-654, -88, CD95, IVS1-1, IVS1-5;
- 3 đột biến hiếm là:
-140, c441-c442 ins AC , và 2,3kb deletion.
• Không khác biệt nhiều về đột biến giữa các dân tộc, chỉ thấy CD26 gặp
nhiều ở người Thái hơn Kinh và Tày. CD41/42 gặp nhiều ở Tày hơn
Kinh
19
Đặc điểm đột biến gen beta-globin ở Việt Nam :
• Đột biến ở quá trình dịch mã RNA (80,4%) nhiều hơn hoàn thiện RNA
và sao mã; nhiều ở exon (89,6%), ít hơn ở intron và vùng khởi động.
• Đa số đột biến có kiểu hình β0 (68%), βE (23,5%), đột biến β+ ít
• Đã phát hiện 25 kiểu phối hợp đột biến, 5 kiểu phối hợp phổ biến :
CD17-CD26, CD41/42-CD26, CD41/42-CD17, CD41/42-CD41/42,
CD17-CD17. Kiểu gen β0 βE phổ biến nhất (45,3%), tiếp theo β0 β0
(38,4%), β0 β+ (13,4%), β+ βE (1,92%), cuối cùng là β+ β+ (0,96%).
Từ đó có thể kết luận :
Phần lớn β-thalassemia ở Việt Nam là β0-thalassemia
20
Tải về để xem bản đầy đủ
21 trang
14760
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Bài thuyết trình Đột biến gen beta-globin ở bệnh nhi beta-thalassemia miền Bắc Việt Nam - Nguyễn Hoàng Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bai_thuyet_trinh_dot_bien_gen_beta_globin_o_benh_nhi_beta_th.pdf
