Tóm tắt Luận văn Nghiên cứu thành phần loài và sự phân bố bò sát ở vườn quốc gia Kon Ka Kinh, tỉnh Gia Lai
1
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRẦN THỊ HẢO
NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN LOÀI VÀ SỰ
PHÂN BỐ BÒ SÁT Ở VƯỜN QUỐC GIA KON KA KINH,
TỈNH GIA LAI
Chuyên ngành: Sinh thái học
Mã số : 60 42 60
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
Đà Nẵng, 2011
2
Công trình ñược hoàn thành tại
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
Người hướng dẫn khoa học : PGS.TS. Đinh Thị Phương Anh
Phản biện 1 : TS. Lê Trọng Sơn
Phản biện 2 : TS. Hà Thăng Long
Luận văn ñược bảo vệ tại Hội ñồng chấm luận văn tốt
nghiệp thạc sĩ khoa học họp tại Đại học Đà Nẵng ngày 26
tháng 11 năm 2011
* Có thể tìm hiểu luận văn tại:
-
-
Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng
Thư viện Trường Đại học Sư Phạm, Đại học Đà Nẵng.
3
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn ñề tài
Vườn quốc gia Kon Ka Kinh ñược thành lập vào năm 2002, có
diện tích tự nhiên là 41.780 ha. Có ñịa hình chủ yếu gồm nhiều dãy
núi cao của tỉnh Gia Lai.
Hệ ñộng, thực vật rừng ở Vườn quốc gia Kon Ka Kinh rất
phong phú. Trong ñó phải kể ñến các loài bò sát, một trong những
loài ñóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái tự nhiên. Chúng góp
phần quan trọng ñối với cân bằng sinh thái và sự phát triển kinh tế,
văn hóa, xã hội của con người.
Ở vườn, người ta cũng mới chỉ biết ñến những loài bò sát loài
ñặc hữu cho vùng và cho Việt Nam. Một danh lục bò sát ñược thiết
lập ñể làm cơ sở cho việc xây dựng vườn, cũng là tài liệu khá ít ỏi về
bò sát ở ñây. Chưa có một nghiên cứu cụ thể nào về thành phần các
loài và sự phân bố bò sát ở vườn quốc gia Kon Ka Kinh.
Từ những cơ sở khoa học và thực tiễn ñó, với mong muốn góp
phần bổ sung thêm dẫn liệu và cơ sở khoa học cho việc quản lí, bảo
tồn nguồn gen sinh vật, nên chúng tôi ñã tiến hành thực hiện ñề tài:
“Nghiên cứu thành phần loài và sự phân bố bò sát ở vườn quốc
gia Kon Ka Kinh, tỉnh Gia Lai”.
2. Mục ñích nghiên cứu
Nghiên cứu thành phần loài và sự phân bố bò sát ở vườn quốc gia
Kon Ka Kinh, tỉnh Gia Lai nhằm bổ sung dẫn liệu về thành phần loài và
sự phân bố bò sát làm cơ sở khoa học cho việc quản lí tài nguyên bò sát
trong vùng nghiên cứu.
3. Phạm vi nghiên cứu
Điều tra thành phần loài và sự phân bố bò sát thuộc phía Tây
Nam, Vườn quốc gia Kon Ka Kinh, tỉnh Gia Lai.
4
4. Nội dung nghiên cứu
- Điều tra thành phần loài bò sát tại vùng nghiên cứu.
- Đặc trưng sự phân bố bò sát theo sinh cảnh và ñộ cao.
- Đặc ñiểm sinh thái học của một số loài Bò sát trong vùng
nghiên cứu.
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
5.1. Ý nghĩa khoa học
Từ kết quả nghiên cứu của ñề tài góp phần bổ sung dẫn liệu
khoa học về thành phần loài, sự phân bố, ñặc ñiểm sinh thái học một
số loài Bò sát của vườn quốc gia Kon Ka Kinh, tỉnh Gia Lai.
5.2. Ý nghĩa thực tiễn
Kết quả nghiên cứu về thành phần loài, phân bố, ñặc ñiểm sinh
thái học của một số loài Bò sát làm cơ sở khoa học cho việc quản lí,
bảo tồn các loài Bò sát ở vườn quốc gia Kon Ka Kinh, tỉnh Gia Lai.
5.3. Đóng góp của luận văn
- Danh lục thành phần loài bò sát cho Vườn Quốc Gia Kon Ka
Kinh.
- Đặc trưng sự phân bố bò sát theo sinh cảnh và ñộ cao.
6. Cấu trúc luận văn
Nội dung của luận văn gồm các phần sau
Mở ñầu; Chương 1: Tổng quan tài liệu; Chương 2: Đối tượng,
ñịa ñiểm, thời gian và phương pháp nghiên cứu; Chương 3: Kết quả
và thảo luận; Kết luận và kiến nghị; Tài liệu tham khảo; Phụ lục.
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
1.1. Tình hình nghiên cứu Bò sát trên thế giới
Từ ñầu thế kỷ XX ñến nay, trên thế giới ñã có hàng nghìn các
công trình nghiên cứu thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau về bò sát. Từ
năm 1962 ñến năm 1998, ñã có nhiều chuyên khảo về bò sát như:
5
Guibé J., 1962, Grassé P.et al, 1970, Bellaire A., 1971; Daniet J.D.,
1989, Halliday T.R., Adler. K., 1994; Goin C. J., Goin O.B.. 1962;
Obst F.J., K. Richter, U.Jacob, 1998. Ở Đông dương, công trình nổi
tiếng nhất ñược biết ñến là của Bourret (1936, 1941, 1942), của
Smith (1931, 1935, 1945) tổng hợp kết quả nghiên cứu bò sát ở khu
vực Đông Nam Á.
1.2. Tình hình nghiên cứu Bò sát ở Việt Nam
Ở Việt Nam nghiên cứu về bò sát bắt ñầu từ khi Morice (1875)
lập nên danh sách các loài bò sát thu ñược mẫu ở Nam Bộ mở ñầu
cho các công trình nghiên cứu khoa học về nhóm ñộng vật này ở
nước ta vào thế kỷ XIX. Những nghiên cứu về bò sát tiếp theo ở Bắc
Bộ có J. Anderson (1878), ở Nam Bộ có J. Tirant (1885), G.
Boulenger (1890), Flower (1896).
Từ ñầu thế kỉ XX ñến nay, các công trình nghiên cứu BS tiếp
tục ñược thực hiện bởi các nhà khoa học trong và ngoài nước. Theo
thời gian, ñiều kiện ñất nước và yêu cầu của cuộc sống, việc nghiên
cứu Bò sát ñược quan tâm ngày càng nhiều và mở rộng ra nhiều
hướng hơn. Có thể chia lịch sử nghiên cứu Bò sát ở Việt Nam thành
ba giai ñoạn cơ bản:
* Giai ñoạn trước 1954: Các nghiên cứu ở thời kỳ này ñược
các tác giả tiến hành chủ yếu ñiều tra khu hệ bò sát, xây dựng danh
lục bò sát các vùng: Tirant (1985), Boulenger (1903), Smith (1921,
1923, 1924). Trong ñó ñáng chú ý là các công trình của Bourret R.
và các cộng sự trong khoảng thời gian từ 1924 ñến 1944 ñã thống kê,
mô tả ñược 177 loài và loài phụ Thằn lằn, 245 loài và loài phụ Rắn,
44 loài và loài phụ Rùa trên toàn Đông Dương, trong ñó có nhiều
loài của miền Bắc Việt Nam (Bourret R. 1936, 1941, 1942).
6
Tổng kết giai ñoạn này có 466 loài BS ở Đông Dương trong ñó
có nhiều loài ở Việt Nam.
* Giai ñoạn 1954 – 1975:
Những nghiên cứu ñều tập trung thống kê phân loại thành phần
loài, bước ñầu tìm hiểu giá trị kinh tế, cũng như giá trị sử dụng
chúng ở từng vùng trong nhân dân. Kết quả khảo sát chưa ñược công
bố trên các tạp chí hay sách chuyên khảo.
Tổng kết thời kỳ này, ở miền Bắc, Trần Kiên, Nguyễn Văn
Sáng, Hồ Thu Cúc thống kê 159 loài Bò sát. Ở Miền Nam: Năm
1955 Marx và Inger công bố loài mới Calamaria buchi cho khoa
học. Năm 1970 S. M. Campden – Main ra mắt cuốn “A field guide to
the snakes of South Viet Nam ” mô tả 77 loài rắn.
* Giai ñoạn 1976 ñến nay:
Nghiên cứu Bò sát ñược mở rộng theo nhiều hướng.
Công trình kinh ñiển về danh lục và ñịnh loại thằn lằn, rắn,
rùa, cá sấu của Đào Văn Tiến ra ñời (1978, 1979, 1981, 1982). Ông
ñã thống kê 71 loài thằn lằn, 165 loài rắn, 32 loài rùa và 2 loài cá sấu.
Tiếp ñó có rất nhiều chương trình nghiên cứu thành phần loài Bò
sát ñược thực hiện. Tuy nhiên nghiên cứu về BS biển ở Việt Nam còn
rất hạn chế.
Ngày càng có nhiều công bố giống, loài có mặt, loài mới ở
Việt Nam. Các ấn phẩm xuất bản trong giai ñoạn này ngày càng
nhiều và tăng nhanh về số lượng. Gần ñây nhất, cuốn Herpetofauna
of Viet Nam của Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc, Nguyễn Quảng
Trường (3. 2009) công bố 176 loài LC và 369 loài BS ở Việt Nam.
Song song với nghiên cứu thành phần loài và phân loại học ñã
có một số nghiên cứu về sinh thái, sinh học của một số loài có giá trị
kinh tế như: Sinh thái sinh học rắn hổ mang (Naja naja) châu Á của
7
Trần Kiên năm 1984, Thức ăn hỗn hợp nuôi rắn hổ mang (Naja naja)
của Ngô Thị Kim năm 1987.
1.3. Tình hình nghiên cứu Bò sát ở vùng Tây Nguyên
Các cuộc khảo sát thường tập trung thống kê thành phần loài
của một vùng hay khu vực, phục vụ cho việc quy hoạch phát triển
kinh tế, ít có một nghiên cụ thể nào về Bò Sát. Có nghiên cứu như:
Kết quả khảo sát ña dạng sinh học bò sát, ếch nhái núi Kon Ka Kinh,
tỉnh Gia Lai, của tác giả Nguyễn Văn Sáng, Trần Kiên, năm 2000.
Kết quả bước ñầu khảo sát lưỡng cư, bò sát ở huyện Đak Mil, tỉnh
Đăk Nông của tác giả Trương Thị Vinh Hương, Lê Nguyên Ngật
năm 2007.
1.4. Đặc ñiểm tự nhiên của vườn quốc gia Kon Ka Kinh
1.4.1. Vị trí ñịa lý
Vườn Quốc gia Kon Ka Kinh (14009' – 14030' vĩ ñộ Bắc và
108016' - 108028' kinh ñộ Đông), phía Bắc giáp tỉnh Kon Tum và một
phần xã Đăk Roong, huyện Kbang, Phía Nam giáp xã Hà Ra và một
phần xã Ayun huyện Mang Yang, Phía Đông giáp một phần xã Đăk
Roong, xã Kroong, xã Lơ Ku huyện Kbang, Phía Tây giáp một phần
xã Hà Đông huyện Đăk Đoa.
1.4.2. Địa hình
Vườn quốc gia Kon Ka Kinh gồm nhiều dẫy núi có ñộ cao
trung bình 1.200-1500m, với ñỉnh Kon Ka Kinh cao 1.748 m, ñộ cao
thấp nhất là vùng ñất phía Đông của Vườn với ñộ cao 600 m. Nhìn
chung ñịa hình Kon Ka Kinh thấp dần từ Bắc xuống Nam, với kiểu
ñịa hình núi trung bình là chủ yếu.
1.4.3. Khí hậu
Kon Ka Kinh chịu ảnh hưởng của chế ñộ khí hậu nhiệt ñới gió
mùa Cao nguyên. Một năm có 2 mùa rõ rệt, mùa mưa kéo dài từ
8
tháng 5 ñến tháng 11 hàng năm. Mùa khô bắt ñầu từ tháng 12 ñến
tháng 4 năm sau.
- Chế ñộ nhiệt: Nhiệt ñộ trung bình hàng năm từ 21°C ñến
25°C. Tháng có nhiệt ñộ cao nhất 25°C (tháng 5). Tháng có nhiệt ñộ
thấp nhất là tháng 1, nhiệt ñộ trung bình là 16°C, riêng khu vực ñỉnh
Kon Ka Kinh có nhiệt ñộ dưới 15°C.
- Lượng mưa: Tổng lượng mưa trung bình biến ñộng từ 2.000-
2.500 mm, lượng mưa tập trung từ tháng 5 ñến tháng 11, chiếm 70-
75% lượng mưa cả năm. Tháng có lượng mưa cao nhất là tháng 8.
Tháng có lượng mưa thấp nhất: tháng 1.
- Độ ẩm bình quân năm: 78%, ñộ ẩm cao nhất vào các tháng
mùa mưa từ 88%, các tháng mùa khô có ñộ ẩm tương ñối thấp nhất
69%.
- Chế ñộ gió: Hàng năm có 2 hướng gió chính, các tháng mùa
khô có hướng gió chính là gió mùa Tây Nam, các tháng mùa mưa
hướng gió thịnh hành là gió mùa Đông Bắc.
1.4.4. Thủy văn
Kon Ka Kinh có 2 hệ suối chính cũng là thượng nguồn của 2
con sông trong vùng, với nhiều nhánh suối nhỏ, mật ñộ tương ñối
dày, phân bố rải ñều trên diện tích Vườn quốc gia. Các dòng suối
mùa mưa có lưu lượng nước lớn, mùa khô tuy chưa bị kạn kiệt
nhưng lượng nước dự trữ thấp.
1.4.5. Địa chất và thổ nhưỡng
* Địa chất:
Nền ñịa chất của Kon Ka Kinh ñược hình thành từ 4 nhóm ñá
mẹ: Nhóm ñá Mác ma axit, chủ yếu là ñá Gra nít; Nhóm ñá Mác ma
kiềm trung tính, chủ yếu là ñá Ba zan; Nhóm ñá Phiến sét biến chất,
9
chủ yếu là ñá Phiến thạch sét và Phiến thạch mi ca; Nhóm vật chất
dốc tụ ven suối, chủ yếu là phù sa mới.
* Đất ñai
Trong Vườn quốc gia Kon Ka Kinh có 6 loại ñất chính: Đất
Feralit mùn vàng ñỏ phát triển trên ñá Mác ma axít (FHa); Đất
Feralit mùn nâu vàng phát triển trên ñá Mác ma kiềm trung tính
(FHk); Đất Feralit mùn vàng ñỏ phát triển trên ñá sét biến chất
(FHs); Đất Feralit ñỏ vàng phát triển trên ñá Mác ma axit (Fa); Đất
Feralit nâu ñỏ phát triển trên ñá Mác ma kiềm trung tính (Fk); Đất
phù sa ven sông suối (P).
1.4.6. Sinh vật
* Hệ thực vật và thảm thực vật rừng
- Hệ thực vật rừng
Hệ thực vật rừng ở Vườn quốc gia Kon Ka Kinh rất phong phú
và ña dạng, nơi ñây là ñiểm hội tụ của nhiều luồng thực vật.
- Thành phần thực vật
Có 687 loài thực vật thuộc 459 chi và 140 họ. Có 11 loài ñặc
hữu. Có 34 loài quý, hiếm, có giá trị bảo tồn nguồn gien và nghiên
cứu khoa học, ñã ñược ghi trong sách ñỏ Việt Nam và thế giới...
-Thảm thực vật rừng
Các kiểu thảm thực vật rừng chính: Kiểu rừng kín thường
xanh, mưa ẩm á nhiệt ñới núi thấp; Kiểu rừng kín hỗn giao lá rộng, lá
kim mưa ẩm á nhiệt ñới núi thấp; Kiểu rừng kín thường xanh, mưa
ẩm á nhiệt ñới; Kiểu phụ thứ sinh nhân tác.
* Hệ ñộng vật rừng: Có 428 loài ñộng vật. Trong ñó có 223
loài ñộng vật có xương sống ở cạn thuộc 34 bộ và 74 họ khác nhau
và 205 loài ñộng vật không xương sống thuộc 10 họ trong bộ Cánh
vẩy. Có 16 loài ñặc hữu.
10
* Các loài quý hiếm: Lớp thú có 10 loài, trong ñó có 9 loài ghi
trong sách ñỏ thế giới, có 7 loài ghi trong sách ñỏ Việt Nam. Lớp
chim có 14 loài, trong ñó có 8 loài ghi trong sách ñỏ thế giới và 11
loài ghi trong sách ñỏ Việt Nam. Lớp bò sát, ếch nhái có 14 loài ghi
trong sách ñỏ Việt Nam.
1.5. Đặc ñiểm xã hội
1.5.1. Dân số, dân tộc, lao ñộng
* Dân số: Theo số liệu ñiều tra dân sinh kinh tế của các xã có
liên quan ñến Vườn quốc gia tháng 9 năm 2003, tổng dân số toàn
vùng hiện có 5.895 hộ, với 30.508 người.
* Lao ñộng: Tổng số lao ñộng trong vùng có 15.039 lao ñộng,
chiếm 49,3% dân số.
* Dân tộc: Trong vùng dân tộc Ba Na có tỷ lệ lớn, chiếm
71,3%. Dân tộc Kinh chiếm 26,9%. Dân tộc ít người khác chỉ chiếm
1,8%.
1.5.2. Tập quán canh tác, sinh hoạt văn hoá của các dân tộc
- Cộng ñồng dân tộc người Ba Na là người bản ñịa ñã sinh
sống lâu ñời ở ñây, họ ñã ñược ñịnh canh, ñịnh cư thành các thôn,
bản ven các trục ñường giao thông và ven các thung lũng sông suối.
- Cộng ñồng các dân tộc ít người khác: Trong sản xuất họ ñã
biết thâm canh, tăng vụ. Biết kết hợp giữa chăn nuôi và trồng trọt.
- Cộng ñồng dân tộc kinh : Đa số họ là những hộ nghèo ở các
ñịa phương khác di cư ñến nên thường bị thiếu vốn, thiếu ñất ñể sản
xuất.
CHƯƠNG 2. ĐỐI TƯỢNG, ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN VÀ
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1. Đối tượng nghiên cứu
Các loài Bò sát phân bố ở vườn quốc gia Kon Ka Kinh
11
2.2. Thời gian, ñịa ñiểm nghiên cứu.
2.2.1. Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 8/2010 - 6/2011
2.2.2. Địa ñiểm nghiên cứu: Đề tài ñược thực hiện chủ yếu tại
các tiểu khu 414, 432, 433, 436 thuộc phía Tây Nam Vườn quốc gia
Kon Ka Kinh, tỉnh Gia Lai.
2.3. Phương pháp nghiên cứu
2.3.1. Phương pháp nghiên cứu ngoài thực ñịa
* Công tác chuẩn bị:
- Căn cứ vào thảm thực vật và ñịa hình khu vực khảo sát ñể lập
các tuyến khảo sát. Các tuyến khảo sát ñược lập ñể thu mẫu ñều ñi
qua các sinh cảnh và ñộ cao khác nhau. Có 4 tuyến khảo sát ñược
lập thành, cụ thể:
+ Tuyến 1: Từ vườn thực vật của VQG vào ñiểm có tọa ñộ
0210455/1573776, dài 4km (trong ñó có 1.5 km ở ñộ cao dưới 900m;
2.5km ở ñộ cao từ 900-1300m).
+ Tuyến 2: Từ ñiểm có tọa ñộ 0210412/1573420 ñến cây
Thông 5 lá có tọa ñộ 0212061/1574686, dài 2.5km (trong ñó có
0.8km ở ñộ cao trên 1300m, 1.7km ở ñộ cao từ 900-1300m).
+ Tuyến 3: Từ ñiểm có tọa ñộ 0210258/1574289 dọc theo suối
ñến ñỉnh thác Hà Ngoi có tọa ñộ 0210615/1576930, dài 3km (trong
ñó có 1,5km ở ñộ cao trên 1300m; 1.5km ở ñộ cao từ 900-1300m).
+ Tuyến 4: Từ ñiểm có tọa ñộ 0210138/1573972 ñến ñiểm có
tọa ñộ 0208883/1574836, dài 2.5km, (trong ñó có 0.7km ở ñộ cao
trên 1300m; 1.8km ở ñộ cao từ 900-1300m).
- Chuẩn bị các dụng cụ: Vợt, câu, kẹp, ñèn pin, các loại túi
(vải, lưới), sổ ghi chép, phiếu phỏng vấn, lọ nhựa, hoá chất (Focmon
và cồn), dụng cụ cá nhân.
* Phương pháp thu mẫu:
12
- Thời ñiểm thu mẫu trong ngày khác nhau ñối với mỗi nhóm
ñộng vật: Nhóm Thằn lằn từ 9 giờ ñến 15 giờ hoặc sau 18 giờ. Nhóm
Rắn và Rùa có thể thu cả ban ngày và ban ñêm.
- Nơi tìm thấy Bò sát:
Nhóm thằn lằn: Dưới các hốc ñá, thân cây bị chặt hay ñổ ngã,
các vật ñổ nát trên mặt ñất; Nhóm rắn: Trên mặt ñất, trong các khe
rãnh, ñám cỏ, trong các bụi cây, cành cây thấp và vừa; Nhóm rùa:
Khe suối, bờ ruộng.
- Một số phương pháp bắt Bò sát:
Đối với thằn lằn có thể dùng thanh tre mảnh có dây thắt nút
thòng lọng vòng qua ñầu con vật và giật mạnh hoặc dùng câu như
câu cá; Đối với rắn cách bắt tốt nhất là dùng gậy có kẹp hay móc sắt
ở ñầu gậy ñể thu mẫu; Đối với rùa có thể bắt bằng tay.
Việc thu mẫu trên thực ñịa ñược tiến hành trên tuyến nghiên cứu
với sự hỗ trợ của nhóm nghiên cứu ñộng vật, kiểm lâm và những người
ñi rừng trong vùng. Một số mẫu vật ñược thu mua ở các chợ ñịa phương
trong vùng nghiên cứu. Tập huấn phương pháp thu thập và xử lí bảo
quản mẫu vật, cung cấp hóa chất, bình ñựng bò sát cho cộng tác viên ñể
thường xuyên thu thập mẫu vật.
* Phương pháp xử lý mẫu thu ñược
Mẫu vật ñược thu, rửa sạch, lau khô và chụp ảnh khi còn tươi
(nếu có thể) ñể có hình ảnh chân thực rồi gắn nhãn và cố ñịnh ngay
(ñể bảo quản mẫu) trong dung dịch formol 10% trong 24, rồi bảo
quản trong cồn 800.
Những loài không thu mẫu thì chụp ảnh sinh cảnh, phỏng vấn
dân ñịa phương, thợ săn và kiểm lâm.
* Phương pháp quan sát và ñiều tra
13
- Quan sát ñộng vật gặp trong tuyến khảo sát, ñiểm mua bán
ñộng vật hoang dã và những di vật còn lại (rùa, rắn ngâm rượu).
- Điều tra ñộng vật qua nhân dân và người săn bắt ñộng vật
rừng về thành phần loài, các ñặc ñiểm sinh thái, sinh học, tình hình
khai thác, dụng cụ săn bắt, giá trị sử dụng và kinh tế. Việc ñiều tra
ñược lặp lại nhiều lần ở nhiều người, nhiều vùng ñể tăng ñộ tin cậy.
2.3.2. Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm
- Đo và phân tích số liệu về hình thái: Các tiêu chí hình thái
cần lấy số liệu ñược tham khảo trong các tài liệu ñược công bố gần
ñây [49], [50].
- Định tên khoa học các loài: Mẫu vật sau khi ñã phân tích các
số liệu về hình thái, ñược ñịnh tên khoa học dựa vào các tài liệu của
Bộ Khoa học và Công nghệ [7], Campden - Main [44]; Cox M. J
[45], Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc, Nguyễn Quảng Trường [36],
[51], Stuart [37], Đào Văn Tiến [38], [39]; Taylor [52].
- Mẫu vật ñược thẩm ñịnh bởi: PGS.TS. Đinh Thị Phương
Anh, TS. Hoàng Minh Đức.
- Mô tả:
Mô tả các ñặc ñiểm chẩn loại của mẫu vật theo các tác giả
Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc, Nguyễn Quảng Trường [36]; Stuart
L. [37].
- Đánh giá ñộ thường gặp:
Đánh giá tần số gặp của loài căn cứ vào tần suất gặp, số lượng cá
thể thu ñược và phỏng vấn, chia ra thành ba mức ñộ: thường gặp (+++)
khi có tần suất gặp 75 - 100% tổng số ñiểm thu mẫu, ít gặp (++) khi có tần
suất gặp 50 - 74% tổng số ñiểm thu mẫu và hiếm gặp (+) khi tần suất gặp
ít hơn 50% tổng số ñiểm thu mẫu.
14
- Xác ñịnh mức ñộ quý, hiếm và loài ñặc hữu: Dựa vào Sách ñỏ
Việt Nam (2007) [5], Danh lục ñỏ IUCN 2006 [55], các văn bản của
Chính phủ Việt Nam (Công ước CITES 2000 [8], Nghị ñịnh
32/2006/NĐ – CP [10]). Loài ñặc hữu dựa vào công bố của Nguyễn
Văn Sáng, Hồ Thu Cúc, Nguyễn Quảng Trường (2005) [36].
- Nhận xét sự gần gũi của các khu hệ ñộng vật:
Áp dụng chỉ số hệ số Sorensen (1948):
Trong ñó: S: Hệ số gần gũi của hai khu hệ, B: Số loài của khu hệ
B, A: Số loài của khu hệ A, C: Số loài chung của hai khu hệ.
CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
3.1. Danh lục thành phần loài bò sát ở phía Tây Nam
Vườn Quốc Gia Kon Ka Kinh
Bảng 3.1. Danh lục thành phần loài Bò sát phía Tây Nam VQG KKK
Nguồn ñối
TT
I
Tên Việt Nam
BỘ CÓ VẢY
1. HỌ TẮC KÈ
1. Giống Tắc kè
Tắc kè
Tên khoa học
tượng
nghiên cứu
SQUAMATA OPPEL, 1811
GEKKONIDAE GRAY, 1825
Gekko Laurenti, 1768
1
2
3
G. gecko Linnaeus, 1758
M
M
M
2.
Giống
Cyrtodactylus
Thạch sùng ngón vằn Cyrtodactylus
lưng
2. HỌ NHÔNG
3. Giống Rồng ñất
Rồng ñất
4. Giống Nhông
Nhông Em-ma
Nhông xanh **
irregularis
complex (Smith, 1921)
AGAMIDAE GRAY, 1827
Physignathus Cuvier, 1829
P. cocincinus Cuvier, 1829
Calotes Rafinesque, 1815
Calotes emma Gray, 1845
C. versicolor Daudin, 1802
4
5
M
M
15
C. mystaceus Dumeril et Bibron,
1837
6
Nhông xám
M
5.
Giống
Acanthosaura
Acanthosaura
Acanthosaura capra Günther,
1861
Acanthosaura nataliae Orlov,
Nguyen and Nguyen, 2006
7
8
9
Ô rô Cap ra **
Ô rô Natalia **
Ô rô vảy
M
M
M
Acanthosaura
Cuvier, 1829
Draco
lepidogaster
6. Giống Draco
10 Nhông bay ñốm
3. HỌ THẰN LẰN
Draco maculatus (Gray, 1845)
M
LACERTIDAE GRAY, 1825
THỰC
7. Giống thằn lằn
thực
11 Liu ñiu chỉ
Takydromus Daudin, 1802
T. sexlineatus Daudin, 1802
SCINCIDAE OPELL, 1811
M
4. HỌ THẰN LẰN
BÓNG
8. Giống Eutropis
12 Thằn lằn bóng hoa
9. Giống Lygosoma
Eutropis Fitzinger, 1843
E. multifasciata Kuhl, 1820
Lygosoma
M
Thằn lằn bóng Rio Lygosoma browringii (Gunther,
13
M
Baoring **
1864)
10. Giống Mabuya
Mabuya
14 Thằn lằn bóng Sapa
Mabuya sapaensis
TL
11.
Giống
Sphenomorphus
Sphenomorphus
15 Thằn lằn buôn lưới
12. Giống Scilcella
16 Thằn lằn duôi ñỏ
Sphenomorphus buonluoicus
Scilcella
Scilcella rufocaudata
TL
TL
13. Giống Ophisaurus Ophisaurus
O. sokolovi Darevsky & Nguyen
1983
17 Thằn lằn rắn **
M
14. Giống Thằn lằn Lygosoma Hardwicke & Gray,
chân ngắn 1827
18 Thằn lằn chân ngắn Lygosoma quadrupes Linnaeus, M
16
Bueme **
1766
19 Thằn lằn vạch **
Lygosoma vittigerum Boulenger
M
M
15.
Giống
Tropidophorus
Tropidophorus
Thằn lằn tai vảy nhỏ Tropidophorus
**
microlepis
20
Gunther, 1861
5. HỌ KÌ ĐÀ
16. Giống Kì ñà
VARANIDAE GRAY, 1827
Varanus Merrem, 1820
V. bengalensis nebulosus (Gray,
1831)
21 Kì ñà vân
M
22 Kì ñà hoa
V. salvator Laurenti, 1786
BOIDAE
Python
Python molurus Linnaeus, 1758
COLUBRINAE OPPEL, 1811
Elaphe Fitzinger, in Wagler,
1833
TL
6. HỌ TRĂN
17. Giống Python
23 Trăn ñất
M
7. HỌ RẮN NƯỚC
18. Giống rắn sọc
24 Rắn sọc xanh
Elaphe prasina Bourret, 1936
E. radiata Boie, 1827
E. porphyracea (Cantor, 1839)
M
QS, ĐT
M
25 Rắn sọc dưa
26 Rắn sọc ñốm ñỏ **
19. Giống rắn hổ
xiên
Pseudoxenodon Boulenger, 1890
Pseudoxenodon macrops Blyth,
1854
27 Rắn hổ xiên mắt
M
20. Giống rắn khiếm Oligodon Boie, 1827
28 Rắn khiếm ebehac O. eberhardti Pellegrin, 1910
TL
21.
khuyết
Giống
rắn
Lycodon Boie, 1826
29 Rắn khuyết lào **
22. Giống rắn hổ ñất Psammodynastes Gunther, 1858
30 Rắn hổ ñất nâu **
23. Giống Rắn ráo
31 Rắn ráo thường
32 Rắn ráo trâu **
L. laoensis Gunther, 1864
M
M
P. pulverulentus (Boie, 1827)
Ptyas Fitzinger, 1843
P. korros Schlegel, 1837
P. mucosa Linnaeus, 1758
Emphiesma Duméril, Bibron &
Duméril, 1854
QS, ĐT
M
24. Giống Rắn sãi
17
33 Rắn sãi thường
25. Giống Rắn hoa
E. stolata Linnaeus, 1758
Rhabdophis Fitzinger, 1843
R. subminiatus Schlegel, 1837
Calamaria Boie, 1826
M
M
cỏ
34 Rắn hoa cỏ nhỏ
26. Giống rắn mai
gầm
C. pavimentata Duméril, Bibron
and Duméril 1854
27. Giống Rắn nước Xenochrophis Gunther, 1864
35 Rắn mai gầm lát
TL
TL
M
36 Rắn nước
X. piscator Schneider, 1799
Ahaetulla Link, 1807
A. prasina Reinhardt, in Boie
1827
Boiga Fitzinger, 1826
Boiga cyanea (Dumeril et Bibron,
1854)
28. Giống rắn roi
37 Rắn roi thường **
29. Giống rắn rào
38 Rắn rào xanh **
M
M
30. Giống rắn hổ
mây
Pareas Wagler, 1830
39 Rắn hổ mây gờ **
P. carinatus Boie, 1828
8. HỌ RẮN HỔ
31. Giống Rắn cạp
nia
ELAPIDAE BOIE, 1827
Bungarus Daudin, 1803
40 Rắn cạp nong
41 Rắn cạp nia nam
32. Giống Rắn hổ
chúa
42 Rắn hổ chúa **
33. Giống rắn hổ
mang
B. fasciatus Schneider, 1801
B. candidus Linnaeus, 1785
M
M
Ophiophagus Gunther, 1846
O. Hannah
M
Naja Laurenti, 1768
43 Rắn hổ mang
9. HỌ RẮN LỤC
34. Giống Rắn lục
Naja Naja Linnaeus, 1758
VIPERIDAE OPPEL, 1811
Trimeresurus Lacépède, 1804
TL
44 Rắn lục mép trắng ** T. albolabris Gray, 1842
M
M
M
45 Rắn lục miền nam
46 Rắn lục núi **
T. popeorum M. Smith, 1937
T. monticola Günther, 1864
II
BỘ RÙA
TESTUDINES
LINNAEUS,
18
1758
TESTUDINIDAE
35. Giống Manouria Manouria
Manouria impressa (Gunther,
10. HỌ RÙA NÚI
47 Rùa núi viền
M
1882)
11. HỌ RÙA ĐẦU
TO
PLATYSTERNIDAE
36.
Giống
Platysternum
Platysternum
Platysternum
(Gray, 1831)
megacephalum
48 Rùa ñầu to **
ĐT
Ghi chú: Nguồn ñối tượng nghiên cứu: M = mẫu; QS = ghi nhận qua
quan sát trực tiếp; TL = ghi nhận theo tài liệu trước ñây; ĐT = ñiều
tra. Tên việt nam: ** = loài bổ sung mới cho VQG Kon Ka Kinh
3.2. Cấu trúc thành phần loài
Bảng 3.2. Cấu trúc thành phần loài Bò sát phía Tây Nam VQG Kon
Ka Kinh
GIỐNG
LOÀI
Tỉ lệ %
Tỉ lệ % (So
(So với số
loài ở
VQG
KKK)
4.17
BỘ
HỌ
Số
với số giống
ở VQG
Số
lượng
lượng
KKK)
SQUAMATA 1. Gekkonidae
2. Agamidae
2
4
5.56
11.11
2.78
2
8
16.67
2.08
3. Lacertidae
1
1
4. Scincidae
8
22.22
2.78
9
18.75
4.17
5. Varanidae
1
2
6. Boidae
1
2.78
1
2.08
7. Colubrinae
13
36.11
16
33.33
19
8. Elapidae
9. Viperidae
10.Testusdinidae
11.Platysternidae
11
3
1
1
1
8.33
2.78
4
3
8.33
6.25
2.78
1
2.08
TESTUDINES
2.78
1
2.08
TỔNG
36
100%
48
100%
Để nhận ñịnh chung về tính ña dạng khu hệ bò sát tại khu vực
nghiên cứu, chúng tôi so sánh số loài bò sát trong vùng nghiên cứu
với số loài bò sát có ở một số khu hệ bò sát ở vùng lân cận (Bảng
3.3).
Bảng 3.3. So sánh ña dạng họ, giống, loài bò sát của khu vực
nghiên cứu với một số khu hệ lân cận
Số
Đơn lượng
Tây
Nam
Nam Kon Ka
Chư
Yang
Sin
vị
và % Việt
Ngọc
Linh
Đak
Mil
Cát
Tiên
Vĩnh
Cửu
phân
loại
so
với
VN
Kinh
SL
3
2
1
1
2
3
2
Bộ
Họ
TL % 100% 66.67% 33.33% 33.33% 66.67% 100%
SL 24 11 14 21
66.67%
13
7
9
TL % 100% 45.83% 29.17% 37.5% 58.33% 87.5% 54.17%
SL 131 36 12 35 40 57 45
TL % 100% 27.48% 9.16% 26.71% 30.53% 43.51% 34.35%
SL 369 48 15 48 51 80 61
Giống
Loài
TL % 100% 13.01% 0.40% 13.01% 13.82% 21.68% 16.53%
Xét chung, thành phần loài bò sát ở vùng nghiên cứu khá ña
dạng. Có ñại diện 2 bộ (Testudines, Squamata) vắng mặt Bộ cá sấu
(Crocodylia); Có 11 họ và 36 giống. Sự ña dạng về bộ và họ cao hơn
sự ña dạng về giống.
20
3.3. Mức ñộ quý hiếm và ñặc hữu
- Xét mức ñộ ñặc hữu: Tại khu vực nghiên cứu, chúng tôi ñã
thống kê ñược: có 1loài ñặc hữu của Việt Nam là loài thằn lằn ñuôi
ñỏ, 1 loài ñặc hữu cho vùng Nam Trường Sơn ñó là loài thằn lằn
buôn lưới.
- Xét mức ñộ quý hiếm: Có 2 loài (chiếm 4.17% cấp ñộ CR), 1
loài (chiếm 2.08% cấp ñộ VU), ñược ghi trong IUCN(2009), 3 loài
(chiếm 6.25%) ñược ghi trong Công ước CITES (2loài cấp II, 1 loài
cấp III), 13 loài (chiếm 27.08%) ñược ghi trong Sách Đỏ Việt Nam,
2007 (5 loài cấp VU, 6 loài cấp EN, 2 loài cấp CR), có 1 loài cấp IB
(chiếm 2.08%), 10 loài cấp IIB (chiếm 20.83%) ñược ghi trong nghị
ñịnh 32/2006/NĐ-CP.
3.4. Đặc trưng về sự phân bố
3.4.1. Phân bố theo sinh cảnh
Qua các ñợt khảo sát, tại 4 sinh cảnh nhận thấy có sự khác
nhau về tần suất gặp bò sát.
Bảng 3.5. Sự phân bố của các loài Bò sát theo sinh cảnh
SC1
SC2
SC3
SC4
Nhóm
1
2
6
3
0
9
3
1
3
3
0
6
2
4
7
0
3
5
8
0
1
2
2
1
5
2
3
3
1
7
3
4
3
1
8
1
3
3
1
7
2
7
8
1
3
Thằn Lằn 5
9
9
Rắn
Rùa
Tổng
3
0
8
3
11
1
0
12
11 13
16 21
Ghi chú: 1: Họ; 2: giống; 3: Loài
SC1: Sinh cảnh nương rẫy; SC2: Sinh cảnh trảng cỏ, cây bụi;
SC3: Sinh cảnh khe suối; SC4: Sinh cảnh rừng
Sinh cảnh nương rẫy nhóm Thằn lằn gặp nhiều nhất (9 loài)
chiếm 75% tổng số loài ñã xác ñịnh. Sinh cảnh trảng cỏ, cây bụi thì
Tải về để xem bản đầy đủ
26 trang
14100
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Tóm tắt Luận văn Nghiên cứu thành phần loài và sự phân bố bò sát ở vườn quốc gia Kon Ka Kinh, tỉnh Gia Lai", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tom_tat_luan_van_nghien_cuu_thanh_phan_loai_va_su_phan_bo_bo.pdf
