Tình hình nhiễm giun sán ở cá thia đầu sọc (Dascyllus reticulatus Richardson, 1846) và cá thia ba đốm trắng (Dascyllus trimaculatus Ruppell, 1829) khu vực vịnh Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa

Nghiên cứu khoa học công nghệ

TÌNH HÌNH NHIỄM GIUN SÁN Ở CÁ THIA ĐẦU SỌC (Dascyllus

reticulatus Richardson, 1846) VÀ CÁ THIA BA ĐỐM TRẮNG

(Dascyllus trimaculatus Ruppell, 1829) KHU VỰC

VỊNH NHA TRANG, TỈNH KHÁNH HÒA

VÕ THỊ HÀ ⁽¹⁾, LÊ THỊ KIỀU OANH ⁽¹⁾

,

NGUYỄN THỊ HẢI THANH ⁽¹⁾, NGUYỄN THỊ PHƯƠNG LIÊN ⁽¹⁾

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Giống Cá Thia đồng tiền Dascyllus (Cuvier, 1829) thuộc họ Cá Thia

Pomacentridae, bao gồm 11 loài sinh sống ở vùng nhiệt đới giữa Ấn Độ Dương và

Thái Bình Dương [1, 2, 3]. Ở Việt Nam, Cá Thia đồng tiền phân bố chủ yếu ở vùng

biển Trung Bộ và nhiều nhất ở khu vực Khánh Hoà. Theo Võ Sĩ Tuấn và cộng sự

(2005) [4] cá có kích thước nhỏ (1-10 cm), đặc biệt họ Cá Thia Pomacentridae và

các loài Cá Thia đầu sọc Dascyllus reticulatus, Cá Thia ba đốm trắng D.

trimaculatus chiếm ưu thế trong tổng độ phong phú của cá. Các loài cá này có mật

độ tương đối cao tại tất cả các điểm giám sát. Nhờ đa dạng về màu sắc, hình dạng và

khả năng thích nghi cao trong điều kiện nuôi nhân tạo nên ngày càng thu hút nhiều

người nuôi làm cảnh, trưng bày ở các khu du lịch và giải trí. Để nâng cao tỷ lệ sống

trong quá trình nuôi nhốt hay vận chuyển các loài cá này cần hiểu rõ triệu chứng,

cách phòng bệnh cho chúng. Chính vì vậy việc nghiên cứu tình hình nhiễm giun sán

trên các loài cá này là cần thiết.

Thông tin về tình trạng nhiễm các loài ký sinh trên Cá Thia đồng tiền còn hạn

chế. Cho đến nay trên thế giới đã có một số nghiên cứu về thành phần loài ký sinh

trên giống Cá Thia đồng tiền Dascyllus. Đối với Cá Thia đầu sọc D. reticulatus chỉ

có 4 loài sán lá Hurrolecitha nahaensis, Thulinia microrchis, Hysterolecitha

nahaensis và Lecithocladium sp. ở vùng ven biển nước Úc [5, 6]. Cá Thia đồng tiền

sọc D. aruanus ở Pháp đã được ghi nhận nhiễm sán lá đơn chủ giống Haliotrema

[7]. Zhokhov và cộng sự (2017) [8] đã tìm thấy 13 loài ký sinh trên Cá Thia đầu sọc

D. reticulatus được thu ở khu vực vịnh Nha Trang, Khánh Hòa.

2. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1. Phương pháp thu mẫu

Mẫu cá được thu ngẫu nhiên ở khu vực vịnh Nha Trang, Khánh Hòa bằng

phương pháp lặn, dùng vợt có đường kính 0,5 m, mắt lưới 10 mm. Thời gian thu

mẫu: từ tháng 6 đến tháng 11 năm 2018. Cá được vận chuyển sống về phòng thí

nghiệm bằng thùng xốp có chứa nước kết hợp sục khí và phân tích mẫu trong ngày.

2.2. Phương pháp phân tích mẫu

Mẫu cá được đo chiều dài toàn thân (mm) và cân trọng lượng (g). Giải phẫu cá,

lấy mẫu mang, dạ dày, ruột kiểm tra dưới kính soi nổi tìm ngoại và nội ký sinh trùng.

Số lượng mẫu nghiên cứu, kích thước và khối lượng của hai loài cá nghiên cứu

được trình bày ở bảng 1.

24

Tạp chí Khoa học và Công nghệ nhiệt đới, Số 18, 07/2019

Nghiên cứu khoa học công nghệ

Bảng 1. Số lượng, kích thước và khối lượng các loài cá nghiên cứu

TT

Tên loài cá

Số lượng (n) Chiều dài (cm) Khối lượng (g)

Dascyllus reticulatus

7,6

22,6

1

155

120

Cá Thia đầu sọc

(5,0 - 9,8)

(13 - 29)

Dascyllus trimaculatus

10,5

30,9

2

Cá Thia ba đốm trắng

(6,0 - 13,5)

(13 - 45)

Nội và ngoại ký sinh trùng (KST) trên cá được thu theo phương pháp mô tả

bởi Hà Ký & Bùi Quang Tề (2007) [9]. Các mẫu sán được để duỗi ra trong nước tự

nhiên, định hình và bảo quản trong cồn 70%, mẫu giun tròn bảo quản trong formalin

4%. Sán lá được nhuộm carmin, loại nước và gắn nhựa dính Canada; Giun tròn được

làm trong bằng dung dịch glyxerin - axit lactic.

Phân loại KST dựa vào các chỉ tiêu hình thái và cấu tạo theo tài liệu phân loại

Yamguti (2007) [10], Justine và cộng sự (1958) [11] và Justine (2010) [12], Hà Ký

và Bùi Quang Tề (2007) [9].

2.3. Xử lý số liệu

Tỷ lệ nhiễm KST được tính theo công thức:

X

A = × 100

N

Trong đó:

A - tỷ lệ nhiễm KST (%)

X - số cá thể cá bị nhiễm KST

N - tổng số cá kiểm tra

Cường độ nhiễm được đánh giá dựa trên tổng số KST trên số cá bị nhiễm:

Tổng số KST

Cường độ nhiễm =

Số cá nhiễm

Số liệu được xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel.

3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

3.1. Thành phần loài ký sinh trùng

Kết quả nghiên cứu hình thái đã ghi nhận trên loài Cá Thia đầu sọc và Cá Thia

ba đốm trắng nhiễm 5 loài KST, cụ thể: 1 loài sán lá đơn chủ (Haliotrema sp.), 2

loài sán lá song chủ (Hysterolecitha nahaensis và ấu trùng nang Bivesicula sp.), 2

loài giun tròn (Hysterothylacium sp. và Contracaecum sp.). Trong số 5 loài ký sinh

có 1 loài ngoại ký sinh (ký sinh trên mang: Haliotrema sp.), 4 loài nội ký sinh (2 loài

ký sinh trong dạ dày Hysterolecitha nahaensis, ấu trùng nang Bivesicula sp., 2 loài

ký sinh trong ruột (Hysterothylacium sp. và Contracaecum sp.). Vị trí phân loại,

hình thái ngoài, vị trí và cường độ nhiễm các loài KST được trình bày ở hình 1, bảng

2 và bảng 3.

Tạp chí Khoa học và Công nghệ nhiệt đới, Số 18, 07/2019

25

Nghiên cứu khoa học công nghệ

Bảng 2. Vị trí phân loại các loài ký sinh trên Cá Thia đầu sọc D. reticulatus

và Cá Thia ba đốm trắng D. trimaculatus

Ngành

Lớp

Bộ

Plagiorchiida Lecithasteridae

Azygiida Bivesiculidae

Họ

Loài

Hysterolecitha

nahaensis

Platyhelmi

-nthes

Digenea

Bivesicula sp.

Monogenea Dactylogyridea Ancyrocephalidae Haliotrema sp.

Raphidascarididae Hysterothylacium sp.

Nematoda Chromadorea Ascaridida

Anisakidae

Contracaecum sp.

Cá Thia đầu sọc nhiễm 5 loài giun sán ký sinh gồm: Haliotrema sp.,

Hysterolecitha nahaensis, ấu trùng nang Bivesicula sp., Hysterothylacium sp. và

Contracaecum sp.. Ký sinh trên Cá Thia ba đốm trắng D. trimaculatus chỉ phát hiện

có 2 loài: Haliotrema sp. và Hysterolecitha nahaensis.

Lo (1999) [7] đã tìm thấy loài Haliotrema sp. ký sinh trên Cá Thia đồng tiền

sọc D. aruanus ở Pháp. Theo Barker và cộng sự (2014) [3], Bray và cộng sự (1993)

[5] ký sinh trên Cá Thia đầu sọc ở vùng ven biển nước Úc có 4 loài sán lá song chủ

Hurrolecitha nahaensis, Thulinia microrchis, Hysterolecitha nahaensis,

Lecithocladium sp.. King [13] đã ghi nhận Hysterolecitha nahaensis ký sinh trên Cá

Thia đầu sọc và và Cá Thia ba đốm trắng ở khu vực miền Nam Việt Nam. Zhokhov

và cộng sự [8] cũng đã phát hiện 13 loài ký sinh trên Cá Thia đầu sọc ở khu vực

vịnh Nha Trang, Khánh Hòa. Trong số đó có 1 loài giáp xác, 3 loài sán lá đơn chủ, 1

loài sán dây, 5 loài sán lá song chủ và 3 loài giun tròn. Đa số các loài ký sinh trên Cá

Thia đầu sọc ở vịnh Nha Trang ở giai đoạn ấu trùng (9 loài: Copepoda sp., Scolex

polymorphus, Bivesicula sp., Stephanostomum sp., Metacercariae gen. sp. 1,

Metacercariae gen. sp. 2, Hysterothylacium sp., Contracaecum sp., Spirocamallanus

sp.), chỉ có 4 loài ký sinh dạng trưởng thành (Ancyrocephalinae gen. sp. 1, 2, 3,

Hysterolecitha nahaensis). Ấu trùng sán lá Bivesicula sp. trong nghiên cứu chỉ được

tìm thấy trên Cá Thia đầu sọc. Theo nghiên cứu Cable và Nahhas (1962) [14];

Pearson (1968) [15]; Mani (1989) [16] cá trực tiếp nuốt ấu trùng sán lá giống

Bivesicula. Một số loài cá có kích thước lớn, ấu trùng giống Bivesicula sẽ phát triển

đến giai đoạn trưởng thành, một số loài cá có kích thước nhỏ (Dascyllus) thì ấu

trùng này vẫn ở giai đoạn metacercaria.

Nghiên cứu hiện tại đã phát hiện 5 loài giun sán ký sinh, trong đó loài sán lá

song chủ Hysterolecitha nahaensis được tìm thấy trên cả hai đối tượng vật chủ Cá

Thia đầu sọc và cá Thia ba đốm trắng, tương tự với kết quả nghiên cứu của King

(1964), Zhokhov và cộng sự (2017). Các loài Bivesicula sp., Hysterothylacium sp.

và Contracaecum sp. cũng đã được phát hiện trên Cá Thia đầu sọc ở khu vực vịnh

Nha Trang [8]. Riêng loài sán lá đơn chủ Haliotrema sp. trong nghiên cứu hiện tại

có cấu tạo hoàn toàn khác so với 3 loài sán lá đơn chủ (Ancyrocephalinae gen. sp. 1,

2, 3) được Zhokhov và cộng sự (2017) mô tả trên cùng vật chủ.

26

Tạp chí Khoa học và Công nghệ nhiệt đới, Số 18, 07/2019

Nghiên cứu khoa học công nghệ

Như vậy, có 4 loài sán lá đơn chủ đã được tìm thấy trên Cá Thia đầu sọc. Tại

các thời điểm nghiên cứu khác nhau thành phần loài sán lá đơn chủ trên loài cá này

không giống nhau.

Hình 1. Các loài KST trên Cá Thia đầu sọc D. reticulatus và Cá Thia ba đốm trắng

D. trimaculatus vịnh Nha Trang, Khánh Hòa

Tạp chí Khoa học và Công nghệ nhiệt đới, Số 18, 07/2019

27

Nghiên cứu khoa học công nghệ

3.2. Mức độ cảm nhiễm ký sinh

Kết quả nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ nhiễm và cường độ nhiễm KST đối với 2

loài cá được nghiên cứu không giống nhau. Tỷ lệ nhiễm cao nhất đối với loài

Haliotrema sp. trên hai loài Cá Thia đầu sọc và Cá Thia ba đốm trắng lần lượt là

49,7 và 70%, cường độ nhiễm 18,1 và 15 KST/cá nhiễm. Các loài còn lại có tỷ lệ và

cường độ nhiễm tương đối thấp. Ấu trùng nang Bivesicula sp. ký sinh trong dạ dày

Cá Thia đầu sọc có tỷ lệ nhiễm thấp nhất 0,6%. Cường độ nhiễm cao nhất là 18,1

(KST/cá nhiễm) đối với loài Haliotrema sp. trên Cá Thia ba đốm trắng, thấp nhất là

1,5 (KST/cá nhiễm) đối với loài Hysterothylacium sp. trên Cá Thia đầu sọc.

Bảng 3. Vị trí, tỷ lệ và cường độ nhiễm KST trên Cá Thia đầu sọc D. reticulatus

và Cá Thia ba đốm trắng D. trimaculatus

Tỷ lệ nhiễm

Vật chủ

(Cường độ nhiễm

Vị trí

ký sinh

Loài KST

trung bình)

D.

reticulatus trimaculatus

49,7%

(18,1)

70%

(15)

Haliotrema sp.

+

Mang

Dạ dày

Ruột

29,6%

(2,4)

12,5%

(2,1)

Hysterolecitha

nahaensis

0,6%

(2)

Bivesicula sp.

2,6%

(1,5)

Hysterothylacium sp.

Contracaecum sp.

31,6%

(2,2)

Ruột

Tỷ lệ nhiễm Hysterolecitha nahaensis, Hysterothylacium sp. và Contracaecum

sp. trên Cá Thia đầu sọc D. reticulatus trong nghiên cứu tương tự với kết quả nghiên

cứu của Zhokhov và cộng sự (2017) [8]. Theo nghiên cứu của Lo và cộng sự (1998)

[17] trên Cá Thia đồng tiền sọc D. aruanus ở đảo Moorea (Pháp) ghi nhận nhiễm loài

sán lá đơn chủ giống Haliotrema với tỷ lệ nhiễm cao 83%. Ở khu vực Khánh Hòa

giống Haliotrema được bắt gặp ở một số loài Cá Phèn Parupeneus multifasciatus, P.

heptacanthus với tỷ lệ nhiễm cao 34,61% và 100% [18]. Võ Thế Dũng và cộng sự

(2012) nghiên cứu KST trên Cá Mú mè Epinephelus bleekeri, Cá Mú đen E.

coioides đã ghi nhận các loài Haliotrema epinepheli, H. cromileptis và Haliotrema

sp. với tỷ lệ nhiễm thấp từ 0,28 đến 2,1% [19]. Ngoài ra trên ba loài Cá Mú E.

coioides, E. bleekeri và E. malabaricus còn phát hiện thấy có loài Hysterothylacium

aduncum ký sinh trên thành dạ dày với tỷ lệ nhiễm 3,15% [19].

28

Tạp chí Khoa học và Công nghệ nhiệt đới, Số 18, 07/2019

Nghiên cứu khoa học công nghệ

Trong số các loài KST được phát hiện trên loài Cá Thia đầu sọc D. reticulatus

và Cá Thia ba đốm trắng D. trimaculatus, loài Haliotrema sp. có tỷ lệ, cường độ

nhiễm tương đối cao (49,7-70% và 15-18,1 KST/cá nhiễm) so với các loài ký sinh

khác. Theo Đỗ Thị Hòa và cộng sự (2008) [20]: khi phân tích các mẫu cá bị bệnh

mủ mang, đã phát hiện nhiều giống loài sán lá đơn chủ ký sinh ở mang cá hồng, cá

mú bị bệnh với tỷ lệ và cường độ nhiễm rất cao (100% và 40-350 KST/phiến mang),

như: Pseudorhabdosynochus spp., Diplectanum spp. (Diplectanidae: Monogenea) và

Haliotrema spp. (Ancyrocephalidae: Monogenea). Trong khi đó, các mẫu cá khỏe

thường không hoặc nhiễm các ký sinh trùng này với tỷ lệ và cường độ thấp (10-53%

và 0-7 KST/phiến mang). Như vậy, với tỷ lệ và cường độ nhiễm sán lá đơn chủ

Haliotrema sp. trên hai loài cá trong nghiên cứu này có thể chưa ảnh hưởng đến sức

khỏe của cá.

4. KẾT LUẬN

- Nghiên cứu đã xác định được 5 loài giun sán: Haliotrema sp., Hysterolecitha

nahaensis, Bivesicula sp., Hysterothylacium sp. và Contracaecum sp. ký sinh trên

mang, dạ dày và ruột của loài Cá Thia đầu sọc Dascyllus reticulatus và Cá Thia ba

đốm trắng D. trimaculatus được thu từ khu vực vịnh Nha Trang, Khánh Hòa.

- Trong số các loài ký sinh được ghi nhận, loài sán lá đơn chủ Haliotrema sp. có

tỷ lệ và cường độ nhiễm cao nhất là 70% và 18,1 (KST/cá nhiễm), đây là loài ký sinh

trùng thường xuyên bắt gặp trên Cá Thia đồng tiền Dascyllus. Tỷ lệ nhiễm thấp nhất

là 0,6% đối với loài Bivesicula sp.. Cường độ nhiễm thấp nhất là 1,5 (KST/cá nhiễm)

đối với loài Hysterothylacium sp..

Lời cảm ơn: Nghiên cứu này được thực hiện từ nguồn kinh phí quỹ chung của

đề tài E.3.1. “Nghiên cứu bảo tồn, phục hồi và sử dụng bền vững hệ sinh thái biển

ven bờ trên cơ sở nghiên cứu tổ chức cấu trúc-chức năng của chúng” do Trung tâm

Nhiệt đới Việt - Nga cấp kinh phí.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.

Randall H.A., Allen G.R., A revision of the damselfish genus Dascyllus

(Pomacentridae) with the description of a new species, Records of the South

Australian Museum, 1977, 31:349-385.

2.

3.

Randall J.E., Randall H.A., Dascyllus auripinnis, a new pomacentrid fish from

atolls of the Central Pacific Ocean, Zoological Studies, 2001, 40:61-67.

Borsa P., Sembiring A., Fauvelot C., Chen W.J., Resurrection of Indian Ocean

humbug damselfish, Dascyllus abudafur (Forsskål) from synonymy with its

Pacific Ocean sibling, Dascyllus aruanus (L.), Comptes Rendus Biologies,

2014, 337:709-716.

4.

Võ Sĩ Tuấn, Nguyễn Văn Long, Phan Kim Hoàng, Hoàng Xuân Bền, Lyndon

DeVantier, Giám sát sinh thái khu bảo tồn biển vịnh Nha Trang, Khánh Hòa,

Việt Nam, 2005, tr.17.

Tạp chí Khoa học và Công nghệ nhiệt đới, Số 18, 07/2019

29

Nghiên cứu khoa học công nghệ

5.

6.

7.

8.

Bray R.A., Cribb T.H., Barker S.C., The Hemiuroidea (Digenea) of

pomacentrid fishes (Perciformes) from Heron Island, Queensland, Australia,

Systematic Parasitology, 1993, 24:159-184..

Barker S.C., Cribb T.H., Bray R.A., Adlard R.D., Host-parasite associations

on a coral reef: pomacentrid fishes and digenean trematodes, International

Journal for Parasitology, 1994, 24:643-647.

Lo C.M., Mating rendezvous in Monogenean gill parasites of the humnug

Dascyllus aruanus (Pisces: Pomacentridae), The Journal of Parasitology,

1999, 85:1178-1180.

Жохов А.Е., Пугачева М.Н., Михеев В.Н., Паразиты рыбы Dascyllus

reticulatus (Pisces: Pomacentridae), симбионтов склератиниевых кораллов

(зал. Нячанг, Южно-Китайское море, Вьетнам), Зоол. Журн., 2017,

96(7):1-10.

9.

Hà Ký, Bùi Quang Tề, Ký sinh trùng cá nước ngọt Việt Nam, Nxb Nông

nghiệp, Hà Nội, 2007.

10. Yamaguti S., Systema Helminthum. The digenetic Trematodes of vertebrates,

1958, Part II, Vol. I.

11. Justine J.L., Beveridge I., Boxshall G.A., Bray R.A., Miller T.L., Moravec F.,

Trilles J.P., Whittington D., “An annotated list of fish parasites (Isopoda,

Copepoda, Monogenea, Digenea, Cestoda, Nematoda) collected from

Snappers and Bream (Lutjanidae, Nemipteridae, Caesionidae) in New

Caledonia confirms high parasite biodiversity on coral reef fish”, Aquatic

Biosystems, 2012, 8:1-29.

12. Justine J.L., “Parasites of the coral fish: how much do we know? With a

bibliography of fish parasites in New Caledinia”, Belg. J. Zool., 2010,

140:155 - 190.

13. King R.E., Three hemiurid trematodes from South Viet Nam, Transaction of

the American Microscopical Society, 1964, 83:435-439.

14. Cable R.M., Nahhas F.M., Bivesicula caribbensis sp. n. (Trematoda: Digenea)

and its life history, Journal of Parasitology, 1962, 48:536-538.

15. Pearson J.C., Observations on the morphology and life-cycle of

Paucivitellosus fragile Coil, Raid and Kunts, 1965 (Trematoda:

Bivesiculidae), Parasitology, 1968, 58:769 - 788.

16. Mani G.G., Morphology and life cycle of Paucivitellosus hanumanthai n. sp.

(Trematoda: Bivesiculidae), Transaction of the American Microscopical

Society, 1989, 108:21-26.

17. Lo C.M., Morand S., Galzin R., Parasite diversity: host age and size

relationship in three coral-reef fishes from French Polynesia, International

Journal for Parasitology, 1998, 28:1695-1708.

30

Tạp chí Khoa học và Công nghệ nhiệt đới, Số 18, 07/2019

Nghiên cứu khoa học công nghệ

18. Dang Nguyen Tuan Anh, Tran Quang Sang, Dang Thuy Binh, Parasites of

goatfishes (Parupeneus spp.) in Khanh Hoa province, Vietnam, preliminary

results, Tạp chí Khoa học và Công nghệ Thủy sản, 2015, p.11 - 15.

19. Võ Thế Dũng, Glenn Allan Bristow, Nguyễn Hữu Dũng, Võ Thị Dung,

Nguyễn Nguyễn Thành Nhơn, Ký sinh trùng cá mú và cá chẽm ở Việt Nam,

Nxb Nông nghiệp, TP Hồ Chí Minh, 2012, tr. 34-36.

20. Đỗ Thị Hòa, Trần Vỹ Hích, Nguyễn Thị Thùy Giang, Phan Văn Út, Nguyễn

Thị Nguyệt Huệ, Các bệnh thường gặp trên cá biển nuôi ở Khánh Hòa, Tạp

chí Khoa học và Công nghệ Thủy sản, 2008, 2:16-24.

SUMMARY

THE SITUATION OF HELMINTH INFECTIONS IN Dascyllus reticulatus

(Richardson, 1846) AND Dascyllus trimaculatus (Ruppell, 1829)

IN NHA TRANG BAY, KHANH HOA PROVINCE

The survey was carried in Nha Trang bay, Khanh Hoa province from June to

November 2018, a total of 275 samples of Dascyllus (155 individuals of D.

reticulatus and 120 individuals of D. trimaculatus) were examined for parasites. The

results identified 5 species of parasitic helminth: Haliotrema sp., Hysterolecitha

nahaensis, Bivesicula sp., Hysterothylacium sp. and Contracaecum sp.. Of these,

one species was found in the gills (Haliotrema sp.), two species (Hysterolecitha

nahaensis, Bivesicula sp.) in the stomach and two species (Hysterothylacium sp.,

Contracaecum sp.) in the gut. Infested prevalence of Haliotrema sp. on D.

trimaculatus was highest (70%) and prevalence of Bivesicula sp. on D. reticulatus.

was the lowest (0.6%).

Keywords: Dascyllus reticulatus, Dascyllus trimaculatus, ký sinh, ký sinh

trùng, vịnh Nha Trang.

Nhận bài ngày 15 tháng 5 năm 2019

Phản biện xong ngày 18 tháng 6 năm 2019

Hoàn thiện ngày 21 tháng 7 năm 2019

⁽¹⁾Chi nhánh Ven Biển, Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga

Tạp chí Khoa học và Công nghệ nhiệt đới, Số 18, 07/2019

31