Thơ trong kịch bản tuồng của Đào Tấn

58

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI

THƠ TRONG KỊCH BẢN TUỒNG CỦA ĐꢀO TẤN

Đinh Thꢀ Kim Thương¹

Trưꢀng Đꢁi hꢂc Thꢃ ñô Hà Nꢄi

Tóm tꢅt: Thơ ñóng vai trò quan trꢂng trong văn bꢆn tuꢇng. Vꢈi viꢉc sꢊ dꢋng nhuꢌn

nhuyꢍn, linh hoꢁt các thꢎ thơ Trung Hoa và thơ dân tꢄc; khꢆ năng vꢏn dꢋng tinh tꢐ ñiꢎn

cꢑ, thi liꢉu..., Đào Tꢒn ñã tꢁo nên cꢆ mꢄt thꢐ giꢈi thi ca trong tuꢇng. Trong thꢐ giꢈi ꢒy,

mꢂi cung bꢏc cꢆm xúc cꢃa con ngưꢀi ñꢓu ñưꢔc thꢎ hiꢉn mꢄt cách chân thꢕc và sâu sꢅc.

Chính “chꢒt thơ” ñã làm nên mꢄt phong cách tuꢇng Đào Tꢒn vꢖa hiꢉn thꢕc vꢖa trꢗ tình

và ñưa các vꢘ tuꢇng cꢃa ông trꢘ thành “quꢑc bꢆo” cꢃa nghꢉ thuꢏt dân tꢄc.

Tꢖ khóa: thơ, kꢙch bꢆn, tuꢇng Đào Tꢒn

1. Mꢁ ĐꢂU

Tuꢀng thuꢁc loꢂi hình kꢃch tꢄ sꢄ trꢅ tình phương Đông mang tính tꢆng hꢇp cao. Kꢃch

bꢈn tuꢀng chꢉa trong nó nhiꢊu thꢋ loꢂi văn hꢌc như văn biꢊn ngꢍu, văn xuôi, thơ, tꢎ, hát

nói... Viꢏc sꢐ dꢑng tꢒ lꢏ thơ trong kꢃch bꢈn tuꢀng cũng là mꢁt yꢓu tꢔ thꢋ hiꢏn phong cách

tác giꢈ. Đꢔi vꢕi kꢃch bꢈn tuꢀng cꢖa Đào Tꢗn, thơ chiꢓm tꢒ lꢏ khá cao và giꢅ vai trò quan

trꢌng trong viꢏc thꢋ hiꢏn quan ñiꢋm nghꢏ thuꢘt cꢖa ông. Tìm hiꢋu thơ trong tuꢀng Đào Tꢗn

cũng là mꢁt cách ñꢋ tiꢓp cꢘn giꢈi mã tác phꢙm trꢄc tiꢓp tꢎ văn bꢈn.

2. NꢃI DUNG

2.1. Vai trò cꢄa thơ trong văn bꢅn tuꢆng Đào Tꢇn

Bàn vꢊ ñꢚc ñiꢋm cꢖa văn hꢌc tuꢀng, Mꢃch Quang nhꢘn ñꢃnh: “Tuꢀng là mꢁt loꢂi kꢀch

thơ hꢇp thꢋ gꢀm văn xuôi trong lꢛi hưꢛng, văn vꢜn trong nói lꢔi, các thꢋ thơ trong lꢛi hát”

[1, tr.55]. Đꢀng quan ñiꢋm ñó, Hoàng Chương cũng cho rꢝng “Thơ là ñiꢋm xuꢗt phát ñꢓn

vꢕi tuꢀng vì kꢃch bꢈn tuꢀng là mꢁt bài thơ dài hꢇp thꢋ [2, tr.23]. Khái quát vꢊ các thꢋ loꢂi

cꢗu thành nên văn bꢈn tuꢀng, Hoàng Châu Ký khꢞng ñꢃnh kꢃch bꢈn tuꢀng là sꢄ kꢓt hꢇp cꢖa

ba thꢋ loꢂi: văn xuôi, văn biꢊn và thơ [3]. Văn xuôi ñưꢇc sꢐ dꢑng trong lꢛi hưꢛng và lꢛi kꢟ

1

Nhꢘn bài ngày 25.11.2016; gꢐi phꢈn biꢏn và duyꢏt ñăng ngày 25.12.2016

Liên hꢏ tác giꢈ: Đinh Thꢃ Kim Thương; Email:[email protected]

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 11/2016

59

nhꢝm mꢑc ñích vꢎa bꢆ sung cho các mꢏnh ñꢊ trong văn vꢜn và thơ, làm rõ nghĩa hơn cho

nó, vꢎa làm cho lꢛi kꢃch (mꢚc dù vꢍn là văn vꢜn và thơ) vꢍn rꢗt gꢜn gũi vꢕi ñꢛi sꢔng sinh

hoꢂt hàng ngày. Văn biꢊn (văn vꢜn, song quan liên vꢘn hay biꢊn ngꢍu), sꢔ chꢅ trong mꢠi

câu văn vꢜn tăng ít nhiꢊu tùy theo tình huꢔng sân khꢗu, do ñó văn biꢊn trong nói lꢔi tuꢀng

ñꢚc biꢏt chú trꢌng ñꢓn tiꢓt tꢗu. Thơ (bao gꢀm tꢗt cꢈ các thꢋ thơ cꢆ ñiꢋn và dân gian Viꢏt

Nam) ñưꢇc sꢐ dꢑng trong các lꢛi hát nhꢝm bꢁc lꢁ vꢃ thꢓ, tâm trꢂng, lý tưꢡng, cꢈm xúc...

cꢖa nhân vꢘt. Nꢓu kꢃch bꢈn tuꢀng thiꢓu ñi chꢗt thơ sꢢ không khác gì kꢃch nói. Trong tuꢀng,

văn xuôi, văn biꢊn ngꢍu gꢣn vꢕi nói lꢔi và lꢛi hưꢛng, lꢛi kꢟ ñꢋ thꢋ hiꢏn tính tꢄ sꢄ còn thơ

thưꢛng xuꢗt hiꢏn trong trong các ñiꢏu hát ñꢋ thꢋ hiꢏn tính trꢅ tình. Thơ chꢒ xuꢗt hiꢏn khi

nhân vꢘt bꢁc lꢁ cꢈm xúc trong nhꢅng hoàn cꢈnh như tâm sꢄ khuê phòng, tâm sꢄ trên

ñưꢛng ñi, cuꢁc chia ly, cuꢁc hꢁi ngꢁ... và gꢣn vꢕi các ñiꢏu hát: tꢙu, tán, khách, oán, thán,

nam, lý... Kꢃch bꢈn tuꢀng giàu chꢗt thơ là kꢃch bꢈn chꢉa ñꢄng nhꢅng giá trꢃ tinh thꢜn sâu

sꢣc, vꢕi thꢓ giꢕi nꢁi tâm phong phú cꢖa các nhân vꢘt. Vì vꢘy, có thꢋ nói thơ là mꢁt trong

nhꢅng tiêu chí quan trꢌng nhꢗt ñꢋ ñánh giá văn chương cꢖa kꢃch bꢈn tuꢀng.

Theo Hoàng Chương, “không biꢓt làm thơ thì không thꢋ sáng tác tuꢀng” [2, tr.23]. Sꢡ

dĩ Đào Tꢗn có thꢋ tꢂo ra nhꢅng “kiꢏt tác” cho sân khꢗu tuꢀng bꢡi trưꢕc khi là mꢁt nghꢏ sĩ,

mꢁt nhà biên kꢃch thì ông ñã là mꢁt nhà thơ vꢕi hàng trăm bài thơ và tꢎ xuꢗt sꢣc. Thơ trong

tuꢀng cꢖa ông nꢓu tách riêng ra cũng là mꢁt di sꢈn vô giá cho nꢊn thi ca dân tꢁc còn khi ñꢚt

trong chꢒnh thꢋ văn bꢈn tuꢀng thì chꢉa ñꢄng trong nó toàn bꢁ khí chꢗt, tinh thꢜn và giá trꢃ

tuꢀng Đào Tꢗn. Chính qua thơ mà ngôn ngꢅ tuꢀng Đào Tꢗn có nhꢅng bưꢕc tiꢓn vưꢇt bꢘc,

giúp ông trꢡ thành tác giꢈ tiêu biꢋu nhꢗt cꢖa thꢋ loꢂi này: “... Sáng tác cꢖa Đào Tꢗn là mꢁt

bưꢕc nhꢈy vꢌt cꢖa văn hꢌc tuꢀng mà thơ là ñòn bꢙy. Chꢒ vꢕi Đào Tꢗn, chꢗt bác hꢌc vꢊ văn

chương trong tuꢀng mꢕi mꢍu mꢄc, mꢕi ñꢜy sꢉc hꢗp dꢍn... Ông ñã tꢂo ra mꢁt bưꢕc ngoꢚt

ñꢒnh cao trong văn hꢌc tuꢀng” [2, tr.26].

Nꢓu trong tuꢀng cꢆ, văn biꢊn ngꢍu chiꢓm vꢃ thꢓ chꢖ ñꢂo trong hꢜu hꢓt các kꢃch bꢈn

như Sơn Hꢏu, Tam nꢗ ñꢇ vương, Đào Phi Phꢋng, Võ Hùng Vương... thì ꢡ các tác phꢙm cꢖa

Đào Tꢗn, thơ chiꢓm vꢃ trí thưꢇng phong và có xu hưꢕng “thơ hóa” văn biꢊn ngꢍu. Chính vì

vꢘy, có nhꢅng ñoꢂn tuꢀng văn biꢊn ngꢍu, văn xuôi và thơ ñan xen, hòa quyꢏn lꢍn nhau

khiꢓn chúng ta không thꢋ phân ñꢃnh ñưꢇc chính xác tꢎng thꢋ loꢂi. Do ñó, kꢓt quꢈ thꢔng kê

thơ trong văn bꢈn tuꢀng cꢖa chúng tôi chꢒ mang tính chꢗt tương ñꢔi. Chúng tôi chꢒ thꢔng

kê nhꢅng câu thơ ñꢉng ñꢁc lꢘp và gꢣn vꢕi các ñiꢏu hát. Còn bꢁ phꢘn thơ ñan xen trong các

lꢛi hưꢛng, lꢛi kꢟ, lꢛi nói lꢔi chúng tôi coi như văn biꢊn ngꢍu có hơi hưꢕng thơ (thơ hóa

văn biꢊn).

Kꢓt quꢈ khꢈo sát thơ trong tuꢀng Đào Tꢗn:

60

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI

Sꢈ cꢅnh/

tình huꢈng xuꢇt hiꢉn thơ

Sꢈ lưꢊng thơ

(câu)

TT

Văn bꢅn tuꢆng

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Hoàng Phi Hꢆ quá Giꢕi Bài quan

Trꢜm Hương các

Hꢁ sinh ñàn

15

24

32

11

13

10

8

95

126

235

117

147

114

80

Diꢤn võ ñình

Khuê các anh hùng

Cꢆ thành

Tân Dã ñꢀn

Đào Phi Phꢑng

Sơn Hꢘu

5

34

5

22

2.2. Đꢋc ñiꢌm thơ tuꢆng cꢄa Đào Tꢇn

2.2.1. Thꢌ thơ

Thơ trong tuꢀng cꢖa Đào Tꢗn ñưꢇc viꢓt bꢝng cꢈ chꢅ Hán và chꢅ Nôm. Chꢅ Nôm

thưꢛng ñưꢇc dùng ñꢋ viꢓt các thꢋ thơ dân tꢁc như lꢑc bát, song thꢗt lꢑc bát, ñꢀng dao. Cá

biꢏt có mꢁt sꢔ ñoꢂn tuꢀng Đào Tꢗn sꢐ dꢑng chꢅ Nôm ñꢋ viꢓt thơ Đưꢛng luꢘt. Còn lꢂi ñꢂi

ña sꢔ thơ Đưꢛng luꢘt trong tuꢀng ñꢊu ñưꢇc viꢓt bꢝng chꢅ Hán. Đây cũng là ñiꢊu dꢤ hiꢋu

bꢡi vꢔn là mꢁt nhà nho truyꢊn thꢔng, mꢁt nhà thơ, nhà văn hóa Hán lꢠi lꢂc lꢂi sꢔng trong

môi trưꢛng chuꢁng nho, sùng cꢆ như thꢛi Tꢄ Đꢉc nên văn chương tuꢀng Đào Tꢗn vꢎa chꢃu

ꢈnh hưꢡng bꢡi mô hình sáng tác thơ ca cꢆ ñiꢋn vꢎa tiꢓp thu nhꢅng yꢓu tꢔ dân tꢁc và ý thꢉc

dân chꢖ ñꢋ tꢂo nên phong cách ngôn ngꢅ riêng cꢖa mình.

Nhìn tꢎ hình thꢉc thꢋ thơ, khꢈo sát 9 văn bꢈn tuꢀng tiêu biꢋu cꢖa Đào Tꢗn, chúng tôi

nhꢘn thꢗy thơ trong tuꢀng Đào Tꢗn xuꢗt hiꢏn hai nhóm thꢋ loꢂi: Thơ Trung Hoa và thơ dân

tꢁc. Đꢔi vꢕi thơ Trung Hoa, bao gꢀm thơ Đưꢛng luꢘt (Thꢗt ngôn, lꢑc ngôn, ngũ ngôn) và

thơ cꢆ phong, trong ñó chiꢓm phꢜn lꢕn là thơ thꢗt ngôn và cꢆ phong. Đꢔi vꢕi thơ dân tꢁc

bao gꢀm thꢋ thơ lꢑc bát, song thꢗt lꢑc bát và ñꢀng dao. Tuy nhiên sꢔ lưꢇng ñꢀng dao

không nhiꢊu (chꢒ có 20 câu ꢡ Khuê các anh hùng), nên chúng tôi ñưa chung vào nhóm thơ

song thꢗt lꢑc bát.

Thơ trong tuꢀng không xuꢗt hiꢏn ñꢁc lꢘp thành nhꢅng bài, nhꢅng ñoꢂn riêng biꢏt mà

nꢝm trong hꢁi thoꢂi (có thꢋ trong lꢛi ñꢔi thoꢂi hoꢚc ñꢁc thoꢂi) và xen kꢢ vꢕi văn vꢜn trong

nói lꢔi và văn xuôi trong lꢛi hưꢛng, lꢛi kꢟ. Sꢄ kꢓt hꢇp giꢅa các thꢋ thơ và văn xuôi, văn

biꢊn vꢊ bꢈn chꢗt là sꢄ phù hꢇp cꢖa các ñiꢏu nói vꢕi các ñiꢏu hát nhꢝm bꢁc lꢁ ñưꢇc “cái

thꢜn” cꢖa nhân vꢘt trong mꢠi cꢈnh huꢔng nhꢗt ñꢃnh.

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 11/2016

61

ꢥ bài viꢓt này, chúng tôi không có ñiꢊu kiꢏn ñi sâu vào phân tích ñꢚc ñiꢋm cꢖa tꢎng

thꢋ thơ trong tuꢀng Đào Tꢗn. Chúng tôi chꢒ khái quát nhꢅng ñꢚc ñiꢋm chung nhꢗt cꢖa bꢁ

phꢘn thơ Trung Hoa và thơ dân tꢁc nhꢝm chꢒ ra nhꢅng giá trꢃ nghꢏ thuꢘt ñꢁc ñáo cꢖa ngôn

ngꢅ văn bꢈn tuꢀng Đào Tꢗn. Dưꢕi ñây là thꢔng kê sꢔ lưꢇng thꢋ thơ trong 9 văn bꢈn tuꢀng

ñưꢇc khꢈo sát:

Đơn vꢙ tính: câu thơ

Thơ Trung Hoa

Đưꢎng luꢏt

Thơ dân tꢍc

TT

Văn bꢅn tuꢆng

Tꢐng sꢈ

Cꢐ

Lꢑc

STLB/

Thꢇt

ngôn

Lꢑc

ngôn

Ngũ

ngôn

phong

bát

Đꢆng dao

1

Hoàng Phi Hꢚ quá

Giꢈi Bài quan

95

38

2

37

18

2

3

4

5

6

7

8

9

Trꢌm Hương các

Hꢄ sinh ñàn

Diꢍn võ ñình

Khuê các anh hùng

Cꢚ thành

126

235

117

147

114

80

70

93

35

20

30

26

16

4

32

36

46

24

57

25

67

38

12

8

2

11

36

13

60

46

26

6

Tân Dã ñꢇn

12

4

Đào Phi Phꢋng

Sơn Hꢏu

34

22

10

8

Thꢁ nhꢂt, vꢃ thơ Trung Hoa. Có thꢋ thꢗy sꢄ “sùng bái” thơ Trung Hoa trong tuꢀng

cꢖa Đào Tꢗn khi thơ Trung Hoa luôn chiꢓm vꢃ trí áp ñꢈo vꢊ sꢔ lưꢇng cũng như vꢊ âm luꢘt,

thi tꢉ, bút pháp và phꢂm vi biꢋu ñꢂt: Hoàng Phi Hꢚ quá Giꢈi Bài quan (81%), Trꢌm

Hương các (80,9%), Hꢄ sinh ñàn (60,4%), Diꢍn võ ñình (69,2%)... Do tính cô ñꢌng hàm

xúc, âm luꢘt phong phú, bút pháp tinh tꢓ, thơ Trung Hoa có thꢋ phù hꢇp vꢕi nhiꢊu ñiꢏu hát

và biꢋu ñꢂt ñưꢇc nhiꢊu tâm trꢂng, trꢂng thái cꢈm xúc trong nhꢅng hoàn cꢈnh khác nhau.

Ngưꢛi anh hùng, nꢅ kiꢏt có thꢋ dùng thơ thꢗt ngôn ñꢋ hát lꢛi bꢂch bày tꢦ khí khái hoꢚc

kꢋ lꢂi nhꢅng chiꢓn công oanh liꢏt cꢖa mình hoꢚc các tiên ông hay thꢜn thánh hát ñiꢏu

xưꢕng ñꢋ bày tꢦ cꢈm tưꢡng trong lúc rꢈnh rang, nhàn hꢂ và chuꢙn bꢃ cꢉu nguy, trꢇ giúp

cho ai ñó. Trong Trꢌm Hương các, khi thꢗy triꢊu Ca bꢃ yêu khí xâm nhꢘp, trưꢕc khi lên

ñưꢛng ñꢓn triꢊu Ca trꢎ tà, ñꢂo tiên Vân Trung Tꢐ dùng thơ thꢗt ngôn ñꢋ xưꢕng:

62

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI

Tú lãnh xuân tình tꢐ sꢅc khai

Ngꢂc tiêu thanh lý hꢁc phi hꢇi

Hꢇng hà tꢊ vꢋ nhân tương bꢁn

Bꢁch hꢁc thương tùng nguyꢉt tꢕ lai

(Non thanh, xuân tꢂnh, ánh chiꢊu quang

Cánh hꢂc vꢊ trong tiꢓng sáo vang

Mù tía ráng hꢀng là bꢂn lão

Tùng xanh, ñá trꢣng, sáng vꢎng trăng)

Thơ Trung Hoa còn ñưꢇc dùng ñꢋ hát khách khi chén tꢂc chén thù, lúc thúc giꢑc ngꢄa

ra ñi hay ca khúc khꢈi hoàn. Cũng có thꢋ trong lúc tꢉc cꢈnh sinh tình mà nhân vꢘt hát nhꢁn

nhàng cho vui hay khi chìm ñꢣm trong tâm trꢂng buꢀn thương não nꢊ than thꢡ. Khi bꢃ Hꢀ

Ly ñoꢂt hꢀn, hꢀn Đát Kꢧ ñưꢇc Đꢃa Tꢂng ñón vꢊ ñꢋ ñꢉc Phꢘt siêu sinh tꢃnh ñꢁ. Trưꢕc khi

lên ñưꢛng siêu sinh, Đát Kꢧ vꢍn còn nꢚng lòng vꢕi trꢜn thꢓ, thương nhꢕ mꢨ cha, luyꢓn

vꢌng cꢔ hương. Đꢋ thꢋ hiꢏn tâm trꢂng “ngưꢛi ñi tâm ꢡ lꢂi”, Đào Tꢗn sꢐ dꢑng mꢁt ñoꢂn thơ

cꢆ phong vꢕi ñiꢏu khách hꢀn cùng giꢌng âu sꢜu não ruꢁt ñꢜy bi thương:

Hꢀn Đát Kꢧ: (Khách)

Phꢏt chi cꢆm vi... cꢑ phꢋc cù lao thâm luyꢐn niꢉm

Hương ñài nhꢒt vꢂng... tꢊ sanh ly biꢉt khꢚ tư ta

Trưꢀng ngưꢛng Phꢏt ân, xã thꢊ nhꢋc thân phi tích dã

Dꢋc thành chánh quꢆ, khưꢈc vong huyꢐt tánh thꢊ tâm hà

(Phꢘt dꢂy phꢈi tuân... dưꢩng dꢑc cù lao còn nꢚng nꢇ

Quê nhà ngoꢈnh lꢂi... tꢐ sinh ly biꢏt mꢖi lòng thương

Mãi nhꢕ ân Phꢘt... vꢉt bꢦ nhꢑc thân ñâu có tiꢓc

Muꢔn nên chánh quꢈ, nhưng còn huyꢓt tính dꢤ nào quên)

Đꢚc biꢏt, trong nhꢅng phân ñoꢂn cꢈm xúc cao trào khi hát ñiꢏu oán, thán, Đào Tꢗn

thưꢛng sꢐ dꢑng thơ thꢗt ngôn ñꢋ diꢤn tꢈ nhꢅng khúc ñiꢏu tâm hꢀn bꢂo liꢏt ꢗy. Trong Hꢄ

sinh ñàn, sau khi nhꢛ Tiꢓt An ñi báo tin cho Ngũ Hùng, Tꢜn Hán giꢈi cꢉu Tiꢓt Cương,

ñoán trưꢕc ñưꢇc kꢓt cꢑc cꢖa ngưꢛi chꢀng bꢁi bꢂc Tiꢓt Nghĩa, Tú Hà quyꢓt ñꢃnh treo cꢆ tꢄ

tꢐ cho trꢌn ñꢂo nghĩa vꢇ chꢀng, Đào Tꢗn thꢋ hiꢏn sꢄ ñau lòng thꢗt vꢌng vꢊ ngưꢛi chꢀng,

nꢠi sꢇ hãi khi ñꢉng trưꢕc ranh giꢕi sꢄ sꢔng và cái chꢓt bꢝng bꢔn câu thơ thꢗt ngôn cô ñꢌng

và súc tích:

Tú Hà: (Thán)

Hoàng Hꢁc lâu ñài vân tꢕ ám

Bích sa song ngoꢁi nguyꢉt vô y

Lꢁc hoa ñái ñꢙa vô nhân vꢒn

Hoàn nꢄi tha niên mꢄng lý quy

(Trưꢕc lꢜu Hoàng Hꢂc mây u ám

Ngoài bꢉc màn the nguyꢏt ꢖ ê

Hoa rꢑng xuꢔng rꢀi, ai kꢟ hꢦi

Mơ màng hoàng bꢁi ꢗy hꢀn vꢊ)

Có thꢋ thꢗy, vꢕi khꢈ năng diꢤn ý vô tꢘn và phù hꢇp vꢕi nhiꢊu ñiꢏu hát, thơ Trung Hoa

ñưꢇc sꢐ dꢑng phꢆ biꢓn trong các tuꢀng bꢈn cꢖa Đào Tꢗn. Tìm tiꢋu ñꢚc ñiꢋm thơ chꢅ Hán

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 11/2016

63

là chìa khóa giúp chúng ta giꢈi mã thꢓ giꢕi nꢁi tâm nhân vꢘt và nhꢅng giá trꢃ nꢁi dung tư

tưꢡng trong tuꢀng cꢖa ông.

Thꢁ hai, vꢃ thơ dân tꢄc. Mꢚc dù chiꢓm sꢔ lưꢇng ít hơn thơ Trung Hoa, nhưng thơ dân

tꢁc phân bꢔ ñꢊu trong suꢔt chiꢊu dài cꢖa tꢗt cꢈ các tác phꢙm. Thơ dân tꢁc hàm chꢉa trong

nó sꢄ mꢊm mꢂi, ñꢝm thꢣm, trꢌng nghĩa, trꢌng tình, phù hꢇp vꢕi tâm hꢀn ngưꢛi Viꢏt Nam.

Thơ dân tꢁc thưꢛng gꢣn vꢕi các ñiꢏu Nam, ñiꢏu Lý và xuꢗt hiꢏn trong bꢔi cꢈnh chia ly

hoꢚc tâm trꢂng trên ñưꢛng ñi. Tùy vào hoàn cꢈnh và tính cách cꢖa nhân vꢘt mà ñiꢏu Nam

ñưꢇc hát vꢕi nhꢅng sꢣc ñiꢏu khác nhau. Nꢓu là tâm trꢂng trên ñưꢛng ñi, nhân vꢘt hát giꢌng

nam xuân ít buꢀn và thi vꢃ; còn trong cơn ly biꢏt sꢜu tình, nhân vꢘt ca giꢌng nam ai ñꢜy

ñau khꢆ não nꢊ. Khi kꢟ ñi, ngưꢛi ꢡ không dꢉt, sꢜu héo gan ruꢁt mà phân ly thì nhân vꢘt hát

nam biꢏt, nam dꢉt... Đꢋ có thꢋ biꢋu hiꢏn nhꢅng trꢂng thái cꢈm xúc uyꢋn chuyꢋn và linh

hoꢂt như vꢘy, chꢒ có thꢋ sꢐ dꢑng nhꢅng câu thơ lꢑc bát giàu thanh ñiꢏu, nhꢂc ñiꢏu và giàu

cꢈm xúc cꢖa ngưꢛi Viꢏt. Trong Tân Dã ñꢇn, khi anh em Lưu – Quan – Trương tiꢤn Tꢎ

Thꢉ lên ñưꢛng hàng Tào cꢉu mꢨ, tâm trꢂng buꢀn cꢖa kꢟ ꢡ ngưꢛi ñi lòng không dꢉt ñưꢇc

Đào Tꢗn thꢋ hiꢏn tinh tꢓ qua hai câu lꢑc bát:

Ngꢏm ngùi kꢜ ꢘ ngưꢀi ñi

Tình ly tơ vưꢈng, chén ly lꢋy dꢌm

Trong Cꢚ thành, trên ñưꢛng vưꢇt quan ꢈi vꢊ Cꢆ thành hꢁi ngꢁ Trương Phi, trưꢕc mꢣt

và sau lưng ñꢊu là kꢟ thù, tâm trꢂng vꢎa mꢏt mꢦi, vꢎa mong ngóng thꢗp thꢦm cꢖa Quan

Vũ, Nhꢃ tꢙu, Tôn Kiꢊn ñưꢇc bꢁc lꢁ qua nhꢅng câu hát nam ñong ñꢜy cꢈm xúc:

Mꢙt mù ngút tꢝa sương che

Vó câu lꢌn nꢗa ñưꢀng xe ghꢏp ghꢓnh

Xót thân ñꢌy ñꢂa ñã ñành

Cꢆm thương vì nꢞi sꢔ tình chia phôi

Bao giꢀ tay bꢔ giꢓng trꢀi

Xua tan ngút bꢁc rꢁng ngꢀi thꢟc xanh...

Như vꢘy, có thꢋ thꢗy, Đào Tꢗn là mꢁt bꢘc thꢜy dùng thơ trong tuꢀng. Đꢔi vꢕi mꢠi

hoàn cꢈnh, mꢠi nhân vꢘt, Đào Tꢗn sꢐ dꢑng mꢁt thꢋ thơ khác nhau sao cho ñꢂt ñưꢇc hiꢏu

quꢈ thꢙm mꢪ tꢔt nhꢗt. Mꢠi câu, mꢠi tꢎ, mꢠi chꢅ ñꢊu ñưꢇc ông chꢌn lꢌc kꢪ lưꢩng và ñꢚt

ñúng vꢃ trí tꢂo nên mꢁt kꢓt cꢗu tuꢀng vꢅng chꢣc mà như có nhà nghiên cꢉu nhꢘn ñꢃnh

“không thꢋ thêm bꢕt bꢗt kì mꢁt chꢅ nào”. Vꢕi tài năng ngôn ngꢅ thiên bꢙm, Đào Tꢗn

ñã sáng tꢂo ra nhꢅng công trình nghꢏ thuꢘt ngôn tꢎ tuyꢏt mĩ, nhꢅng kiꢏt tác cꢖa nghꢏ

thuꢘt tuꢀng. Ông xꢉng ñáng vꢕi danh xưng Nguyꢤn Hiꢋn Dĩnh ca ngꢇi “trꢂng nguyên

văn tuꢀng”.

64

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI

2.2.2. Điꢌn cꢈ, thi liꢉu

Văn hꢌc trung ñꢂi thưꢛng dùng ñiꢋn cꢔ làm hình thꢉc ñꢋ biꢋu ñꢂt nꢁi dung mꢁt cách

cô ñꢌng và sâu sꢣc. Bàn vꢊ hiꢏn tưꢇng này, nhà nghiên cꢉu Dương Quꢈng Hàm nhꢘn xét:

“Các văn sĩ tàu và ta, khi viꢓt văn, thưꢛng mưꢇn mꢁt sꢄ tích xưa hoꢚc mꢁt câu thơ, câu văn

cꢆ ñꢋ diꢤn ý cꢖa mình nhưng không kꢋ rõ viꢏc ꢗy hoꢚc dꢍn cꢈ nguyên văn, mà chꢒ dùng

mꢁt vài chꢅ ñꢋ ám chꢒ ñꢓn viꢏc ꢗy hoꢚc câu văn ꢗy. Cách làm văn ꢗy có thꢋ gꢌi chung là

ñiꢋn cꢔ” [4, tr.183]. Ông ñꢀng thꢛi chꢒ ra mꢁt cách cꢑ thꢋ hai dꢂng thꢉc cꢖa lꢔi sáng tác

này. Đó là “dùng ñiꢋn” (dꢑng ñiꢋn) và “lꢗy chꢅ” (tꢜm chương trích cú). “Dùng ñiꢋn” chꢒ

viꢏc dꢍn lꢂi chuyꢏn cũ, tích xưa “khiꢓn ngưꢛi ñꢌc sách phꢈi nhꢕ ñꢓn viꢏc ꢗy, tích ꢗy mꢕi

hiꢋu ꢗy cái ý nghĩa và lý thú cꢖa câu văn” [4, tr.183]. “Lꢗy chꢅ” là cách “mưꢇn mꢁt vài

chꢅ trong câu văn, câu thơ cꢆ ñꢋ ñꢚt vào câu văn cꢖa mình khiꢓn ngưꢛi ñꢌc phꢈi nhꢕ ñꢓn

câu văn, câu thơ kia mꢕi hiꢋu ñưꢇc cái ý mình muꢔn nói” [4, tr.183]. Nhà nghiên cꢉu

Nguyꢤn Ngꢌc San nói mꢁt cách khái quát hơn “Điꢋn cꢔ là viꢓt gꢌn chuyꢏn cũ ngưꢛi xưa

thành ñôi ba chꢅ ñꢋ ñưa vào văn chương, làm câu văn hàm sꢉc, ngꢣn gꢌn, lꢛi ít, ý nhiꢊu.

Nguꢀn khai thác ñiꢋn cꢔ chꢖ yꢓu là các “sꢄ tích thꢛi Xuân Thu – Chiꢓn Quꢔc ñưꢇc ghi

chép trong các trưꢕc tác Tiên Tꢜn và văn thơ Đưꢛng, Tꢔng, ngoài ra còn có thꢋ kꢋ ñꢓn

kinh sꢐ hay thư tꢃch nꢆi tiꢓng các ñꢛi khác [5, tr.3].

Viꢏc “dꢑng ñiꢋn”, “lꢗy chꢅ” tꢂo tính cô ñꢌng, hàm súc (lꢛi ít, ý nhiꢊu) khiꢓn cho câu

văn, câu thơ “ñꢘm ñà lý thú” bꢡi trưꢛng liên tưꢡng và ý nghĩa biꢋu trưng mà tích cũ, truyꢏn

xưa gꢇi ra. Trong văn bꢈn tuꢀng cꢖa Đào Tꢗn, ñꢚc ñiꢋm sáng tác này thꢋ hiꢏn qua tꢜn sꢔ

xuꢗt hiꢏn, nguꢀn gꢔc cꢖa ñiꢋn cꢔ và nꢁi dung ý nghĩa, phương thꢉc sꢐ dꢑng ñiꢋn cꢔ cꢖa

tác giꢈ.

Trong các văn bꢈn tuꢀng cꢖa Đào Tꢗn, ñiꢋn cꢔ xuꢗt hiꢏn mꢁt cách dày ñꢚc và có tꢜn

sꢔ lꢚp lꢂi cao. Đꢚc biꢏt là các ñiꢋn vꢊ Nho giáo như tam cương, ngũ thưꢀng, ñꢁo quân

thꢌn, niꢓm tôi chúa, tình phꢋ tꢊ, nghĩa phu thê, Thành Thang, Nghiêu Thuꢒn... ñưꢇc nhꢣc

ñꢓn 20 lꢜn (Hoàng Phi Hꢚ quá Giꢈi Bài quan), 17 lꢜn (Trꢌm Hương các), 12 lꢜn (Tân Dã

ñꢇn)... Có thꢋ thꢗy, vꢗn ñꢊ quꢔc gia, dân tꢁc và ý thꢉc trách nhiꢏm cꢖa mꢠi con ngưꢛi

trưꢕc vꢘn mꢏnh ñꢗt nưꢕc vꢍn là nꢠi trăn trꢡ lꢕn trong các tác phꢙm cꢖa Đào Tꢗn. Qua mꢠi

văn bꢈn tuꢀng, ông kín ñáo thꢋ hiꢏn lòng yêu nưꢕc, thương dân và ý chí ñꢗu tranh phꢈn

kháng theo cách riêng cꢖa mình.

Các ñiꢋn cꢔ ñưꢇc Đào Tꢗn sꢐ dꢑng có nguꢀn gꢔc phong phú tꢎ các chuyꢏn cũ, tích

xưa vꢕi xuꢗt xꢉ ña dꢂng như chuyꢏn thꢄc, chuyꢏn chép trong sꢐ sách, chuyꢏn hoang

ñưꢛng kì lꢂ chép trong các truyꢏn cꢆ tích, thꢜn tiên, truyꢊn thuyꢓt. Đó là nhꢅng khái niꢏm,

thuꢘt ngꢅ, tꢎ ngꢅ hay nhân vꢘt, câu chuyꢏn gꢣn vꢕi cꢈ ba hꢌc thuyꢓt Nho, Phꢘt, Đꢂo;

nhꢅng câu thơ hay, lꢛi nói ñꢨp cꢖa cꢆ nhân. Trong sꢔ này thì chiꢓm ña sꢔ là nhꢅng ñiꢋn cꢔ

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 11/2016

65

xuꢗt xꢉ tꢎ sách sꢐ, truyꢏn kinh ñiꢋn cꢖa Nho giáo như: Kinh Thi, Kinh Lꢍ, Kinh Dꢙch,

Trung Dung, Hꢏu Hán thư, Lã thꢙ xuân thu, Tꢆ truyꢉn, sách Tôn Tꢊ, Mꢁnh Tꢊ... các trưꢕc

tác văn chương thơ phú nꢆi tiꢓng cꢖa Trung Hoa như Sꢘ Tꢖ, Ly tao, thơ Đào Tiꢓn, Thôi

Hiꢉu, Lý Bꢁch, Đꢞ Phꢃ, Vương Xương Linh... Đây cũng là xu hưꢕng chung cꢖa thơ ca

trung ñꢂi và ñꢚc biꢏt là phù hꢇp vꢕi xu hưꢕng sùng Nho cꢖa triꢊu ñꢂi Tꢄ Đꢉc bꢡi ñiꢋn cꢔ,

thi liꢏu trong các trưꢕc tác này có mꢔi liên hꢏ vꢕi tư tưꢡng ñꢂo ñꢉc Nho gia.

Mꢁt ñiꢋn cꢔ luôn bao hàm trong nó hai cꢗp ñꢁ nꢁi dung ý nghĩa. Mꢁt là tính lꢃch sꢐ cꢑ

thꢋ, nghĩa là nhꢅng con ngưꢛi, câu chuyꢏn có thꢘt tꢎng tꢀn tꢂi trong mꢁt không gian, thꢛi

gian nhꢗt ñꢃnh. Đó là cꢜu nꢔi giꢅa hiꢏn tꢂi và quá khꢉ, ñem ñꢓn sꢄ tin cꢘy cho nꢁi dung

ñưꢇc ñꢊ cꢘp ñꢓn. Tuy nhiên, nhꢅng câu chuyꢏn này chꢒ thꢄc sꢄ ñưꢇc gꢌi là các ñiꢋn cꢔ

theo ñúng nghĩa hoàn chꢒnh khi nó ñưꢇc cꢗp cho mꢁt ý nghĩa mang tính biꢋu tưꢇng, tꢎ ñó

mà “chuyꢋn tꢈi ñưꢇc mꢁt nꢁi dung lꢕn hơn nhiꢊu so vꢕi sꢉc hàm chꢉa cꢖa bꢈn thân tꢎ

ngꢅ” [5, tr.5].

Chꢃu ꢈnh hưꢡng sâu sꢣc cꢖa ý thꢉc hꢏ Nho giáo, sꢄ xuꢗt hiꢏn cꢖa hꢏ thꢔng ñiꢋn cꢔ

trong văn bꢈn tuꢀng Đào Tꢗn trưꢕc hꢓt gꢣn vꢕi các khái niꢏm, chuꢙn mꢄc ñꢂo ñꢉc và sách

vꢡ Nho giáo. Dꢄa vào kꢓt quꢈ khꢈo sát các văn bꢈn tuꢀng cꢖa Đào Tꢗn, chúng tôi tꢂm gꢌi

nhóm ñiꢋn cꢔ này là nhóm ñiꢋn cꢔ vꢊ tư liꢏu Nho giáo và phân chúng thành ba tiꢋu loꢂi:

Danh nhân lꢃch sꢐ, câu trích trong sách vꢡ Nho gia, thuꢘt ngꢅ Nho giáo.

Có thꢋ thꢗy, nhóm ñiꢋn cꢔ tư liꢏu Nho giáo ñưꢇc lꢚp lꢂi mꢁt cách ñꢜy linh hoꢂt ꢡ lꢛi

nói cꢖa các nhân vꢘt khác nhau, trên nhꢅng bình diꢏn tiꢓp cꢘn khác nhau và trong nhꢅng

tác phꢙm khác nhau. Phương thꢉc sꢐ dꢑng ñiꢋn cꢔ phꢆ biꢓn ñưꢇc Đào Tꢗn sꢐ dꢑng là dꢍn

chꢅ, dꢍn chuyꢏn ñꢋ suy ra ý nghĩa khái quát và ý nghĩa biꢋu tưꢇng. Ý nghĩa ñưꢇc tꢂo ra

này có khi tương ñꢀng, có khi ñưꢇc mꢡ rꢁng, bꢆ sung, thꢘm chí nhiꢊu khi còn nhꢝm ñꢋ tꢂo

mꢁt ñꢔi sánh mang tính chꢗt ñꢔi lꢘp ñꢋ diꢤn tꢈ sꢄ ñꢆ vꢩ, biꢓn chuyꢋn cꢖa thꢛi ñꢂi hay

nhꢅng hoàn cꢈnh khó khăn bꢓ tꢣc trong tương quan vꢕi sꢄ thꢗt vꢌng, bꢗt lꢄc cꢖa con

ngưꢛi. Sau nhꢅng ngày dài trꢔn chꢂy, ñưꢇc sꢄ giúp ñꢩ cꢖa Lan Anh, Tiꢓt Cương tꢂm thꢛi

thoát khꢦi tay Võ Tam Tư, trên ñưꢛng vꢊ sơn trꢂi, chàng ñau xót thay cho vꢇ bꢑng mang

dꢂ chꢐa mà phꢈi bươn trꢈi, lưu lꢂc vì chꢀng:

Cơn gió thét lá cây rꢀi rꢁc

Cꢋm mây giăng khe suꢑt mꢙt mù

Ngꢕa Tái ông may rꢃi luꢑng mơ hꢇ

Xe Nguyꢍn Tꢙch lꢛ làng thêm bꢑi rꢑi

Mưꢇn truyꢏn Tái ông thꢗt mã trong sách Hoài Nam tꢐ và nhân vꢘt Nguyꢤn Tꢃch (mꢁt

trong bꢈy ngưꢛi hiꢊn ꢡ rꢎng trúc ñꢛi Tꢗn, có tài, nghiꢏn rưꢇu, tính tình phóng khoáng,

thưꢛng dùng xe du ngoꢂn suꢔt ngày không nhꢕ vꢊ nhà), Đào Tꢗn muꢔn khꢣc hꢌa tâm trꢂng

66

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI

hoang mang, lo lꢣng và chán chưꢛng cꢖa Tiꢓt Cương không biꢓt cꢈnh chꢂy giꢚc này sꢢ

may rꢖi ra sao. Đꢀng thꢛi tác giꢈ ngꢜm thꢋ hiꢏn sꢄ phꢍn uꢗt, bꢗt lꢄc cꢖa con ngưꢛi khí

khái mà bꢗt lꢄc bꢓ tꢣc trưꢕc thꢛi cuꢁc, bꢃ tꢂo hóa xoay vꢜn, không ñưꢇc làm chꢖ sꢔ mꢏnh

cꢖa mình.

Đào Tꢗn sꢐ dꢑng ña dꢂng các loꢂi ñiꢋn cꢔ mang nhiꢊu ý nghĩa khác nhau, tꢎ các danh

nhân trong lꢃch sꢐ, ñꢓn các câu trích kinh ñiꢋn trong sách vꢡ Nho giáo ñꢋ nói vꢊ ñꢂo ñꢉc

cꢖa ngưꢛi quân tꢐ, các ñiꢋn cꢔ chꢒ thiên nhiên ñã trꢡ thành thi liꢏu quen thuꢁc cꢖa ñưꢛng

thi như cánh hꢇng hꢄc, cô nhꢁn, cô hꢇng, dꢒu thꢝ, ñưꢀng dê, trăng tàn, nguyꢉt lꢠn, quan

san, thu phong... ñꢓn nhꢅng ñiꢋn cꢔ chꢒ vꢟ ñꢨp ngưꢛi phꢑ nꢅ: trꢌm ngư lꢁc nhꢁn, bꢐ nguyꢉt

tu hoa, ngꢂc diꢉn hꢇng trang, mày hoa nꢄn liꢍu, khuynh quꢑc khuynh thành, má hꢇng,

thuyꢓn quyên... Đꢚc biꢏt, Đào Tꢗn sꢐ dꢑng nhiꢊu ñiꢋn cꢔ chꢒ sꢄ cô ñꢁc, tha hương và chia

ly xa cách cꢖa con ngưꢛi như mꢁt nꢠi ám ꢈnh dꢝng dꢚc không nguôi: góc hꢆi sơn nhai,

nam Hꢇ bꢅc Viꢉt, thiên cao ñꢙa hꢏu, tang thương biꢐn dꢙch, thꢀi cuꢄc chuyꢎn di, bưꢈc khuê ly,

cao phi viꢍn tꢡu, hiꢉp phꢑ hoàn châu, chinh bào, dương liꢍu, sông Sꢘ non Ngô, song tinh...

Có thꢋ nói, ñiꢋn cꢔ ñã trꢡ thành máu thꢃt, thành mꢁt bꢁ phꢘn ñꢚc trưng mang lꢂi vꢟ ñꢨp

cho văn chương tuꢀng Đào Tꢗn. Nhꢘn ñꢃnh ñiꢊu này, GS Hꢀ Sĩ Vꢃnh viꢓt “trong văn tuꢀng

Đào Tꢗn, ngưꢛi ñꢌc bꢣt gꢚp nhꢅng biꢋu tưꢇng ưꢕc lꢏ phꢈn ánh triꢓt lí Thiên – Đꢃa – Nhân

cꢖa phương Đông ñꢋ nói lên tâm trꢂng hoài vꢌng, ñꢂo ñꢉc cꢖa nhân vꢘt trꢅ tình. Nhꢅng

mô típ lá tùng, xương mai tưꢇng trưng cho lòng trung nghĩa, bꢑi vàng, nꢣng ñꢦ, nhꢂn

chiꢊu, mây thưa nói lên niꢊm cô lꢟ cꢖa nhꢅng hiꢏp khách, hꢀn bưꢕm, cánh hꢀng là nhꢅng

giꢗc mơ ñꢨp, thân bꢀ, phꢘn hꢀng nhan là nhꢅng sꢔ phꢘn ñã ñưꢇc ñꢃnh vꢃ... Tꢗt cꢈ ñꢊu bꢣt

nguꢀn tꢎ dáng dꢗp thiên nhiên, ñꢗt nưꢕc, con ngưꢛi Viꢏt Nam thꢛi cꢘn ñꢂi [2, tr.138]. Nhꢛ

có ñiꢋn cꢔ, văn bꢈn tuꢀng Đào Tꢗn chꢉa ñꢄng nhꢅng không gian liên văn hóa, nhꢅng mꢍu

thꢉc văn hóa, hꢝng sꢔ văn hóa và chiꢊu sâu văn hóa cꢖa cꢈ mꢁt “thꢓ giꢕi phương Đông

huyꢊn bí”.

Khi nói vꢊ ñiꢋn cꢔ, thi liꢏu, sꢢ thꢘt thiꢓu sót nꢓu không nói ñꢓn khꢈ năng “mưꢇn thơ”

tài tình cꢖa Đào Tꢗn. Vꢕi vꢔn am hiꢋu sâu sꢣc vꢊ thơ Đưꢛng cùng vꢔn kiꢓn thꢉc Hán hꢌc

uyên bác, Đào Tꢗn ñã kꢓt hꢇp các ý “thơ mưꢇn” mꢁt cách hꢓt sꢉc nhuꢜn nhuyꢤn và tinh tꢓ.

Mꢠi câu thơ ꢡ mꢁt bài thơ, nhưng dưꢕi “bàn tay phù phép” cꢖa Đào Tꢗn, khi ñưꢇc sꢣp xꢓp

ñꢉng cꢂnh nhau, chúng vꢍn trꢡ thành mꢁt chꢒnh thꢋ không thꢋ tách rꢛi. Hãy cùng phân tích

ñiꢏu tán cꢖa Tú Hà khi nhꢘn ra bꢈn chꢗt bꢗt nhân bꢗt nghĩa cꢖa chꢀng mình:

Tú Hà: (Tán)

Tâm sꢕ này khó hꢝi trꢀi xanh⁽¹⁾

Hà! Trì trì bꢁch nhꢏt vãng⁽²⁾

Níu níu bi phong sanh⁽³⁾

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 11/2016

67

Thương hꢅi cho tôi!

Phu tꢐ khinh bꢁc nhi⁽⁴⁾, tꢁi thꢐ bꢒt xꢟng ý⁽⁵⁾

Vꢆy chꢇ chꢈ tôi ñi mô ñây? Thôi...

Giang sơn diêu lꢁc xꢟ⁽⁶⁾, tꢊ biꢉt dĩ thôn thanh⁽⁷⁾hà!

Mꢁt ñoꢂn hát tán cꢖa Tú Hà chꢒ gꢀm 5 câu thơ nhưng ñưꢇc mưꢇn ý tꢎ 7 câu thơ thuꢁc

7 bài thơ khác nhau trong thơ Đưꢛng. Câu sꢔ (1) mưꢇn ý thơ tꢎ bài phú Thiên vꢒn cꢖa

Khuꢗt Nguyên. Câu sꢔ (2) mưꢇn tꢎ câu “trì trì bꢁch nhꢏt vãn” trong bài Cꢆm ngꢄ cꢖa Trꢜn

Tꢐ Ngang. Câu sꢔ (3) lꢗy chꢅ tꢎ câu “Níu níu hꢓ thu phong” trong bài Tương phu nhân cꢖa

Khuꢗt Nguyên. Câu sꢔ (4) mưꢇn tꢉ thơ trong bài Giai nhân cꢖa Đꢠ Phꢖ. Câu sꢔ (5) là mꢁt

câu thơ cꢖa Lý Bꢂch. Câu sꢔ (6) là lꢛi thơ cꢖa Lưu Trưꢛng Khanh “Tꢙch mꢙch giang sơn

diêu lꢁc xꢟ/ Lân quân hà sꢕ ñáo thiên nhai”. Câu sꢔ (7) mưꢇn tꢎ hai câu thơ trong bài

Mꢄng Lý Bꢁch cꢖa Đꢠ Phꢖ: “Tꢊ biꢉt dĩ thôn thanh, sinh biꢉt trưꢀng trꢅc trꢅc”. Tꢜng tꢜng

lꢕp lꢕp ý nghĩa ñưꢇc chꢉa ñꢄng trong lꢕp vꢦ bꢌc ngôn tꢎ khiꢓn mꢠi câu tuꢀng cꢖa Đào

Tꢗn ñꢊu hàm chꢉa nhꢅng triꢓt lý nhân sinh sâu sꢣc. Chính ñiꢊu ñó tꢂo nên ñꢚc trưng riêng

biꢏt cho văn chương tuꢀng Đào Tꢗn mà không ai có thꢋ bꢣt chưꢕc ñưꢇc. “Cái lꢕn cꢖa Đào

Tꢗn” cũng mꢁt phꢜn ꢡ “chiꢊu sâu” trong cꢗu trúc ngôn ngꢅ tuꢀng mà viꢏc tìm hiꢊu ñiꢋn cꢔ

là mꢁt trong nhꢅng chìa khóa ñꢋ giꢈi mã nhꢅng biꢋu tưꢇng văn hóa ñó.

3. KꢒT LUꢓN

Như vꢘy, có thꢋ nói thơ là bꢁ phꢘn tiêu biꢋu nhꢗt trong văn chương tuꢀng Đào Tꢗn.

Vꢕi viꢏc sꢐ dꢑng nhuꢜn nhuyꢤn, linh hoꢂt các thꢋ thơ Trung Hoa và thơ dân tꢁc; khꢈ năng

vꢘn dꢑng tinh tꢓ ñiꢋn cꢔ, thi liꢏu, Đào Tꢗn ñã tꢂo nên cꢈ mꢁt thꢓ giꢕi thi ca trong kꢃch bꢈn

tuꢀng. Trong thꢓ giꢕi ꢗy, mꢌi cung bꢘc cꢈm xúc cꢖa con ngưꢛi ñꢊu ñưꢇc thꢋ hiꢏn mꢁt cách

chân thꢄc và sâu sꢣc. Chính “chꢗt thơ” ñã làm nên mꢁt phong cách tuꢀng Đào Tꢗn vꢎa

hiꢏn thꢄc vꢎa trꢅ tình và ñưa các vꢡ tuꢀng cꢖa ông trꢡ thành “quꢔc bꢈo” cꢖa nghꢏ thuꢘt

dân tꢁc.

TÀI LIꢔU THAM KHꢕO

1. Mꢃch Quang (1963), “Bàn vꢊ mꢁt vài ñꢚc ñiꢋm cꢖa văn hꢌc tuꢀng”, Văn hꢂc, (6), tr. 51ꢫ63.

2.

Hoàng Chương (Chꢖ biên, 2008), Đào Tꢒn – trăm năm nhìn lꢁi, Nxb Hꢁi Nhà văn, Hà Nꢁi.

3. Hoàng Châu Ký (1978), Tuꢇng cꢚ (tꢏp 1), Nxb Văn hóa, Hà Nꢁi

4. Dương Quꢈng Hàm (1941), Viꢉt Nam văn hꢂc sꢊ yꢐu, Nxb Đông Pháp, Hà Nꢁi. (Tái bꢈn năm

1968, Trung tâm hꢌc liꢏu – Bꢁ Giáo dꢑc, Hà Nꢁi)

Nguyꢤn Ngꢌc San (Chꢖ biên, 1998), Tꢖ ñiꢎn ñiꢎn cꢑ văn hꢂc trong nhà trưꢀng, Nxb Giáo

dꢑc, Hà Nꢁi.

5.

68

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI

POETRY IN CLASSICAL DRAMA’S SCRIPTS OF DAO TAN

Abstract: Poetry plays an important role in the literary of classical drama’s script

(Tuong). With the use of clever, flexible Chinese poetry and folk poetry; subtle use the

historical references, poetical material, Dao Tan has created a poetic world of Tuong. In

that world, all the emotions of man are shown truthfully and profoundly. In fact, "the

poetic" made Dao Tan’s Tuong into realistic and lyrical style, and put his plays to

become "national treasure".

Keywords: poetry, scripts, Dao Tan’s classical drama.