Tập huấn kiểm soát cảm xúc giận dữ từ liệu pháp nhận thức hành vi
TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 06 - 2017
ISSN 2354-1482
TẬP HUẤN KIỂM SOÁT CẢM XÚC GIẬN DỮ
TỪ LIỆU PHÁP NHẬN THỨC HÀNH VI
Hồ Hoàng Yến1
TÓM TẮT
Trong cuộc sống, chúng ta thường phải đưa ra nhiều quyết định. Các quyết định
đó có thể làm thay đổi cuộc sống của chúng ta. Tuy nhiên có nhiều quyết định được
đưa ra dựa trên cảm xúc vui, buồn, giận... Liệu pháp nhận thức hành vi là một trong
những liệu pháp trị liệu tâm lý giúp bệnh nhân hiểu rõ sự ảnh hưởng của suy nghĩ và
cảm xúc tác động đến hành vi. Liệu pháp nhận thức hành vi thường được sử dụng để
điều trị các rối loạn liên quan đến sợ hãi, nghiện, trầm cảm và lo âu, giận dữ. Thông
qua liệu pháp nhận thức hành vi, chúng tôi xây dựng các biện pháp nâng cao khả
năng kiểm soát cảm xúc giận dữ.
Từ khóa: Liệu pháp nhận thức hành vi, kiểm soát cảm xúc, trầm cảm, lo âu,
giận dữ
loạn ăn uống, tự làm đau bản thân,
1. Đặt vấn đề
huyết áp bị đẩy lên quá cao… và những
Cảm xúc đóng vai trò quan trọng
mối quan hệ cá nhân. Nếu cảm xúc này
trong đời sống tinh thần và tác động
kéo dài có thể dẫn tới trạng thái bệnh lý
mạnh mẽ đến hiệu quả công việc, học
tâm lý và cần phải trị liệu [1].
tập, khả năng sáng tạo của con người.
Trong bài viết này, chúng tôi giới
Khi cảm xúc xuất hiện, những hành vi,
thiệu liệu pháp nhận thức của Aaron
thái độ phát sinh ngay tức thì. Cảm xúc
Beck và liệu pháp xúc cảm hợp lý của
giận dữ là một phần tất yếu trong cuộc
Albert Ellis. Trên cơ sở các liệu pháp
sống của con người. Đó là phản ứng tự
đó xây dựng các biện pháp kiểm soát
nhiên khi con người bị tấn công, xúc
cảm xúc giận dữ nhằm cung cấp tài liệu
phạm, lừa dối, thất bại hay khi bị gò ép.
cho các buổi giáo dục học viên kỹ năng
Biểu lộ sự tức giận giúp con người giải
kiểm soát cảm xúc. Việc ứng dụng các
phóng năng lượng và sự căng thẳng,
liệu pháp trên đã khơi dậy tính tích cực
nhưng rất khó làm điều đó một cách dễ
chủ động, không hề áp đặt suy nghĩ mà
chịu hay mang tính xây dựng. Dễ thấy
chỉ sử dụng câu hỏi, mô hình, kỹ thuật
là đôi khi chúng ta lại “nóng giận mất
để làm rõ nhận thức, suy nghĩ của cá
khôn” dẫn đến đánh mất bản thân, có
nhân với mục đích làm thay đổi các
thể làm tổn hại đến đời sống tâm lý -
nhận thức, thay đổi cảm xúc và hành vi
sinh lý như: trầm cảm hoặc lo âu,
của người đó theo chiều hướng tích cực.
nghiện rượu hoặc chất kích thích, rối
1Trường Đại học Đồng Nai
Email: [email protected]
125
TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 06 - 2017
ISSN 2354-1482
2. Nội dung
+ Thử thách với những suy nghĩ tự
động tiêu cực bằng câu hỏi: “Cái gì sẽ
xảy ra nếu…” Những câu hỏi đặt ra liên
tục theo kiểu kỹ thuật này nhằm mục
đích giúp thân chủ thổi phồng sự việc
theo chiều hướng bi kịch hóa.
Nội dung các liệu pháp nhận thức
của Aaron Beck và liệu pháp xúc cảm
hợp lý của Albert Ellis.
* Liệu pháp nhận thức (Aaron Beck)
- Mục tiêu: giúp phục hồi/ tái cấu
trúc những suy nghĩ thích hợp. Những
người bị rối nhiễu cảm xúc thường tồn
tại những kiểu mẫu suy nghĩ nào đó.
+ Chọn lựa suy nghĩ cường điệu hóa
(deliberate exaggeration). Cường điệu
hóa giúp thân chủ thiết lập một dòng cơ
bản cho những gì thật sự xảy đến theo
đúng tình huống. Nhà trị liệu sẽ đẩy nỗi
sợ ra xa một cách hợp lý để thân chủ có
thể nhìn thấy những sai lầm ngay từ thời
điểm bắt đầu.
- Kỹ thuật:
+ Đối thoại kiểu Socratic (Socratic
dialogue). Kiểu đối thoại này là hình
thức đặt câu hỏi giúp bổ sung tính
khách quan cho thân chủ.
+ Giao quyền lại (reattribution).
Đây là những kỹ thuật được nhà trị liệu
sử dụng nhằm giúp thân chủ làm hiện ra
các giản đồ và hồ sơ ý thức và để thân
chủ có sự lựa chọn tốt hơn những suy
nghĩ và cảm xúc tác động đến cuộc
sống của anh ta [2].
+ Nhận diện những suy nghĩ tự
động (identifying automatic thoughts).
+ Nhà trị liệu sẽ đều đặn cho bài tập
về nhà giữa các phiên trị liệu. Các bài
tập này bao gồm làm việc với các tài
liệu đã mang ra thảo luận trong phiên trị
liệu vừa qua.
* Liệu pháp xúc cảm hợp lý
(Albert Ellis)
+ Học viên lập thang đo: nhà trị
liệu sẽ yêu cầu thân chủ chỉ ra con số cụ
thể trên thang đo từ 1 - 10 về niềm tin
và cảm xúc của họ. Ví dụ như: Bạn giận
dữ ở mức độ nào? Bạn giận dữ về điều
gì? Điều đó tồi tệ ở mức nào? Điều gì
làm bạn giận dữ hơn? Việc thực hành
xếp thang đo thứ bậc sẽ giúp thân chủ
nhìn thấy có hai sắc thái đậm nét khác
nhau về những gì đã trải nghiệm. Kỹ
thuật này giúp trung hòa việc suy nghĩ
phân đôi.
- Mục tiêu:
+ Giúp thân chủ nhận ra việc tồn tại
các niềm tin không hợp lý và làm rõ
cách thức mà các niềm tin này đang
hoạt động. Ellis muốn thân chủ kiểm
tra lại xem có đúng đó là những gì
chúng ta thực sự muốn làm, hay chúng
ta chấp nhận lời khuyên hoặc lời đề
nghị của ai khác.
+ Kiểm tra lại các xúc cảm do niềm
tin vào những suy nghĩ vô lý gây ra.
126
TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 06 - 2017
ISSN 2354-1482
+ Thay đổi những niềm tin vô lý
thông qua REBT (Rational Emotive
Behaviour Therapy).
nhận được hậu quả từ sự giới hạn đó.
Nghĩa là chúng ta hoàn toàn không thể
tránh hay lường trước được các tình
huống xảy ra với chúng ta, quan trọng
là chính niềm tin không hợp lý về
những gì xảy ra gây nên cảm xúc chưa
được tích cực. Vì vậy C trong mô hình
trên nghĩa là hậu quả cảm xúc, là kết
quả từ niềm tin của chúng ta về những
gì nên xảy ra. Do vậy Ellis khẳng định
rằng muốn hình thành nhân cách cân
bằng cần chú ý tác động để thay đổi
niềm tin không hợp lý [2].
+ Giúp thân chủ cảm thấy thoải mái
hơn trong cuộc sống, có thể cho phép
người khác được là chính mình, trở nên
vị tha với người khác, làm giảm nhẹ tổn
thương gánh nặng cảm xúc mà chúng ta
có khi nằm trong sự tương tác xã hội.
- Các kỹ thuật của REBT
Kỹ thuật của REBT có thể chia
thành ba giai đoạn lớn như sau:
Sau đây là các biện pháp nâng cao
khả năng kiểm soát cảm xúc giận dữ
được xây dựng dựa trên liệu pháp nhận
thức của Aaron Beck và liệu pháp xúc
cảm hợp lý của Albert Ellis, ứng dụng
trong các buổi giáo dục kỹ năng này:
+ Nhận diện các niềm tin không
hợp lý.
+ Tranh luận niềm tin không hợp lý.
+ Tranh luận hành vi.
- Ngoài ra, Ellis sử dụng thuyết
ABC gồm ba yếu tố sau:
- Mở đầu buổi giáo dục kỹ năng
kiềm chế cảm xúc giận dữ, giúp học
viên có những hiểu biết về cảm xúc
giận dữ:
+ A: sự kiện kích hoạt (activating
events).
+ B: niềm tin “suy nghĩ tự động” và
sự diễn giải về A (sự kiện kích hoạt).
Giận dữ là gì?
+ C: hậu quả cảm xúc: nghĩa là
cảm xúc nào đó, hành vi nào đó của cá
nhân phản ứng trả lời các điều kiện
đang đe dọa.
Biểu hiện của cảm xúc giận dữ.
Hậu quả của việc không kiểm
soát cảm xúc giận dữ.
- Hướng dẫn học viên tường trình
khi xảy ra cảm xúc giận dữ.
ABC
Với mô hình ABC, chúng ta thấy
nếu B bị giới hạn thì rõ ràng chúng ta sẽ
Bảng 1: Tường trình sự trải nghiệm về cảm xúc giận dữ
Thời gian Tình huống Suy nghĩ Xúc cảm Biểu hiện về
mặt thể lý
Hành vi
127
TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 06 - 2017
ISSN 2354-1482
- Xóa bỏ, hoặc làm giảm cảm xúc
nghĩ tiêu cực.
giận dữ bằng cách loại bỏ những suy
Bảng 2: Thay đổi những suy nghĩ tự động tiêu cực
Suy nghĩ tự động
Không hợp lý
Câu trả lời hợp lý
Viết ra những suy nghĩ tự Nhận diện những suy Chẻ nhỏ những suy
động của bản thân khi giận nghĩ không hợp lý.
dữ và tự cho điểm mà mình
nghĩ theo hướng hợp lý
và cho điểm niềm tin
cho mỗi suy nghĩ.
tin vào mỗi suy nghĩ đó.
Cách thức để loại bỏ những suy
+ Cái gì là bằng chứng ủng hộ và
nghĩ tự động tiêu cực
chống lại suy nghĩ này?
- Đối thoại để bổ sung tính khách quan.
+ Đây có phải là dạng suy nghĩ tiêu
cực khác của bạn không?
- Với những suy nghĩ tự động tiêu
cực, đặt câu hỏi: “Cái gì sẽ xảy ra nếu…”
để thân chủ có thể nhìn thấy những sai
lầm ngay từ thời điểm bắt đầu để có sự
lựa chọn những suy nghĩ tích cực.
+ Bạn có thể phát triển các suy nghĩ
có tính thực tế hơn ở những tình huống
tương tự trong tương lai không?
+ Nếu có, bạn hãy nói/viết ra và nói
lớn lên một vài lần với giọng điệu
thuyết phục.
- Phản bác những suy nghĩ không
hợp lý:
+ Có phải bạn đang trầm trọng hóa
vấn đề?
Ví dụ minh họa: Sinh viên trải
nghiệm các biện pháp trên trong một lần
dạy kỹ năng kiềm chế cảm xúc giận dữ.
+ Người khác sẽ có cảm xúc như
thế nào khi ở trong tình trạng như thế?
Một bạn sinh viên nữ đã trải
nghiệm cảm xúc giận dữ của như sau:
Thời gian Tình huống
Suy nghĩ
Xúc cảm
Biểu hiện
về mặt thể
lý
Hành vi
20:00
Gọi điện
Chắc đang
Giận dữ
Mắt sòng
- Gọi liên
thoại nhưng hẹn hò với
sọc, tim đập tục.
người yêu
không bắt
máy.
con nào nên
không dám
nghe máy.
nhanh, môi - Nhắn tin
mím chặt,
chân tay
run.
đòi chia tay.
128
TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 06 - 2017
ISSN 2354-1482
* Cuộc đối thoại giữa giáo viên và
sinh viên nhằm loại bỏ những suy
nghĩ tiêu cực của sinh viên trong tình
huống trên.
- Theo bạn có cách lý giải nào khác
cho tình huống anh ấy không nghe máy
ngoài việc lý giải anh ấy đang hẹn hò
với con nào? Hãy cho điểm theo thang
điểm 10 vào mỗi cách lý giải.
- Gần đây anh ấy có những biểu
hiện nào thể hiện anh ấy có người khác
không?
- Bạn hãy nói một cách thuyết phục
cách lý giải mà bạn tin tưởng nhất.
- Bạn có bao giờ rơi vào trường
hợp người khác gọi mà bạn không biết
không? Đó là những trường hợp nào?
- Bạn có còn muốn gọi hay nhắn
tin đòi chia tay ngay lúc đó nữa không?
Sau cuộc đối thoại, kết quả là:
- Bạn có nghĩ anh ấy rơi vào trường
hợp giống bạn không?
Suy nghĩ tự động
Không hợp lý Câu trả lời hợp lý
Chắc đang hẹn hò với Chắc đang hẹn hò với con - Đang đi ngoài đường ồn
con nào nên không dám nào nên không dám nghe ào nên không biết có điện
nghe máy. (9/10)
máy.
thoại. (7/10)
- Đi tắm nên không nghe
máy. (5/10)
- Chắc đang hẹn hò với
con nào nên không dám
nghe máy. (1/10)
nhiều khía cạnh mới có thể đưa ra biện
pháp hiệu quả. Hy vọng các biện pháp
trên đây có thể góp một phần nhỏ vào
việc nâng cao khả năng kiểm soát cảm
xúc giận dữ của học viên trong các buổi
giáo dục kỹ năng sống.
3. Kết luận
Cảm xúc giận dữ là điều không thể
tránh khỏi trong cuộc sống của chúng
ta. Mỗi người có điều kiện thể chất,
điều kiện sống và tính tích cực khác
nhau. Vì thế hướng dẫn học viên kiểm
soát cảm xúc giận dữ cần xem xét trên
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Mind.org.uk, “Giới thiệu chung về cơn giận” (Khánh Linh dịch),
129
TẠP CHÍ KHOA HỌC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, SỐ 06 - 2017
ISSN 2354-1482
2. Lê Thị Ngọc Thương (2011), “Khả năng kiểm soát cảm xúc của học sinh ở
một số trường THPT tại Thành phố Hồ Chí Minh”, Luận văn thạc sĩ Tâm lý học,
Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
TRAINING THE ABILITY TO CONTROL ANGER THROUGH
COGNITIVE BEHAVIOR THERAPY
ABSTRACT
In our life, we often have to make decisions, which may in turn change our life.
Many such decisions are made when we are either happy, angry, or sad. Cognitive
behavior therapy (CBT) is a type of psychotherapeutic treatment that helps patients
understand the thoughts and feelings that influence behaviors. This therapy is
commonly used to treat a wide range of disorders including phobias, addictions,
depression, anxiety, and anger. Through the Cognitive behavior therapy, the authors
offer solutions to advance the ability to control anger.
Keywords: Cognitive behavior therapy, emotional control, depression, anxiety, anger
(Received: 1/8/2017, Revised: 9/10/2017, Accepted for publication: 24/10/2017)
130
6 trang
18800
Free
Bạn đang xem tài liệu "Tập huấn kiểm soát cảm xúc giận dữ từ liệu pháp nhận thức hành vi", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tap_huan_kiem_soat_cam_xuc_gian_du_tu_lieu_phap_nhan_thuc_ha.pdf
