Tài liệu Nghệ thuật sống

Nghệ Thuật Sống

Chân Pháp Đăng

Nghệ Thuật Sống

Cảm Tạ

Nghệ thuật sống là tình yêu của Thầy và

tình thương của mạ. Nhờ phước đức của ông bà,

tổ tiên và ba mạ; nhờ thừa hưởng sự thương

tưởng và giúp đỡ những người nghèo khó của ba

mạ cho nên con đã có duyên may gặp được Thầy

Làng Mai và đã xuất gia tu học với Người. Sau

khi xuất gia tu học, mạ đã hết lòng yểm trợ và có

niềm tin nơi sự tu học của con. Có lần mạ nói:

“Khi mô Thầy lớn lên, mạ sẽ xuất gia với Thầy.”

Mạ có biết không? Câu nói ấy đã đem lại cho con

rất nhiều năng lượng và niềm tin cũng như đã

giúp cho con đi qua nhiều khó khăn và chướng

ngại của mình. Thầy là một vị thầy có nhiều

thương yêu và hiểu biết nhất trên đời. Thầy cũng

là người mẹ kiên nhẫn và hiền từ. Thầy đã thấy

rõ về những chỗ kẹt và vướng mắc trong con và

đã giúp cho con đi qua nhiều chướng ngại để con

thấy được đâu là nguồn gốc khổ đau và đâu là

con người chân thật của mình. Tuy sự tu tập của

con vẫn còn non kém và thô thiển nhưng để tỏ

lòng biết ơn bậc Thầy thương kính và người mẹ

thân yêu cũng như để chia sẻ với những người

bạn mới tu hoặc chưa có duyên tu tập, con đã

không ngần ngại viết lại những hiểu biết và kinh

nghiệm tu tập của mình; và tất cả những gì con

Nghệ Thuật Sống

chia sẻ trong tập sách nhỏ bé này đều do Thầy

trao truyền lại.

Nghệ Thuật Sống

Nghệ thuật sống là cuốn sách về thiền chứa

đựng những phương pháp thiền tập rất cụ thể

trong đời sống hằng ngày. Thiền là thở, là đi, là

ăn, là uống, là nói, là cười, là thương, là nhớ.

Thiền là tình yêu, là hiểu biết, là tha thứ... Thiền

là sự sống. Thiền là sống. Sự sống chỉ có mặt

trong giây phút hiện tại, và ta chỉ có thể sống

trong giây phút ấy. Cho nên nghệ thuật sống là

ta hãy đưa tâm trở về với thân để thiết lập sự ‘có

mặt’ thật sự trong giây phút hiện tại. Lúc đó ta là

người đang sống, đang có mặt, đang tập thiền.

Về với hiện tại ta khôi phục lại con người toàn

vẹn của ta. Một thây ma không thể sống được;

một con người không ‘có mặt’ trong hiện tại

cũng không thể sống được. Sống trong âu lo,

buồn tủi, giận hờn và thất niệm thì không phải là

sống mà chỉ là đốt cháy đời mình trong những

tháng năm sầu khổ, cô đơn và tuyệt vọng mà

thôi. Sống từng giây phút trong hiện tại ta có khả

năng tiếp xúc với tất cả những mầu nhiệm và tình

thương của sự sống. Ta sẽ biết thưởng thức

hương vị thơm ngon của một ly trà nóng. Ta sẽ

biết tiếp xúc với bầu trời xanh thẳm bao la. Ta sẽ

hưởng được không khí trong lành mát mẻ của núi

rừng. Ta sẽ có mặt toàn vẹn cho người ta thương

mến để săn sóc và thương yêu... Và như thế ta sẽ

nếm được thật nhiều chất liệu an lạc, hạnh phúc

Nghệ Thuật Sống

và tự do trong ta, chung quanh ta để nuôi dưỡng

thân tâm và làm ra sức mạnh mà rong chơi trong

cuộc đời. Những niềm vui và hạnh phúc này

cũng sẽ chữa lành những thương tích, tuyệt vọng

và khổ đau trong ta.

Nghệ thuật sống giúp cho ta khám phá ra

rằng an lạc, hạnh phúc và tự do là khả năng sống

dậy để thấy rằng cuộc đời vẫn luôn luôn tươi

sáng, chứa đầy những yếu tố lành mạnh, tươi mát

và yêu thương. Đó là mục đích ra đời của cuốn

sách nhỏ bé này. Mong sao những kinh nghiệm

khiêm tốn trong sự tu tập và hiểu biết về thiền

học ở đây sẽ đem lại chút nào an lạc, hạnh phúc

và tươi vui cho mọi người.

Nghệ Thuật Sống

1

Con Đường Tâm Linh

Trong một xã hội xô bồ, bất an và bận rộn

như thời đại của chúng ta bây giờ, thiền tập ở

ngay trong đời sống hằng ngày là một nghệ thuật

sống, là một lối thoát cho chúng ta ra khỏi những

khổ đau và tuyệt vọng. Chúng ta đang sống trên

hố than hồng của sự bất an. Chúng ta đang sống

trong ngục tù của lo âu, sợ hãi và buồn giận.

Chúng ta đang sống bấp bênh trên ngọn sóng của

hận thù, chiến tranh và sự mất quân bình của

kinh tế thị trường và chính trị. Thiền tập ở ngay

trong cuộc đời là cửa ngõ tâm linh mở ra con

đường trong sáng của sự bình an, là hải đảo tự

thân che chở cho ta, là chiếc thuyền vượt qua

biển lo âu và sợ hãi. Thiền tập ở ngay trong cuộc

đời đã có mặt từ thời đức Thế Tôn. Tất cả những

phương pháp căn bản như thiền đi, thiền ngồi,

thiền thở, thiền ăn cơm... đều dựa vào những

kinh điển căn bản trong truyền thống nguyên

thủy, đặc biệt là Kinh Tứ Niệm Xứ và Kinh An

Ban Thủ Ý. Thiền là nếp sống tỉnh thức trong đời

sống hàng ngày. Ta biết ta đang sống và biết

những gì đang xảy ra trong hiện tại. Năng lượng

ánh sáng có khả năng biết và tỉnh thức ấy gọi là

chánh niệm. Chánh niệm là một chi phần trong

Bát chánh đạo và cũng là một chi phần trong Ngũ

căn, Ngũ lực và Bảy yếu tố giác ngộ. Khi năng

lượng ấy có mặt thì thân và tâm của ta hợp nhất,

và ta thực sự có mặt trong giây phút hiện tại để

Nghệ Thuật Sống

2

sống sâu sắc mỗi giây phút của đời sống hằng

ngày. Tâm ta không bị lôi kéo bởi những tiếc

nuối về quá khứ hoặc những lo lắng về tương lai.

Ta có thể tiếp xúc được với những gì mầu nhiệm

của sự sống có khả năng nuôi dưỡng và trị liệu

ta. Năng lượng ấy giúp ta nhận diện, ôm ấp và

chuyển hóa những khổ đau trong ta. Ánh sáng

chánh niệm có thể nuôi dưỡng bằng hơi thở,

bước chân và nụ cười. Chánh niệm cũng chính là

ánh sáng của thiền định và trí tuệ. Chánh niệm,

thiền định và trí tuệ là ánh sáng của tự tâm giúp

ta có mặt đích thực trong hiện tại để tiếp xúc và

khám phá ra kho tàng châu báu của bản thể

nhiệm mầu.

Nghệ Thuật Sống

3

Giây Phút Hiện Tại

Hiện tại chỉ là ước lượng thời gian do con

người tạo ra trong một không gian nào đó. Trong

khi đó sự sống là dòng sinh mạng đang trôi chảy

một cách linh động từ ngàn xưa cho đến ngàn

sau. Ta không thể khái niệm, nghĩ bàn và nói

được gì về sự sống trong đó có ý niệm về thời

gian và không gian. Nhưng ta có thể sống và tiếp

xúc trực tiếp với sự sống linh động ấy. Một đám

mây đang bay thong dong là sự sống, và ta có thể

xúc chạm với đám mây ấy bằng tất cả con người

toàn vẹn. Một bông hoa vừa chớm nở là sự sống,

và ta có thể nhìn bông hoa ấy một cách trực tiếp

bằng sức mạnh của thân tâm nhất như. Một ly trà

nóng là sự sống, và ta có thể an trú hoàn toàn

trong hiện pháp để nếm được hương vị thơm

ngon của ly trà. Ta có thể chọc thủng được bức

màn chướng ngại của ước lượng thời gian và

không gian bằng năng lực chánh niệm để trực

tiếp đối diện với sự sống. Chính vì thế cho nên

Sư Ông Làng Mai đã miễn cưỡng diễn tả rằng:

‘‘Chánh niệm là sự có mặt trong giây phút hiện

tại.’’ Giây phút ấy chỉ là một ước lượng thời gian

để nói tới sự sống đang xảy ra và đang diễn biến

trước mắt mà thôi.

Hiện tại không phải là thời gian tách rời ra

ngoài không gian. Ở Việt Nam, tháng hai là mùa

xuân, thời tiết ấm áp, cây cỏ xanh tươi, ngàn hoa

Nghệ Thuật Sống

4

nở rộ nhưng ở Vermont miền Đông Bắc Mỹ cũng

vào tháng hai tuyết vẫn còn nhiều, lạnh dưới

không độ, rừng cây trụi lá. Bây giờ mùa xuân

đang đến với thành phố Boston, Nữu Ước nhưng

cũng chính bây giờ mùa Thu đang đến với thành

phố Sidney, Úc châu. Thế thì thời gian nói

chung, bốn mùa nói riêng chỉ là ước lượng thời

gian để dễ dàng cho sự sống của con người trên

một góc độ nào đó của trái đất mà thôi.

Hiện tại không phải là thời gian tách rời ra

ngoài quá khứ và tương lai. Hiện tại nơi này đã

biến thành quá khứ nơi kia. Ở đây, tại tu viện

Rừng Phong, bây giờ là tám giờ tối thứ Năm

nhưng ở Pháp bây giờ là hai giờ sáng thứ Sáu. Ta

có thể nói hiện tại là sự tiếp nối của quá khứ và là

sự bắt đầu của tương lai. Hiện tại là ‘giây phút

đang là’ nhưng giây phút ấy làm sao ta nói tới

được bởi vì sự sống luôn luôn trôi chảy và

chuyển biến không ngừng. Hiện tại cũng là quá

khứ mà cũng chính là tương lai. Cứ mỗi lần nấu

ăn cho đại chúng, một sư em của tôi luôn luôn

nấu thật nhiều và sư em đã biết như thế, mọi

người cũng đã nói như thế. Vậy mà đến phiên

nấu ăn của mình, đôi bàn tay của sư em vẫn tiếp

tục ước lượng rất nhiều thực phẩm. Sư em đâu

phải là vô tâm mà không hay biết chuyện ấy. Tuy

trên mặt ý thức, sư em biết rất rõ số lượng thức

ăn dư quá nhiều nhưng hai bàn tay cứ bị một ma

lực nào đó thúc đẩy sư em xúc cho thật nhiều

gạo, lấy cho thật nhiều rau cải, ngâm cho thật

Nghệ Thuật Sống

5

nhiều đậu, nấu thật nhiều oatmeal... Khi nhìn kỹ

lại sư em thấy rằng: “Trong quá khứ gia đình

mình đã từng thiếu ăn, nỗi lo sợ thiếu ăn đã thật

sự ăn sâu vào tâm thức của sư em. Con ma lo sợ

do thiếu ăn từ thời thơ ấu cứ bám riết lấy sư em

cho đến bây giờ. Quá khứ thơ ấu nghèo nàn đã

làm ra con người của sư em trong hiện tại.” Đó

là câu chuyện thật thương tâm của một sư em

người Tây Ban Nha kể lại cho tôi nghe trong lúc

hai anh em uống trà với nhau. Người Việt Nam

mình cũng đã từng đi qua nhiều khổ đau và lo sợ

về sự thiếu ăn và đói kém. Trong quá khứ đã có

hằng triệu người con nước Việt chết vì đói.

Chính vì vậy người Việt Nam ở bất cứ nơi nào

cũng rất yêu thương công việc từ thiện.

‘Lá lành đùm lá rách’, ‘máu chảy ruột

mềm’ là những câu châm ngôn mà người Việt

nào cũng hay cũng biết. Tôi thường hay cho sư

em người Tây Ban Nha của tôi quà và tiền để xài

vặt vì tôi luôn luôn xúc động và thương xót thời

thơ ấu của sư em. Nhìn cho kỹ vào sự sống của ta

trong hiện tại, ta sẽ nhận diện được dấu tích của

quá khứ.

Chỉ trong một sát na thôi ta có thể tiếp xúc

được thời gian vô thỉ cho đến vô chung. Trong

thi ca người ta thường ca ngợi tình yêu bằng thời

gian:

“Trong một thoáng tình yêu em trở nên bất

diệt.

Nghệ Thuật Sống

6

Một thoáng là thiên thu...’’ ¹

Đó là tinh ba của giáo lý Hoa Nghiêm.

‘Một là tất cả; tất cả là một.’ ²

Trong một khoảng thời gian chứa đựng tất

cả thời gian vô cùng và tất cả không gian vô

biên. Mục đích của thiền tập là sống dậy, tỉnh

dậy và tiếp xúc được với sự sống ngay bây giờ và

ở đây. Nói tóm lại thiền là sống và sự sống chỉ

đang xảy ra trong một thoáng mà ta tạm gọi là

giây phút hiện tại.

¹Thơ Tình

²Kinh Hoa Nghiêm

Nghệ Thuật Sống

7

Trở Về Nguồn

Từ thời A Dục Vương trở đi, đạo Bụt được

truyền qua các nước vùng Nam Ấn, Mã Lai Á ,

Miến Điện, Thái Lan, Lào, Cam Pu Chia, Việt

Nam và Trung Hoa. Đa số các nước ấy đã tu

thiền theo phương pháp Tứ Niệm Xứ và An Ban

Thủ Ý nhưng khi thiền truyền vào Trung Hoa, nó

đã biến chất để đáp ứng với hoàn cảnh, tâm lý và

xã hội của con người Đông Độ. Thế là thiền tập

được phân biệt ra nhiều loại như: Như Lai thiền,

tổ sư thiền, công án thiền, thoại đầu thiền, chỉ

quán thiền... Có một số không biết được phương

tiện quyền xảo của người xưa cho nên đã sinh ra

tâm phân biệt cao thấp trong thế giới thiền tập và

đã tạo ra tranh chấp trong các truyền phái ấy,

nhất là vào thời của Lục Tổ Huệ Năng và thiền

sư Thần Tú. Cho đến bây giờ vẫn còn một số

người cứ khăng khăng nghĩ rằng: “Thiền Tổ Sư

mới là thiền tối thượng, là thiền cao nhất.” Đọc

kỹ trong hai tạng kinh nguyên thủy, Nikaya và A

Hàm, ta chẳng thấy chỗ nào mà Bụt nói tới thiền

Tổ Sư và cho nó là thiền tối thượng thừa đâu. Tất

cả mọi phương pháp tu tập đều xuất phát từ đức

Thế Tôn. Đức Thế Tôn là vua của tất cả giáo

pháp và pháp môn. Thế Tôn là người khai sáng

ra đạo giác ngộ. Cũng giống như muôn ngàn con

Nghệ Thuật Sống

8

sông chảy về biển cả đều bắt nguồn từ mây ở trên

bầu trời, mà mây lại bắt nguồn từ hơi nước của

đại dương bao la cho nên đại dương cũng chính

là cội nguồn của tất cả muôn ngàn con sông. Do

đó cho nên ta phải nhớ trở về cội nguồn; đức Thế

Tôn là cội nguồn tâm linh của tất cả chúng ta. Ta

có thể tiếp nhận và học hỏi những khám phá mới

của những thế hệ tổ sư nhưng ta luôn luôn nhớ

trở về giáo lý căn bản để tu tập, khám phá và

kiểm chứng. Điều quan trọng của sự tu tập là thí

nghiệm và thực nghiệm rồi lại đem ra áp dụng

trong đời sống hằng ngày để chuyển hóa khổ đau

và mang lại an lạc.

Nghệ Thuật Sống

9

Ngồi Trên Sóng

Thiền tập rõ ràng là nghệ thuật sống làm

bằng ánh sáng của nội tâm, và sức sống mãnh liệt

ấy có khả năng đập tan phiền muộn, u mê và thất

niệm. Tu tập lâu ngày, ta sẽ có ánh sáng ấy và

sức mạnh ấy phát ra từ đôi mắt, thân thể và nội

tâm. Nếu tu tập trong một thời gian mà ta không

cảm thấy tiến bộ, không có sức mạnh tâm linh,

không có ánh sáng trong tự tâm, không cảm thấy

có gì thay đổi trong con người thì ta phải hỏi lại

thầy của ta hoặc sư anh hay sư chị của ta. Ta phải

nghiên cứu trở lại pháp môn tu tập. Sư Ông

Làng Mai thường dạy về chánh niệm như là

cốt tủy của thiền tập trong đạo Bụt. Chánh

niệm là một nguồn năng lực có công năng

chuyển hóa phiền não, là một trong ba vô lậu

học.

Trước hết ta hãy nói đến phương pháp thiền

ngồi. Thiền ngồi là một phép tu rất quan trọng. Ở

Làng Mai, chúng ta ngồi mỗi ngày không biết

bao nhiêu lần, buổi ăn sáng, bữa cơm trưa, bữa

cơm chiều, nghe pháp thoại, tham dự pháp đàm...

đều là cơ hội thực tập ngồi thiền. Ta phải xem

ngồi thiền là nếp sống tự nhiên của ta, là nghệ

thuật sống của ta. Hễ ngồi ở đâu cũng đều là ngồi

thiền cả. Khi mới về tới Làng, ta được quý thầy

lớn hướng dẫn rõ ràng về phương pháp ngồi

thiền nhưng lâu lâu Sư Ông trực tiếp dạy về ngồi

Nghệ Thuật Sống 10

thiền. Sư Ông hay nhắc chúng ta rằng: ‘‘Các con

hãy ngồi thẳng lưng và trở về với hơi thở để có

mặt trong giây phút hiện tại.’’ Có mặt trong hiện

tại là bản chất của thiền tập, vì vậy thiền không

phân biệt giữa thiền ngồi và không thiền ngồi.

Nhớ lại câu chuyện giữa sư tổ Hoài Nhượng và

Mã Tổ Đạo Nhất. Thiền sư Mã Tổ lúc ấy còn trẻ

lắm và rất muốn thành Phật bởi vậy ngài ngồi

thiền rất nhiều và rất lâu trong ngày. Một hôm sư

tổ Hoài Nhượng thấy vậy hỏi Mã Tổ: ‘‘Ông ngồi

thiền lâu như vậy để làm gì?’’ Mã Tổ thưa thật

lòng ước muốn sâu sắc của mình là ngồi thiền để

thành Phật. Sư tổ không nói năng gì. Một hôm nọ

trong lúc Mã Tổ đang ngồi thiền thì sư tổ Hoài

Nhượng ngồi mài gạch rọt rẹt cạnh một bên. Mã

Tổ hơi ngạc nhiên và hỏi: ‘‘Bạch hòa thượng!

Hòa thượng mài gạch để làm gì vậy?’’ Sư tổ

Hoài Nhượng trả lời: ‘‘Ta mài gạch để làm

gương soi.’’ Mã Tổ thưa: ‘‘Mài gạch làm sao

thành gương soi được ?’’ Hòa thượng trả lời:

‘‘Vậy con ngồi thiền làm sao thành Phật được!’’

Mục đích ngồi thiền là để ngồi thiền, để

thưởng thức giây phút an lạc, hạnh phúc và tự do

của buổi ngồi thiền. Cho nên trong lúc ngồi thiền

ta không mong cầu gì hết và không cố gắng cực

nhọc để trở thành gì hết. Tâm ta sẽ trở nên an ổn

để đưa tới trạng thái định tâm và tạo ra những cái

thấy sắc bén của tuệ giác.

Nghệ Thuật Sống 11

Thế ngồi thoải mái

Tọa thiền có ba giai đoạn: điều thân, điều

tức và điều tâm. Trước khi tọa thiền ta phải

chuẩn bị cho thân và tâm. Ta giữ cho sáu giác

quan của ta được thanh tịnh. Ta không nói

chuyện nhiều, không bàn tán xôn xao. Phải ăn

trước giờ tọa thiền ít nhất là một tiếng rưỡi để

không no quá sẽ ảnh hưởng tới thần khí của ta.

Ta cũng nên tắm rửa sạch sẽ trước khi vào thiền

đường. Đây thuộc về sự chuẩn bị cho buổi tọa

thiền.

Bước vào thiền đường, ta xá đức Bổn Sư

rồi đi thiền hành tới một bồ đoàn để ngồi xuống.

Ta chọn một tấm bồ đoàn và một chiếc gối ngồi

cho vừa với thế ngồi của ta. Sau khi ngồi xuống,

ta điều chỉnh thế ngồi. Ngồi kiết già hay bán già

cũng được miễn là thế ngồi thoải mái, không bị

đau nhức và tê chân. Mới bắt đầu tập thiền, ta sẽ

có những cảm giác đau nhức. Ta hãy thực tập

ngồi thiền từ mười phút cho đến mười lăm phút

rồi từ từ tăng thêm thời gian. Mục đích của sự

thực tập là để nếm được chất liệu an lạc, thanh

thản và hạnh phúc trong lúc ngồi thiền. Nếu chân

đau quá thì ta cũng có thể nhẹ nhàng tháo chân ra

để xoa bóp. Thế ngồi cần phải có ba chỗ tựa. Hai

đầu gối chấm xuống đất và bàn tọa ngồi ngay

Nghệ Thuật Sống 12

trên bồ đoàn giúp cho thế ngồi vững chãi. Nếu

trong lúc ngồi thiền mà cảm thấy bàn tọa của ta

chịu đựng nặng hơn hai đầu gối thì ta biết rằng

thế ngồi bị ngả ra phía sau và nếu cảm thấy hai

đầu gối chịu đựng nặng hơn bàn tọa thì ta biết

rằng thế ngồi bị nghiêng tới phía trước. Bởi thế

ba chỗ tựa của thế ngồi phải có sức chịu đựng

đồng đều với nhau. Nhiều khi thế ngồi của ta

không đúng và không thoải mái mà ta không hề

hay biết. Do đó xin đề nghị mỗi người hãy nhờ

một sư anh hay sư em chỉnh lại thế ngồi cho

mình. Thường thường trong thiền môn có một vị

giám thiền, cầm thiền bảng, đi xem xét công phu

và sự tu tập của đại chúng. Vị nào ngồi nghiêng

ngả hoặc ngủ gục đều được vị giám thiền nhắc

nhở bằng cách để thiền bảng nhè nhẹ trên vai

người ấy, rồi đánh cái bốp ở trên vai để đánh

thức và chỉnh lại thế ngồi cho đúng. Nhờ vị giám

thiền, năng lượng tu tập của đại chúng hùng

tráng hơn. Trong tư thế vững chãi và thoải mái,

buổi ngồi thiền sẽ an lạc và dễ dàng thành công.

Nếu thế ngồi không đúng và lưng không thẳng

thì cơ thể sẽ sinh ra những chứng bệnh và đau

nhức rất có hại cho sự thực tập trong tương lai.

Trong thế ngồi, cơ thể từ bụng trở lên phải buông

thư, không được gồng gượng. Thân thể mà

không yên và không điều hòa thì tâm ta cũng khó

mà yên và điều hòa được. Giữ lưng và cổ cho

thẳng. Hai vai muốn cho bằng nhau và khỏi bị xệ

xuống, ta đặt hai bàn tay trên hai bàn chân và hai

Nghệ Thuật Sống 13

ngón tay cái đụng nhẹ vào nhau, đặt bàn tay phải

trên bàn tay trái hay ngược lại. Đôi khi có một

chỗ hỏng ở dưới hai bàn tay hoặc bên cao bên

thấp cũng tạo ra sự không thăng bằng cho đôi vai

và ngồi lâu trong tư thế ấy sẽ mỏi mệt. Ta có thể

may một chiếc gối nhỏ để lót dưới hai bàn tay.

Đó là điều thân. Ngồi mà cảm thấy thoải mái,

hòa điệu, nhẹ nhàng và an lạc thì được.

Nghệ Thuật Sống 14

Điều Hòa Hơi Thở

Tức là hơi thở. Điều tức là điều hòa hơi

thở. Hai hơi thở đầu trong Kinh Quán Niệm Hơi

Thở:

"Thở vào dài, tôi biết hơi thở vào dài.

Thở ra dài, tôi biết hơi thở ra dài.

Thở vào ngắn, tôi biết hơi thở vào ngắn.

Thở ra ngắn, tôi biết hơi thở ra ngắn." ³

Theo Lục Diệu Pháp Môn hai hơi thở này

gọi là phương pháp tùy tức. Tùy tức là đi theo

chiều dài của hơi thở vào và hơi thở ra. Có nghĩa

là chiều dài của hơi thở như thế nào thì ta hãy để

cho hơi thở như thế chứ không xen vào để uốn

éo, ép uổng hay kéo dài hơi thở. Ta thử thực tập

và chiêm nghiệm lại hai hơi thở này của kinh:

"Thở vào dài, tôi biết hơi thở vào dài.

Thở ra dài, tôi biết hơi thở ra dài.

Thở vào ngắn, tôi biết hơi thở vào ngắn.

Thở ra ngắn, tôi biết hơi thở ra ngắn." ⁴

Tại sao ta phải thực tập như thế? Bởi vì khi

thực tập phép an ban, ta hãy để hơi thở là hơi thở

trong trạng thái tự nhiên của nó mà không xen

vào để kiểm soát. Phẩm chất và chiều dài của hơi

thở không phải lúc nào cũng giống như nhau.

Lúc vui hơi thở khác, lúc buồn hơi thở khác. Sau

khi ăn cơm hơi thở ngắn hơn lúc chưa ăn cơm.

^3&4Con Đường Chuyển Hóa - Nhất Hạnh

Nghệ Thuật Sống 15

Khi đi hơi thở ngắn và nhanh, lúc ngồi hơi thở

dài và chậm... Càng thực tập thở, hơi thở của ta

càng trở nên vi tế, nhẹ nhàng và an tịnh. Chính vì

thế Bụt dạy hơi thở đầu dài, thô và hơi thở thứ

hai ngắn, nhẹ nhàng và vi tế. Trạng thái vi tế và

nhẹ nhàng này sẽ đưa tới trạng thái an lạc và định

tâm dễ dàng hơn. Do đó ta đừng thở mạnh quá,

đừng ráng hơi thở, đừng kéo dài hơi thở và đừng

ép ngắn hơi thở. Phổi và tim cũng như các bộ

phận khác trong cơ thể tự biết nhu yếu và phẩm

chất của hơi thở. Ta chỉ làm phận sự chú ý đơn

thuần tới hơi thở mà thôi. Ta không cần phải làm

gì đặc biệt với hơi thở cả. Trong kinh Tứ Niệm

Xứ, Bụt thường dùng danh từ ‘như thật tri’. Tri

là biết. Như thật là bản chất của các pháp, là tính

tự nhiên của nó. Như thật tri là cái biết trong

sáng về bản chất chân thật của các pháp. Biết

chính là ánh sáng của chánh niệm, chánh định và

tuệ giác. Lục Diệu Pháp Môn còn những phương

pháp khác là sổ tức, chỉ, quán, tịnh và hoàn. Sổ

tức là đếm hơi thở; vào đếm một, ra đếm một...

Chỉ là dừng lại những vọng động của tâm ý.

Quán là chiếu vào hay soi vào tâm ý. Tịnh là an

tịnh lại những hoạt động của tâm ý. Hoàn là trở

lại và quay về với trạng thái chỉ để đi sâu vào

phép quán. Chỉ cần thực tập phép tùy tức này

thôi cũng đủ đưa ta đi rất xa và rất sâu trong

thiền tập bởi vì trong tùy tức đã có chỉ, trong chỉ

đã có quán, tịnh và hoàn. Điều tức tới một trạng

thái nhất tâm thì ranh giới giữa người thực tập và