Đề xuất tiêu chí đánh giá một số giá trị sống của học sinh Trung học phổ thông
VJE
Tạp chí Giáo dục, Số 425 (Kì 1 - 3/2018), tr 61-64; bì a 3
ĐỀ XUẤT TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ GIÁ TRỊ SỐNG
CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Vũ Thị Ngọc Tú - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Ngày nhận bài: 12/11/2017; ngày sửa chữa: 15/01/2018; ngày duyệt đăng: 24/01/2018.
Abstract: The article proposes some criteria to assess living values of high school students in
current period. These criteria are applied to assess the living values of students through learning
activities, daily activities and social relationships with aim to help students orient proper living
values in line with the common values of society.
Keywords: Value, living values, learning activities, social relationships, high school students.
con người, xã hội. Nó bao hàm cả mặt chủ quan lẫn
1. Mở đầu
Xuất phát từ quan điểm giáo dục toàn diện, mục tiêu
khách quan, gắn bó chặt chẽ, không tách rời nhau. Bản
thân các sự vật, hiện tượng, quá trình, sự biến đổi luôn
tồn tại khách quan, nhưng nếu không có sự đánh giá của
con người, không được con người xem là có ý nghĩa đối
với sự tồn tại, vận động và phát triển của họ thì các sự
vật, hiện tượng, quá trình, sự biến đổi đó không có giá trị.
Giá trị là phần cốt lõi, trục chính, căn bản của văn hóa,
nhưng không thể quan niệm rằng nó là một hình thái tinh
thần. Giá trị nằm ngay trong bản thân các sự vật, hiện
tượng, quá trình, nó có khía cạnh khách quan - hay nói
cách khác, nó tồn tại khách quan. Đây là điều kiện cần
của mọi giá trị [1].
giáo dục phổ thông là giúp học sinh được phát triển một
cách toàn diện, hài hòa về nhân cách. Để làm được điều
này, ngoài việc đánh giá học sinh qua kết quả học tập thì
cần phải đánh giá được phẩm chất và năng lực của người
học nhằm giúp học sinh phát triển khả năng vốn có của
bản thân, hình thành tính cách và thói quen; phát triển hài
hòa về thể chất và tinh thần, trở thành người học tích cực,
tự tin, có ý thức lựa chọn nghề nghiệp và học tập suốt
đời; có những phẩm chất tốt đẹp và các năng lực cần thiết
để trở thành người công dân có trách nhiệm, người lao
động cần cù, có tri thức và sáng tạo.
Trong nghiên cứu này, chúng tôi tìm hiểu giá trị sống
ở các mặt: Giá trị trung thực; Giá trị trách nhiệm; Giá trị
tôn trọng; Giá trị hợp tác (trên ba khía cạnh cơ bản về giá
trị sống của học sinh THPT) đó là: hoạt động học tập;
quan hệ bản thân; quan hệ xã hội. Ba khía cạnh này được
biểu hiện qua: nhận thức, thái độ, hành vi với các tiêu chí
và chỉ báo đưa ra.
Lứa tuổi học sinh trung học phổ thông (THPT) là
một thời kì biến động to lớn với những thay đổi về cơ
thể, sự phát triển nhận thức cũng như đời sống tâm lí xã
hội phong phú với những thay đổi trong mối quan hệ
với bạn bè, cha mẹ... Đây cũng là thời kì mà các em
muốn khao khát, khám phá về bản thân, về ý nghĩa sự
tồn tại của bản thân.
2.2. Biểu hiện của ba khía cạnh cơ bản về giá trị sống
của học sinh trung học phổ thông
Vì vậy, để tìm hiểu, đánh giá một số giá trị sống của
học sinh THPT được thể hiện trong hoạt động học tập,
trong quan hệ với bản thân, trong quan hệ với xã hội
nhằm giúp các em củng cố và phát triển định hướng giá
trị sống phù hợp với hệ giá trị chung của xã hội trong
năm học 2015-2016, chúng tôi đã khảo sát: 490 học
sinh THPT, 490 phụ huynh học sinh, 100 giáo viên
THPT của 4 trường THPT thuộc TP. Hà Nội: Lê Quý
Đôn, THPT Đống Đa, Nguyễn Gia Thiều, Tân Lập,
Phạm Hồng Thái.
Các công trình nghiên cứu hiện nay quan tâm đến giá
trị văn hóa truyền thống, hệ giá trị con người, đức tính
con người... đã chỉ ra được 10 giá trị của người Việt Nam.
Đó là: 1) Tinh thần yêu nước ; 2) Lòng nhân ái; 3) Anh
hùng, dũng cảm; 4) Biết chấp nhận (nhẫn), tiếp thu;
5) Hiếu học; 6) Sáng tạo; 7) Cần cù; 8) Lạc quan;
9) Trọng đạo lí; 10) Ưa ổn định. Dù có những biến động
nhưng các giá trị này không thể biến mất mà đang được
tiếp tục củng cố, có những hình thức biểu hiện mới với
những mức độ khác nhau [2]. Tuy nhiên, các nghiên cứu
chưa đề cập giá trị sống của lứa tuổi học sinh THPT.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Quan niệm về “giá trị”
Quan niệm về “giá trị” ở các tác giả, các công trình
còn rất khác nhau. Nhưng trên bình diện chung nhất có
thể hiểu rằng giá trị là những sự vật, hiện tượng, quá trình
hay tất cả những thứ được con người xem là có ý nghĩa
Vì vậy, trong nghiên cứu này, chúng tôi đề xuất về
các tiêu chí và chỉ báo của các giá trị sống biểu hiện ở ba
khía cạnh nhận thức, thái độ, hành vi của học sinh THPT,
nhất định đối với sự tồn tại, vận động và phát triển của được thể hiện ở bảng dưới đây:
61
VJE
Tạp chí Giáo dục, Số 425 (Kì 1 - 3/2018), tr 61-64; bì a 3
Các mặt
biểu hiện
Các giá trị
sống
Tiêu chí
Chỉ báo
Giá trị sống với hoạt động học tập
- Nhận thức học trung thực để góp phần xây dựng - Học tập tốt cũng là yêu nước.
quê hương, đất nước.
- Nhận thức được nhà trường là nơi rèn luyện, phát triển.
triển nhân cách.
- Phải học trong nhà trường mới có cơ hội phát
Giá trị
Trung thực
- Thực hiện đúng, đầy đủ các quy định của
- Không được làm những điều gian dối trong học một người học sinh hiện nay.
tập.
- Trung thực với thầy cô và bạn bè.
- Nhận thức về các nhiệm vụ học tập một cách đầy - Sẵn sàng nhận nhiệm vụ của lớp, trường về
đủ và tự giác.
mình.
Giá trị
Trách nhiệm
- Có ý thức trách nhiệm với công việc được giao, - Hoàn thành nhiệm vụ học tập đúng hạn và
học tập nghiêm túc, tự tìm hiểu tri thức bên ngoài. đạt yêu cầu.
- Chủ động tiếp nhận những đánh giá của thấy
Nhận thức
cô về mình.
- Nhận thức đúng đắn về sự tôn trọng trong học - Biết lắng nghe ý kiến của người khác.
tập với nhà trường, thầy cô giáo.
- Xác định được mục tiêu, sự cần thiết của việc người khác.
-Tôn trọng chính mình là cơ sở tôn trọng
Giá trị
Tôn trọng
học.
- Gương mẫu chấp hành các quy định trong
sinh hoạt của lớp, trường.
- Tuân thủ các quy định chung của lớp, trường.
- Thực hiện đầy đủ và đúng yêu cầu theo một - Lắng nghe ý kiến của người khác.
nguyên tắc chung.
- Tin tưởng với bạn bè, thầy cô giáo khi cùng tham
gia trao đổi những vấn đề trong học tập.
- Cởi mở, sẵn sàng tiếp nhận các ý tưởng mới.
- Nhìn nhận tích cực về giá trị đóng góp của
mỗi người.
Giá trị
Hợp tác
- Thừa nhận giá trị bản thân và của đối tác đối
với kết quả công việc.
- Tự giác, trung thực với việc học của bản thân.
- Cởi mở, chia sẻ kiến thức với mọi người.
- Tự nhận xét đánh giá về thái độ học tập của bản - Biết nhìn nhận, đánh giá thái độ của bản thân
- Tự giác làm bài tập theo khả năng của bản
thân, không sao chép kiến thức.
Giá trị
Trung thực
thân một cách trung thực.
với việc học tập.
- Không nói dối thầy cô bạn bè.
- Chủ động tham gia vào các hoạt động chung của - Dành thời gian cho các hoạt động chung của
trường của lớp. trường, của lớp.
- Thực hiện công việc, kế hoạch học tập đã đề ra - Trách nhiệm của bản thân với công việc và
một cách thấu đáo, trách nhiệm. học tập.
- Có thái độ học tập đúng đắn, xác định được mục - Thực hiện tốt nhiệm vụ của người học sinh
Giá trị
Trách nhiệm
tiêu trong học tập.
với một thái độ tôn trọng.
- Không làm việc riêng trong giờ học.
- Tôn trọng, kính phục bạn bè có thành tích học
tập tốt, không vi phạm quy định của trường, lớp.
- Tôn trọng thầy cô giáo trong mọi trường hợp,
hoàn cảnh.
-Mong muốn được thầy cô giáo tôntrọngthừa
nhận trong lớp học và nhà trường.
Thái độ
Giá trị
Tôn trọng
- Mong muốn được thầy cô đưa ra các yêu cầu cao
trong học tập và hoạt động xã hội.
- Có thái độ làm việc nhóm với một tinh thần cùng - Làm việc nhóm có kết quả.
nhau chia sẻ, thảo luận, bàn bạc vì một tiêu chung.
- Nhìn nhận tích cực về giá trị đóng góp của
- Không có thái độ tỏ ra hơn người khác, coi mỗi thành viên trong quá trình làm việc hợp
thường ý kiến của người khác trong quá trình làm tác.
việc, học tập.
Giá trị
Hợp tác
- Chủ động xây dựng các quan hệ hợp tác với bạn
bè, thầy cô giáo trong học tập.
- Học theo vở ghi, học thuộc lòng trong sách giáo
khoa.
Trung thực trong học tập là điều kiện cần thiết,
quan trọng để đánh giá đầy đủ về năng lực của
học sinh.
Giá trị
Trung thực
Hành vi
- Trung thực trong thi cử, học thật thi thật.
- Trung thực với lực học của mình, không gian dối
với bản thân, bạn bè và thầy cô.
62
VJE
Tạp chí Giáo dục, Số 425 (Kì 1 - 3/2018), tr 61-64; bì a 3
-Trung thực trong việc lập kế hoạchtự học vàthực
hiện đầy đủ kế hoạch đó.
- Sửa chữavà rút kinh nghiệm các bài tập một cách
trung thực.
- Không học tập theo thành tích.
- Say mê khám phá cái mới.
- Chuẩn bị tốt bài tập ở nhà.
- Sưu tầm và làm thêm các bài tập trong sách nâng
cao và sách tham khảo.
Giá trị
Có trách nhiệm với các hoạt động học ở
Trách nhiệm
- Trao đổi và thảo luận với thầy cô về những băn trường và ở nhà.
khoăn, thắc mắc trong học tập.
- Hoàn thành nhiệm vụ thầy cô giao một cách tốt
nhất.
- Tôn trọng những môn học trong nhà trường,
không coi thường hay học lệch những môn học
không thích thú.
- Tôn trọng nhân cách và phẩm giá của thầy cô
giáo.
- Tôn trọng hình thức hay phương pháp giảng dạy, Phát triển năng lực toàn diện cho học sinh.
giáo dục của thầy cô trong nhà trường.
- Tôn trọng các những yêu cầu về học tập của thầy
cô.
Giá trị
Tôn trọng
- Biết lắng nghe những ý kiến đóng góp của thầy
cô và bạn bè trong học tập.
- Tuân thủ nguyên tắc, luật lệ chung trong nhà - Lắng nghe ý kiến của người khác.
trường.
- Quan tâm, chia sẻ giúp đỡ người khác trong
học tập.
- Cởi mở, sẵn sàng tiếp nhận các ý tưởng mới
Giá trị
Hợp tác
- Chia sẻ và hiểu giá trị của sự liên quan giữa các
thành viên trong tập thể lớp.
- Tin tưởng thầy cô và bạn bè trong quá trình trao của thầy cô và bạn bè.
đổi thông tin.
Giá trị sống thể hiện qua hoạt động của bản thân
- Biết vận dụng những kiến thức học được để giải
quyết các vấn đề của bản thân.
- Có suy nghĩ, lời nói hành động thống nhất với
nhau.
- Là người dũng cảm nhận lỗi và trách nhiệm về
mình khi mình làm sai.
Giá trị
Trung thực
Có nhận thức, hành động đúng đắn để làm cơ
sở hoàn thiện nhân cách bản thân.
- Là người thẳng thắn phê bình khi người khác có
nhận thức chưa đúng.
- Là khi “nhặt được của rơi đem trả lại người mất”
- Mỗi cá nhân phải có ý thức trách nhiệm với cuộc
sống của bản thân.
Giá trị
Trách nhiệm
Có nhận thức, hành động đúng đắn để làm cơ
sở hoàn thiện nhân cách bản thân.
- Có trách nhiệm với các công việc gia đình, với
chính mình.
- Hiểu được vai trò của mình đối với công việc để
nỗ lực hoàn thành tới cùng.
Nhận thức
- Tôn trọng giá trị danh dự, nhân phẩm của mình. - Phát huy được năng lực tiềm ẩn của bản thân.
- Hiểu biết về phẩm chất của chính mình để mọi - Củng cố thêm sự tự tin, ý chí mạnh mẽ trong
Giá trị
người yêu quý và tôn trọng.
cuộc sống.
Tôn trọng
- Biết được giá trị của chính mình và tôn trọng giá - Tạo ra sự tin tưởng và tôn trọng người khác.
trị của người khác.
- Biết lắng nghe ý kiến của người khác.
- Có động lực để học hỏi những điểm tốt của
người khác để hoàn thiện bản thân.
- Có sự bàn bạc, thảo luận, hợp sức vì một mục - Giải quyết công việc một cách nhanh chóng,
tiêu chung, không có thái độ tỏ ra hơn người khác, hiệu quả.
Giá trị
Hợp tác
coi thường ý kiến của người khác.
- Tin tưởng, quan hệ tốt với mọi người trong
- Chủ động xây dựng quan hệ hợp tác với người công việc.
khác để thúc đẩy và hỗ trợ công việc chung.
- Hiểu giá trị hợp tác để đạt hiệu quả cao nhất.
- Cởi mở và tiếp nhận các ý tưởng mới, sẵn
sàng điều chỉnh các giá trị của bản thân.
63
VJE
Tạp chí Giáo dục, Số 425 (Kì 1 - 3/2018), tr 61-64; bì a 3
- Sống thật với chính mình không dối trá.
- Thừa nhận thành quả của bản thân và của
người khác.
- Nói đúng sự thật.
- Tin tưởng và tự tin.
- Làm đúng với khả năng của mình.
Giá trị
- Tôn trọng và yêu thương.
Trung thực
- Có thái độ thẳng thắn, trung thực với những việc
đã làm.
- Tham gia các hoạt động với một tinh thần trách - Có ýthức trách nhiệm rèn luyện những phẩm
nhiệm cao. chất nhân cách cho bản thân.
- Chịu trách nhiệm trước các vấn đề của bản thân. - Biết cách sàng lọc, điều chỉnh các thông tin
Giá trị
Trách nhiệm
để điều chỉnh hành vi.
- Có hứng thú với công việc khi có tinh thần trách
nhiệm.
- Tự tin thực hiện các nhiệm vụ được giao.
- Chủ động tiếp nhận có phân tích lời khuyên của
người lớn.
- Có thái độ với những hành vi của bản thân và của
người khác.
Thái độ
- Tạo ra sự tin tưởng và tôn trọng từ người khác.
- Củng cố niềm tin, ý chí mạnh mẽ trong cuộc tìm hiểu nguyên nhân khắc phục những điểm
sống.
Tự xem xét, đánh giá nhìn nhận bản thân để
Giá trị
Tôn trọng
tốt và điểm xấu của bản thân.
- Có thái độ ôn hòa, bình tĩnh trước những hành vi
không đúng của bản thân.
- Không ích kỉ, sống hòa đồng.
- Có thái độ tin tưởng, quan hệ tốt với các thành
viên khác.
- Lắng nghe, đóng góp, tôn trọng, biết chấp nhận
ý kiến của các thành viên khi tham gia hợp tác.
- Công nhận những thành quả đóng góp của từng
thành viên với một thái độ hợp tác.
- Tạo dựng được niềm tin tưởng, uy tín với người
khác.
- Thừa nhận giá trị bản thân và người khác với
công việc.
- Quan tâm chia sẻ, giúp đỡ người khác trong
công việc.
Giá trị
Hợp tác
Giá trị
Trung thực
Hoàn thiện và phát triển nhân cách cho bản
thân.
- Sự bình yên trong tâm hồn, duy trì và phát triển
các mối quan hệ tốt đẹp.
- “Nhặt được của rơi trả lại người mất”.
- Đánh giá cao quyền lợi và trách nhiệm của bản
thân và của mọi người trong xã hội.
- Cống hiến cho công việc chung.
- Chịu trách nhiệm trước mọi người xung quanh
về các vấn đề đạo đức bản thân.
Giá trị
Trách nhiệm
Nâng cao năng lực trách nhiệm và hoàn thiện
phát triển bản thân.
-Tôntrọnggiátrịdanhdự, nhânphẩmcủabảnthân.
- Biết bảo vệ bản thân trước những hành vi xấu.
- Có những hành vi tôn trọng đối với những phẩm
chất tốt và chưa tốt của bản thân.
Hành vi
Giá trị
Tôn trọng
Phát huy những phẩm chất năng lực của bản
thân để hoàn thiện nhân cách.
- Tự tin trước mọi người và mạnh dạn làm những
việc được giao.
- Biết giúp chính mình.
- Biết tập hợp sức mạnh của mỗi cá nhân để tạo
thành sức mạnh chung.
Giá trị
Phát huy tinh thần hợp tác khi làm việc cùng
Hợp tác
- Tạo bầu không khí thân thiện, gần gũi khi làm nhau để hoàn thiện nhân cách.
việc cùng nhau.
- Gắn bó với tập thể, tự tin khẳng định bản thân.
Giá trị sống biểu hiện trong quan hệ với xã hội
- Hiểu được những điều nên làm và không nên làm
trong các mối quan hệ với bạn bè, thầy cô giáo, Có ý thức, mong muốn tham gia các hoạt động
Giá trị
Trung thực
Nhận thức
người lớn.
của xã hội một cách tự giác, trung thực để
được tự khẳng định mình.
- Chân thành, cởi mở, không gian dối khi thực hiện
những công việc của xã hội yêu cầu.
64
VJE
Tạp chí Giáo dục, Số 425 (Kì 1 - 3/2018), tr 61-64; bì a 3
Tinh thần trách nhiệm được thông qua các mối
Giá trị
Trách nhiệm
Nhận thức rõ hơn về trách nhiệm của bản thân
trong các mối quan hệ xã hội.
quan hệ với mọi người trong gia đình, với bạn bè,
với những người khác trong xã hội.
- Nhận thức được về sự tôn trọng trong các mối
quan hệ xã hội.
Giá trị
Lắng nghe và hiểu được các mặt của việc tôn
Tôn trọng
- Đồng tình với người lớn về việc hướng dẫn cách trọng.
đối xử với người lớn ở ngoài xã hội.
- Làm việc cùng nhau trong các hoạt động xã hội. - Nhìn nhận tích cực về giá trị đóng góp của
- Hiểu giá trị của sự liên quan, phụ thuộc lẫn nhau mỗi người.
Giá trị
Hợp tác
giữa con người.
- Cùng nhau hướng đến mục đích chung.
- Quan hệ tốt những người có các năng lực xã
hội khác nhau.
Giá trị
Chân thật, không giả dối trong lối sống, trong gia Có thái độ tích cực qua mọi hoạt động của
Trung thực
đình và trong các mối quan hệ xã hội.
cuộc sống.
Có thái độ đồng tình, tin tưởng, chấp nhận
Tôn trọng mọi người, sự sống, tài sản, môi trường. các mối quan hệ trong gia đình và ngoài xã
Giá trị
Tôn trọng
hội.
- Cởi mở, trách nhiệm với các công việc trong gia
Thái độ
Giá trị
đình và ngoài xã hội.
Có trách nhiệm đầy đủ và tự giác với các hoạt
Trách nhiệm
- Đánh giá cao quyền lợi và trách nhiệm của các động của cuộc sống.
cá nhân trong xã hội.
- Tuân thủ luật lệ chung trong các mối quan hệ xã - Luôn hành động vì mục đích chung.
Giá trị
hội.
-Biết hànhđộng phối hợp vớimọi người trong
Hợp tác
- Tin tưởng với những người cùng làm việc hợp cuộc sống.
tác.
- Rộng lượng, chân thành để lắng nghe ý kiến của - Luôn có ý thức với hành vi của bản thân.
Giá trị
Trung thực
người khác.
- Hành vi luôn luôn phải thống nhất với suy
- Giữa việc làm và lời nói phải thống nhất với nhau nghĩ và lời nói.
Giá trị
Đồng tình, tin tưởng, chấp nhận trong các mối Luôn hành động vì sự tôn trọng danh dự nhân
Tôn trọng
quan hệ trong gia đình và ngoài xã hội.
- Luôn dành thời gian quan tâm đến mọi người
trong gia đình.
- Có ý thức trách nhiệm trong các công việc của
gia đình.
- Chia sẻ mọi khó khăn với bạn bè.
- Luôn giữ đúng lời hứa với mọi người.
- Cùng hướng đến mục đích chung, đưa ra ý
tưởng, quan điểm vì mục đích chung.
phẩm của bản thân.
Luôn ý thức trách nhiệm với cuộc sống, với
bản thân, hiểu được vai trò của mình với công
việc để nỗ lực thực hiện.
Giá trị
Trách nhiệm
Hành vi
Giá trị
Hợp tác
- Làm việc với nhau trong sự thiện chí, sự tôn Luôn hành động vì mục đích chung.
trọng tình thân ái, chân thật và những mong muốn
tốt lành.
Tạp chí Thông tin Khoa học Xã hội, số 10, tr 10-20.
3. Kết luận
[3] Diane Tillman (2009). Những giá trị sống dành cho
tuổi trẻ. NXB Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh.
Kết quả nghiên cứu đề xuất tiêu chí đánh giá một số
giá trị sống của học sinh THPT đã chỉ ra các biểu hiện
giá trị sống: giá trị trung thực, giá trị trách nhiệm, giá trị [4] Vũ Dũng (chủ biên, 2000). Tâm lí học xã hội. NXB
tôn trọng, giá trị hợp tác của học sinh THPT qua ba khía Khoa học Xã hội.
cạnh: hoạt động học tập; hoạt động bản thân; quan hệ xã [5] Phạm Minh Hạc (2001). Nghiên cứu con người và
hội mà các em đang hướng đến trong giai đoạn hiện nay.
nguồn nhân lực đi vào công nghiệp hoá, hiện đại
hoá. NXB Chính trị Quốc gia - Sự thật.
[6] Vũ Thị Ngọc Tú (2013). Nhận thức của sinh viên sư
phạm về giá trị sống của học sinh trung học phổ
thông. Tạp chí Tâm lí học xã hội, tháng 11/2013, tr
15-25.
[7] Vũ Thị Ngọc Tú (2014). Một số vấn đề lí luận về giá
trị sống của học sinh trung học phổ thông. Tạp chí
Tâm lí học xã hội, tháng 7/2014, tr 1-10.
Tài liệu tham khảo
[1] Phạm Minh Hạc (2010). Giátrị học cơ sở lí luận góp
phần đúc kết, xây dựng giá trị chung của người Việt
Nam thời nay. NXB Giáo dục Việt Nam.
[2] Lương Đình Hải (2009). Những tiêu chí cơ bản của
con người Việt Nam thời kì hội nhập quốc tế hiện nay.
5 trang
14780
Free
Bạn đang xem tài liệu "Đề xuất tiêu chí đánh giá một số giá trị sống của học sinh Trung học phổ thông", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- de_xuat_tieu_chi_danh_gia_mot_so_gia_tri_song_cua_hoc_sinh_t.pdf
