Kết quả khảo sát, đánh giá chất lượng cung cấp điện của mạng điện mỏ vùng Quảng Ninh
THÔNG TIN KHOA HỌC CÔNG NGHỆ MỎ
KẾT QUẢ KHẢO SÁT, ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG CUNG CẤP ĐIỆN
CỦA MẠNG ĐIỆN MỎ VÙNG QUẢNG NINH
ThS. Vũ Thế Nam
Viện Khoa học Công nghệ Mỏ - Vinacomin
Biên tập: TS. Đào Đắc Tạo
Tóm tắt:
Bài báo trình bày kết quả khảo sát đánh giá chất lượng cung cấp điện của mạng điện Mỏ Vùng
Quảng Ninh
1. Vì sao phải quan tâm đến “chất lượng hành sản xuất. Điện áp dao động lớn hơn 15%
điện năng”
làm cho các avtomat hút của các rơle điều khiển,
các attômat và khởi động từ không giữ được tay
đòn, ảnh hưởng đến sự hoạt động bình thường
của máy móc thiết bị trong các dây chuyền sản
xuất. Điện áp dao động trong khoảng từ 10÷15%
có thể làm hư hỏng các tụ điện bù cũng như các
bộ biến đổi bán dẫn;
Ở các nước công nghiệp phát triển “chất
lượng điện” được quan tâm từ những năm 50 ÷
60 của thế kỷ trước bởi các lý do:
Độ lệch điện áp có ảnh hưởng rất lớn
đếnhoạt động của động cơ không đồng bộ, là
phụ tải chủ yếu của các xí nghiệp công nghiệp.
Khi điện áp trên cực động cơ giảm quá mức cho
phép, mômen cản có thể vượt quá giá trị của
mômen quay, dẫn đến động cơ không thể quay
được. Nếu không cắt điện, động cơ có thể bị
cháy. Điện áp trên cực động cơ thấp làm cho
điều kiện khởi động của động cơ giảm đi đáng
kể. Khi điện áp trên cực động cơ thấp thì cường
độ từ trường của stator cũng giảm đi (đến 2-3%
khi điện áp giảm 1%) và như vậy, với công suất
tiêu thụ như trước thì dòng phải tăng lên, dẫn
đến cuộn dây bị nóng quá mức, làm giảm cách
điện của cuộn dây và kèm theo đó là tuổi thọ
của động cơ;
Điện áp lệch khỏi giá trị danh định làm tăng
đáng kể công suất phản kháng tiêu tán trên
đường dây, trong các máy biến áp và các động
cơ điện. Nếu điện áp trên cực động cơ tăng lên
1% thì công suất phản kháng tăng thêm từ 3%
trở lên (do tăng dòng không tải của động cơ);
Các thiết bị nhạy cảm với sự dao động điện
áp là các lò điện, các đèn chiếu sáng và các
thiết bị điện tử. Sự nhấp nháy của nguồn sáng
gây sự khó chịu, mệt mỏi, ảnh hưởng đến năng
suất lao động, tiềm ẩn nguy cơ gây tai nạn trong
quá trình sản xuất;
Sự mất đối xứng pha ảnh hưởng trực tiếp
đến các phụ tải, điển hình nhất là các động cơ
không đồng bộ. Người ta đã chứng minh rằng
tuổi thọ của động cơ không đồng bộ mang đầy
tải, khi làm việc trong lưới có điện áp mất đối
xứng 4% sẽ bị giảm đi 2 lần và nếu như sự mất
đối xứng là 5% thì công suất của động cơ sẽ bị
giảm đi từ 5 ÷ 10%. Sự mất đối xứng pha cũng
gây tổn hao công suất và phát nhiệt trong stator
và rôtor, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của
các động cơ đồng bộ. Sự mất đối xứng pha làm
cho chế độ làm việc của của các bộ biến đổi,
bộ chỉnh lưu nhiều pha xấu đi rất nhiều - làm
tăng đáng kể sự nhấp nhô của điện áp nắn, làm
cho hệ thống điều khiển xung - pha của các bộ
biến đổi tiristor không thể làm việc bình thường
được;
Khi điện áp mất đối xứng các tụ bù sẽ tiêu thụ
công suất vô công ở các pha không đều nhau.
Do vậy tụ điện không sử dụng hết dung lượng
lắp đặt. Ngoài ra, do sự mất đối xứng của các
pha mà chính các bộ tụ điện trong trường hợp
này còn làm tăng thêm sự mất đối xứng bởi vì
công suất phản kháng của tụ trong pha có điện
áp thấp sẽ nhỏ hơn trong các pha khác (tỷ lệ
thuận với bình phương điện áp của lưới);
Dao động điện áp làm cho nhiều hệ thống
điện tử, tự động hóa, thông tin liên lạc, quan
trắc, giám sát… không thể hoạt động được bình
thường, gây tổn hại cho quá trình giám sát, điều
Điện áp “không sin” cũng mang lại những tổn
hại giống như là sự mất đối xứng. Sóng hài bậc
cao cũng gây nên tổn thất hữu công trên tất cả
KHCNM SỐ 1/2019 * CƠ ĐIỆN - TỰ ĐỘNG HÓA
39
THÔNG TIN KHOA HỌC CÔNG NGHỆ MỎ
các phần tử của hệ thống cung cấp điện như Nhà nước đã ban hành Tiêu chuẩn Việt Nam
trong mạng cung cấp, máy biến áp, các máy TCVN 3971-84 quy định về “Mức chất lượng
điện, các bộ tụ điện bởi vì điện trở của các phần điện năng ở các thiết bị tiêu thụ điện năng nối
tử này phụ thuộc vào tần số;
vào lưới điện công dụng chung”;
Sự dao động của tần số có ảnh hưởng trực
Ngày 02/08/2001 Chính phủ đã ban hành
tiếp đến thành phần điện từ, liên quan mật thiết Nghị định số 45/2001/NĐ-CP về “Các hoạt động
đến sự tiêu hao công suất hữu công và vô công điện lực và sử dụng điện”;
trong mạng. Người ta đã chứng minh được
rằng - nếu như tần số giảm đi 1% (0,5 Hz) thì
lượng tổn hao công suất trong mạng sẽ là 2%.
Do dao động của tần số, sự thiệt hại đối với chất
lượng sản phẩm trong dây chuyền công nghệ
của xí nghiệp nhiều khi còn lớn hơn nhiều, so
với những tổn hao kể trên. Dao động tần số của
điện áp có ảnh hưởng rꢀ rệt nhất đối với các
thiết bị điện tử. Dao động tần số quá +0,1 Hz đã
làm cho các tín hiệu của các màn hình mônitor,
camera theo dꢀi, màn hình vô tuyến bị méo đi
rꢀ rệt. Tần số ở trong khoảng từ 49,5 ÷ 49,9 Hz
làm cho tín hiệu trên màn hình biến dạng đến 4
lần so với tín hiệu chuẩn. Với tần số <49,5 Hz thì
hầu hết các thiết bị thu phát tín hiệu không thể
làm việc được.
“Quy phạm trang bị điện” được ban hành
theo Quyết định số 19/2006/ QĐ-BCN, ngày
11/07/2006 của Bộ trưởng Bộ Công nghiệp là
một bước tiến mới trong việc đưa dần các “chỉ
tiêu chất lượng điện” của Việt Nam phù hợp
với Tiêu chuẩn của các nước công nghiệp phát
triển. Quy phạm này có bốn phần được biên
soạn thành dạng Tiêu chuẩn của ngành. Tuy
nhiên, trong TCN-19-2006 cũng mới chỉ có quy
định về “chất lượng điện áp và tần số của lưới
điện”.
Tiêu chuẩn về chất lượng điện của các nước
hiện đều tuân theo các Tiêu chuẩn của Ủy ban
Kỹ thuật điện Quốc tế (IEC), bao gồm nhiều chỉ
tiêu, có các yêu cầu và quy định rất chi tiết về
các chỉ tiêu này. Quá trình hòa nhập để phát
triển, Việt Nam cũng cần thiết phải ban hành các
Tiêu chuẩn (TCVN) phù hợp với các Tiêu chuẩn
nêu trên.
Các chỉ tiêu chất lượng điện không phù hợp
với tiêu chuẩn, khác với các giá trị danh định
không chỉ ảnh hưởng đến năng suất của máy
móc thiết bị, đến tuổi thọ của chúng mà còn có
khả năng gây nên các sự cố liên hoàn, sự tác
động nhầm lẫn của các bộ phận bảo vệ, đặc
biệt có thể có những tín hiệu điều khiển các
quá trình sản xuất bị sai lệch do có sự tác động
nhầm lẫn của các thiết bị đóng cắt, và kết quả là
xác suất xuất hiện hư hỏng cũng tăng lên theo
gây những hậu quả không lường trước được.
3. Kết quả khảo sát đánh giá về chất lượng
điện cung cấp cho một số đơn vị sản xuất
trong Tập đoàn TKV vùng Quảng Ninh
Trong quá trình kiểm toán năng lượng, cũng
như nghiên cứu đề tài khoa học các cấp nhóm
nghiên cứu của Viện Khoa học Công nghệ Mỏ
đã kết hợp với các cán bộ kỹ thuật của một số
mỏ khai thác than, như đơn vị sản xuất khác
trong Tập đoàn tiến hành khảo sát, đánh giá một
số chỉ tiêu chất lượng cung cấp điện cho các
đơn vị khu vực Quảng Ninh bằng tổ hợp thiết
bị đo lường đa năng WM 14-96 được chế tạo ở
dạng “an toàn nổ”, dùng trong mỏ hầm lò có thể
đo được các thông số tức thời của chất lượng
điện đặt vào phụ tải như U, I, f, Cosφ, P, S, Q,
các dạng sóng hài… Các thông số hoạt động
này được cập nhật liên tục và lưu vào thẻ nhớ,
sau đó dùng phần mềm chuyên dụng (ACE-
Reader-V1) để lấy và đọc (ACE-PowerSoft-V1)
các dữ liệu đo. Thiết bị được thiết kế chế tạo và
kiểm định theo tiêu chuẩn TCVN 7079-0: 2002,
2. Tiêu chuẩn về “Chất lượng điện năng”
ở Việt Nam
Ở nước ta, “chất lượng điện” đã được những
người làm công tác năng lượng quan tâm từ
những năm 80 của thế kỷ trước. Trải qua những
năm chiến tranh kéo dài, ngành điện mới chỉ cố
gắng đáp ứng đủ nhu cầu cung cấp điện cho các
hộ tiêu thụ, mà chưa thể đáp ứng ngay cho các
hộ tiêu thụ điện chất lượng như các nước công
nghiệp phát triển. Tuy nhiên, trong quá trình xây
dựng và phát triển chúng ta cũng đã thấy được
định hướng mục tiêu phấn đấu của ngành điện
thông qua một số mốc quan trọng:
Ngày 21 tháng 11 năm 1984 theo đề nghị và TCVN 7079 -1: 2002. Đồng thời sử dụng máy
của Bộ Điện Lực, Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật phân tích điện năng đa năng của hãng Chauvin
KHCNM SỐ 1/2019 * CƠ ĐIỆN - TỰ ĐỘNG HÓA
40
THÔNG TIN KHOA HỌC CÔNG NGHỆ MỎ
Hình 1. Biểu đồ công suất biểu kiến và hệ số công suất của MBA 1000 kVA Công ty tuyển than Cửa Ông -
Vinacomin
CA8335 để đo phát hiện sóng hài bậc cao tại
các đơn vị sản xuất trong Tập đoàn TKV vùng
Quảng Ninh.
Các số liệu đo được thực hiện tại các trạm
biến áp 35/6 kV để xác định sự dao động điện
áp và tần số của mạng ở cấp điện áp 35kV và
6kV. Đối với các khu vực khai thác và đào lò,
các đơn vị sản xuất khác nhóm nghiên cứu đã
tiến hành lắp đặt thiết bị để xác định các thông
số đặc trưng của mạng hạ áp nhằm đánh giá
chất lượng điện trên một số chỉ tiêu chủ yếu
như: Chất lượng điện áp; Chất lượng tần số;
Hệ số mang tải; Hệ số công suất; Tổn hao điện
năng; Một số dạng sóng hài.v.v… Trên các hình
1 và 2 mô tả một số kết quả khảo sát được trong
quá trình đo cũng như xử lý các số liệu đo để
đánh giá.
Hình 2. Ảnh hưởng sóng hài tới dòng điện động cơ
máy cán thép Công ty CP Chế tạo máy
Sóng hài là một dạng nhiễu không mong
muốn, ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng lưới
điện và cần được chú ý tới khi tổng các dòng
điện hài cao hơn mức độ giới hạn cho phép.
Dòng điện hài là dòng điện có tần số là bội của
tần số cơ bản. Ví dụ dòng 250Hz trên lưới 50Hz
là sóng hài bậc 5.
Dòng điện 250Hz là dòng năng lượng không
sử dụng được với các thiết bị trên lưới. Vì vậy,
nó sẽ bị chuyển hoá sang dạng nhiệt năng và
gây tổn hao.
Qua hình 2 và hình 3 cho thấy sự ảnh hưởng
của sóng hài khiến cho điện áp và dòng điện
xuất hiện dạng méo sin, răng cưa.
Thành phần quan trọng để đánh giá sóng hài
là hệ số méo dạng tổng (THD), mà giá trị càng
cao thì mức ảnh hưởng tới chất lượng cung
cấp điện càng lớn. Kết quả đo kiểm cho thấy
Hình 3. Ảnh hưởng sóng hài tới dòng điện động cơ
máy cán thép Công ty CP Chế tạo máy
KHCNM SỐ 1/2019 * CƠ ĐIỆN - TỰ ĐỘNG HÓA
41
THÔNG TIN KHOA HỌC CÔNG NGHỆ MỎ
Hình 4. Hệ số méo dạng tổng (THD) sóng hài dòng điện động cơ máy cán thép
Công ty CP Chế tạo máy - Vinacomin
Bảng 1 Tổng hợp đo kiểm sóng hài tại các đơn vị
Uông
Bí
(2014)
Công
ty
Thống Nhất
(2017)
Cơ khí VMC (2016)
TT Hòn Gai (2015)
TBA số 1
TBA
số 2
(630
kVA)-
PX
Sóng
hài
Băng
RC2-PX
Sàng
(1000 kVA)-
khu tuyển
Úc-PX
TBA
400
kVA
Động
Động cơ
MBA 400 kVA
MB+41 Lộ Trí
Phụ tải
cơ cán máy nắn
tuyển
tuyển
A1h3
A2h3
A3h3
A1h5
A2h5
A3h5
A1h7
A2h7
A3h7
A1h9
A2h9
A3h9
A1h11
3,81
3,80
13,36
17,11
12,15
52,51
50,72
50,01
34,49
32,85
32,30
4,60
7,99
2,57
9,00
3,19
3,72
3,12
2,76
2,79
3,80
0,53
0,85
0,69
0,38
0,82
0,76
0,33
0,49
0,61
0,53
0,58
0,50
0,89
0,76
0,41
1,67
5,49
5,29
2,05
2,35
2,58
0,30
0,21
0,31
0,84
0,66
0,72
0,69
0,66
0,92
0,15
0,15
0,18
0,56
1,31
1,73
11,81
11,96
12,27
9,34
9,36
10,16
0,47
0,33
0,53
4,65
4,85
4,93
1,17
1,03
1,35
0,14
0,10
0,10
5,03
3,70
2,38
19,51
21,19
15,47
11,61
12,46
10,12
1,24
0,98
0,57
4,22
5,04
3,01
3,48
3,69
3,57
2,14
2,07
0,75
0,92
1,57
2,85
3,87
4,54
4,16
5,37
7,31
5,96
7,31
3,65
5,96
13,04
11,97
14,24
8,29
11,01
10,54
0,56
0,34
0,52
Bậc 3
Bậc 5
Bậc 7
Bậc 9
3,56
38,16
37,65
37,55
16,43
15,63
16,15
1,58
1,68
4,82
1,26
3,74
15,19
14,69
14,58
9,43
13,52
12,78
12,08
7,17
Bậc 11 A2h11
A3h11
A1h13
Bậc 13 A2h13
A3h13
8,74
6,72
9,13
6,31
A1h15
0,92
2,74
Bậc 15 A2h15
A3h15
1,08
2,61
0,65
1,94
THD≈43,2÷174,8% (hình 4).
4. Các kết quả nghiên cứu
Đối chiếu với Tiêu chuẩn chúng ta thấy rằng,
điện áp trung và cao áp của các TBA là tương
đối ổn định, các giá trị của điện áp không có sự
Tổng hợp các kết quả đo kiểm trong quá trình
khảo sát đánh giá sự ảnh hưởng của sóng hài
nhóm nghiên cứu có bảng tổng hợp số 1.
KHCNM SỐ 1/2019 * CƠ ĐIỆN - TỰ ĐỘNG HÓA
42
THÔNG TIN KHOA HỌC CÔNG NGHỆ MỎ
dao động nhiều, nhưng điện áp trên cực phụ tải thuật và hiệu quả sử dụng điện năng trong quản
gần với trạm thường được giữ ở mức khá cao lý vận hành mạng cung cấp điện.
so với giá trị danh định, do hầu hết các máy biến
áp đều không có hệ thống tự động điều chỉnh
dưới tải.
Nhiều mạng điện có xuất hiện sóng hài bậc
cao, tập trung tại nhà máy cơ khí có lò hồ quang,
các trạm biến áp cung cấp điện cho các động cơ
Tần số của nguồn nhìn chung là ổn định, sử dụng các thiết bị điện tử công suất hỗ trợ
dao động trong khoảng nhỏ, chủ yếu nằm trong điều khiển, các động cơ điện một chiều,…làm
khoảng giới hạn cho phép của Tiêu chuẩn, đảm ảnh hưởng đến chất lượng cung cấp điện và tổn
bảo để các thiết bị làm việc bình thường.
thất điện năng.
Mạng hạ áp của hầu hết các khu vực khảo
sát đều có tổn thất điện năng khá lớn. Tổn thất
điện năng chủ yếu xảy ra trên đường cáp trục
chính và cáp mềm. Các mạng hạ áp mỏ đều có
hệ số yêu cầu, hệ số công suất và hệ số mang
tải thấp. Nếu được chú ý đầu tư, cải tạo chắc
chắn sẽ nâng cao được các chỉ tiêu kinh tế kỹ
Tài liệu tham khảo:
1. Đào Đắc Tạo và nnk (2009). Nghiên cứu
đề xuất các giải pháp cung cấp điện ổn định và
an toàn và hiệu quả cho các mỏ than hầm lò
Quảng Ninh đáp ứng yêu cầu cơ giới hóa, hiện
đại hóa ngành than giai đoạn 2008 – 2025; Báo
cáo tổng kết đề tài; Hà Nội.
Results from surveying and evaluating the power supply quality of the
electronic network at Quang Ninh underground coal mines
MSc. Vu The Nam
Institute of Mining Science and Technology - Vinacomin
Summary:
The paper repesents some results from surveying and evaluating the power supply quality of the
electronic network at Quang Ninh underground coal mines
KHCNM SỐ 1/2019 * CƠ ĐIỆN - TỰ ĐỘNG HÓA
43
5 trang
17080
Free
Bạn đang xem tài liệu "Kết quả khảo sát, đánh giá chất lượng cung cấp điện của mạng điện mỏ vùng Quảng Ninh", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- ket_qua_khao_sat_danh_gia_chat_luong_cung_cap_dien_cua_mang.pdf
