Giáo trình mô đun Thực hành nguội sửa chữa máy công cụ

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH LÀO CAI

TRƯỜNG CAO ĐẲNG LÀO CAI

GIÁO TRÌNH

MÔ ĐUN: THỰC HÀNH NGUỘI SỬA CHỮA MÁY CÔNG CỤ

NGHỀ: CẮT GỌT KIM LOẠI

TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP VÀ CAO ĐẲNG

Lào Cai, năm 2017

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép

dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu

lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.

LỜI NÓI ĐẦU

Giáo trình Thực hành nguội sửa chữa máy công cụ được biên soạn theo chương trình

đào tạo trung cấp và cao đẳng nghề Cắt gọt kim loại do Hiệu trưởng trường Cao đẳng Lào

Cai ban hành ngày….. tháng ….. năm 2017.

Giáo trình Thực hành nguội sửa chữa máy công cụ nhằm cung cấp cho học sinh, sinh

viên nghề Cắt gọt kim loại những kiến thức và kỹ năng cơ bản về sửa chữa các cơ cấu, chi

tiết thông dụng của các máy công cụ vạn năng. Khi biên soạn giáo trình, tác giả đã cập nhật

những kiến thức mới có liên quan đến môn học và nghề đào tạo, cần thiết cho học sinh tiếp

thu kiến thức nhanh hơn.

Nội dung giáo trình gồm 5 bài:

Bài 1: Sửa chữa các chi tiết máy và các bộ truyền.

Bài 2. Sửa chữa các chi tiết, cụm máy.

Bài 3: Sửa chữa hệ thống thủy lực.

Bài 4: Sửa chữa máy tiện

Bài 5: Sửa chữa máy khoan, máy phay, máy bào và máy cắt

Trong quá trình biên soạn mặc dù đã cố gắng, nhưng chắc chắn không tránh khỏi

những thiếu sót do thời gian biên soạn còn hạn chế. Rất mong được sự góp ý của người sử

dụng để giáo trình được hoàn thiện hơn.

Lào Cai, tháng 3 năm 2017

Tác giả

Ths. Hoàng Anh Thái

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN

THỰC HÀNH NGUỘI SỬA CHỮA MÁY CÔNG CỤ

I.Vị trí, tính chất của mô đun:

- Thực hành nguội sửa chữa là mô đun trang bị những kiến thức, kỹ năng cơ bản về sửa

chữa máy công cụ, là mô đun quan trọng đối với HSSV nghề Cắt gọt kim loại, giúp cho

người học sửa chữa được các chi tiết máy thông dụng của máy công cụ trong quá trình học

và công tác sau này.Mô đun này được bố trí học sau khi học xong các môn học chung, các

môn học chuyên môn nghề bắt buộc.

- Là mô đun chuyên môn nghề tự chọn.

II. Mục tiêu của mô đun:

+ Kiến thức:

- Trình bày được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các cơ cấu, hệ thống, bộ phận của

máy công cụ

- Phân tích được các hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng và đề ra được phương pháp

kiểm tra, sửa chữa các chi tiết, bộ phận của các máy công cụ

+ Kỹ năng:

- Tháo lắp, kiểm tra, bảo dưꢀng và sửa chữa các bộ phận cố định, chuyển động của các

máy công cụ đꢁng quy trình, đảm bảo yêu cầu kỹ thuật

+ Năng lực tự chủ và trách nhiệm.

+ Chấp hành đꢁng quy trình, quy phạm trong nghề nguội sửa chữa máy công cụ.

+ Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ của học viên.

NỘI DUNG CHÍNH CỦA MÔ ĐUN

Bài 1: Sửa chữa các chi tiết máy và các bộ truyền

* Mục tiêu:

- Trình bày được các yêu cầu kỹ thuật của mối ghép then, then hoa và ren.

- Trình bày được cấu tạo, nguyên lý hoạt động và ưu, nhược điểm của các bộ truyền;

- Vẽ được sơ đồ cấu tạo của các bộ truyền.

- Nhận dạng được đꢁng các loại mối ghép và bộ truyền trong các máy công cụ.

- Giải thích được các hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng; lựa chọn được phương pháp

kiểm tra, sửa chữa thích hợp;

- Tháo, lắp; nhận dạng; kiểm tra, sửa chữa các bộ phận đꢁng quy trình, quy phạm; đảm bảo

các tiêu chuẩn kỹ thuật;

- Rèn luyện tác phong công nghiệp.

* Nội dung

1. Giới thiệu một số nét về công tác sửa chữa

2. Sửa chữa then và then hoa

2.1. Mối ghép then

2.1.1.Công dụng, phân loại

> Công dụng: thường dùng để lắp các chi tiết máy truyền mô men xoắn như: bánh răng,

bánh đai, đĩa xích... với trục. Nó được dùng rộng rãi vì cấu tạo đơn giản, chắc chắn, dễ tháo

lắp, giá thành hạ...

> Phân loại: Chia ra làm hai loại

- Then lắp lỏng: Then bằng, then bán nguyệt, then dẫn hướng.

- Then ghép căng: then vát, then tiếp tuyến,...

2.1.2.Các dạng hỏng thường gặp của mối ghép

Mối ghép then bằng truyền mô men xoắn chủ yêꢁ nhờ 2 mặt bên của then, trong quá

trình làm việc mối ghép then bằng thường phải chịu tải trọng đột ngột (khi bắt đầu truyền

chuyển động). Do đó, mối ghép thường có dạng hỏng như:

- Rãnh then trên mayơ và trên trục bị nong rộng, biểu hiện làm mối ghép then làm việc có

độ rơ.

- Khi chịu tải trọng đột ngột hoặc khi bị quá tải mối ghép then có thể bị cắt đứt (biết con

then). Hậu quả là mối ghép không truyền được chuyển động.

2.1.3.Các biện pháp sữa chữa các loại hư hỏng trên

- Trường hợp rãnh then trên may ơ hoặc trên trục bị nong rộng:

Sửa lại rãnh then trên trục tới kích thươc sữa chữa sau đó làm lại con then mới. Chꢁ ý:

khi làm lại con then mới cần chọn đꢁng vật liêuụ tương thích để có thể đảm bảo được các

yêu cầu của mối ghép.

Trong tường hợp rãnh then trên trục hoặc trên mayơ bị nong quá rộng thì chꢁng ta có

thể gia công lại rãnh then mới, khi gia công cần chꢁ ý quay trục (may ơ) đi một góc 90⁰,

135⁰hoặc 180⁰và gia công rãnh then mới tại vị trí đó.

- Trường hợp con then bị cắt đứt:

Trong trường hợp này chꢁng ta xử lý rất đơn giản theo cách sau: lấy phần then bị cắt

đứt trên trục và may ơ ra sau đó gia công lại con then mới. Chꢁ ý: Khi làm lại con then mới

cần chọn đꢁng vật liệu tương thích để có thể đảm bảo được đꢁng yêu cầu của mối ghép.

2.2. Mối ghép then hoa

2.2.1.Công dụng, phân loại

> Công dụng: thường dùng để lắp các chi tiết máy truyền mô men xoắn, đảm bảo mối

ghép được đổng tâm hơn và dễ di trượt các chi tiết khác trên trục.

>Phân loại:

- Theo điều kiện làm việc của mối ghép then hoa có thể chia ra làm 2 loại :

+ Ghép cố định: Trong đó moayơ được cố định trên trục.

+ Ghép di động: Moayơ có thể trượt dọc trục.

- Theo dạng răng thì có 3 loại :

+ Then hoa răng chữ nhật: Loại này dùng khá phổ biến trong ngành cơ khí chế tạo

máy.

+ Then hoa răng tam giác: Dùng truyền mômen không lớn, thường áp dụng cho mối

ghép cố định.

+ Then hoa răng thân khai: Loại này truyền mômen xoắn lớn, giảm được ứng suất tập ở

chân then do có biến dạng thân khai.

- Theo cách định tâm khi ghép chia ra:

+ Định tâm theo đường kính ngoài: Dùng khi moayơ không nhiệt luyện và đảm bảo độ

đổng tâm cao.

+ Định tâm theo đường kính trong: Dùng mối ghép cần có độ đổng tâm cao.

+ Định tâm theo cạnh bên: Không đảm bảo độ đổng tâm nhưng lực phân bố đều trên

răng, nên dùng trong trường hợp truyền mômen xoắn lớn.

2.2.2.Các dạng hỏng thường gặp của mối ghép

Những hư hỏng của mối ghép then hoa thường gặp là:

- Mòn then trong trục và rãnh then trong lỗ.

- Dập, vꢀ, sứt mẻ then hoa.

- Sây sát hoặc tróc bề mặt làm việc của then hoa do tác dụng của tải trọng động

2.2.3. Các biện pháp sữa chữa các loại hư hỏng trên

- Nếu then hoa và rãnh then mòn ít mà mối ghép định tâm theo đường kính trong của

trục thì cách sữa chữa tốt nhất là sửa lỗ then hoa tới kích thước sửa chữa và tăng kích thước

then hoa trên trục bằng cách sấn từng then một theo chiều dọc then.

- Nếu then hoa và rãnh then mòn ít mà mối ghép định tâm theo đường kính ngoài của

trục thì sửa chữa như sau : Sửa chữa then hoa tới kích thước sửa chữa

Và nâng đường kính đường kính ngoài để các rãnh then hẹp lại phù hợp với kích thước

sữa chữa của chiều rộng then hoa trên trục.

- Nếu then hoa và rãnh then hoa mòn nhiều nhưng chưa quá 20-25 % chiều rộng then

thi gia công lỗ then hoa đến kích thước sửa chữa, hàn đắp trục then hoa rồi gia công theo

kích thước lỗ then hoa.

- Nếu then hoa và rãnh then hoa mòn nhiều quá 20-25 % chiều rộng then thì ta hàn

đắp toàn bộ rãnh then rồi gia công rãnh then mới.

+ Lưu ý : Những chi tiết phức tạp gia công khó khăn và đắt tiền, nếu còn khả năng làm

việc, chỉ có một phần then hoa bị hỏng mà việc hàn đắp ảnh hưởng đến độ chính xác của chi

tiết vì vậy ta phải thay phần trục có then hoa.

3. Sửa chữa mối ghép ren.

3.1. Công dụng, phân loại

> Công dụng:

- Ren tam giác là loại ren thông dụng nhất, có độ kín khít cao, thường được sử dụng

trong các kết cấu ren vít, trong bu lông, êcu, các ống thủy lực, nꢁt ren ở các van trượt.

- Ren vuông và ren thang thường được dùng trong các co cấu truyền động như các vít

me hành tinh, vít bàn dao của máy công cụ, vít nâng của máy, vít me cái của máy tiện ren,

vít me tải, may ép, vít me trong êtô nguội...

- Ren răng cưa thường dùng trong các co cấu chịu lực lớn theo một hướng như máy

nén dạng co khí hay thủy lực, các loại kích ...

- Ren cung tròn thường được dùng trong các móc nối toa tàu, nối các đường ống nước

lớn.

> Phân loại:

- Căn cứ theo hình dạng prôfin thì ren được chia làm nhiều loại: ren tam giác, ren

vuông, ren thang, ren răng cưa, ren cung tròn, ren bán nguyệt, ren định vị, ren góc vuông..,

được thể hiện ở (hình 2.1).

- Căn cứ theo vị trí thì ren được chia làm hai loại: ren ngoài và ren trong.

- Căn cứ theo hướng xoắn thì ren được chia làm hai loại: ren phải và ren trái, như

(hình 2.2) thể hiện. Đặt đứng bulông, ren từ trái qua phải lên cao dần, là phải (đai ốc vặn vào

theo chiều kim đổng hổ), ren từ phải qua trái cao dần, tức là ren trái (đai ốc vặn vào ngược

chiều kim đổng hổ).

- Căn cứ theo số đầu mối thì ren được chia làm hai loại: ren một đầu mối và ren nhiều

đầu mối.

Ngoài ren thường dùng ra người ta còn phân loại theo bề mặt và theo công dụng:

- Căn cứ theo hình dạng bề mặt thì ren được chia làm hai loại: ren trụ và ren côn.

- Căn cứ theo công dụng thì ren được chia làm ba loại: ren lắp siết, ren truyền động và

ren chuyên dùng.

- Căn cứ theo tiêu chuẩn thì ren được chia làm hai loại: ren tiêu chuẩn và ren không

tiêu chuẩn.

- Theo hệ thống ren thì ren được chia làm ba loại: ren hệ mét, ren hệ anh và ren ống

(trụ), được thể hiện ở (hình 2.3).

Hình 2.1: Ren: a) Ren côn; b) Ren trụ;

c) Ren hệ mét; d) Ren hệ Anh; e) Ren ống (hệ anh)

Hình 2.2: Phương pháp phân biệt ren trái, ren phải.

Hình 2.3: Thể hiện ren theo hệ Anh và hệ mét.

3.2. Các dạng hỏng thường gặp của mối ghép

Các dạng hư hỏng thường gặp nhất của mối ghép ren là:

- Mòn profin ren theo đường kính trung bình

- Giảm diện tích bề mặt làm việc của ren (vì mòn).

- Thân bulông bị giãn vì biến dạng dẻo.

- Thân bulông hoặc vít cấy bị uốn hoặc bị đứt.

- Các vòng ren bị cắt đứt do lực kéo hoặc nén dọc trục tăng đột ngột.

3.3.Các biện pháp sữa chữa các loại hư hỏng trên

> Ren bị mòn đứt hoặc mẻ trên bu lông hoặc trục có ren.

- Tiện hết ren cũ rồi cắt ren mới có kích thước nhỏ hơn, lꢁc này phải thay thế đai ốc

mới. Nếu ren cũ đã được tôi cứng thì trước khi tiện cần ủ.

- Nếu không cho phép giảm kích thước ren thì phục hồi bằng cách hàn đắp hoặc mạ

kim loại hoặc gia công cơ.

> Ren bị mòn đứt, vꢀ hay mẻ, ở trong lỗ(trong thân chi tiết máy).

- Sửa tớikích thước sửa chữa bằng cách tiện, khoan hoặc khoét hết ren cũ rồi làm lại

ren mới có kích thước lớn hơn lꢁc này phải thay bu lông hoặc vít cấy.

- Để sửa chữa tạm mối ghép ren trong trường hợp phức tạp ta có thể làm bu lông

hoặc vít cấy hơi nhỉnh hơn lỗ cũ để lắp với lỗ ren mòn. Khi có dịp thuận lợi phải sửa chữa

chính thức ngay.

- Trong tường hợp lỗ ren được sửa chữa bằng chi tiết bổ sung: muốn vậy ta khoét

hoặc khoan lỗ ren có hỏng rộng thêm 5-6 mm nữa rồi mới tiện ren ở bạc với kích thước ren

ban đầu.

> Thân bu lông bị cong.

Nắn bằng bàn ép kiểu vít me hoặc êtô để tránh hư hại ren. Khi nắn phải dùng đệm mềm

để kẹp chặt chi tiết.

Các vít cấy bị cong hoặc ren hỏng đều được thay mới mà không sửa chữa.

> Bị các chất bẩn cꢁa chặt vào rãnh then.

Dùng bàn ren, tarô hoặc chi tiết lắp ren với nó để cạy chất bẩn ở ren và “ nắn lại ren”

> Đầu bu lông đai ốc bị vꢀ, méo “ chờn” (không có hình dáng sáu cạnh) các chi tiết

khác bị sứt mẻ.

Dũa hàn đắp, rồi gia công cơ hoặc chỉ gia công cơ rồi dùng chìa vặn có ngàm hẹp hơn

và vặn.

> Các chi tiết ren bị nứt.

Hàn đắp hoặc thay mới

> Ren méo vì xiết đai ốc quả tải.

Tuỳ theo độ hư hỏng mà áp dụng một trong các biện pháp sửa chữa đã nêu hoặc thay

mới.

> “Chết” ren (tức ren bị chặt cứng không vặn ra được)

Ngâm trong xăng hoặc dầu hoả từ vài giờ đến vài ngày rồi dùng chìa vặn nối với cánh

tay đòn mà vặn ra. Vặn được rồi thì tuỳ theo hình dạng ren mà sửa chữa.

4. Sửa chữa bộ truyền đai

Bộ truyền đai dùng để truyền chuyển động giữa 2 trục khá xa nhau đảm bảo êm và bảo

vệ đuợc khi quá tải. Bộ truyền đai đuợc sử dụng nhiều trong ngành co khí chế tạo và một số

máy công nghiệp nhẹ.

Bộ truyền đai gồm có hai bánh đai (bánh dẫn và bánh bị dẫn) và dây đai.

4.1. Sửa chữa bánh đai

> Các dạng hỏng của bánh đai là:

- Bánh đai bị đảo nguyên nhân do sai số gia công, hoặc do trục bị cong, ổ trục bị mòn, công

nghệ lắp không đꢁng.

- Bề mặt làm việc của bánh đai bị mòn.

- Mòn lỗ may ơ, mòn mặt đầu may ơ, mòn rãnh then, vꢀ vành bánh đai, nứt vꢀ may ơ.

> Phuong pháp sửa chữa:

- Sửa chữa bề mặt bánh đai bị mòn:

+ Đối với bánh đai dẹt thì tiến hành tiện lại măt ngoài bánh đai. Hình dáng hình học

cần thiết áp dụng đối với bộ truyền không quan trọng cho phép thay đổi tốc độ ±5% so với

tốc độ cũ.

+ Nếu giữ nguyên tỷ số truyền i thì phải tiện cả hai bánh đai để đảm bảo:

+ Nếu bề mặt bánh đai bị mòn qua và vành đai đủ dày thì tiến hành tiện vành ngoài để

ép bạc sửa chữa sau đó gia công co.

+ Đối với đai thang khi mòn tiến hành tiện sâu rãnh. áp dụng đối với bộ truyền cho

phếp thay đổi tốc độ ±5% so với tốc độ cũ.

4.2. Sửa chữa đai truyền

Đai bị trùng dẫn đến trượt đai. Nguyên nhân là do dây đai bị dãn trong quá trình làm

việc do đó ta phải tiến hành căng đai để tăng góc ôm của đai.

Dây đai bị mòn , bị đứt thì thay đai mới (chọn đai có ký hiệu như cũ).

5. Sửa chữa trục bộ truyền xích

Khi cần truyền chuyển động từ một trục đến nhiều trục song song mà bộ truyền bánh

răng không sử dụng được, bộ truyền đai không chắc chắn thì ta sử dụng bộ truyền xích. Hiện

nay bộ truyền xích được sử dụng nhiều trong các ngành chế tạo máy.

5.1.Các dạng hỏng

Các dạng hỏng của bộ truyền xích là:

- Gỉ bề mặt khớp nối

- Khớp nối cứng bị xoay.

- Bung chốt xích hình thành từ cứng khớp và chốt bị xoay.

- Mòn bản lề, gãy chốt.

- Xích bị đứt.

- Con lăn bị vꢀ.

5.2. Phương pháp sửa chữa

- Gỉ bề mặt khớp nối. Nguyên nhân là do thiếu dầu bôi trơn vì vây phương pháp khắc phục

là rửa xích, dùng chất bôi trơn hợp lý.

- Khớp nối cứng bị xoay. Nguyên nhân là do gỉ sét bị ăn mòn ^ thay xích mới

- Bung chốt xích hình thành từ cứng khớp và chốt bị xoay do quá tải ^ Thay xích mới.

- Mòn bản lề, gãy chốt do ma sát, thiếu dầu bôi trơn gây nên, làm cho sự ăn khớp thường

xuyên không chính xác, gây tuột xích ^ Thay xích mới.

- Xích bị đứt do mòn, do quá tải ^ Nối lại xích.

- Con lăn bị vꢀ do bụi bẩn, do va đập đột ngột ^ Làm sạch và bôi trơn hợp lý cho bộ truyền.

6. Sửa chữa bộ truyền bánh răng

6.1. Các dạng hư hỏng của bộ truyền bánh răng

Các dạng hỏng của bánh răng rất đa dạng trong đó chủ yếu là :

- Mòn mặt làm việc của răng vì ma sát và giữa các răng ngăn khớp với nhau trong quá

trình làm việc, nhất là các bánh răng di trượt.

- Gẫy răng vì quá tải đột ngột hoặc vì chịu mômen uốn với chu kỳ nhỏ.

- Chắp rỗ bề mặt răng vì mỏi tiếp xꢁc

- vꢀ vành răng

6.2. Sửa chữa bánh răng trụ răng thẳng bị mồn

Nếu mòn ít (lượng mòn vượt quá giới hạn cho phép ít) thì có thể hàn răng. Đối với các

bánh răng không quan trọng độ mòn cho phép đến 0,2mm với mô đun từ 1-3mm; đến 0,3 với

mô đun 4mm đến 0,5mm với mô đun trên 4mm.

Phương pháp hàn đắp và bề mặt làm việc của răng bằng hàn hơi và hàn điện rất thích

hợp với các bánh răng mô đun lớn, chính xác thấp (cấp 2 trở lên) và dùng trong các bộ

truyền hở hoặc nửa kín. Đối với bánh răng quan trọng không nên dùng phương pháp này vì

lớp hàn đắp có sức bền tiếp xꢁc thấp và khó gia công chính xá. Những bánh răng mô đun

nhỏ bị mòn ít có thể đắp bằng hàn điện hàn quang rung.

Khi hàn phục hổi răng, tốt nhất là dùng kim loại đắp tương tự kim loại nền ( kim loại

của bánh răng). Không nên hàn đắp những bánh răng bằng thép hợp kim .

1_dưꢀng đổng

- Nếu bánh răng làm việc một chiều thì răng chỉ mòn một phía, có thể dùng lại bằng cách

lắp đảo chiều bánh răng. Nếu mayơ bánh răntg có hình dáng đối xứng ( đối xứng qua mặt

phẳng vuông góc với đuờng tâm và chia đôi chiều rông vành răng) thì không phải đảo mayơ

đổng thời với đảo bánh răng.

- Nếu các bánh răng bị mòn nhiều thì có thể tiện hết răng rổi ép bạc sửa chữa, sau đó gia

công răng. Lắp bạc có thể bằng keo dán, ép nóng hoặc ép nguội. Nếu răng đuợc sửa chữa

không qua nhiệt thì có thể ép bằng keo dán. Nếu có nhiệt luyện thì phải ép. Dùng phuơng

pháp ép nóng là tốt nhất. Khi nhiệt luỵện răng nên dùng phuơng pháp tôi bề mặt bằng dòng

điện cao tần hoặc bằng ngọn lửa ôxy axetilen. Để chông xoay cho bạc có thể dùng vít hãm

hoặc hàn theo chu vi lắp ghép.

- Nếu một bánh răng trong bộ bánh răng bậc bị mòn thì nên sửa chữa bằng cách ép bạc rối

mới làm răng trên bạc.

- Lỗ bánh răng bị mòn đuợc sửa chữa bằng cách tiện rộng rổi ép bạc bằng vít chông xoay,

sau đó gia công lỗ bạc đạt kích thuớc yêu cầu. Đối với bánh răng đã tôi cứng, truớc khi tiện

lỗ phải ủ. Nếu lỗ bánh răng mòn ít, có thể hàn đắp rổi gia công cơ, nhung truớc khi hàn đắp

cung phải tiễn lỗ rộng để chiều dày lớp kim loại đắp đủ lớn.

- Rãnh then trong lỗ bánh răng bị hu hỏng đuợc sửa chữa theo các biện pháp đã nêu ở phần

sửa chữa then và răng then.

- Mặt đầu răng bị mòn : luợnh mòn này thuờng không đámg kể và không quan trọng nên

không cần xử lý.

6.3. Sửa chữa bánh răng nứt vành hoặc moay ơ

Nếu nứt ở vành thì hàn hoặc táp một miếng đệm vào chỗ nứt. Tấm táp đuợc hàn hoặc

bắt vít vào vành bánh răng. Nếu nứt ở moayơ thì hàn hoặc tiện sấn mặt ngoài moayơ một

đoạn ngắn rổi ép đai thép vào để ngăn ngừa vết nứt phát triển. Mặt mꢁt moayơ bị mòn có thể

được tiện bớt cho phẳng hoặc hàn đắp gia công cơ.

Các bánh răng sau khi sửa chữa phải thoả mãn các số liệu trong các bảng từ bảng 9.1

đến bảng 9.3 và những yêu cầu sau đây:

+ Các yêu cầu kỹ thuật cơ bản của chi tiết mới.

+ Độ bám tốt của lớp đắp, nối với kim loại nền mặt răng không được có vết xước hoặc

có vết gia công cơ.

+ Độ đảo mặt nꢁt của vành răng không được quá 0,1- 0,2mm

Bảng 6.1 : Tốc độ vòng giới hạn và độ chính xác của bánh răng trụ

Tốc độ vòng giới hạn Vmax, m/s ứng với các cấp chính

Dạng bộ

xác của bộ truyền theo TCVN 1067-72

truyền

6

Đến 15

Đến 25

7

8

9

10

Đến 1

Đến 2

Răng thẳng

Đến 10

Đến 20

Đến 6

Đến 10

Đến 2

Đến 3,5

Răng nghiêng

Bảng 6.2: Dung sai độ đảo hướng kính của vành bánh răng trụ, jam (Theo

TCVN1067-71)

Cấp

Mô

Dung sai đường kính vòng chia, mm

chính

xác

6

đun

50 50-80

80

120

200

320

500

800

(mm)

120

1-16

1-30

20

26

42

32

50

38

58

45

70

50

80

58

95

7

32

50

8

1-50

65

80

95

110

180

280

450

120

200

320

500

150

240

380

600

9

2,5-50

80

105

170

260

120

20

180

240

380

10

11

120

200

320

Bảng 6.3: Dung sai của sai số hướng răng, độ không song song và độ xiên của các

đường tâm bánh răng trụ (Theo TCVN 1067-71)

Cấp chính

Dung sai, Lim, theo chiều rộng vành răng, mm

Mô đun

xác

(mm)

55

55-110

111-160 160-220 220-320

6

7

1- 16

1-30

13

17

21

26

34

42

15

19

24

30

38

48

17

21

26

34

42

52

19

21

36

38

48

58

22

28

36

45

55

70

8

1-50

9

2,5-50

10

11

Bảng 6.4: Hư hỏng trong các bộ truyền bánh răng trụ

Hư hỏng

Dự đoán nguyên nhân

Vật liệu bánh răng bị mòn

vì làm việc lâu với tải trọng

Cách sử lý

Thay bánh răng, kiểm tra độ

nhớt của dầu nếu cần thi thay

dầu. nếu thiếu dầu thì bổ xung

Tróc bề mặt làm việc lớn. Bề mặt làm việc của

của răng

răng bị quá tải không đủ dầu

bôi trơn hoặc không đủ độ

nhớt

Xước bề mặt làm

việc của răng

Răng bị làm việc trong điều Bôi trơn bộ truyền đꢁng các

kiện ma sát khô chế độ quy định

Răng mòn nhanh

quá, chóng mất hình

dạng của prôfin răng

Có bùn, bụi, hạt mài hoặc

mạt sắt lọt vào bộ truyền

Lau chùi sạch và bôi trơn

hợp lý

Răng bị quá tải hoặc có vật Đã nêu cách sửa chữa ở trên

Gẫy răng

lạ lọt vào

nếu cần thì thay thế

Giảm khoảng cách trục (nếu

có thể), Điều chỉnh bộ truyền

Nếu cần đảm bảo khoảng cách

trục và tỷ số truyền thì thay thế

bánh răng mới

Bộ truyền làm việc

ổn quá kèm theo va

đập

Khoảng cách trục lớn quá

Giảm chiều dày răng hoặc

thay răng mới (nếu cần giữ

khoảng cách trục) tăng khoảng

cách trục

Bộ truyền bị kẹt và

Khe hở cạnh răng quá bé

thậm chí bằng 0

nóng quá

7. Sửa chưa bộ truyền trục vít – bánh vít

7. Sửa chữa bộ truyền trục vít – bánh vít.

Bộ truyền trục vít - bánh vít được sử rụng rộng rãi trong các máy cắt kim loại và ở

những cơ cấu chia độ. Trục vít thường làm liền, với trục những trục vít lớn có thể chế tạo rời

với trục.

7.1. Các dạng hư hỏng của bộ truyền trục vít

Mòn răng ở trục vít và bánh vít; sây sát mặt răng; tróc rỗ hoặc sứt mẻ răng bánh vít;

mòn lỗ bánh vít; mòn ngõng trục bánh vít; nứt các chi tiết của bộ truyền, răng bánh vít

không đều..v.v.

7.2. Sửa chữa bộ truyền trục vít

Bảng 7.1: Hư hỏng thường gặp của bộ truyền trục vít bánh vít

Hư hỏng

Dự đoán nguyên nhân

Cách khắc phục

Các đường tâm của trục Điều chỉnh và sửa lắp

vít và bánh vít không Tăng khoảng cách trục

vuông góc với nhau. khe( nếu có thể) Gia công

Truyền động nặng hoặc

kẹt tắc

hở cạnh răng nhỏ quá

nhỏ bớt trục vít

Trục vít quay và bánh

Tất cả các bộ phận đều Thay hoặc sửa chữa

mòn quá làm cho răng như đã nêu ở trên

vít không quay

trục vít và bánh vít không Thay bánh vít

với tới nhau

Đứt răng bánh vít vì quá

tải

Khe hở chiều trục của

bánh vít hoặc trục vít quá

lớn

Điêu chỉnh khe hở ổ

trục nếu cần thì thay ổ

Mòn ổ trục

Hành trình tự do của Mòn các chi tiết ở răng Thay trục vít và bánh

trục vít lớn quá bánh vít và trục vít vít

Xuất hiện các mạt đổng Không có hoặc không đủ Lau ổ sạch rổi đổ đầy

trong bộ truyền

dầu bôi trơn

Đường tâm trục vít không

nằm trong mặt phẳng trung

bình của bánh vít ( Khi thử

bằng sơn thấy vết sơn ở

răng bánh vít bị lệch về

một phía

Điều chỉnh bánh vít

theo chiều trục đạt trị số

cho phép trong bảng 5-

21

Răng bánh vít chỉ mòn ở

một đâu( mòn không đều)

Bài 2. Sửa chữa các chi tiết, cụm máy

* Mục tiêu:

- Trình bày được nhiệm vụ, phân loại, cấu tạo của thân máy, băng trượt, và trục.

- Giải thích được các hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng của các bộ phận; lựa chọn được

phương pháp kiểm tra, sửa chữa thích hợp;

- Tháo, lắp; nhận dạng; kiểm tra, sửa chữa các bộ phận đꢁng quy trình, quy phạm; đảm bảo

các tiêu chuẩn kỹ thuật;

- Rèn luyện tác phong công nghiệp.

* Nội dung .

1. Sửa chữa thân máy

………………………………………………………….

2. Sửa chữa băng trượt dẫn hướng

2.1. Băng máy

Băng máy là bề mặt quan trọng khi làm việc của các máy cắt kim loại,có ảnh hưởng

đến độ chính xác của các chi tiết ra công. Băng máy lại là bề mặt làm việc của thân máy nên

việc sửa chữa nó phải hết sức thận trọng và tỷ mỉ

2.2. Các điều kiện kỹ thuật đảm bảo khi sửa chữa băng máy

- Băng máy phải thẳng và phẳng các bề mặt của băng máy phải song song với nhau .

- Sau khi sửa chữa lần cuối các băng máy làm việc theo ma sát trượt, các vết sơn tiếp

sꢁc khi kiểm tra bằng thước thẳng, mặt phẳng và mặt trượt của chi tiết đối tiếp phải bằng

hoặc lớn hơn các trị số cho trong bảng ( 11.1) và phải phân bố đều.

Bảng 2.1 : Số điểm sơn tiếp xúc ít nhất cần có của các băng máy ma sát trượt khi kiểm

tra bằng thước thẳng hoặc mặt phẳng mẫu.

Bề mặt

Số điểm sơn tiếp xꢁc/ 25x25

Đốivới máy chính xác cao

Đốivới máy chính xác thường

Mặt trượt ở bàn máy

20

16

10

Mặt trượt ở bàn dao và con

trượt

- Trên bề mặt băng máy không được có vết xước, rỗ, lõm, vết gia công cơ ( trừ vân

cạo), ba via...

- Độ cứng phải đổng đều trên toàn bộ bề mặt.

- Băng máy dài đến 1.5 m không được quá 3 chỗ hàn đắp. Băng máy dài trên 1,5m

không được quá 6 chỗ hàn đắp.

- Đảm bảo độ vuông góc giữa các bề mặt băng máy nằm ngang và bề mặt băng máy

thẳng đứng ( ở các máy mài tròn...)

- Chỗ chuyển tiếp từ mặt không gia công đến mặt gia công hoặc giữa các mặt gia công

với nhau phải vát hoặc lượn tròn.

2.3. Các phương pháp sửa chữa băng máy

Tuỳ theo chiều dày lớp kim loại được lấy đi ở nguyên công gia công chủ yếu, người ta

phân biệt 3 phương pháp sửa chữa băng máy chủ yếu: Phương pháp cạo, phương pháp mài

và phương pháp bào hoặc phay.

a. Phương pháp cạo

Chọn phương pháp sửa chữa băng máy

Bảng 2 .2: Chọn phương pháp sửa chữa băng máy

Độ mòn, mm

Phương pháp sửa chữa

(Cạo ) hoăc (cạo + mài nghiền)

0,2

0,3

(mài) hoặc ( dũa+ cạo)

0,3-0,5

0,5

(bào tinh hoặc dũa)+(cạo hoặc mài nghiền)

Bào thô rồi bào tinh, sau đó mới bào hoặc cạo.

Khi cạo, phải cạo chỗ ít mòn nhất, lượng dư để cạo không được quá trị số cho trong

bảng 11.3. Trong quá trình cạo phải kiểm tra độ phẳng của mặt được cạo bằng số vết sơn in

vào dùng thước hay mặt phẳng mẫu để kiểm tra. Mỗi lần kiểm tra, phải chùi sạch vết sơn cũ

ở bề mặt băng máy, chùi sạch thước kiểm bằng khăn có thẩm xăng rồi lau bằng khăn lau

khô, sau đó phết sơn lên băng máy. Lớp sơn thật đều và mỏng, cạo càng tinh, lớp sơn kiểm

tra phải càng mỏng muốn vậy ta dùng một thước kiểm khác gạt đều lên băng máy.

Lượng dư cho cạo, mm (Bảng 11.3):

Bảng 2.3: Lượng dư cho cạo, mm

Chiều rộng

mặt phẳng

Chiều dài mặt phẳng được cạo, mm

được cạo, mm

100 - 500 500- 1000 1000-2000 2000-4000 4000-6000

0.05

0.08

0.10

0.12

0.15

0.20

100

100-500

mtraáyđư(Kbợằchnibgcắạđcoổn,ngngagnhogổàiqsđouộavtbàhăẳđnnổgggmváà)áyvđ)àộ. đpộhẳcnogngcầvnênkhiểcmủatrtaoàđnộ bsoộnbgănsogn(gbăcnủga ncáivcobvềàmcặầtubkăinểgm

Phương pháp cạo đảm bảo chất lượng bề mặt mặt cao nhưng tốn sức, năng suất thấp và

đắt tiền, vì vậy nên thay băng mái tính hoặc kết hợp cạo với mái nghiền bằng bột mài; đôi

khi có thể dùng bào với dao bào rộng bản đạt năng suất rất cao.

b) Phuong pháp mài: Nguyên công mài có thể tiến hành trên máy mài chuyên dùng

hoặc trên máy bào giường, máy phay giường với đổ gá mài. Dùng đá mài hình bát trụ (hoặc

bát côn) đường kính 100 - 175mm, tốc độ cắt 30 - 40m/s. Còn có thể dùng một đổ gá mài rất

gọn nhẹ đặt trực tiếp lên băng máy cần sửa chữa và dịch chuyển băng truyền động xích.

Bảng 2.4: Các dạng cạo và công dụng.

Chiều

Số vết tiếp xꢁc

Chiều

rộng mũi

cao

dài đường đạt được trong

cao, mm mỗi ô vuông 25 x

25mm

Dạng cạo

Công dụng

Cạo chỗ có vết son tiếp

xꢁc to quá, chuẩn bị bề

mặt để cạo bán tinh

Thô

20-25

10

4-6

Gia công lần cuối các

băng máy, mặt trượt của

bàn máy bàn cạo.

Bán tinh 12-16

5-10

8-15

Gia công tinh dụng cụ

kiểm tra

Tinh

5-10

3-5

-

20-25

-

Dể trang trí, tạo văn hoá

Phương pháp mài đảm bảo chính xác cao và năng suất cao, vì vậy nó được sử dụng

rộng rãi ở các nước tiên tiến để sửa chữa băng máy. Người ta thường kết hợp mài băng máy

và cạo mặt trước của các chi tiết đối tiếp (như đế ụ động, bàn dao dọc máy tiện, mặt trượt

bàn máy bào,vv...) c) Phương pháp bào: Phương pháp này rất thích hợp để sửa chữa những

băng máy bị mòn nhiều. Máy được sửa chữa phải bắt chặt trên máy bào giường và điều

chỉnh cẩn thận bằng đổng hổ so. Khi kẹp chặt đừng siết bulông quá mức vì có thể làm cho

băng máy bị biến dạng đàn hổi, không đạt được độ chính xác sau khi gia công.

Thoạt tiên bào thô, sau đó dùng đổng hổ so kiểm tra độ thẳng và điều chỉnh băng chêm.

Bào tinh bằng dao bào rộng bản có gắn mảnh hợp kim BK6 hoặc BK8, chiều rộng lưꢀi cắt

của dao tới 40mm. Mặt trước và sau của dao được gia công tinh bằng mài nghiền. Khi bào

gá nghiêng lưꢀi cắt đi 15 -30⁰so với đường vuông góc của phương tiến dao đẻ giảm lực cắt,

tăng độ nhẵn gia công. Lượng dư bào tinh nên lấy là 0,3 - 0,6 mm và gia công làm 4-7 bước:

Hai bước đầu với chiều sâu cắt 0.08 - 0.12mm; ba, bốn bước sau với chiều sâu cắt 0.05mm;

bào tinh là nguyên công cuối cùng của công việc sửa chữa. Sau khi bào tinh băng máy có thể

đạt độ nhẵn bề mặt A 7, A 8, sai số về độ phẳng và độ vênh không quá 0.02mm trên chiều

dài 1000mm.

Nếu không có dao bào rộng bản, có thể bào thô rổi cạo hoặc mài.

Ngoài ba phương pháp cơ bản trên, các phương pháp kết hợp nhiều hình thức gia công

(cạo, mài, bào , mài nghiền) cũng được dùng rộng rãi nhằm mục đích phát huy ưu điểm của

từng hình thức gia công cơ ở các giai đoạn sửa chữa băng máy (thô, bán tinh, tinh) để đạt

năng suất cao, độ nhẵn bề mặt và độ chính xác hợp yêu cầu kỹ thuật.

3. Sửa chữa ổ trượt và ổ lăn

3.1. Sửa chữa ổ lăn

3.1.1. Đặc điểm lắp ghép

Ổ lăn được lắp ghép với bộ phận máy theo đường kính trong- d ( lắp với trục) và kích

thước ngoài của vòng ngoài-D ( lắp với vỏ hộp), ổ dùng để đꢀ trục và làm cho trục chuyển

Giáo trình mô đun Thực hành nguội sửa chữa máy công cụ - Nghề: Cắt gọt kim loại