Don Quixote và anh em - Gia phả nhà thằng ngốc dưới góc nhìn văn hóa
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 16/2017
11
DON QUIXOTE Vꢀ ANH EM – GIA PHẢ
NHꢀ THẰNG NGỐC DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA
Bùi Linh Huꢀ1
Trưꢀng Đꢁi hꢂc Khoa hꢂc ꢃ Đꢁi hꢂc Thái Nguyên
Tóm tꢄt:Nhân vꢅt Don Quixote cꢆa M.Cervantes ñã nꢇi tiꢈng toàn thꢈ giꢉi như mꢊt nhân
vꢅt tiꢋu thuyꢈt phꢌc tꢁp, ña nghĩa và thú vꢍ nhꢎt. Tuy nhiên, ñꢋ hiꢋu sâu sꢄc ý nghĩa cꢆa
nhân vꢅt này, cꢏn ñꢐt Don Quixote trong mꢊt bꢑi cꢒnh văn hꢂc, văn hóa rꢊng lꢉn. Bài
viꢈt này thông qua phác thꢒo nguꢓn gꢑc và các biꢈn thꢋ cꢆa hình tưꢔng thꢕng ngꢑc trong
văn hóa và văn hꢂc, ñi ñꢈn mꢊt cách hiꢋu Don Quixote và các mꢊt sꢑ tiꢋu thuyꢈt hiꢖn ñꢁi
thꢈ giꢉi trong mꢑi liên hꢖ vꢉi truyꢗn thꢑng thꢋ hiꢖn biꢋu tưꢔng này.
Tꢘ khóa: Don Quixote, M. Cervantes, Cái trꢑng thiꢈc, G. Grass, motif, thꢕng ngꢑc,
nghiên cꢌu văn hꢂc tꢘ góc ñꢊ văn hóa.
1. ĐꢁT VꢂN Đꢃ
Tuy hình tưꢀng thꢁng ngꢂc ñã bꢃt rꢄ tꢅ lâu trong văn hóa và văn hꢆc nhân loꢇi, nhưng
có thꢈ nói, Don Quixote mꢉi là mꢊt trong cái mꢂc ñꢋu tiên ñánh dꢌu cho sꢍ thꢈ hiꢎn kiꢈu
hình tưꢀng nhân vꢏt này mꢊt cách tròn trꢐn, sinh ñꢊng và phꢑc tꢇp. Theo Carroll B.
Johnson (trong cuꢂn Don Quixote – Cuꢊc hành trình tìm kiꢈm tiꢋu thuyꢈt hiꢖn ñꢁi, Nxb
Waveland Pr Inc, 2000), ý tưꢒng vꢓ nhân vꢏt thꢁng ngꢂc Don Quixote cho cuꢂn sách cùng
tên cꢔa nhà văn vĩ ñꢇi Cervantes ñã ít nhiꢓu ñưꢀc gꢀi ý tꢅ hai tác phꢕm: Orlando Điên cꢔa
Ludovico Ariosto (bꢏc thꢋy cꢔa văn hꢆc Phꢖc hưng Ý mà nhà văn hꢗt sꢑc ngưꢘng mꢊ) và
Lꢀi cꢏu nguyꢖn cꢆa thꢕng ngꢑc cꢔa Desiderius Erasmus (nhà nhân văn Phꢖc hưng vꢉi chꢔ
trương cꢙi cách ñꢇo Thiên Chúa có ꢙnh hưꢒng rꢌt lꢉn tꢉi thꢚi ñꢇi cꢔa Cervantes). Song, hai
tác phꢕm trên mꢉi chꢛ nhꢜng nguꢝn tác ñꢊng trꢍc tiꢗp nhꢌt; thꢍc sꢍ, hình tưꢀng thꢕng
Ngꢑc ꢃ thông thái như Don Quixote ñã có lꢞch sꢟ tꢅ lâu trong văn hoá và văn hꢆc nhân
loꢇi. Bài viꢗt này sꢠ phác hꢆa mꢊt cái nhìn tꢡng quát vꢓ gia phꢙ và diꢎn mꢇo cꢔa chàng
ngꢂc Don Quixote cùng các anh em trong lꢞch sꢟ văn hóa nói chung và văn hꢆc nói riêng
ñꢈ có thꢈ hiꢈu sâu sꢃc hơn vꢓ ý nghĩa tiꢓm ꢕn trong các biꢗn thân cꢔa hình tưꢀng thꢁng ngꢂc.
1
Nhꢏn bài ngày 21.5.2017; gꢟi phꢙn biꢎn, chꢛnh sꢟa và duyꢎt ñăng ngày 20.6.2017
Liên hꢎ tác giꢙ: Bùi Linh Huꢎ; Email: [email protected]
12
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
2. NꢄI DUNG
Thꢁng ngꢂc là mꢊt cꢡ mꢢu tái lꢐp thưꢚng xuyên trong hꢋu hꢗt mꢆi nꢓn văn hóa và văn
hꢆc. Văn hꢆc dân gian các nưꢉc có lꢠ là nơi lưu giꢜ nhꢜng ông tꢡ ñꢋu tiên cꢔa nhà thꢁng
ngꢂc trong di sꢙn nghꢎ thuꢏt cꢔa loài ngưꢚi. Hình tưꢀng thꢁng ngꢂc trong mꢙng văn hꢆc
này thưꢚng tꢏp trung trong các tác phꢕm trào phúng (thí dꢖ, trong văn hꢆc Viꢎt Nam, ñó là
các truyꢎn Lꢎy vꢔ ngꢑc, Gái khôn dꢁy chꢓng, ca dao Thꢕng Bꢀm) hay mꢊt thꢈ loꢇi gꢋn như
ñꢂi nghꢞch là các tác phꢕm thù phꢖng tôn giáo (hꢇnh các thánh, tích phꢏt). Hình tưꢀng
thꢁng ngꢂc còn ñưꢀc biꢗn hóa thành hình tưꢀng anh hꢓ (jester) trên sân khꢌu kꢞch, chèo (hꢓ
mꢝi, hꢓ gꢏy), tuꢝng hay trong rꢇp xiꢗc. Thꢍc tꢗ, gia phꢙ nhà thꢁng ngꢂc còn phꢑc tꢇp hơn
nhiꢓu vꢉi vô sꢂ các anh em con cháu ñông ñꢙo và diꢎn mꢇo ña dꢇng.
Vꢏy hình tưꢀng thꢁng ngꢂc vꢉi tư cách là mꢊt cꢡ mꢢu văn hóa và mꢊt motif văn hꢆc
ñã xuꢌt hiꢎn tꢅ bao giꢚ và vì sao lꢇi có sꢑc sꢂng mãnh liꢎt như vꢏy? Hãy thꢟ ñi tìm câu trꢙ
lꢚi ꢒ mꢊt trong nhꢜng nơi lưu giꢜ ý nghĩa cꢔa hình tưꢀng thꢁng ngꢂc tiꢓm tàng nhꢌt và lâu
ñꢚi nhꢌt: quân bài Thꢁng Ngꢂc trong bꢊ bài Tarot. Thꢁng Ngꢂc là mꢊt trong nhꢜng quân
bài bí ꢕn nhꢌt, có quyꢓn lꢍc lꢇ lùng nhꢌt trong 78 quân bài Tarot ꢣ bꢊ bài ñưꢀc coi là mꢊt
kho tàng lưu giꢜ nhꢜng biꢈu tưꢀng cꢔa văn hóa châu Âu. Bꢊ bài này ra ñꢚi tꢅ cuꢂi thꢚi
Trung cꢡ, ñꢋu thꢚi Phꢖc hưng và ñã nhanh chóng trꢒ thành mꢊt trò chơi cꢍc kỳ phꢡ biꢗn
trong xã hꢊi phương Tây. Hơn nꢜa, vꢉi nhꢜng ý nghĩa biꢈu tưꢀng phong phú (mꢤi quân
bài là mꢊt biꢈu tưꢀng hàm súc và bí ꢕn), nó còn tham dꢍ vào các nghi lꢄ thꢋn bí, ñꢐc biꢎt là
bói toán. Quân bài thꢁng Ngꢂc giꢜ mꢊt vai trò ñꢐc biꢎt: ñó là quân bài không thuꢊc vꢓ bꢌt
cꢑ mꢊt bꢊ phꢏn nào trong cꢤ bài Tarot (gꢝm 2 phꢋn: 21 quân bài chꢔ, 56 quân bài quân);
trong lꢞch sꢟ cꢔa bài Tarot, có khi nó ñưꢀc coi là quân bài thꢌp nhꢌt (tương tꢍ quân bài
Zero trong túꢣlơꢣkhơ), cũng có khi lꢇi trꢒ thành quân bài cao nhꢌt ꢣ khi ra quân bài thꢕng
Ngꢑc, ngưꢀi chơi có quyꢗn miꢙn cho mình khꢚi mꢂi luꢅt lꢖ cꢆa cuꢊc chơi.
Trên quân bài Tarot (bꢊ bài phꢡ biꢗn nhꢌt ꢣ bꢊ bài Tarot vùng Marseille), thꢁng Ngꢂc
ñưꢀc mô tꢙ trong dáng hình cꢔa mꢊt ngưꢚi ñàn ông trꢥ tuꢡi, ñang dꢅng bưꢉc trưꢉc mꢊt bꢚ
vꢍc. Tuy thꢗ, trong dáng vꢥ ꢌy vꢢn còn tràn ñꢋy nét hăm hꢒ, giꢂng như chú chó dưꢉi chân
vꢢn ñang ꢒ tư thꢗ chꢝm lên. Gương mꢐt cꢔa anh ta ñꢋy vꢥ thông minh và mơ mꢊng. Tư thꢗ
ꢌy cꢔa chàng Ngꢂc bên bꢚ miꢎng vꢍc khiꢗn ngưꢚi ta phꢙi băn khoăn: chàng ta ñang làm
chuyꢎn dꢒ hơi, hay sꢠ tꢇo ra mꢊt bưꢉc nhꢙy vꢆt cꢔa niꢓm tin? Bꢒi vꢏy, chàng Ngꢂc chính
là hiꢖn thân cho tinh thꢏn con ngưꢀi trên hành trình tìm kiꢈm.
Trong thꢍc tꢗ, thꢁng ngꢂc thưꢚng là nhꢜng ngưꢚi thiꢈu năng trí tuꢎ, hay có vꢌn ñꢓ vꢓ
thꢋn kinh nên phꢙn ꢑng chꢏm chꢇp, kỳ dꢞ so vꢉi vꢉi môi trưꢚng xã hꢊi xung quanh. Nhưng
"thꢁng ngꢂc" cũng có khi chꢛ là quan niꢎm cꢔa sꢂ ñông trưꢉc mꢊt thꢑ trí tuꢎ xa lꢇ vꢉi
mình. Không phꢙi ngꢢu nhiên mà các bꢊ óc lꢉn ꢣ nhꢜng nhà khoa hꢆc, nhꢜng vꢞ thánh
trong cuꢊc sꢂng trꢋn gian ngꢃn ngꢔi cꢔa mình vꢢn thưꢚng bꢞ ngưꢚi ñꢚi coi là thꢁng ngꢂc,
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 16/2017
13
chꢛ ñꢗn khi hꢆ ñã ra ñi, ngưꢚi ta mꢉi sꢍc tꢛnh mà nhꢏn ra cái bóng trùm vĩ ñꢇi cꢔa hꢆ.
Trong Tân Ưꢉc, phꢋn kinh Corithians, thánh Paul ñã tuyên bꢂ toàn bꢊ trí thông minh cꢔa
nhân loꢇi sꢠ hoá thành ngꢂc nghꢗch trưꢉc sꢍ ngꢂc nghꢗch cꢔa Jesus. Ông cũng nói "nꢗu có
ai ñó có vꢥ có trí tuꢎ, hãy ñꢈ hꢃn trꢒ thành thꢁng ngꢂc, hꢃn sꢠ trꢒ nên thông thái". Cũng
như Jesus nguyꢎn treo mình trên thánh giá cꢑu chuꢊc tꢊi lꢤi nhân loꢇi, Đꢑc Phꢏt tꢡ ñã rũ
bꢦ tꢌt cꢙ danh lꢀi trꢋn gian, thiꢓn sư cuꢝng Ryoku rũ khꢦi kinh kꢎ chùa chiꢓn ñꢈ khai
phóng mình bꢁng cuꢊc sꢂng am cꢦ rưꢀu say vui vꢋy vꢉi thiên nhiên và trꢥ nhꢦ, nhꢜng
Copernic và Galile dám thách thꢑc cꢙ án tꢟ cꢔa Giáo hꢊi Thiên Chúa ñꢈ bꢙo vꢎ thuyꢗt
Nhꢏt tâm... Cuꢊc ñꢚi cꢔa nhꢜng "kꢥ ngꢂc" vĩ ñꢇi ꢌy vꢢn còn lưu trong hꢇnh các thánh và
lꢞch sꢟ khoa hꢆc. Cái mꢉi thưꢚng bao giꢚ cũng ñꢗn trong hình dꢇng cái kỳ dꢞ, lꢇc loài và
do ñó, bꢞ coi thưꢚng.
Mꢊt cách tꢍ nhiên, hình tưꢀng thꢁng ngꢂc ñã ñi vào trong văn hꢆc – tinh phꢕm cꢔa
văn hóa. Văn hꢆc dân gian thưꢚng dùng kiꢈu nhân vꢏt này như mꢊt biꢎn pháp khôi hài,
châm biꢗm, văn hꢆc viꢗt, càng vꢓ sau càng có xu hưꢉng sꢟ dꢖng kiꢈu nhân vꢏt này theo
dꢖng ý ngꢖ ngôn, bꢒi lꢠ xuꢌt phát tꢅ vꢌn ñꢓ triꢗt hꢆc muôn thuꢒ – ñâu là chân lý ñích thꢍc,
ñâu là sꢍ thông thái ñích thꢍc cꢔa loài ngưꢚi – thì ñiꢈm nhìn thꢁng ngꢂc là mꢊt cách lꢇ hoá,
mꢊt cách tiꢗp cꢏn và phꢙn chiꢗu gương mꢐt thꢗ giꢉi dưꢉi mꢊt góc ñꢊ khác. Đó là thuꢂc thꢟ
cho cái khôn ngoan phꢡ quát ñưꢀc công nhꢏn cꢔa cꢊng ñꢝng, làm lꢊ ra tính chꢌt phi lí, ñiên
rꢝ cꢔa mꢊt xã hꢊi ñang ñánh mꢌt mình vì dꢖc vꢆng, tꢍ cꢋm tù mình trong nhꢜng quy ưꢉc,
luꢏt lꢎ, kì thꢞ mà chính mình ñꢐt ra.
Vicki K Janik trong phꢋn "Dꢢn nhꢏp" cꢔa cuꢂn Fool and Jesters in Literature, Art and
History (1998) ñã ñưa ra bꢂn loꢇi thꢁng ngꢂc (fool)/ thꢁng hꢓ (jester) cơ bꢙn:
1. Kiꢋu thꢕng ngꢑc thông thái (the wise fool):
− Biꢗt và thꢅa nhꢏn ñiꢈm yꢗu và dꢖc vꢆng cꢔa bꢙn thân
− Biꢗt và thꢅa nhꢏn ñiꢈm yꢗu và dꢖc vꢆng cꢔa ngưꢚi khác
2. Kiꢋu thꢕng ngꢑc bꢍ lꢘa bꢍp, nꢁn nhân (the dupe hoꢐc victim):
− Biꢗt và thꢅa nhꢏn vꢓ ñiꢈm yꢗu và dꢖc vꢆng cꢔa bꢙn thân
− Biꢗt và thꢅa nhꢏn vꢓ ñiꢈm yꢗu và dꢖc vꢆng cꢔa ngưꢚi khác
3. Kiꢋu thꢕng hꢗ lꢘa gꢁt, tinh quái hoꢐc ác ñꢊc (the trickster hoꢐc evildoer):
− Không ý thꢑc ñưꢀc ñiꢈm yꢗu cꢔa bꢙn thân
− Biꢗt ñiꢈm yꢗu và dꢖc vꢆng cꢔa ngưꢚi khác
4. Kiꢋu thꢕng ngꢑc ngây thơ, thánh thiꢖn (the innocent hoꢐc holy fool):
− Không ý thꢑc ñưꢀc ñiꢈm yꢗu và dꢖc vꢆng cꢔa bꢙn thân
− Không nhꢏn ra ñiꢈm yꢗu và dꢖc vꢆng cꢔa ngưꢚi khác [5, p.3].
14
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
Trong văn hꢆc, khái niꢎm nhân vꢏt thꢁng ngꢂc còn thưꢚng hay ñưꢀc gꢊp chung vꢉi
khái niꢎm "kꢥ ñiên", "kꢥ mꢌt trí" (mad, lunactic character). Nhìn rꢊng ra, hình tưꢀng thꢁng
ngꢂc trong văn hꢆc còn biꢗn hóa vô cùng ña dꢇng. Có thꢈ tꢇm phân loꢇi các biꢗn thân cꢔa
hình tưꢀng thꢁng ngꢂc như sau:
1. Ngưꢀi ñiên: Bút kí dưꢉi hꢏm (Dostoievski), Nhꢅt kí ngưꢀi ñiên (Lꢤ Tꢌn)...
2. Thꢕng ngꢑc: Tiên Đꢝng (Báu vꢅt cꢆa ñꢀi ꢣ Mꢇc Ngôn), Mưskin (Thꢕng ngꢑc ꢣ
Dostoievski), Benji (Âm thanh và cuꢓng nꢊ ꢣ W.Faulkner)...
3. Thꢕng hꢗ: Yorick (Hamlet ꢣ Shakespeare), Wamba (Ivanho ꢣ Walter Scott)...
4. Con út, mꢓ côi: Lꢆ Lem (cꢡ tích Lꢂ Lem), Cordelia (Vua Lear ꢣ Shakespeare)...
5. Trꢛ thơ: Tom Sawyer, Huck Finn (Nhꢜng cuꢊc phiêu lưu cꢆa Tom Sawyer và Huck
Finn ꢣ Mark Twain), Lalla (Sa mꢁc ꢣ M. Le Clezio), cꢏu bé Pi (Cuꢊc ñꢀi cꢆa Pi)...
6. Thiên sꢌ: chꢞ Tám Ngꢆc Nꢜ (Báu vꢅt cꢆa ñꢀi ꢣ Mꢇc Ngôn), chꢞ Hoài (Thiên sꢌ ꢣ
Phꢇm Thꢞ Hoài), ông già có cánh (Cꢝ già có ñôi cánh khꢇng lꢓ ꢣ Marquez)...
Đó là cách phân loꢇi theo chiꢓu ngang – theo tên gꢆi. Nhìn theo chiꢓu dꢆc cꢔa tiꢗn
trình lꢞch sꢟ, có thꢈ thꢌy hình tưꢀng thꢁng ngꢂc trong văn hꢆc có sꢍ vꢏn ñꢊng biꢗn ñꢡi rõ
rꢎt. Khꢒi ñꢋu cꢔa hình tưꢀng thꢁng ngꢂc có vꢥ khá thꢂng nhꢌt: nhân vꢏt hành ñꢊng khác
ñꢚi, khác ngưꢚi, nhưng mang bꢙn chꢌt thiên sꢑ: tâm hꢝn ngây thơ, trong trꢥo, không bꢞ dꢖc
vꢆng và xã hꢊi làm biꢗn ñꢡi, hꢗt lòng xꢙ thân vì ngưꢚi khác... Soi các biꢗn thân cꢔa cꢡ mꢢu
thꢁng ngꢂc vào nhân vꢏt Don Quixote, có thꢈ thꢌy nhân vꢏt này không trùng khít vꢉi mꢊt
loꢇi thꢁng ngꢂc cơ bꢙn nào mà là phép cꢊng cꢔa nhiꢓu loꢇi: kiꢈu thꢁng ngꢂc thông thái,
kiꢈu thꢁng ngꢂc bꢞ lꢅa bꢞp và kiꢈu thꢁng ngꢂc ngây thơ, thánh thiꢎn. Don Quixote thông
thái ꢒ nhꢜng lꢚi khuyên Sancho Pancha vꢓ cách sꢂng, ꢒ viꢎc nhìn thꢌy bꢙn chꢌt tù hãm, trì
trꢎ cꢔa xã hꢊi xung quanh, song lꢇi mù mꢚ vꢓ viꢎc nhꢏn thꢑc hiꢎn thꢍc cꢖ thꢈ (thí dꢖ hành
ñꢊng tưꢒng nhꢋm cꢂi xay gió là nhꢜng tên khꢡng lꢝ và lao tꢉi chiꢗn ñꢌu), bꢞ mꢆi ngưꢚi
ñem ra lꢅa gꢇt và làm trò cưꢚi. Tuy nhiên vꢓ cơ bꢙn, Don Quixote vꢢn thuꢊc kiꢋu nhân vꢅt
thꢕng ngꢑc ꢃ thiên sꢌ ngây thơ, thánh thiꢎn. Bꢌt bình vꢉi thꢍc tꢇi, chàng ñã nhꢏp thꢗ vꢉi
ngꢆn giáo ngông cuꢝng cꢔa anh hiꢎp sĩ còm, dꢢu có lúc hèn, dꢢu thꢌt bꢇi và có tꢛnh táo trꢒ
lꢇi thì trưꢉc sau vꢢn trung thành vꢉi lý tưꢒng cꢙi tꢇo hiꢎn thꢍc ñꢧp ñꢠ cꢔa mình. Trong mꢊt
xã hꢊi mà nhꢜng kꢥ quý tꢊc danh giá như ngài công tưꢉc còn bán rꢥ cꢙ nhân phꢕm con gái,
ngꢏm miꢎng chꢞu nín trưꢉc gã sꢒ khanh con lão phú nông bꢓ tôi cꢔa mình chꢛ vì nꢀ tiꢓn
chúng; hꢊi thanh niên quý tꢊc giàu có mꢙi nhꢙy nhót vui chơi, tìm kiꢗm nhꢜng trò lãng
mꢇn như ñóng giꢙ mꢖc ñꢝng ca hát ñꢈ giꢗt thꢚi gian, viꢎc Don Quixote, chàng quý tꢊc
nghèo rꢉt vꢉi thu nhꢏp ꢒ mꢑc tꢂi thiꢈu dám lên ñưꢚng hành hiꢎp trên con ngꢍa còm và bꢊ
áo giáp ñꢝng nát tꢍ chꢗ ñã khuꢌy ñꢙo tꢌt cꢙ nhꢜng nơi chàng ñi qua, làm lꢊ ra mꢐt trái cꢔa
xã hꢊi bꢁng sꢍ tương phꢙn giꢜa hai bꢙn chꢌt: mꢊt bên vô tư, trong sáng, hào hiꢎp, nhꢌt
quán vꢉi mꢊt bên màu mè, ích kꢨ, hèn nhát, thꢍc dꢖng. Bꢞ tưꢒng tưꢀng bóp méo thꢍc tꢇi,
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 16/2017
15
hành ñꢊng cꢔa Don Quixote ñꢐt trong thꢍc tꢗ là ñiên rꢝ, nhưng ñꢊng cơ, suy nghĩ cꢔa
chàng lꢇi tràn ñꢋy lí tưꢒng ñꢧp ñꢠ và sꢍ dũng cꢙm kiên cưꢚng cꢔa mꢊt hiꢎp sĩ ñích thꢍc.
Giꢜa nhꢜng lꢚi hoa mĩ màu mè hꢆc tꢅ tiꢈu thuyꢗt kiꢗm hiꢎp, vꢢn lꢌp lánh cꢙ nhꢜng lꢚi
chiêm nghiꢎm vꢓ lꢠ ñꢚi, vꢓ triꢗt lí sꢂng và hành ñꢊng ñꢋy thông thái (thí dꢖ, lꢚi dꢐn dò cꢔa
Don Quixote vꢉi Sancho Pancha trưꢉc khi bác ñi nhꢏm chꢑc thꢂng ñꢂc mꢊt hòn ñꢙo)...
Ta có thꢈ gꢐp lꢇi anh em con cháu cꢔa chàng trong nhiꢓu kiꢎt tác vꢓ sau cꢔa văn hꢆc
nghꢎ thuꢏt thꢗ kꢨ XIX và XX: Thꢕng ngꢑc cꢔa Dostoievski, bꢊ phim Forest Gump cꢔa
Mꢩ, nhꢜng nhân vꢏt trꢥ thơ trong văn hꢆc nhiꢓu nưꢉc (Lalla ꢣ Sa mꢁc, Pi ꢣ Cuꢊc ñꢀi cꢆa
Pi, Tom Sawyer ꢣ Nhꢜng cuꢊc phiêu lưu cꢆa Tom Sawyer)... Lòng tꢂt lꢇ lùng cꢔa Mưskin
ñã khiꢗn anh sꢪn sàng hi sinh tꢌt cꢙ cꢔa cꢙi vì nhꢜng ngưꢚi không quen biꢗt. Cái nhìn thꢗ
giꢉi tĩnh, lꢐng cꢔa Forest Gump ꢣ ngưꢚi không may sinh ra vꢉi trí tuꢎ chꢏm phát triꢈn lꢇi
giꢂng như mꢊt mꢐt hꢝ trong veo phꢙn ánh ñưꢀc chiꢓu sâu thꢫm cꢔa thꢗ giꢉi xuyên qua bꢓ
mꢐt bꢖi bꢐm, chuyꢈn ñꢊng hꢤn ñꢊn ꢋm ào cꢔa nó ñꢈ yêu thương tꢌt cꢙ thꢗ giꢉi ꢌy. Lalla ñi
xuyên qua thꢗ giꢉi hai mꢐt phù hoa và tăm tꢂi cꢔa Pari vꢉi mꢊt tâm hꢝn không biꢗn ñꢡi cꢔa
mꢊt cô gái cꢔa sa mꢇc ñꢋy cát và gió khꢃc nghiꢎt mà phóng khoáng – tâm hꢝn biꢗt nhꢏn ra
sꢍ quý báu cꢔa nưꢉc, vꢥ ñꢧp cꢔa gió, cây, mꢐt trꢚi và âm nhꢇc ꢣ nhꢜng ñiꢓu mà con ngưꢚi
ꢒ thꢗ giꢉi bê tông và ánh ñiꢎn ñang lãng quên. Pi cũng thꢗ, là cꢏu bé lꢇ lùng theo cꢙ Phꢏt
giáo, Hꢝi giáo và ñꢇo Thiên Chúa nên ngơ ngác trưꢉc nhꢜng cuꢊc chiꢗn tranh tôn giáo cꢔa
con ngưꢚi. Pi, giꢂng như Robinson, xiꢗt bao thông minh thꢏn trꢆng khi ñꢂi mꢐt vꢉi thiên
nhiên nhưng lꢇi quá ngây thơ ngꢂc nghꢗch khi hành xꢟ trong xã hꢊi loài ngưꢚi: chinh phꢖc
ñưꢀc con hꢡ dꢜ sau mꢌy tháng lênh ñênh giꢜa biꢈn cùng nó trên mꢊt con thuyꢓn cꢑu sinh,
ñꢗn lúc sꢃp cꢏp bꢚ, cꢏu lꢇi suýt bꢞ ñꢝng loꢇi – mꢊt kꢥ ñꢃm tàu khác ăn thꢞt.
Nhꢜng nhân vꢏt thꢁng ngꢂcꢣthiên sꢑ ꢌy vꢢn mang ñꢏm dꢌu ꢌn cꢔa nhân vꢏt cꢡ tích,
ñưꢀc xây dꢍng bꢁng bút pháp tương phꢙn ñꢈ tꢇo ra mꢊt sꢍ tương chiꢗu gay gꢃt giꢜa nhân
vꢏt vꢉi thꢍc tꢇi xã hꢊi. Nhân vꢏt Don Quixote, nhꢚ cái áo hài hưꢉc mà trꢒ nên ña nghĩa,
song xét vꢓ bꢙn chꢌt, vꢢn thuꢊc dꢇng nhân vꢏt thꢁng ngꢂc cꢔa văn hꢆc trưꢉc thꢗ kꢨ XX.
Sang ñꢗn thꢗ kꢨ XX, dꢇng nhân vꢏt thꢁng ngꢂc ꢣ thiên sꢑ ꢌy vꢢn còn tꢝn tꢇi (ñơn cꢟ như
trong Sa mꢁc, Cuꢊc ñꢀi cꢆa Pi, Cꢝ già có ñôi cánh khꢇng lꢓ...) nhưng ñã nhưꢚng phꢋn lꢉn
ánh sáng sân khꢌu cho mꢊt dꢇng nhân vꢏt thꢁng ngꢂc khác: kiꢋunhân vꢅt thꢕng ngꢑc ñã
phân rã vꢉi nhân vꢅt thiên sꢌ.
Năm 1929, William Faulkner, vꢉi kiꢎt tác Âm thanh và cuꢓng nꢊ, bꢁng bút pháp phân
tích tâm lí nghiêm nhꢐt, ñã ñưa vào văn hꢆc mꢊt nhân vꢏt thꢁng ngꢂc rꢌt gꢋn vꢉi thꢍc tꢇi:
mꢊt kꢥ tâm thꢋn bꢕm sinh, sꢂng vꢉi nhꢜng bꢙn năng nguyên thꢔy: ăn, ngꢔ, sinh dꢖc. Benji
chꢛ biꢗt cꢙm nhꢏn thꢗ giꢉi bꢁng các giác quan nghe, ngꢟi, nꢗm. Hꢃn không biꢗt phân tích
thꢍc tꢇi, không có ý niꢎm vꢓ thꢚi gian. Giꢜa nhꢜng ñꢐc tính hoang dꢇi ꢌy trong Benji, lꢌp
lánh mꢊt nét ngưꢚi: ñó là tình thương yêu sâu sꢃc vꢉi ngưꢚi chꢞ gái. Benji hoang dꢇi lꢇi là
ngưꢚi duy nhꢌt trong cꢙ ñꢇi gia ñình quý tꢊc miꢓn nam suy tàn ꢌy sꢂng mꢊt cách thꢏt nhꢌt:
16
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
ngưꢚi anh cꢙ Quentin tꢍ vꢢn vì cuꢊc sꢂng vô nghĩa buꢝn tꢥ và tình yêu loꢇn luân vô vꢆng
vꢉi ngưꢚi em gái, Jason cꢙ ñꢚi sꢂng trong hꢚn ghen và lòng tham tiꢓn bꢇc, Caddy và cꢙ
con cꢔa cô sau này cũng vì chán cꢙnh gia ñình tù túng giꢙ dꢂi mà bꢦ nhà ra ñi và sa ngã.
Không lí tưꢒng hóa nhân vꢏt thꢁng ngꢂc, Faulkner muꢂn gꢟi gꢃm mꢊt thông ñiꢎp vꢓ sꢍ
khao khát tình yêu nguyên ꢔy ꢣ phꢋn sáng trong nhꢜng ngóc tꢂi cꢔa tâm hꢝn con ngưꢚi.
Tiꢗp ñó, năm 1959, Cái trꢑng thiꢈc cꢔa Gunter Grass ñã làm "chao ñꢙo cꢙ văn ñàn
châu Âu và thꢗ giꢉi" bꢁng viꢎc dꢍng nên mꢊt ngꢖ ngôn ñen ñꢋy sꢑc ám ꢙnh vꢓ mꢊt nưꢉc
Đꢑc – rꢊng hơn, mꢊt thꢗ giꢉi ñꢋy chꢌn thương và bꢎnh hoꢇn trong và sau chiꢗn tranh phát
xít. Nhân vꢏt chính – gã lùn dꢞ dꢇng Oskar, mꢉi 3 tuꢡi ñã quyꢗt ñꢞnh thôi lꢉn, kꢥ quan sát,
gia nhꢏp, gꢃn kꢗt và hꢝi tưꢒng vꢓ cái thꢗ giꢉi ꢌy qua tiꢗng trꢂng cꢔa mình – có nhꢜng nét
vꢅa quen thuꢊc vꢅa lꢇ lꢢm, có thꢈ gꢆi ñó là mꢊt biꢗn thꢈ mꢉi cꢔa Don Quixote trong kꢛ
nguyên hiꢎn ñꢇi – sꢍ tái sinh ñꢝng thꢚi là sꢍ phân rã cꢔa kiꢈu nhân vꢏt thꢁng ngꢂc trong
Don Quixote.
Dưꢉi cꢐp mꢃt cꢔa sꢂ ñông, hꢆ ñꢓu là nhꢜng kꢥ ngꢂc: Don Quixote vꢉi giꢌc mꢊng hiꢎp
sĩ ñiên rꢝ, Oskar ngoan cꢂ chꢂi tꢅ gia nhꢏp thꢗ giꢉi ngưꢚi lꢉn bꢁng cách giꢜ mãi hình dáng
tuꢡi lên ba... Nhưng cꢋn phꢙi thꢌy rꢁng khác vꢉi chàng hiꢎp sĩ xꢑ Mancha ñiên rꢝ bꢞ tưꢒng
tưꢀng bóp méo thꢍc tꢇi, Oskar chꢛ vꢚ ngꢂc vꢉi nhꢜng ngưꢚi xung quanh (cũng như hành
ñꢊng chꢂi bꢦ thꢍc tꢇi bꢁng cách không lꢉn, ñꢞnh chui xuꢤng mꢝ theo mꢧ hay ao ưꢉc núp
mãi trong váy bà cꢔa hꢃn tuy dưꢉi mꢃt ñám ñông là ñiên rꢝ nhưng thꢍc ra lꢇi là kꢗt quꢙ cꢔa
nhꢜng suy nghĩ, tính toán tꢛnh táo), thꢏt sꢍ Oskar là mꢊt kꢥ nhꢇy cꢙm, thông minh, thꢌu
suꢂt thꢍc tꢇi bꢁng cái nhìn cꢔa loꢇi trꢥ con "tâm lý phát triꢈn ñꢋy ñꢔ" ngay tꢅ khi mꢉi ra
ñꢚi. Oskar lꢇi là mꢊt kiꢈu nhân vꢏt phꢑc tꢇp hơn nhiꢓu trong mꢂi quan hꢎ vꢉi thꢗ giꢉi: hꢃn
chꢂi bꢦ hiꢎn thꢍc bꢁng viꢎc không chꢞu lꢉn, sau ñó lꢇi gia nhꢏp hiꢎn thꢍc ꢌy lúc vꢉi tư
cách là tꢊi nhân, lúc lꢇi là nꢇn nhân, tha hoá kꢥ khác, bꢞ tha hoá, lꢉn trꢒ lꢇi, chính thꢑc gia
nhꢏp thꢍc tꢇi rꢝi lꢇi quay vꢓ vꢉi ưꢉc muꢂn chꢇy trꢂn, chꢂi bꢦ mãi mãi hiên thꢍc ꢌy. Đꢗn
Oskar, kiꢈu nhân vꢏt thꢁng ngꢂc – thiên sꢑ ñã phân rã thꢍc sꢍ như mꢊt kꢗt quꢙ tꢌt yꢗu cuꢙ
nhꢜng chꢌn thương hiꢎn ñꢇi
Khác vꢉi Âm thanh và cuꢓng nꢊ, ñiꢈm nhìn cꢔa thꢁng ngꢂc – giꢙ Oskar không còn ñơn
giꢙn như ñiꢈm nhìn cꢔa thꢁng ngây Benji nꢜa. Nꢁm trong bꢎnh viꢎn, Oskar tꢍ viꢗt hꢝi ký
vꢓ ñꢚi mình, tuy nhiên trong ñiꢈm nhìn tꢅ ngôi thꢑ nhꢌt – tꢍ truyꢎn, Oskar không ngꢅng tꢍ
phân tách thành hai bꢙn thꢈ: "tôi" và Oskar – nghĩa là liên tꢖc nhìn mình tꢅ bên trong và
bên ngoài. Hai cái tôi này thay phiên nhau kꢈ chuyꢎn, ñꢂi thoꢇi, giꢄu cꢀt, thông ñꢝng,
khꢫng ñꢞnh và phꢔ ñꢞnh lꢢn nhau. Nhân vꢏt ngưꢚi kꢈ chuyꢎn không che giꢌu mꢊt Oskar –
ngưꢚi viꢗt tꢍ truyꢎn và mꢊt Oskar – nhà tiꢈu thuyꢗt. Ngay tꢅ nhꢜng trang ñꢋu tiꢈu thuyꢗt,
Oskar – "tôi" ñã mꢒ ra cái giꢆng ñiꢎu sꢠ quen thuꢊc sau này trong tiꢈu thuyꢗt ꢣ siêu tꢍ sꢍ
cꢔa Milan Kundera: "... Như thꢗ nào ñây? Ngưꢚi ta có thꢈ bꢃt ñꢋu tꢅ ñoꢇn giꢜa rꢝi, bꢁng
mꢊt cung cách táo bꢇo, làm rꢂi beng ñoꢇn ñꢋu và ñoꢇn cuꢂi. Ngưꢚi ta có thꢈ chꢆn loꢇi hình
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 16/2017
17
môñéc, xoá nhoà các thꢚi kỳ và các khoꢙng cách ñꢈ rꢝi sau ñó tuyên bꢂ hoꢐc ñꢈ cho tuyên
bꢂ là rꢂt cuꢊc, ngưꢚi ta ñã giꢙi quꢗt ñưꢀc vꢌn ñꢓ không gian – thꢚi gian... Nhưng vꢓ phꢋn
chúng tôi – tôi ñây, Oskar và anh chàng y tá Bruno cꢔa tôi – tôi muꢂn khꢫng ñꢞnh thꢫng
thꢅng: cꢙ hai chúng tôi ñꢓu là nhân vꢏt chính... [4, tr.24]. "Tôi vꢅa ñꢆc lꢇi ñoꢇn cuꢂi. Tôi
không hài lòng lꢃm, nhưng ngòi bút cꢔa Oskar là thꢗ – ngꢃn gꢆn và khúc chiꢗt; như ña
phꢋn nhꢜng báo cáo ngꢃn gꢆn và khúc chiꢗt, nó ñã làm ñưꢀc ñiꢓu này: phóng ñꢇi và ñánh
lꢇc hưꢉng, nꢗu không phꢙi là nói dꢂi... Đꢈ nꢃm chꢃc lꢌy sꢍ thꢏt, tôi sꢠ tìm cách khꢃc phꢖc
ngòi bút cꢔa Oskar và ñính chính vài ñiꢈm..." [4, tr.404].
Sꢍ di ñꢊng liên tꢖc ñiꢈm nhìn ꢌy, sꢍ phân tách cái tôi ꢌy cꢔa thꢁng ngꢂc kꢈ chuyꢎn
phꢙn ánh nhꢜng ñꢐc tính cꢔa thꢚi hiꢎn ñꢇi: sꢍ phân ñôi nhân cách, sꢍ hoài nghi và ñꢂi
thoꢇi vꢉi tꢌt cꢙ ꢣ bꢙn thân, lꢚi lꢠ, thꢗ giꢉi... Tꢍ soi mình bꢁng hai cái tôi khi phân lꢏp khi
ñꢝng nhꢌt, Oskar tꢍ ý thꢑc ñưꢀc tính chꢌt ña diꢎn cꢔa mình: "Y ñꢑng dꢏy khi tôi nꢁm
xuꢂng, y có nhꢜng giꢌc mơ khác tôi, y chꢫng biꢗt ñꢆc biꢗt viꢗt nhưng lꢇi kí thay tôi, y ñi
con ñưꢚng riêng cꢔa mình cho ñꢗn tꢏn hôm nay, y ñoꢇn tuyꢎt vꢉi tôi ngay cái hôm tôi nhꢏn
thꢌy y lꢋn ñꢋu, y thành kꢥ thù cꢔa tôi mà tôi vꢢn phꢙi liên minh vꢉi y hꢗt lꢋn này ñꢗn lꢋn
khác, y phꢙn bꢊi tôi và bꢦ rơi tôi, tôi nhꢜng muꢂn bán quách y ñi cho rꢝi, tôi gꢊt rꢟa y, tôi
xꢌu hꢡ vì y" [4, tr.459].
Có ñiꢓu, không thꢈ xác ñꢞnh sꢍ khác biꢎt giꢜa "y" (Oskar) và "tôi", không thꢈ quy mꢊt
cách ñơn giꢙn rꢁng "tôi" là ý thꢑc, là phꢋn thiꢎn, "y" là phꢋn ác, phꢋn bꢙn năng. Hai cái tôi
ꢌy hoà nhꢏp lꢢn lꢊn khó phân, phꢑc tꢇp như ñúng bꢙn chꢌt cꢔa con ngưꢚi. Cuꢂn sách vꢘ
lòng cꢔa Oskar là nhꢜng trang rꢚi cꢔa hai văn bꢙn cꢔa Rasputin và Goethe trꢊn lꢢn vaò
nhau, cũng vꢏy, Oskar là bꢙn thꢈ hꢤn hꢀp giꢜa tính chꢌt ngông cuꢝng tꢍ do cꢔa Rasputin
và sꢍ tiꢗt chꢗ ñꢇo mꢇo cuꢙ Goethe, hꢃn không chꢂi tꢅ "Satan" trong lꢄ rꢟa tꢊi nhưng cũng
nhiꢓu lꢋn tꢍ nhꢏn (và ñưꢀc ngưꢚi khác gꢆi hay thꢈ hiꢎn trong tranh) như là Jesus. Như vꢏy,
nꢗu ꢒ Don Quixote mâu thuꢢn chꢔ yꢗu hưꢉng ra bên ngoài (mâu thuꢢn giꢜa lý tưꢒng và
hiꢎn thꢍc) còn nhân vꢏt luôn thꢂng nhꢌt trong bꢙn chꢌt thiên sꢑ, tính thiꢎn cꢔa mình, thì ꢒ
Oskar, mâu thuꢢn gay gꢃt tiꢓm tàng trong bꢙn thꢈ.
Sau khi chán ngoꢇi hình cꢔa mꢊt Jesus 3 tuꢡi, Oskar 17 tuꢡi quyꢗt ñꢞnh lꢉn trꢒ lꢇi, vào
ñꢚi lꢋn nꢜa vꢉi ngoꢇi hình cꢔa tên lùn xꢌu xí có bưꢉu giꢂng Quasimodo nhưng có ñôi mꢃt
xanh biꢗc và gương mꢐt bꢌt tꢟ cꢔa Jesus và Goethe. Hꢃn thꢚ cꢙ Dionisus và Apollo, có
trong mình cꢙ Hamlet và gã hꢓ Yorick. Và quꢙ thꢏt trong hành trình picaresque cꢔa mình,
hꢃn ñã lꢋn lưꢀt ñꢙm nhꢏn tꢌt cꢙ các vai kꢞch ꢌy trong tꢌn kꢞch ñꢚi. Cũng như ông thꢋy lùn
Bebra – nghꢎ sĩ xiꢗc kiêm ñꢇi uý quân SS luôn chꢔ trương ñꢑng trên khán ñài lꢞch sꢟ
nhưng cuꢂi cùng cũng không thoát lúc "ñꢑng dưꢉi lꢄ ñài", Oskar vꢉi tiꢗng trꢂng và giꢆng
hát thuꢨ tinh cꢔa mình có lúc là "kꢛ huꢞ hoꢁi", "kꢛ cám dꢟ", kꢥ "kꢈ tꢝc chúa Christ", tham
gia vào lꢞch sꢟ (xoay chuyꢈn tình thꢗ nhꢜng cuꢊc mít tinh, ñiꢓu khiꢈn sꢍ cưꢚi khóc cꢔa
muôn ngưꢚi, kiꢗm hàng ñꢂng tiꢓn nhꢚ tiꢗng trꢂng và giꢆng hát diꢎt thuꢨ tinh, quyꢗt ñꢞnh
18
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
sꢍ lꢉn cꢔa mình...), hꢃn cũng thưꢚng xuyên là nꢇn nhân cꢔa nhꢜng biꢗn loꢇn lꢞch sꢟ và sꢍ
tráo trꢒ cꢔa lòng ngưꢚi (sꢍ chꢂi bꢦ, phꢙn bꢊi cꢔa phꢖ nꢜ, bꢇn bè và ngay chính con trai hꢃn).
Chung mꢊt hành trình vào xã hꢊi giꢂng như Don Quixote, song nꢗu Don Quixote hăm
hꢒ ñi tìm kiꢗm các cuꢊc phiêu lưu thì Oskar hꢚ hꢜng ñꢈ cho vòng xoáy cꢔa lꢞch sꢟ cuꢂn
mình ñi. Nꢗu như bꢙn chꢌt thiên sꢑ là khoꢙng cách cꢔa các nhân vꢏt thꢁng ngꢂcꢣthiên sꢑ
vꢉi cuꢊc ñꢚi thì sꢍ hꢚ hꢜng ꢌy chính là khoꢙng cách riêng cꢔa Oskar: dꢢu là lúc ñꢑng
ngoài quan sát hay khi tích cꢍc tham gia vào nhꢜng trò ñꢋu cơ, toan tính chꢀ ñen cꢔa ngưꢚi
ñꢚi, cái hꢚ hꢜng ꢌy không bao giꢚ biꢗn mꢌt. Phꢙi chăng, ñó là sꢍ hꢚ hꢜng xuꢌt phát tꢅ sꢍ
ñꢊt khꢙi cꢔa thꢁng ngꢂc vꢓ sꢍ bꢌt lꢍc cꢔa mꢤi cá nhân con ngưꢚi trưꢉc bánh xe lꢞch sꢟ?
Oskar là hình ꢙnh ngꢖ ngôn ám ꢙnh mãnh liꢎt vꢓ thꢗ hꢎ nhꢜng ngưꢚi dân Đꢑc và nhân
loꢇi sau chiꢗn tranh thꢗ giꢉi thꢑ hai: "xꢎu hꢇ, kinh tꢠm, vꢘa no ñꢈn chán ngꢎy vꢘa ñói
cuꢓng, vꢘa chán sꢑng vꢘa khát khao sꢑng" [4, tr.818]. Cꢙ mꢊt thꢗ giꢉi lꢢn lꢊn thꢍc ꢣ ꢙo,
khóc ꢣ cưꢚi, ñiên ꢣ tꢛnh, phi lý ꢣ logic... xáo trꢊn dưꢉi cꢐp mꢃt và lꢚi kꢈ chuyꢎn cꢔa Oskar –
kꢥ cưꢚi ngꢇo trưꢉc sꢍ ñiên rꢝ ngꢂc nghꢗch cꢔa thiên hꢇ nhưng bꢙn thân cũng vꢢn là mꢊt
thꢁng ngꢂc bꢌt lꢍc trưꢉc chính nhân gian ꢌy. Cuꢊc phiêu lưu cꢔa nhân vꢏt mꢒ ra chân dung
cꢙ thꢗ giꢉi: thꢁng ngꢂc quay cuꢝng theo nhân loꢇi và nhân loꢇi quay cuꢝng dưꢉi nhꢞp
trꢂng, tiꢗng hát cám dꢤ phꢇm tꢊi cꢔa thꢁng ngꢂc bꢒi thiꢗu vꢃng lòng tin, lý tưꢒng, tình yêu
và thꢅa mꢑa tꢊi ác, chꢌn thương, vꢏt chꢌt, xác thꢞt cùng cái chꢗt. Thꢗ giꢉi cꢔa Oskar ꢣ ñó là
ꢕn dꢖ khꢡng lꢝ cho mꢊt nhân loꢇi mꢌt Chúa, cho Chúa bꢞ phân rã, huꢨ hoꢇi và hoài nghi
trưꢉc nhꢜng bi kꢞch không thꢈ chꢞu ñꢍng do tham vꢆng và sꢍ ñiên rꢝ cꢔa con ngưꢚi trong
và sau chiꢗn tranh dưꢉi sꢍ thꢂng trꢞ cꢔa chꢔ nghĩa phát xít: "món dꢝi tꢡng hꢀp" giꢜa "lòng
tin, hy vꢆng, tình yêu" và "man rꢀ, huyꢓn bí, chán ngꢃt".
3. KꢅT LUꢆN
Câu chuyꢎn cꢔa gã ngꢂc không chꢞu lꢉn Oskar không còn là câu chuyꢎn cꢡ tích vꢓ
Peter Pan nꢜa, trong Oskar không chꢛ có Don Quixote, Hamlet, Quasimodo mà còn có
Joseph K, có ngưꢚi xa lꢇ..., tóm lꢇi, có chân dung con ngưꢚi hiꢎn ñꢇi vꢉi tꢌt cꢙ bi kꢞch bꢙn
thꢈ và nhân sinh cꢔa nó. Oskar có trong mình hꢋu hꢗt tꢌt cꢙ các loꢇi thꢁng ngꢂc: thꢁng
ngꢂc thông thái, thꢁng ngꢂc ngây thơ, thánh thiꢎn, thꢁng ngꢂc bꢞ lꢅa gꢇt và cꢙ tên hꢓ láu
cá, kꢥ lꢅa ñꢙo. Nꢂi tiꢗp Cái trꢑng thiꢈc, cuꢂn Báu vꢅt cꢆa ñꢀi, tiꢈu thuyꢗt gꢋn ñây cꢔa nhà
văn Trung Quꢂc Mꢇc Ngôn ñã tô ñꢏm sꢍ phân rã ꢌy cꢔa kiꢈu nhân vꢏt thꢁng ngꢂc ꢣ thiên
sꢑ bꢁng hình ꢙnh ñꢋy tính ꢕn dꢖ: sꢍ ra ñꢚi cꢔa chꢞ em Kim Đꢝng, Ngꢆc Nꢜ ꢣ cꢐp song sinh
thꢁng ngꢂc và thiên sꢑ. Ngưꢚi chꢞ giꢂng như mꢊt thiên sꢑ rũ bꢦ trꢋn gian tꢅ thꢔa bé thơ,
chꢛ còn thꢁng ngꢂc Kim Đꢝng lang thang tìm kiꢗm bꢌt lꢍc trong mꢊt cuꢊc phiêu lưu phꢙng
phꢌt vꢞ tiꢓn bꢂi Oskar. Sꢍ phân rã vꢉi kiꢈu nhân vꢏt thiên sꢑ cꢔa nhân vꢏt thꢁng ngꢂc trong
văn hꢆc thꢗ kꢨ XX bꢊc lꢊ sâu sꢃc sꢍ ý thꢑc cꢔa con ngưꢚi vꢓ tính chꢌt ña diꢎn cꢔa chính
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 16/2017
19
mình, và, vꢓ sꢍ cô ñơn, bꢌt lꢍc cꢔa con ngưꢚi dưꢉi cái bánh xe vô thưꢚng cꢔa lꢞch sꢟ, bꢞ
xoay vꢋn bꢒi lꢍc cꢔa cái ác, cꢔa dꢖc vꢆng ñiên rꢝ.
Mꢊt phác thꢙo sơ lưꢀc vꢓ gia phꢙ nhà Don Quixote cho phép chúng ta nhꢏn ra sꢑc
sꢂng và sꢍ biꢗn ñꢡi mꢇnh mꢠ cꢔa hꢆ nhà thꢁng ngꢂc trong lꢞch sꢟ văn hꢆc thꢗ giꢉi. Nꢗu
nhꢜng thꢁng ngꢂc ngoài ñꢚi thưꢚng khiꢗn ngưꢚi ñꢚi bꢏt cưꢚi, thì nhꢜng thꢁng ngꢂc trong
văn hꢆc, vꢉi diꢎn mꢇo ña dꢇng cꢔa chúng, lꢇi luôn khiꢗn chúng ta giꢏt mình băn khoăn:
thꢁng ngꢂc thꢏt sꢍ là ai? Ta hay hꢃn? Như Branimir M. Rieger (1994) ñã tꢡng kꢗt: "Thái
ñꢊ cꢔa văn chương ñꢂi vꢉi chꢑng ñiên rꢝ thưꢚng phꢙn ánh mꢊt sꢍ nhꢏn thꢑc, hiꢈu biꢗt và
cꢙm thông sâu sꢃc hơn vꢓ thꢍc tꢗ tâm hꢝn con ngưꢚi hơn là sách y và sách sꢟ, bꢒi thꢗ
chúng ñóng góp tích cꢍc vào viꢎc phơi bày bí ꢕn nhân cách con ngưꢚi" [6, tr.13].
TÀI LIꢇU THAM KHꢈO
1. M. Bakhtin (Tꢅ Thꢞ Loan dꢞch, Hoàng Ngꢆc Hiꢗn hiꢎu ñính) (2007), Sáng tác cꢆa Francois
Rabelais và nꢗn văn hóa dân gian Trung cꢇ và Phꢝc hưng, Nxb Khoa hꢆc Xã hꢊi.
2. Carroll B. Johnson, (1990), Don Quixote ꢃ The Quest for Modern Fiction (Twayne’s
Masterwork Studies), Twayne Pub.
3. Miguel Cervantes (Trương Đꢃc Vꢬ dꢞch) (2014), Don Quixote ꢃ Nhà quý tꢊc tài ba xꢌ
Mancha, Nxb Văn hꢆc.
4. Gunter Grass (Dương Tưꢚng dꢞch và giꢉi thiꢎu) (2002), Cái trꢑng thiꢈc, Nxb Văn hꢆc.
5. Vicki K. Janik (chꢔ biên, 1998), Fools and Jesters in Literature, Art, and History, Greenwood
Press.
6. Branimir M. Rieger (1994), Dionysus in Literature: Essays on Literary Madness, Popular Press.
DON QUIXOTE AND BROTHERS – GENEALOGY
OF THE FOOLS FROM A CULTURAL PERSPECTIVE
Abstract: Don Quixote has been known all over the world as one of the most complicated
and interesting character. However, to understand this character thoroughly, it is
necessary to put him in a larger cultural and literary context. This article, through an
overview and analysis of the motif "the Fool" in culture and literature, provides an
understanding of Don Quixote and some contemporary fictions in the connection with the
motif’s tradition.
Keywords: Don Quixote, M. Cervantes, the Tin Drum, G. Grass, motif, the Fool, cultural
studies.
9 trang
14340
Free
Bạn đang xem tài liệu "Don Quixote và anh em - Gia phả nhà thằng ngốc dưới góc nhìn văn hóa", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- don_quixote_va_anh_em_gia_pha_nha_thang_ngoc_duoi_goc_nhin_v.pdf
