Điều tra kinh tế - xã hội phục vụ nghiên cứu quy hoạch phát triển vùng ven đô
PHÖÔNG PHAÙP TIEÁP CAÄN
ÑIEÀU TRA KINH TEÁ - XAÕ HOÄI PHUÏC VUÏ NGHIEÂN CÖÙU
QUY HOAÏCH PHAÙT TRIEÅN VUØNG VEN ÑOÂ
TS. KTS. TAï QUYøNH HOA
Khoa Kieán truùc Quy hoaïch, Tröôøng Ñaïi hoïc Xaây döïng
THE APPROACH OF SOCIAL-ECONOMICAL SURVEYS FOR PLANNING AND DEVELOPING
PERIURBAN AREAS
The peri-urban area is the place that witnessing the transformation of economic structure from agricultural to non-
agricultural economy, an intermediary environment for the interaction between rural and urban culture. Therefore,
studying the development of peri-urban areas can contribute significantly to the process of establising visions and
strategies for the city development. The approach of social-economical surveys for planning and developing peri-
urban areas in Vietnam plays a very important role in identifying the current situation, assessing the impacts of
urbanization on the economic, cultural and social life in the peripheries so that the spatial problem can be solved in
effective and practical way. The article gave general concepts and basic characteristics of peri-urban areas in terms
of socio-economic and cultural aspects. Besides, the article identified the socio-economic factors under the impact of
the urbanization process in the peri urban areas and introduced the basic principles when making survey plan for that
specific areas. These are very important principles so that researchers can establish a framework and detail shedule
for their surveys.
Keywords: social – economical survey method, peri-urban area, peri-urbanization, social – economical impacts, Vietnam
I. Giôùi thieäu chung - Khaùi nieäm vaø nhaän thöùc cô banû veà vuøng ven ñoâ
Vuøng ven ñoâ laø nôi chöùng kieán söï chuyenå dòch cô caáu kinh teá noâng nghieäp sang phi noâng nghieäp, laø moâi tröôøng
trung gian cho söï taùc ñoäng qua laïi giöõa vanê hoùa noâng thonâ vaø vaên hoùa ñoâ thò. Vì vaäy, nghieân cöùusöï phaùt trieån cuûa
vuøng ven ñoâ coù theå ñoùng goùp vaøo vieäc ñònh höôùng cho söï phaùt trieån ñoâ thò noùi chung vaø thaønh phoá noùi rieâng[7].
Vieäc tieáp canä ñieàu tra khaoû saùt töø goùc ñoä kinh teá - xaõ hoäi coù vai troø quan troïng trong vieäc nhaän dieän caùc vaán ñeà
hieän traïng, ñaùnh giaù caùc taùc ñoäng cuûa ñoâ thò hoaù ñeán ñôøi soáng kinh teá - vaên hoaù, xaõ hoäi vuøng ven, töø ñoù môùi coù
ñöôïc baøi toanù khoâng gian cho nhöõng vaán ñeà ñang ñaët ra.
Ñeå coù nhöõng chính saùch vaø nhöõng hoaït ñoäng can thieäp phuø hôïp nhaèm giaûi quyeát cacù vaán ñeà cuûa khu vöïc ven ñoâ
döôùi taùc ñonä g cuûa quaù trình ñoâ thò hoaù caàn phaûi laøm roõ khaùi nieäm veà khu vöïc ven ñoâ vaø xaùc ñònh ñöôïc caùc ñacë
tröng cô baûn veà kinh teá, vaên hoaù, xaõ hoäi cuaû khu vöïc naøy.
SË103+104 .2020
62
≥ ki’n Chuy™n gia & Nhµ qu∂n l˝
Caùc nhaø nghieân cöùu phaùt trieån ñoâ thò ñaõ ñöa ra moät soá khaùi nieäm
vôùi caùi hieän ñaiï vaø ñöôïc cung capá thoâng tin thöôøng xuyeân töø nhieàu
nguoàn khaùc nhau. Quan heä xaõ hoiä ña chieàu vaø phöùc taïp hôn so vôùi
khu vöïc noâng thoân, thöôøng coù nhöõng xung ñoät veà lôïi ích giöõa caùc
nhoùm daân cö do coù söï khaùc nhau veà nhaän thöùc vaø quyeàn lôïi. Hieän
töôïng ña daïng hoaù ngheà nghieäp cuûa cö daân soáng taïi caùc khu vöïc
ven ñoâ theå hienä roõ neùt. Nhaän thöùc veà ngheà nghieäp vaø cô hoäi vieäc
khaùc nhau veà vuøng ven ñoâ, coù theå toùm taét caùc ñieåm chung nhaát nhö
sau: veà maët ñòa lyù ven ñoâ coù theå ñöôïc hieåu laø khu vöïc caän keà vôùi
thaønh phoá vaø tieáp giaùp vôùi khu vöïc noâng thoân. Vunø g ven ñoâ laø vuøng
roäng lôùn bao truøm nhieàu ñòa banø naèm xung quanh ñoâ thò loõi trung
taâm ñoâ thò lôùn[1]. Nhìn chung, vunø g ven ñoâ laø nôi vöøa coù caùc hoaït
ñoäng noâng thoân vöøa coù caùc hoatï ñoäng ñoâ thò, nghóa laø khoâng hoaøn
toaøn laø ñoâ thò cuõng khoâng thuaàn tuyù laø noâng thonâ vaø chòu taùc ñonä g
maïnh cuûa ñoâ thò hoaù. Noù laø söï pha troän cuûa caùc heä thoáng sinh thaùi
noâng nghieäp vaø ñoâ thò. Bôûi vaäy, vuøng ven ñoâ khoâng toàn taïi ñoäc laäp
maø naèm trong moät mieàn lieân thonâ g noâng thoân - ven ñoâ - ñoâ thò vaø
taïo thaønh moät heä thoáng noâng thoân - ven ñoâ - ñoâ thò. Do ñoù, khoù coù
theå xaùc ñònh ñöôïc ranh giôùi cuûa moät vuøng ven ñoâ vôiù caùc tieâu chuaån
cuï theå. Thoâng thöôøng, ngöôøi ta xaùc ñònh ranh giôiù cuûa vuøng ven ñoâ
döïa vaøo caùc chính saùch quy hoaïch ñoâ thò vaø caùc bieän phaùp quaûn lyù
laøm thay ñoåi theo töøng vuøng, tuyø thuoäc toác ñoä ñoâ thò hoaù .
[8]
n
Veà vaên hoaù: Loiá soáng cuûa cö danâ ven ñoâ laø söï pha troän giöõa loái
soáng noâng thoân vaø loái soáng ñoâ thò do söï ña daïng veà thaønh phaàn daân
cö, trong ñoù loái soáng ñoâ thò chi phoái maïnh loái soáng noâng thoân. Thaùi
ñoä, haønh vi vaø önù g xöû giöõa caùc caù nhaân vôùi nhau vaø vôùi moâi tröôøng
thay ñoåi theo xu höôùng ñoâ thò. Cacù giaù trò, chuaån möïc vaø vaên hoaù
cuõng bieán ñoåi theo höôùng ñoâ thò[8],[9]
.
haønh chính[3],[5],[7]
.
II. Phöông phaùp tieáp caän trong ñieàu tra kinh teá - xaõ
hoäi phuïc vuï nghieân cöuù quy hoaïch phaùt trieån khu
Trong quaù trình ñoâ thò hoaù, vuøng ven ñoâ thöôøng phaûi chòu taùc ñoäng vöïc ven ñoâ
maïnh cuûa vieäc môû roäng khoâng gian ñoâ thò. ÔÛ nhieàu nöôùc, chính
saùch quy hoaïch vaø phaùt trieån ñoâ thò ñaõ bieán vuøng ven ñoâ thaønh ñoâ
thò vaø ñoâ thò hoaù vuøng noâng thonâ laân caän thanø h vuøng ven ñoâ môiù .
2.1 Muïc ñích cuaû ñieàu tra khaûo saùt kinh teá - xaõ hoäi vuøng ven ñoâ
Ñeå quy hoaïch phaùt trieån vuøng ven ñoâ caàn taäp trung nghieân cöùu quaù
trình ñoâ thò hoaù vuøng ven, trong ñoù nghieân cöùu moâ hình bieán ñoåi coù
tính quy luaät veà caùc vaán ñeà kinh teá - xaõ hoäi cuaû khu vöïc vuøng ven
ñoâ döôùi taùc ñonä g cuûa ñoâ thò hoaù hieän nay. Vieäc nghieân cöùu veà vuøng
ven ñoâ coù theå cung caáp nhieàu thonâ g tin höõu ích hoã trôï cho caùc ñònh
höôùng trong lónh vöïc quy hoaïch vaø hoaïch ñònh caùc chieán löôïc, taàm
nhìn vaø chính sacù h quaûn lyù ñoâ thò ôû khu vöïc naøy. Nghieân cöùu seõ taäp
trung chuû yeáu ñená caùc yeáu toá taùc ñoäng ñeán ñôøi soáng kinh teá - xaõ hoäi
cuûa ngöôøi daân.
Tuy toàn taïi trong moät heä thoáng noâng thoân - ven ñoâ - ñoâ thò, nhöng
vuøng ven ñoâ vaãn coù nhöõng ñaëc tröng kinh teá, vanê hoaù vaø xaõ hoäi
rieâng cuûa noù. Moät soá nghieân cöùu ñaõ tieán haønh vôùi khu vöïc ven
ñoâ nhö nghieân cöùu cuûa Nguyeãn Duy Thaéng (2009), Buøi Vaên Tuaán
(2014) vaø Trònh Duy Luaân (2016) ñaõ neâu ra moät soá ñaëc tröng kinh
teá, vaên hoaù xaõ hoäi nhö sau:
n
Veà kinh teá: Khaùc vôùi noâng thonâ , ven ñoâ laø nôi khoâng ñoàng nhaát
Muïc ñích cuûa ñieuà tra kinh teá - xaõ hoäi khu vöïc ven ñoâ laø laøm roõ ñöôïc
caùc vaán ñeà sau: 1) Vai troø cuûa vuøng ven ñoâ trong quaù trình ñoâ thò
hoùa ñoái vôùi söï phaùt trieån noâng thoân vaø ñoâ thò; 2) Caùc taùc ñoäng cuûa
quaù trình ñoâ thò hoaù ñeán söï phaùt trieån kinh teá - xaõ hoäi cuûa vuøng ven
ñoâ vaø nhöõng vaná ñeà ñaët ra; 3) Nhöõng khía caïnh lieân quan ñeán vaán
ñeà quaûn lyù canà ñöôïc löu yù trong quaù trình phaùt trieån vuøng ven ñoâ
ñeå noù coù theå trôû thaønh moät yeáu toá tích cöïc trong söï phaùt trieån ñoâ
thò - noâng thoân.
veà caùc hoaït ñoäng kinh teá vì noù bao goàm caùc hoatï ñoäng saûn xuaát
coâng nghieäp, noâng nghieäp, tieåu thuû coâng nghieäp vaø caùc dòch vuï ñoâ
thò. Tæ troïng noâng nghieäp chæ chieám moät phaàn nhoû trong toång thu
nhaäp töø caùc hoaït ñoäng kinh teá cuûa khu vöïc. Ven ñoâ laø nôi chòu taùc
ñoäng maïnh meõ cuûa quaù trình ñoâ thò hoaù, söï chuyenå ñoåi muïc ñích söû
duïng ñaát töø noâng nghieäp sang phi noâng nghieäp dieãn ra maïnh meõ vaø
nhanh choùng, giaù trò kinh teá (thoâng qua giaù caû) cuûa ñaát ñai (caû ñaát ôû
laãn ñaát canh taùc) ôû vuøng ven ñoâ ñeàu ñang gia tanê g heát söùc nhanh
choùng, ñoàng thôøi vaãn raát haáp danã ñoái vôùi caùc nhaø ñaàu tö (phi noâng
Trong caùc döï aùn/chöông trình nghieân cöùu quy hoaïch phaùt trieån
cho khu vöïc ven ñoâ caàn ñieàu tra kinh teá - xaõ hoäi, thöôøng tieán
haønh 3 loaïi ñieàu tra töông öùng vôùi tieán trình döï aùn/chöông trình:
ñieàu tra cô baûn ban ñaàu, hay coøn goïi laø ñieàu tra ñaàu kyø (baseline
survey), ñieàu tra giöõa kyø (mid-line survey) vaø ñieàu tra keát thuùc/
cuoái kyø (endline survey).
nghieäp, baát ñoäng saûn)[3], [7]
.
Khu vöïc ven ñoâ laø nôi chöùa ñöïng caùc moái quan heä töông taùc laãn
nhau veà maët kinh teá cuûa heä thoáng noâng thoân - ven ñoâ - ñoâ thò, ñöôïc
theå hieän ôû choã noâng thoân vaø ven ñoâ laø nôi cung capá thöôøng xuyeân,
laâu daøi löông thöïc, thöïc phaåm, nguoàn nguyeân lieäu vaø nguoàn lao
ñoäng cho ñoâ thò. Ngöôïc laïi, ñoâ thò taïo ra thò tröôøng ñeå tieâu thuï caùc
saûn phaåm noâng nghieäp, taïo viecä laøm vaø nôi ôû cho caùc doøng di daân
töø noâng thoân ñeán ñoâ thò vaø cung caáp haøng hoùa phucï vuï cho saûn xuaát
noâng nghieäp[6].
Ñieàu tra ban ñauà ñöôïc thöïc hienä luùc baét ñaàu chöông trình/döï aùn
nhaèm moâ taû thöcï traïng tröôùc khi tieán haønh hoã trôï can thieäp duøng
ñeå so saùnh sau nayø khi ñaùnh giaù tieán ñoä. Ñieàu tra giöõa kyø ñöôïc tieán
haønh ôû thôøi ñiemå giöõa cuûa chu kyø ñeå cung caáp cho ngöôøi quaûn lyù vaø
ngöôøi ra quyeát ñònh caùc thoâng tin caàn thieát nhaèm ñaùnh giaù vaø ñieàu
chænh vieäc thöïc hieän, caùc quy trình, chieán löôïc vaø saép xeáp toå chöùc
neáu caàn ñeå ñaït ñöôïc caùc keát qua.û Ñieàu tra keát thuùc/cuoái kyø ñöôïc
thöïc hieän vaoø cuoái chu kyø, cung caáp thoâng tin cho nhöõng nhaø ra
quyeát ñònh vaø lapä keá hoaïch ñeå xem xeùt laïi keát quaû cuûa chöông trình/
döï aùn vaø ruùt ra caùc baøi hoïc ñeå hoã trôï xaây döïng hoaëc thöïc hieän moät
chöông trình/ döï aùn môùi.
n
Veà xaõ hoäi: Noåi baät leân laø söï ña daïng hoùa cuûa cacù nhoùm xaõ hoäi vaø
caùc boä phaän daân cö môùi gia nhapä vuøng ñaát ven ñoâ naøy . Vuøng ven
ñoâ khoâng thuaàn nhaát veà thaønh phaàn daân cö vì noù ba[o3] goàm noâng
daân, coâng nhaân, trí thöùc, chuû doanh nghieäp, tanà g lôùp trung löu,
ngöôøi ngheøo, thaäm chí caû ngöôøi danâ toäc thieåu soá. Trình ñoä daân trí vaø
nhaän thöùc cuûa ngöôøi daân cao hôn so vôùi noâng thoân vì ñöôïc tieáp xuùc
SË103+104 .2020
63
≥ ki’n Chuy™n gia & Nhµ qu∂n l˝
2.2 Caùc yeáu toá cô baûn caàn ñieàu tra
daân cö, khu thöông maïi dòch vu,ï vui chôi
nhö phaân tích veà loaïi hình, kieán truùc nhaø ôû,
möùc ñoä tieän nghi vaø caùc tieän ích trang bò
trong gia ñình theo höôùng hieän ñaïi phuø hôïp
loái soáng ñoâ thò, khaû naêng tieáp caän dòch vuï haï
taàng nhö: Nöôùc saïch, thu gom raùc thaûi, caùc
tieän ích coâng coäng, caûnh quan moâi tröôøng
soáng an toanø , tieän nghi.
Sô ñoà moái lieân heä giöaõ yeáu toá tacù ñoäng taïo
neân nhöõng thay ñoåi treân khía canï h kinh teá -
xaõ hoäi vuøng ven ñoâ ñöôïc theå hienä taïi Hình 1.
giaûi trí… ñaõ taïo ra caùc cô hoäi cho lao ñoäng
phi noâng nghieäp nhöng cuõng gayâ ra nhöõng
khoù khaên, thaùch thöcù cho ngöôiø noâng daân
vaø saûn xuaát noâng nghieäp[7], [10]
.
a) Caùc yeáu toá taùc ñoäng veà maët kinh teá
Taùc ñoäng coù nhaän thayá nhaát motä caùch roõ neùt
nhaát cuûa ñoâ thò hoùa ñeán kinh teá cuûa vuøng
ven ñoâ laø vieäc chuyeån muïc ñích söû duïng
ñaát töø noâng nghieäp sang muïc ñích phi noâng
nghieäp nhö xaây döïng caùc khu conâ g nghiepä ,
khu daân cö, khu dòch vuï vaø vui chôi giaûi trí.
Cô caáu kinh teá cuûa vunø g ven ñoâ seõ coù nhieàu
bieán ñoåi theo höônù g coâng nghieäp - dòch
vuï, thöông maïi - noâng nghieäp sinh thaùi. Söï
thay ñoåi quy moâ vaø noiä dung hoatï ñoäng saûn
xuaát noâng nghieäp daãn tôùi vieäc ñoiø hoûi phaûi
coù moät cô caáu ngaønh ngheà thích hôïp ôû caùc
vuøng ven ñoâ. Vieäc xaùc ñònh cô caáu ngaønh
ngheà phuø hôïp caàn döïa treân caùc soá lieäu lieân
quan ñeán: tæ troïng cuûa caùc khu vöïc noâng -
laâm nghieäp, xaây dönï g coâng nghieäp, thöông
maïi dòch vuï trong toång thu nhaäp töø caùc hoaït
ñoäng kinh teá cuûa vunø g; Tæ tronï g ñaát nonâ g
nghieäp vaø ñaát phi noâng nghiepä hieän nay;
Söï gia taêng soá löônï g doanh nghieäp conâ g
nghieäp, thöông maïi, dòch vuï; Soá löôïng caùc
ngaønh ngheà môiù phaùt trieån…
Cô caáu nguoàn thu nhapä vaø möùc soáng cuõng
thay ñoåi cuøng chieàu vôùi söï thay ñoåi cuûa cô
caáu ngheà nghieäp. Ngoaøi nguonà thu nhaäp
töø noâng nghieäp truyeàn thoáng, caùc nguoàn
khaùc nhö töø löông, thuû coâng nghieäp vaø
thöông maiï dòch vuï ngaøy caøng coù vai troø
quan tronï g. Nhöõng thay ñoåi nayø seõ khaùc
nhau ñoái vôùi nhöõng nhoùm xaõ hoiä khaùc nhau
vaø dieãn ra treân nhieuà lónh vöïc cuûa ñôøi soná g
nhö: ñieàu kieän nhaø ô,û ñieàu kienä cô sôû haï
taàng, tienä nghi phuïc vuï sinh hoatï maø ngöôøi
daân coù ñöôïc nhôø nhönõ g bieán ñoiå veà kinh teá
hay söï suy giaûm thu nhaäp do suy giaûm/maát
ñaát noâng nghieäp, chuyeån ñoåi ngheà nghieäp/
maát vieäc laøm, söï canï h tranh veà kinh doanh,
thöông maïi daãn ñená suy giamû thu nhapä …
Nghieân cöùu caàn phaûi chæ ra ñöôïc nhöõng
thay ñoåi trong cô cauá nguoàn thu nhaäp, möùc
soáng, tæ leä hoä ngheoø , hoä thu nhaäp thaáp…
trong söï so saùnh vôiù caùc giai ñoaïn tröôùc
ñaây. Ñoàng thôøi, canà phaân nhomù thu nhaäp
trong moiá quan heä vôiù ngheà nghieäp (ví duï:
nhoùm thu nhaäp thaáp thöôøng laø cacù hoä thuaàn
noâng hoacë laøm thue,â coâng nhanâ lao ñoäng
trong cacù khu, cumï coâng nghiepä ; nhoùm thu
nhaäp trung bình laø caùc hoä buonâ baùn, dòch
vuï; nhomù coù thu nhapä khaù laø nhöõng ngöôøi
höôûng löông nhaø nöôcù hoaëc chuû caùc doanh
nghieäp nhoû; nhoùm coù thu nhaäp cao laø caùc
chuû doanh nghieäp lôùn…)
b) Taùc ñonä g veà matë vaên hoaù - xaõ hoäi
n
Thay ñoåi veà daân soá vaø caáu truùc daân cö
Ñoâ thò hoaù vuøng ven thöôøng ñi keøm vôùi
doøng nhaäp cö töø noâng thoân ñeán khu vöïc
ven ñoâ vaø vaøo ñoâ thò. Moät soá löôïng lôùn
lao ñoäng nhaäp cö laøm vieäc taïi caùc khu,
cuïm coâng nghieäp ven ñoâ, caùc trung taâm
thöông maïi dòch vuï, caùc khu daân cö seõ
soáng taïi caùc khu vöïc ven ñoâ. Beân caïnh
ñoù, vieäc xaây döïng caùc khu ñoâ thò môùi, caùc
khu ôû môùi seõ gia taêng daân soá taïi khu vöïc
ven ñoâ vaø ña daïng hoaù caáu truùc daân cö
taïi ñaây vôùi caùc nhoùm ñoä tuoåi khaùc nhau,
nhu caàu vaø mong muoán khaùc nhau. Vieäc
nghieân cöùu bieán ñoäng daân cö cuûa vuøng
ven vaø ñaëc ñieåm caáu truùc daân cö seõ giuùp
cho caùc nhaø quy hoaïch coù ñöôïc caùc ñònh
höôùng, chieán löôïc veà maët khoâng gian cho
vieäc phaùt trieån nhaø ôû, CSHT kyõ thuaät vaø
CSHT xaõ hoäi ñeå ñaùp öùng nhu caàu cuûa cö
daân trong vuøng.
Quaù trình chuyeån ñoåi caáu truùc kinh teá vaø cô
caáu ngaønh ngheà khonâ g chæ laøm thay ñoåi caáu
truùc khoâng gian vaät theå cuûa vunø g ven ñoâ maø
coøn laøm thay ñoåi ñieuà kieän soáng, sinh keá,
quan heä xaõ hoäi, vaø ñacë bieät laø laøm bieán ñoåi
loái soáng cuûa cö daân ôû caùc vuøng naøy. Vieäc
chuyeån ñoåi muïc ñích söû duïng ñaát taïi khu
vöïc ven ñoâ töø ñaát noâng nghiepä sang ñaát
phi noâng nghieäp vôùi vieäc xaây döïng caùc khu
coâng nghieäp, cuïm tieuå thuû coâng nghieäp, khu
n
Thay ñoåi veà loái soáng vaø thaùi ñoä, haønh vi
Ñoâ thò hoaù seõ daãn ñená söï bieán ñoåi cuûa caáu
truùc xaõ hoäi noâng thonâ /vuøng ven luoân ñi lieàn
vôùi bieán ñoåi cuûa heä thoáng giaù trò, ñieàu naøy
ñaõ ñöôïc chæ ra trong coâng trình nghieân cöùu
veà “Taùc ñoäng cuûa ñoâ thò hoùa ñeán quaù trình
noâng nghieäp” cuûa Lewis vaø Maund[4].Theo
hai taùc giaû naøy, khi bieán ñoåi caáu truùc cuûa xaõ
hoäi noâng thoân, giaù trò truyeàn thoáng daàn daàn
bò chuyeån ñoåi vaø motä soá giaù trò mang tính
ñòa phöông rieâng bietä seõ daàn bò ñoàng daïng
treân dieän roäng.
Beân caïnh ñoù, caàn chæ ra nhöõng bieán ñoåi veà
nhaø ôû, cô sôû haï taàng vaø moâi tröôøng soáng
Söï bieán ñoåi loái soná g töø noâng thoân sang
ñoâ thò, töø noâng danâ sang thò daân laøm thay
ñoåi caùc chuaån möïc vaên hoaù daãn ñeán söï
thay ñoåi thaùi ñoä, hanø h vi vaø caùch öùng xöû
cuûa moãi cö daân ven ñoâ trong ñôøi soáng gia
ñình vaø xaõ hoäi. Ñoâ thò hoaù coøn laøm bieán ñoåi
caùc moái quan heä xaõ hoäi cuûa ngöôøi daân ven
ñoâ. Chunù g khoâng conø ñôn giaûn laø caùc moái
quan heä hoï haøng, coäng ñoàng laøng xaõ maø
laø caùc quan heä xaõ hoäi ña chieàu, phöùc taïp
do söï pha troän nhieàu taàng lôùp daân cö vaø söï
chuyeån ñoiå caùc moâ hình toå chöùc. Caùc nhoùm
coäng ñonà g laøng xaõ seõ daàn ñöôïc thay theá
Hình 1: Sô ñoà moái lieân heä caùc yeáu toá taùc ñoäng taïo neân nhöõng thay ñoåi treân khía caïnh
kinh teá - xaõ hoäi vuøng ven ñoâ
SË103+104 .2020
64
Baûng 1 : Xaùc ñònh caùc yeáu toá caên baûn caàn ñieàu tra treân
khía caïnh kinh teá xaõ hoäi phuïc vuï nghieân cöùu quy hoaïch
phaùt trieån cacù khu vöïc ven ñoâ
baèng caùc coäng ñoàng môû vôùi caùc quan heä baéc cauà . Ñaây laø moät trong nhöõng ñaëc
tröng cuûa coäng ñoàng ñoâ thò.
Vieäc chuyeån muïc ñích söû duïng ñaát cuõng laøm naûy sinh nhöõng maâu thuaãn xaõ hoäi vaø
gia taêng baïo löïc do tranh gianø h ñaát ñai vaø do ñaát laø nguoàn sinh keá chính cuûa nhieàu
hoä noâng daân vuøng ven ñoâ. Do ñaát ôû khu vöïc ven ñoâ ngaøy caøng trôû neân khan hieám,
daãn ñeán giaù ñaát ôû ñaây ngayø caøng taêng cao, taïo ra moät söùc eùp taâm lyù cho ngöôøi
daân. Haäu quaû laø ngöôøi ngheoø coù theå seõ bò ñaåy ra xa hôn hoacë bò doàn epù vaøo caùc
khu vöïc ñaát ñai ít giaù trò hay thieáu caùc dòch vuï conâ g coäng vaø oâ nhieãm moiâ tröôøng,
xaõ hoäi trôû neân baát oån neáu viecä maâu thuaãn vaø baïo löïc gia taêng.
n
Nhöõng taùc ñoäng veà vaên hoùa
Chuùng ta ñang chönù g kieán nhöõng ñoiå thay saâu sacé veà vaên hoùa laøng xaõ tröôùc
nhöõng taùc ñoäng cuaû ñoâ thò hoaù ôû caùc vuøng ven ño.â Tuy nhienâ , nhöõng yeáu toá cuûa
caáu truùc vaên hoùa laøng xaõ thay ñoåi khonâ g gioáng nhau trong quaù trình ñoâ thò hoùa.
Moät soá yeáu toá daàn bieán maát, trong khi moät soá yeuá toá khacù ñöôïc duy trì hay chuyeån
hoùa ñeå hoäi nhaäp vôiù moâi tröônø g môùi. ÔÛ caùc nöôùc ñang phaùt trieån, caùc yeáu toá vaên
hoaù laøng xaõ ôû khu vöïc ven ñoâ khoâng thatä söï roõ netù nhö ôû cacù vuøng noâng thoân maø
bò pha troän vôùi vaên hoaù ñoâ thò vaø ñang bieán ñoåi theo xu höôùng ñoâ thò hoaù. Vì vaäy,
caàn xem xeùt vaø ñaùnh giaù ñaày ñuû caùc taùc ñoäng cuûa ñoâ thò hoùa ñeán vaên hoaù laøng xaõ
vuøng ven ñoâ, ñaëc bieät laø nhönõ g bieán ñoiå veà chuanå möïc vaên hoùa, caùc khuoân maãu
gia ñình vaø loái soáng. Nhöõng bieán ñoåi ñoù ñaõ ñoùng gopù nhö theá naøo cho söï phaùt trieån
vuøng ven ñoâ noùi rieâng vaø xaõ hoiä noùi chung?
c) Taùc ñoäng veà moâi tröôøng
Moâi tröôøng cuõng laø moät vaán ñeà cuûa quaù trình ñoâ thò hoaù. Motä maët ñoâ thò hoaù laøm
thay ñoåi nhanh chonù g boä maët ñoâ thò vaø khu vöïc ven ñoâ. Matë khaùc noù cuõng laøm
suy thoaùi moâi tröôøng soáng cuûa con ngöôiø do söùc epù taêng danâ soá, söï pha troän loái
soáng, thieáu ñaàu tö cho cô sôû haï taàng, quaûn lyù ñoâ thò yeáu keùm... Do moâi tröôøng
sinh thaùi ven ñoâ coù tính löônõ g cö, vöøa mang ñaëc ñieåm noâng nghieäp - noâng thoân
vöøa mang ñaëc ñieåm ñoâ thò nenâ döôùi taùc ñoäng cuûa ñoâ thò hoaù heä sinh thaùi naøy seõ
bò phaù vôõ. Chaúng hanï , caùc chatá thaûi conâ g nghieäp vaø sinh hoaït, bao gomà caû chaát
thaûi raén vaø loûng do khoâng ñöôcï xöû lí hoacë xöû lí chöa toát seõ gayâ oâ nhieãm khoâng khí
vaø nguoàn nöôùc daãn ñeán suy thoaùi vaø oâ nhieãm moâi tröôøng, lamø maát ñi heä sinh thaùi
töï nhieân voán coù cuûa khu vöcï ven ñoâ. Cacù hoaït ñonä g xaây dönï g dieãn ra raàm roä taïi
khu vöïc ven ñoâ laøm gia taêng toác ñoä beâ toâng hoa,ù giaûm dienä tích caây xanh, maët
nöôùc vaø caûnh quan töï nhieân, aûnh höôûng ñeán chaát löôïng moâi tröôøng soná g taïi khu
vöïc ven ñoâ.
2.3 Giôùi thieäu caùc nguyeân taéc cô baûn laäp keá hoaïch ñieàu tra khaûo saùt cho khu
vöïc ven ñoâ
Tuyø theo muïc ñích, yeâu caàu cuaû nghieân cöùu vaø ñònh daïng soá lieäu caàn thu thaäp maø
nhaø nghieân cöùu löïa choïn phöông phapù khaûo satù ñònh tính hoaëc ñònh löôïng cho
vieäc khaûo saùt khu vöïc ven ñoâ.
Khaûo saùt ñònh löôïng duøng ñeå kieåm chöùng vaø xaùc nhaän caùc giaû thuyeát veà caùc hieän
töôïng, vaán ñeà (nhö ñaõ lieät keâ ôû treân). Muïc tieâu phaân tích cuaû khaûo satù ñònh löônï g
laø ñeå löôïng hoaù söï bieán ñoåi, döï ñoaùn moiá lieân heä nhaân quaû giöõa caùc yeuá toá vaø ñeå
moâ taû ñaëc ñieåm cuaû soá ñoâng. Thöôøng söû duïng cacù phöông phaùp ñieàu tra coù tính
caáu truùc cao nhö phonû g vaán banè g phieáu hoiû , phaùt phieáu khaûo saùt treân dieän roäng.
Caùc caâu hoûi thöôøng laø caâu hoiû ñoùng, döõ lieäu soá coù ñöôïc baèng caùch gaùn giaù trò soá
cho caùc caâu traû lôøi.
Khaûo saùt ñònh tính ñöôïc söû dunï g ñeå khaùm phaù caùc hieän töôïng, caùc vaán ñeà maø tröôùc
ñoù coù theå ta chöa bieát. Muïc tieâu phaân tích cuûa khaoû saùt ñònh tính laø moâ taû söï bieán
ñoåi, giaûi thích moái lieân heä cuûa caùc yeuá toá vaø nhoùm caùc ñònh möùc. Cacù coâng cuï söû
SË103+104 .2020
65
duïng cho khaûo satù ñònh tính theo cacù h linh hoaït hôn, laëp ñi laëp laïi ñeå
tìm ra, phaùt loä vaán ñeà. Caùc phöông phaùp ñieàu tra ñònh tính thöôøng
laø baùn caáu truùc nhö phoûng vaán sauâ , thaûo luaän nhomù troïng taâm hoaëc
quan saùt thoâng qua tham gia[2], [11]
.
Nghieân cöùu vaø laäp keá hoaïch chi tieát cho vieäc ñieuà tra khaûo saùt thu
thaäp thoâng tin laø raát quan troïng trong vieäc xaùc ñònh caùc vaán ñeà vaø
caùc yeáu toá taùc ñoäng ñeán khu vöïc. Tuy nhieân, vieäc laäp keá hoaïch vaø
quaûn lyù ñieàu tra khaûo saùt phaûi tuaân theo raát nhieàu böôùc vaø chòu
nhieàu taùc ñoäng töø caùc yeáu toá khacù h quan vaø chuû quan. Vôùi raát nhieàu
yeáu toá (vaên hoùa, kinh teá, chính trò, taâm lyù, xaõ hoäi hocï vaø toân giaùo) coù
aûnh höôûng ñeán vieäc thöïc hieän ñieuà tra khaûo saùt, vieäc trieån khai thöïc
hieän moät cuoäc ñieàu tra khaûo saùt khoâng chæ ñoøi hoiû veà kyõ thuaät maø
coøn yeâu caàu veà kyõ naêng vaø “ngheä thuaät” ñieàu tra thu thaäp thoâng tin.
Do ñoù, ngöôøi quanû lyù ñieàu tra phaiû hieåu roõ veà muïc tieâu cuûa nghieân
cöùu vaø coù kinh nghieäm trong vieäc laäp keá hoaïch, toå chöùc, chæ ñaïo vaø
kieåm soaùt tieán trình thöïc hieän khaûo saùt. Trong suoát quaù trình ñieàu
tra khaûo saùt, cacù quyeát ñònh lieân quan ñeán kyõ thuaät vaø toå chöùc trieån
khai phaûi keát hôpï caùc yeâu caàu veà maët lyù thuyeát vôiù tính khaû thi trong
thöïc te[á2].
Quy trình cô baûn ñeå toå chöùc trienå khai ñieàu tra khaûo saùt goàm 6 böôùc
nhö sau: 1) Chuanå bò chöông trình khaûo saùt toång theå; 2) Thieát keá
baûng caâu hoûi vaø baûng nhaäp döõ lieäu, tieán haønh thí ñieåm; 3) Nghieân
cöùu xaùc ñònh soá löôïng vaø loaïi mauã ñieàu tra; 4) Löaï choïn ñôn vò khaûo
saùt; 5) Ñaøo taïo caùn boä phoûng vaán; 6) Giaùm saùt coâng vieäc taïi thöïc ñòa
vaø quy trình kieåm soaùt chatá löôïng döõ lieäu (xem Hình 2).
Hình 2: Quy trình cô baûn ñeå toå chöùc trieån khai ñieàu tra khaûo saùt
3) Nghieân cöùu xacù ñònh maãu ñieàu tra: Laø vieäc löïa choïn moät boä phaän
ñaïi dieän cuûa moät taäp hôïp caùc ñoái töôïng (daân cö, caùc ñôn vò, toå
chöùc…) ñeå ñaùnh giaù caùc thoâng soá hoaëc ñaëc tính cuûa taäp hôïp ñoù. Ñeå
coù ñöôïc caùc mauã ñieàu tra, caàn phaûi quyeát ñònh ñöôïc moät soá vaán ñeà
sau: i) Xaùc ñònh caùc loaïi maãu ñieàu tra; ii) Phaân khu vöïc ñieàu tra;
iii) Thieát keá quy trình choïn maãu vaø xaùc ñònh soá löôïng maãu ñieàu tra.
Vieäc chuaån bò laáy maãu phaûi ñöôcï tieán haønh ngay töø ñaàu cuûa giai
ñoaïn naøy vaø phaûi döïa vaøo caùc höôùng daãn cho vieäc ñieàu tra (VD:
Caùch tính toaùn soá maãu theo soá ñoiá töôïng trong taäp hôïp khi khaûo saùt
ñònh löôïng vaø khaûo saùt ñònh tính ñaõ ñöôïc höôùng daãn trong caùc taøi
lieäu veà khaûo satù ). Caàn phaûi coù cacù troïng soá ñeå giuùp ñieàu chænh trong
tröôøng hôïp coù vaán ñeà xaûy ra hoaëc caùc caâu hoûi khoâng coù caâu traû lôøi.
1) Thieát keá toång theå chöông trình ñieàu tra, khaûo satù : Caùc giai ñoaïn
ñaàu cuûa ñieàu tra khaûo saùt bao gomà ñaùnh giaù caùc taøi lieäu thöù caáp
vaø trao ñoåi vôùi caùc chuyeân gia trong nöôùc giuùp khaùi quaùt hoùa caùc
vaán ñeà cuûa khu vöïc. Vieäc xem xeùt ñaùnh giaù caùc khaoû saùt tröôùc ñaây
vaø thaûo luaän vôùi caùc chuyeân gia khaûo saùt ñòa phöông seõ giuùp xaùc
ñònh phöông phapù naøo hieäu quaû nhaát, giaû thuyeát naøo ñaõ ñöôïc thöû
nghieäm vaø muïc naøo phuø hôïp nhatá cho khaûo saùt cuï theå. Giai ñoaïn
naøy cuõng bao gomà ñaùnh giaù cô sôû haï taàng khaûo saùt, tìm kieám caùc
ñoái taùc tieàm nanê g trong vieäc thöcï hieän nghieân cöuù thöïc ñòa, hoã trôï
böôùc ñaàu cho khaûo saùt vaø laäp keá hoaïch thu thaäp vaø nhaäp döõ lieäu,
baùo caùo, thuyeát trình vaø coâng boá soá lieäu ñieàu tra.
2) Thieát keá baûng caâu hoûi, ñieàu tra thí ñieåm vaø nhapä döõ lieäu: Sau khi
caùc muïc tieâu nghieân cöùu ñaõ ñöôïc xaùc ñònh, tieáp theo laø vieäc chuyeån
caùc muïc tieâu nghieân cöùu thaønh caùc caâu hoûi coù tính khaùi quaùt vaø
phöông phaùp luanä ñuùng ñaén. Vieäc phaùt trieån baûng caâu hoûi baét ñaàu
ngay sau khi keá hoaïch chung ñöôcï thoáng nhaát. Thaûo luaän nhoùm
troïng taâm giuùp xaùc ñònh caùc moiá quan taâm vaø cacù khu vöïc ñieàu tra
troïng ñieåm, cuõng nhö ñaùnh giaù cacù caâu hoûi vaø lamø roõ caùc khaùi niemä .
Baûng caâu hoûi thöôøng ñöôïc ñieuà chænh, boå sung sau khi ñieàu tra thí
ñieåm. Khi baûng caâu hoûi ñöôïc hoaøn thaønh caàn phaûi ñöôïc maõ hoùa
vaø phaùt trieån bieåu maãu nhaäp döõ lieäu. Bieåu maãu nhaäp döõ lieäu ñöôïc
thieát keá ñeå coù moät giao dieän laø baûn sao cuûa baûng caâu hoûi, bao goàm
moät soá tính naêng ñeå kieåm tra cheoù ñaûm baûo tính nhaát quaùn vaø logic
trong caùc caâu traû lôøi vaø loaïi boû caùc caâu traû lôiø khoâng hôïp leä.
4) Löïa choïn ñôn vò thöïc hieän ñieuà tra: Tuøy thuoäc vaøo ñoä phöùc taïp
cuûa baûng caâu hoiû vaø ñoä phöùc taïp cuûa caùc yeáu toá maãu, vieäc löïa choïn
moät ñôn vò tieán haønh ñieàu tra laø moät trong nhöõng nhieäm vuï khoù khaên
vaø quan troïng nhaát. Noù aûnh höônû g ñeán thôøi gian ñieàu tra vaø chaát
löôïng döõ lieäu ñöôïc thu thaäp. Coù theå caên cöù vaøo hoà sô naêng löïc vaø
kinh nghieäm caùc döï aùn ñieàu tra khaûo saùt maø ñôn vò ñaõ laøm tröôùc ñoù.
Ngoaøi ra, ngöôøi chòu traùch nhieäm quaûn lyù ñieàu tra khaûo saùt coøn phaûi
coù naêng löïc vaø kinh nghieäm trong vieäc döï ñoaùn vaø giaûi quyeát caùc
tình huoáng coù theå xaûy ra, coù caùch thöùc tieán haønh ñieàu tra khaûo saùt
ñaûm baûo chaát löôïng, caùc chieán löôïc ñeå huy ñoäng söï tham gia vaø söï
ñoàng thuaän töø ñoái töôïng ñöôcï ñieàu tra.
5) Taäp huaán ñieàu tra: Tröôùc khi tiená haønh ñieàu tra khaûo saùt, caàn taäp
huaán caùn boä ñieuà tra. Muïc ñích tapä huaán laø ñeå ñieàu tra vieân naém roõ
muïc ñích cuûa cuocä ñieàu tra, giaûi thích noäi dung caùc caâu hoûi ñeå caùc
ñieàu tra vieân coù hieåu bieát nhaát quaùn, höôùng daãn thöïc hieän caùc cuoäc
Sau khi hoaøn thanø h, maãu nhaäp döõ lieäu phaûi ñöôcï kieåm tra thonâ g
qua ñieàu tra thí ñieåm ñeå chænh söûa caùc cauâ hoûi ñieàu tra.
SË103+104 .2020
66
≥ ki’n Chuy™n gia & Nhµ qu∂n l˝
phoûng vaán vaø tham khaûo phöông phaùp, cacù h thöùc ñeå ghi
NGaøy NhaäN baøi: 26/3/2020
NGaøy Göûi phaûN bieäN: 27/3/2020
NGaøy duyeät ñaêNG: 10/04/2020
caâu traû lôøi. Ngöôøi quaûn lyù khaoû saùt thöôøng laø ngöôøi coù nhieàu
kinh nghieäm vaø hieåu roõ veà mucï tieâu phaân tích cuûa töøng caâu
hoûi, laø ngöôiø phuø hôïp nhaát ñeå tieán haønh taäp huaán cho caùc
ñieàu tra vieân.
Taøi lieäu Tham khaûo:
1. Löu ñöùc Cöôøng, 2019, Quy hoaïch vaø quaûn lyù phaùt trieån ñoâ thò taïi khu
vöïc ven ñoâ, baùo Xaây döïng, truy caäp: https://baoxaydung.com.vn/ky-4-quy-
hoach-va-quan-ly-phat-trien-do-thi-tai-khu-vuc-ven-do-260964.html
2. Giuseppe iarossi (2006), the power of Survey design - a user’s Guide
for Managing Surveys, interpreting Results, and influencing Respondents
[Söùc maïnh cuûa thieát keát ñieàu tra khaûo saùt – höôùng daãn ngöôøi söû duïng ñeå
quaûn lyù ñieàu tra, giaûi thích keát quaû vaø caùc taùc ñoäng ñeán ngöôøi ñöôïc khaûo saùt]
,the World bank Washington, d.C.
3. trònh duy Luaân (2016) Moät soá chieuà caïnh kinh teá - xaõ hoäi cuûa vuøng ven
ñoâ trong quaù trình ñoâ thò hoaù , hoäi thaûo “phaùt trieån noâng nghieäp ñoâ thò ven
ñoâ, höôùng tôùi cuoäc soáng toát ñeïp hôn cho ngöôiø noâng daân” truy caäp: http://
kientrucvietnam.org.vn/mot-so-chieu-canh-kinh-te-xa-hoi-cua-vung-ven-
do-trong-qua-trinh-do-thi-hoa/
6) Giaùm saùt coâng vieäc taïi thöïc ñòa vaø quy trình kieåm soaùt
chaát löôïng döõ lieäu: Ñieàu tra thöïc ñòa laø phanà toán thôøi gian
nhaát cuûa cuocä khaûo saùt. Macë duø baûn thaân chu trình phoûng
vaán phaûi ñöôcï xaùc ñònh roõ raøng nhöng baûng caâu hoûi caøng
phöùc taïp thì caøng khoù öôùc tính thôøi gian hoaøn thaønh khaûo saùt
chính xaùc. Mucï ñích, noäi dung cuûa caùc caâu hoiû caøng roõ raøng
bao nhieâu thì thôøi gian ñieàu tra caøng ruùt ngaén baáy nhieâu,
ñoàng thôøi tanê g tính chính xaùc cuûa döõ lieäu. Kyõ naêng cuûa ñieàu
tra vieân vaø söï chi tieát hôïp lyù cuûa keá hoaïch ñieàu tra cuõng laø
nhöõng yeáu toá aûnh höôûng ñeán thôøi gian vaø chaát löôïng ñieàu
tra. Vieäc baùo caùo keát quaû ñieuà tra ñeàu ñaën (haøng tuaàn) cuõng
giuùp cho ngöôiø quaûn lyù khaoû saùt theo doõi hieuä quaû tieán trình
phoûng vaán nhö: Tyû leä hôïp taùc, tyû leä phaûn hoài, tyû leä töø choái vaø
tyû leä hoaøn thaønh.
4. Lewis,G.J. vaø Maund,d.J. (1976). “the urbanization of the countryside:a
framework for analysis” [ñoâ thò hoùa ôû noâng thoân: moät khung phaân tích],
human Geography, Vol.58, No.1, pp.17-27.
5. Nguyeãn höõu Minh (2005), bieån ñoiå kinh teá - xaõ hoäi vuøng ven ñoâ haø Noäi
trong quaù trình ñoâ thò hoaù, tapï chí Xaõ hoäi hocï soá 1 (89), 2005
6. Simon, david & Mcgregor, (2006). Contemporary perspectives on the
peri-urban zones of cities in developing areas. the peri-urban interface;
approaches to sustainable natural and human resource use, [Caùc quan
ñieåm ñöông thôøi veà vuøng ven ñoâ cuûa caùc ñoâ thò taïi caùc khu vöïc ñang phaùt
trieån. Saùch: Giao dieän vuøng ven. tieáp caän tôùi vieäc söû duïng nguoàn taøi nguyeân
töï nhieân vaø con ngöôøi moät caùch beàn vöõng]. Chöông 1, earthscan, trang.1-17
7. Nguyeãn duy thaéng, 2009, taùc ñonä g cuûa ñoâ thò hoùa ñeán caùc maët kinh
teá-xaõ hoäi cuûa vuøng ven ñoâ vaø nhöõng vaán ñeà caàn quan taâm, taïp chí Xaõ hoäi
hoïc, soá 1 - 2009, trang 83-86
8. Laõ thò thuyû (2008), Nhöõng bieán ñoåi nhaän thöùc cuûa cö daân ven ñoâ trong
quaù trình ñoâ thò hoaù, taïp chí taâm lyù hoïc, soá 8 (113), 8-2008
9. Nguyeãn ñình tuaán (2013), bieán ñoåi vaên hoùa trong coäng ñoàng daân cö
vuøng ñoâ thò hoùa - (Nghieân cöùu tröôøng hôïp taïi phöôøng ñònh Coâng vaø xaõ Minh
Khai, haø Noäi), Luanä aùn tiená só nhaân hoïc
III. Keát luaän
Trong khuoân khoå giôùi haïn, baiø baùo ñaõ ñeà capä ñeán vai troø,
taàm quan tronï g cuûa phöông phaùp tieáp caän ñieàu tra kinh teá
- xaõ hoäi phuïc vuï nghieân cöùu quy hoaïch phaùt trieån vuøng ven
ñoâ trong boái caûnh Vieät Nam. Caùc quan ñieåm, khaùi nieäm vaø
ñaëc tröng kinh teá - vaên hoaù - xaõ hoäi cuûa vuøng ven ñoâ taïi caùc
nghieân cöùu trong khoaûng 10 naêm trôû laïi ñayâ ñaõ ñöôïc tonå g
hôïp vaø phaân tích. Nghieân cöuù ñaõ chæ ra ñöôcï caùc yeáu toá kinh
teá - xaõ hoäi bieán ñoåi döôùi cacù taùc ñoäng cuaû quaù trình ñoâ thò
hoaù vuøng ven vaø giôùi thieäu cacù nguyeân taéc cô baûn khi laäp keát
hoaïch ñieàu tra khaûo saùt cho khu vöïc ven ño.â Ñaây laø nhönõ g
nguyeân taéc ratá quan troïng giuùp cho nhöõng ngöôøi laøm nghieân
cöùu coù theå ñònh hình khung keá hoaïch tieán haønh ñieàu tra
khaûo saùt. Tuy nhieân, vieäc löïa choïn phöông phaùp khaûo saùt
(ñònh tính hay ñònh löôïng) cho vieäc ñieàu tra, soá löôïng maãu
ñieàu tra, khu vöïc ñieàu tra seõ phuï thuoäc vaoø muïc ñích, muïc
tieâu, caùc giaiû thuyeát vaø yeuâ caàu ñònh daïng soá lieäu thu thaäp
maø trong khuonâ khoå baøi baùo chöa trình baøy vaø seõ ñöôïc laøm
roõ trong caùc nghieân cöùu tieáp theo.
10. buøi Vaên tuaán (2014), taùc ñoäng cuûa ñoâ thò hoùa ñeán caùc vaán ñeà xaõ hoäi
vuøng ven ñoâ haø Noäi hieän nay, nghienâ cöùu tröôøng hôïp xaõ Meã trì, huyeän töø
Lieâm, 25 naêm Vietä Nam hoïc theo ñònh höôùng lieân ngaønh , Nhaø xuaát baûn
theá giôùi, tp.hCM, Vieät Nam
11. uNFpa, Vietnam (2008). Caùc thuatä ngöõ trong theo doõi, ñaùnh giaù, quaûn
lyù döïa trenâ keát quaû.
SË103+104 .2020
67
6 trang
14940
Free
Bạn đang xem tài liệu "Điều tra kinh tế - xã hội phục vụ nghiên cứu quy hoạch phát triển vùng ven đô", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- dieu_tra_kinh_te_xa_hoi_phuc_vu_nghien_cuu_quy_hoach_phat_tr.pdf
