Báo cáo tóm tắt Đề tài Sức khoẻ môi trường địa chất: Hiện trạng và giải pháp cải thiện tại khu vực miền Trung - Tây Nguyên, Việt Nam
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐꢀI HꢁC BÁCH KHOA
* * *
BÁO CÁO TÓM TẮT
ĐỀ TÀI KHOA HꢁC VÀ CÔNG NGHỆ
CẤP ĐꢀI HꢁC ĐÀ NẴNG
TÊN ĐỀ TÀI
SỨC KHOẺ MÔI TRƯỜNG ĐỊA CHẤT: HIỆN
TRꢀNG VÀ GIẢI PHÁP CẢI THIỆN TꢀI KHU
VỰC MIỀN TRUNG – TÂY NGUYÊN, VIỆT NAM
MÃ SỐ: B2018 – ĐN02 – 39
Chủ nhiệm đề tài : PGS.TS. LÊ PHƯỚC CƯỜNG
DANH SÁCH NHỮNG NGƯỜI THAM GIA
VÀ CÁC ĐƠN VỊ PHỐI HỢP THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
1. Danh sách những người tham gia
TT
Họ và tên
Nội dung nghiên cứu cụ thể được giao
-Chủ nhiệm đề tài;
-Xây dựng đề cương chi tiết;
-Chủ trì thực hiện khảo sát, thực hiện các
tuyến đo bằng phương pháp ảnh điện 2D, 3D,
kiểm tra đối chứng kết quả đo bằng phương
pháp khoan thăm dò;
PGS.TS.
Lê Phước Cường
1
-Đánh giá mức độ ô nhiễm môi trường đất,
nước ngầm, mức độ mẫn cảm với môi trường
của người dân tại khu vực nghiên cứu;
-Viết báo cáo và bảo vệ.
-Khảo sát vị trí các tuyến đo tại các khu vực
dễ bị tổn thương bởi các điều kiện môi
trường tự nhiên, môi trường xã hội;
-Phân tích các cơ sở dữ liệu thu thập được
thông qua các phần mềm chuyên dụng. Viết
báo cáo chuyên đề.
ThS. Lương Văn
Thọ
2
3
Nguyễn Thị Thuỳ -Nghiên cứu điều tra xã hội học và hiện trạng
Dương sức khoẻ môi trường khu vực nghiên cứu.
2. Những đơn vị phối hợp
TT
ĐƠN VỊ
NỘI DUNG THAM GIA
1
Trung tâm nghiên cứu và bảo vệ Tiến hành phân tích, quan
môi trường - Đại học Đà Nẵng
trắc môi trường
2
3
Liên Đoàn bản đồ địa chất miền Phối hợp nghiên cứu, tư
Nam, Cục địa chất và khoáng sản, vấn chuyên môn
Bộ tài nguyên và môi trường
Phân viện khoa học an toàn vệ sinh Tiến hành phân tích, quan
1
lao động và bảo vệ môi trường miền trắc môi trường
Trung
4
Trường
Đại
học
Pannonia, Phối hợp nghiên cứu, tư
Veszprem, Hungary
vấn chuyên môn
MỤC LỤC
Danh sách những người tham gia và các đơn vị phối hợp
thực hiện đề tài
i
ii
iv
v
xi
1
Mục lục
Danh mục các hình
Thông tin kết quả nghiên cứu (tiếng Việt)
Thông tin kết quả nghiên cứu (tiếng Anh)
Mở đầu
Chương 1
TỔNG QUAN
9
1.1. Tổng quan sức khoẻ môi trường khu vực thành phố Đà Nẵng
Tổng quan sức khoẻ môi trường khu vực tỉnh Quảng Nam
Tổng quan sức khoẻ môi trường khu vực thành phố Đà Lạt
Chương 2
9
10
22
ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN
CỨU
2.1. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
2.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
2.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.3.1. Cách tiếp cận
29
29
29
29
29
29
2.3.2. Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa, tham vấn cộng
đồng
30
2.3.3. Phương pháp thực nghiệm
2.3.4. Phương pháp kế thừa
30
42
2.3.5. Phương pháp phân tích, tổng hợp đánh giá kết quả thực
nghiệm
42
Chương 3
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
3.1. NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1.1. Hiện trạng sức khoẻ môi trường tại khu vực nghiên cứu
3.1.2. Kết quả nghiên cứu sức khoẻ môi trường địa chất
45
45
80
2
3.1.3. Một số đề xuất giải pháp cải thiện chất lượng sức khoẻ
môi trường
95
3.2. THẢO LUẬN
KẾT LUẬN
101
104
105
107
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Phụ lục
DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ BẢNG BIỂU
1. Danh mục các hình
Số
Tên hình
Trang
hiệu
hình
3.1 Vị trí lấy mẫu nước mặt tại khu vực Quận Liên Chiểu, TP. Đà Nẵng
3.2 Vị trí lấy mẫu không khí tại khu vực Quận Liên Chiểu, TP. Đà Nẵng
47
54
Biểu đồ chất lượng môi trường thôn Phước Lộc theo đánh giá của
người dân
3.4 Vị trí tuyến đo khu vực KCN Hoà Khánh, Q Liên Chiểu, Đà Nẵng
3.3
77
81
83
Kết quả ảnh điện 2D tại KCN Hòa Khánh, Quận Liên Chiểu, TP. Đà
Nẵng
3.5
Kết quả khoan kiểm tra trên hai tuyến đo KCN Hòa Khánh, Quận
Liên Chiểu, TP. Đà Nẵng
Hai tuyến đo tại khu vực gần Âu Thuyền Thọ Quang, Quận Sơn Trà,
TP. Đà Nẵng
Kết quả ảnh điện 2D của hai tuyến đo tại khu vực gần Âu Thuyền
Thọ Quang, Quận Sơn Trà, TP Đà Nẵng
3.6
83
83
83
3.7
3.8
Kết quả khoan thăm dò trên hai tuyến đo tại khu vực gần Âu Thuyền
Thọ Quang, Quận Sơn Trà, TP. Đà Nẵng
Vị trí khu vực khảo sát tại Quận Ngũ Hành Sơn, TP. Đà Nẵng
Kết quả ảnh điện 2D tại khu vực bồi đắp của sông Đô Tỏa, Quận
Ngũ Hành Sơn,Tp.Đà Nẵng
3.9
84
85
86
3.10
3.11
Kết quả khoan thăm dò trên tuyến 3 tại khu vực bồi đắp của sông Đô
Tỏa, Quận Ngũ Hành Sơn, TP. Đà Nẵng
Kết quả ảnh điện 2D-3D tại khu vực nghĩa trang Điện Dương được
biểu diễn trong hệ trục OXYZ.
3.12
3.13
86
88
3.14 Vị trí khảo sát thuộc khu vực Đèo Prenn, Đà Lạt, Lâm Đồng.
3.15 Kết quả ảnh điện 2D tại khu vực Đèo Prenn, Đà Lạt, Lâm Đồng
89
89
Kết quả khoan kiểm tra trên tuyến 1 tại khu vực Đèo Prenn, Đà Lạt,
Lâm Đồng.
3.17 Sơ đồ Scree plot mô tả tỉ lệ phân bố của các thành phần
3.16
90
93
3
3.18 Đồ hoạ tài khoản t1-t2
3.19 Đồ hoạ phụ tải p1-p2
93
94
3.20 Tương quan kết quả ảnh điện giữa các khu vực nghiên cứu
103
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TꢀO
ĐꢀI HꢁC ĐÀ NẴNG
THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
1. Thông tin chung:
- Tên đề tài: “Sức khoẻ môi trường địa chất – Hiện trạng và giải
pháp cải thiện tại khu vực miền Trung - Tây Nguyên, Việt Nam”
- Mã số: B2018 – ĐN02 – 39
- Chủ nhiệm đề tài: PGS.TS. Lê Phước Cường
- Thành viên tham gia: ThS Lương Văn Thọ, Nguyễn Thị Thùy
Dương
- Cơ quan chủ trì: Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng
- Thời gian thực hiện: 24 tháng (8/2018-7/2020)
2. Mục tiêu:
- Nghiên cứu đặc điểm, hiện trạng sức khỏe môi trường đất của ba tỉnh,
thành phố tại khu vực miền Trung, Tây Nguyên: thành phố Đà Nẵng,
tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Lạt;
- Nghiên cứu quy luật phân bố địa chất, nước ngầm tại các khu vực
nghiên cứu bằng phương pháp ảnh điện 2D, 3D và đối chứng bằng
khoan thăm dò;
- Nghiên cứu đề xuất các giải pháp kỹ thuật, giải pháp xã hội học nhằm
cải thiện, nâng cao sức khỏe môi trường đất, môi trường nước ngầm.
3. Tính mới và sáng tạo:
Khu vực miền Trung - Tây Nguyên có vị thế quan trọng với các khu
kinh tế công nghiệp tập trung ở các tỉnh thành lớn như Đà Nẵng, Quảng
Nam, Quảng Ngãi,… Cụ thể là thành phố Đà Nẵng có sáu khu công
nghiệp tập trung có tổng diện tích là 1.141,91 ha, Quảng Nam có khu
kinh tế công nghiệp Chu Lai, Quảng Ngãi có khu kinh tế công nghiệp
4
Dung Quất. Các hoạt động sản xuất trong khu vực công nghiệp đã gây ra
nhiều quan ngại về khí thải đô thị, khí thải công nghiệp và ô nhiễm do
các ngành công nghiệp cơ khí chế tạo máy, ô nhiễm do ngành nuôi trồng
thủy sản…, gây ảnh hưởng xấu đến chất lượng nước sông, hồ và theo
các con đường tích lũy sinh thái sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng
nước ngầm và gây ô nhiễm môi trường địa chất. Bên cạnh đó, hoạt động
xả thải của các nhà máy công nghiệp hóa chất, việc đổ các chất thải rắn,
chất thải y tế và chất thải công nghiệp chưa qua xử lý hoặc xử lý chưa
triệt để ra các khu vực sinh thái, khu vực dân cư sinh sống đã trực tiếp
gây nên ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng môi trường đất và tác động
trực tiếp lên sức khỏe của người dân.
Hậu quả của suy giảm sức khỏe môi trường đất, môi trường nước ngầm
đã gây thiệt rất lớn về người và của, đã tác động rất lớn đến đời sống an
sinh xã hội của con nười. Do đó, trong tương lai để tạo cơ sở cho vấn đề
phát triển an sinh bền vững thì tại các quốc gia đang phát triển cần phải
có các giải pháp khoa học-công nghệ hợp lý và hiệu quả để nghiên cứu
tìm ra quy luật phân bố địa chất tại các vùng miền, các khu vực đặc
trưng, trên phạm vi rộng. Trên cơ sở dữ liệu đó, có thể đề xuất các giải
pháp thi công, xây dựng cơ sở hạ tầng, các công trình ngầm để đảm bảo
được tính ổn định và bền vững của công trình. Đồng thời, tiến hành các
biện pháp kỹ thuật xây lưới bảo vệ, đê kè tại các khu vực có nền địa chất
đặc thù, xung yếu dễ trượt, dễ sạt lở và dễ đứt gãy nhằm giảm thiểu các
rủi ro, thiệt hại về người và đảm bảo cho các công trình vào mùa mưa lũ.
Trước tình hình đó, nhóm nghiên cứu đã có những nghiên cứu cụ thể về
phương pháp thăm dò ảnh điện 2D-3D là một trong tổ hợp các phương
pháp thăm dò địa điện của nội dung địa vật lý kỹ thuật và môi trường.
Với ưu điểm là một phương pháp không xâm thực, thiết bị máy móc đo
đạc gọn nhẹ dễ thu thập số liệu ngoài thực địa, cùng với sự hỗ trợ rất
mạnh của các thuật toán và chương trình có khả năng xử lý khối lượng
lớn dữ liệu thì phương pháp này trở thành một công cụ hữu hiệu trong
khảo sát, đánh giá sức khỏe môi trường đất, khảo sát các tai biến, rủi ro
về môi trường địa chất và địa chất công trình. Với sự cấp thiết đặt ra của
vấn đề sức khỏe môi trường địa chất hiện nay cùng với sự hỗ trợ mạnh
mẽ của kỹ thuật địa vật lý môi trường; nhằm tìm ra được các đặc điểm,
quy luật phân bố địa chất tại khu vực miền Trung – Tây Nguyên để có
cơ sở thực hiện các giải pháp cải thiện và nâng cao sức khỏe môi trường
đất, nhóm nghiên cứu đề xuất thực hiện đề tài: “Sức khỏe môi trường địa
5
chất: Hiện trạng và giải pháp cải thiện tại khu vực Miền Trung - Tây
Nguyên, Việt Nam”.
4. Tóm tắt kết quả nghiên cứu:
- Đã công bố quốc tế các nghiên cứu đặc điểm, hiện trạng sức khỏe môi
trường đất của ba tỉnh, thành phố tại khu vực miền Trung, Tây Nguyên
trên tạp chí quốc tế uy tín về môi trường (Environmental Science and
Pollution Research, SCIE, Q1);
- Nghiên cứu quy luật phân bố địa chất, nước ngầm tại các khu vực
nghiên cứu bằng phương pháp ảnh điện không xâm thực và đối chứng
các nghiên cứu ảnh điện bằng khoan thăm dò.
5. Tên sản phẩm:
STT
1
Tên sản phẩm
Số lượng Ghi chú
Bài báo khoa học
trên tạp chí trong
nước
02
Đã đăng 02 bài trên tạp chí
KHCN, Đại học Đà Nẵng,
năm 2019, 2020;
2
3
Bài báo khoa học
trên tạp chí quốc tế
01
Đã đăng 01 bài trên tạp chí
Environmental Science and
Pollution Research (SCIE,
Q1);
Báo cáo có khả năng ứng
dụng thực tiễn.
Sản phẩm ứng
dụng chương trình
máy tính chạy phần
mềm Surfer trên cơ
sở dữ liệu đo đạc
tại khu vực nghiên
cứu
01 báo
cáo
6. Hiệu quả, phương thức chuyển giao kết quả nghiên cứu và khả
năng áp dụng:
Về giáo dục-đào tạo: thông qua đề tài nghiên cứu góp phần nâng cao
năng lực giảng dạy và đào tạo của đội ngũ giảng viên chuyên ngành
khoa học môi trường và địa vật lý môi trường; công bố 03 bài báo khoa
học trên tạp chí trong và ngoài nước; kết quả nghiên cứu là tài liệu tham
khảo tốt cho sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên
ngành kỹ thuật môi trường.
Về kinh tế - xã hội: sản phẩm dùng định hướng quản lý phát triển bền
vững chất lượng môi trường sống ở vùng đô thị, các khu công nghiệp;
tạo cơ sở chẩn đoán sớm tình trạng sức khoẻ môi trường địa chất, môi
trường nước ngầm; cải thiện môi trường sống của người dân.
6
Về môi trường: nâng cao ý thức tự bảo vệ mình và bảo vệ môi trường
trong cộng đồng dân cư khu vực nghiên cứu; giảm nguy cơ mắc các căn
bệnh nan y do chất lượng sức khoẻ môi trường không đảm bảo.
Ngày
tháng 5 năm 2020
Chủ nhiệm đề tài
(ký, họ và tên)
Cơ quan Chủ trì
(ký, họ và tên, đóng dấu)
INFORMATION ON RESEARCH RESULTS
1. General information:
Project title: Geological environmental health – Current situation
and improvement solutions in central region and highlands, Vietnam
Code number: B2018-ĐN02-39
Coordinator: Assoc.Prof.Dr. Le Phuoc Cuong
Participating members: Msc Luong Van Tho, Nguyen Thi Thuy
Duong
Implementing institution: The University of Danang-University of
Science and Technology
Implementation time: 24 months (August 2018 – July 2020)
2. Objective(s):
- Studying characteristics, current status of soil environmental health of
three places in the Central region and Central Highlands: Da Nang city,
Quang Nam province and Da Lat city;
- Studying the geographic distribution of groundwater in the study areas
by 2D, 3D photo and control methods by drilling and exploration;
- Research and propose technical - sociological solutions in improving
the health of soil and groundwater environment.
3. Creativeness and innovativeness:
The Central Region - Central Highlands has an important position with
industrial economic zones concentrated in big cities such as Da Nang,
Quang Nam, Quang Ngai, ... Specifically, Danang City has six industrial
parks with a total area of 1,141.91 ha, Quang Nam has Chu Lai
industrial economic zone, Quang Ngai has Dung Quat industrial
7
economic zone. Production activities in the industrial sector have caused
many concerns about urban emissions, industrial emissions and pollution
caused by mechanical engineering industries, pollution caused by
aquaculture ... adversely affecting the quality of river and lake water and
along the ecological accumulation routes will directly affect the quality
of underground water and cause geological pollution. In addition, the
discharge of chemical industrial plants, the dumping of solid wastes,
medical wastes and untreated industrial wastes into ecological areas, the
residential areas have directly caused negative impacts on the quality of
the soil environment and directly impacted on the health of the people.
Consequences of deterioration of soil and groundwater health have
caused great damage to people and property, greatly impacting on the
social security of human life. Therefore, in the future to create a basis for
the issue of sustainable security development, developing countries need
to have reasonable and effective scientific and technological solutions to
research and find out the rules. Geologic distribution in regions, typical
areas, on a large scale. Based on that database, it is possible to propose
construction solutions, infrastructure construction, underground works to
ensure the stability and sustainability of the work. At the same time,
technical measures should be taken to build protective nets and
embankments in areas with specific geological conditions, which are
easy to slip, prone to landslides and fractures to minimize risks and
damages. people and ensure constructions in the rainy season. In this
situation, the research team has made specific studies on 2D-3D photo
exploration method as one of a combination of geotechnical exploration
methods of geophysical content and environment.
With the advantage of a non-invasive method, compact measuring
instruments are easy to collect data in the field, along with the strong
support of algorithms and programs capable of handling large volumes.
In the data, this method becomes an effective tool in surveying and
evaluating soil environment health, surveying hazards, risks of
geological and engineering geology. With the urgency of current
environmental environmental health issues with the strong support of
environmental geophysical techniques; In order to find out the
characteristics and rules of geological distribution in the Central -
Highlands region to have basis for implementing measures to improve
and improve the soil environment health, the research team proposed to
implement the project: "Geological environmental health - Current
8
situation and improvement solutions in the Central region - Central
Highlands, Vietnam".
4. Research results:
- Published studies on characteristics and current state of soil health in
three provinces and cities in the Central and Highlands regions in the
prestigious international environmental journal (Environmental Science
and Pollution Research, SCIE, Q1);
- Studying the geographic distribution of groundwater and groundwater
in the study areas by non-invasive method and control electrical image
studies by exploration drilling.
5. Products:
No.
1
Product Name
Quantity
01
Note
Scientific article published
in international journal
01 article in the journal
Environmental
Science
and
Pollution Research (SCIE, Q1);
02 articles in Journal of Science
and Technology, The University
of Da Nang (2019, 2020);
2
3
Scientific
domestic journal
articles
in
02
01
Report
on
computer
The
report
has
practical
program running Surfer
applicability.
software
measurement
research area
based
data
on
in
6. Effects, transfer alternatives of research results and applicability:
Regarding education and training: through researching projects,
contributing to improving teaching and training capacity of lecturers of
environmental science and environmental geophysics; published 03
scientific articles on domestic and foreign magazines; Research results
are good references for students, graduate students and graduate students
in environmental engineering.
Regarding socio-economy: products use the orientation of sustainable
development management of living environment quality in urban areas
and industrial parks; create a basis for early diagnosis of the health of
geological environment, underground water environment; improve the
living environment of people.
Environment: raising awareness of self-protection and
environmental protection in the community of the study area; reduce the
risk of incurable diseases due to poor quality of environmental health.
9
MỞ ĐẦU
1. Tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực đề tài ở trong và
ngoài nước
Đến thời điểm hiện tại, trên thế giới đã có nhiều công trình ứng
dụng phương pháp ảnh điện 2D, 3D để khảo sát sức khoẻ môi trường địa
chất nhằm dự báo sụt lún, đứt gãy và một số các tai biến địa chất có thể
xảy ra. Các công trình nghiên cứu này áp dụng các phương pháp sai
phân hữu hạn dựa trên cơ sở của phương pháp Dey và Morrison (1979a)
và được cải tiến bởi Loke (1995) cũng như phương pháp phần tử hữu
hạn tam giác tiêu chuẩn bậc 1. Cơ sở nghiên cứu của các công trình này
dựa trên lý thuyết ảnh điện với các cấu hình thiết bị Wenner Alpha,
Wenner Schlumberger và ứng dụng các bài toán thuận, bài toán nghịch
để giải đoán hình ảnh kết quả về sức khoẻ địa chất môi trường. Trên cơ
sở phương pháp đo sâu điện 2D, 3D với cấu hình Wenner Alpha và
Wenner Schlumberger, Liên đoàn bản đồ phía Nam cũng như nhóm
nghiên cứu đã thực hiện khảo sát tình hình sức khoẻ môi trường địa chất
tại một số khu vực khu công nghiệp tập trung của Thành phố Đà Nẵng;
khảo sát đứt gãy và sụt lún ở Ấp Suối Râm, Long Giao, Cẩm Mỹ, Đồng
Nai; khảo sát sạt lở tại bán đảo Thanh Đa, TP Hồ Chí Minh; khảo sát sạt
lở tại bờ Sông Tiền, thị xã Sa Đéc; khảo sát mỏ đá Núi Một, Ninh Sơn,
Ninh Thuận; khảo sát bãi rác Đông Thạnh, Hóc Môn, TP Hồ Chí Minh;
khảo sát đê ngăn nước đập Dầu Tiếng.
2. Tính cấp thiết
Với ưu điểm là một phương pháp không xâm thực, thiết bị máy
móc đo đạc gọn nhẹ dễ thu thập số liệu ngoài thực địa, cùng với sự hỗ
trợ rất mạnh của các thuật toán và chương trình có khả năng xử lý khối
lượng lớn dữ liệu thì phương pháp này trở thành một công cụ hữu hiệu
trong khảo sát, đánh giá sức khỏe môi trường đất, khảo sát các tai biến,
rủi ro về môi trường địa chất và địa chất công trình. Với sự cấp thiết đặt
ra của vấn đề sức khỏe môi trường địa chất hiện nay cùng với sự hỗ trợ
mạnh mẽ của kỹ thuật địa vật lý môi trường; nhằm tìm ra được các đặc
điểm, quy luật phân bố địa chất tại khu vực miền Trung – Tây Nguyên
để có cơ sở thực hiện các giải pháp cải thiện và nâng cao sức khỏe môi
trường đất, nhóm nghiên cứu đề xuất thực hiện đề tài: “Sức khỏe môi
trường địa chất: Hiện trạng và giải pháp cải thiện tại khu vực Miền
Trung - Tây Nguyên, Việt Nam”.
10
3. Mục tiêu
- Nghiên cứu đặc điểm, hiện trạng sức khỏe môi trường đất của ba tỉnh,
thành phố tại khu vực miền Trung, Tây Nguyên: thành phố Đà Nẵng,
tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Lạt;
- Nghiên cứu quy luật phân bố địa chất, nước ngầm tại các khu vực
nghiên cứu bằng phương pháp ảnh điện 2D, 3D và đối chứng bằng
khoan thăm dò;
- Nghiên cứu đề xuất các giải pháp kỹ thuật, giải pháp xã hội học nhằm
cải thiện, nâng cao sức khỏe môi trường đất, môi trường nước ngầm.
4. Cách tiếp cận
- Tiếp cận các kết quả nghiên cứu trước đây;
- Tiếp cận trực tiếp (khảo sát, đo đạc thực địa, phân tích kết quả).
5. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu
cơ bản sau:
-
Phương pháp thực nghiệm: áp dụng các kỹ thuật đo đạc thực
nghiệm ảnh điện 2D, 3D, khoan thăm dò kiểm chứng.
-
Phương pháp thống kê: thống kê, thu thập tài liệu, dẫn chứng, số
liệu liên quan đến đối tượng nghiên cứu nhằm kế thừa các thông
tin và kết quả có trước, tránh rủi ro và nghiên cứu chồng chéo.
-
Phương pháp kế thừa: kế thừa các sản phẩm nghiên cứu trong và
ngoài nước, có thể ứng dụng trong nghiên cứu khoa học.
6. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu
- Hiện trạng sức khoẻ môi trường địa chất của ba tỉnh thành phố: TP. Đà
Nẵng, Tỉnh Quảng Nam và TP. Đà Lạt
- Người dân sinh sống tại các khu vực khảo sát sức khoẻ môi trường địa
chất
Phạm vi nghiên cứu
- Khu vực khảo sát môi trường địa chất của ba địa điểm: TP. Đà Nẵng,
Tỉnh Quảng Nam và TP. Đà Lạt
7. Nội dung nghiên cứu
Nội dung 1: Nghiên cứu điều tra xã hội học về tình trạng sức khỏe môi
trường khu vực dân cư sinh sống gắn liền với các hoạt động sản xuất
công nghiệp, hoạt động xả thải tại khu vực nghiên cứu;
11
Nội dung 2: Khảo sát vị trí các tuyến đo tại các khu vực dễ bị tổn thương
bởi các điều kiện môi trường tự nhiên, môi trường xã hội;
Nội dung 3: Khảo sát, thực hiện các tuyến đo bằng phương pháp ảnh
điện 2D, 3D; kiểm tra đối chứng kết quả đo bằng một số phương pháp
khác như phương pháp khoan thăm dò;
Nội dung 4: Thu thập, xử lý số liệu, phân tích các cơ sở dữ liệu thu thập
được thông qua các phần mềm chuyên dụng. Từ đó đánh giá và xác định
được quy luật phân bố địa chất, nước ngầm tại các khu vực nghiên cứu,
tạo cơ sở dữ liệu để dự báo các đứt gãy, sụt lún một cách chính xác,
nhanh chóng nhất;
Nội dung 5: Đánh giá mức độ ô nhiễm môi trường nước ngầm, môi
trường đất, mức độ mẫn cảm với môi trường của người dân tại khu vực
nghiên cứu;
Nội dung 6: Đề xuất một số giải pháp kỹ thuật nhằm thiết lập được điều
kiện đảm bảo về môi trường sống an toàn, trong lành, nâng cao chất
lượng sức khoẻ môi trường đất, môi trường nước ngầm.
Chương 1
TỔNG QUAN
1.1. Tổng quan sức khoẻ môi trường khu vực thành phố Đà Nẵng
1.1.1. Tổng quan khu vực nghiên cứu
Thành phố Đà Nẵng thuộc vùng duyên hải miền Trung. Phát triển
công nghiệp trong thời gian qua ở Đà Nẵng một mặt có chuyển biến tích
cực, nhưng hoạt động này cũng gây sức ép lên môi trường không khí,
nước thải, chất thải rắn, gia tăng lượng khí nhà kính.
1.1.2. Tình hình và thực trạng ô nhiễm môi trường
Thực trạng môi trường nước
Hiện nay, tổng lượng nước thải sinh hoạt từ khu vực đô thị của Đà
Nẵng là gần 900.000 m3/ngày đêm. Trong khi đó, Tổng công suất thiết
kế của các trạm xử lý nước thải đô thị đang vận hành mới khoảng
284.300 m3/ngày đêm (tức chỉ có khoảng 1/3 khối lượng nước thải được
xử lý). Nguồn ô nhiễm chính là nước thải từ các khu vực canh tác nông
nghiệp, nước sinh hoạt, dịch vụ và nước thải từ các cơ sở sản xuất.
Thực trạng hệ thống cấp nước
Hiện nay thành phố Đà Nẵng đang sử dụng nước của 3 nhà máy. Nhà
máy nước Cầu Đỏ sử dụng bể lắng ngang - bể lắng nhanh - clo lỏng,
công suất 5000m3/ ngày đêm. Nhà máy nước Sân Bay, sử dụng bể lắng
radian - bể lọc nhanh - clo lỏng, công suất 20000m3/ ngày đêm.
12
Thực trạng môi trường không khí và tiếng ồn
Hiện nay trên địa bàn thành phố Đà Nẵng đang có dấu hiệu ô nhiễm
nặng tại các khu công nghiệp nồng độ ô nhiễm đang ở mức cao. Nhiều
lò luyện thép trong các khu công nghiệp Đà Nẵng có lượng khí CO vượt
67-100 lần, NOX vượt 2-6 lần, đặc biệt hơi chì vượt 40- 65500 lần.
Thực trạng môi trường đất
Nhìn chung tình trạng ô nhiễm đất ở Đà Nẵng hiện nay đang ở mức độ
nhẹ. Với số dân hơn 1 triệu người, tổng số khu công nghiệp hiện tại là 7
vẫn là con số ít. Nhưng bên cạnh đó một số nơi tình trạng ô nhiễm rất
nặng. đặc biệt tại các khu vực đất dùng để chôn lấp rác có nguy cơ trong
tình trạng báo động.
Nguồn gây ô nhiễm chính ở đây đề cấp đến “rác thải”. Đà Nẵng đang
đẩy nhanh quá trình đô thị hóa và phát triển cơ sở hạ tầng nên lượng chất
thải phát sinh trong năm rất lớn, trung bình 670 tấn/ngày đêm. Trong đó
rác sinh hoạt 518 tấn/ngày, rác thải y tế 5 tấn/ngày và rác thải nguy hại 3
tấn/ ngày. Toàn bộ lượng rác thải của thành phố thu gom được xử lý
bằng phương pháp chôn lấp chồng lên nhau. Trừ một lượng nhỏ rác thải
y tế tại 3 cơ sở y tế được đốt (có lò đốt), phần lớn rác thải y tế vẫn chôn
lấp tại bãi rác Khánh Sơn.
1.2. Tổng quan sức khoẻ môi trường khu vực tỉnh Quảng Nam
1.2.1. Tổng quan khu vực nghiên cứu
Quảng Nam là tỉnh ven biển thuộc vùng phát triển kinh tế trọng điểm
miền Trung. Theo vùng địa lý, sự phân bố dân số thay đổi rõ rệt. Sự
khác biệt trong phân bố dân số đặt áp lực từ con người lên môi trường tự
nhiên khác nhau, đặc biệt là sự phát sinh chất thải sinh hoạt, bao gồm rác
thải và nước thải.
1.2.2. Tình hình và thực trạng ô nhiễm môi trường
Thực trạng môi trường nước
Nước ngầm tầng nông (nước giếng) tại một số vùng trên địa bàn tỉnh
Quảng Nam bị ô nhiễm bởi vi sinh; nước chua, có mùi hôi. Nguyên nhân
chính là do sự thâm nhập chất gây ô nhiễm từ các nguồn nước mặt, trong
đó có:
+ Nước thải sinh hoạt từ các hộ gia đình và một số doanh nghiệp;
+ Nước thải từ các ao đầm nuôi tôm tại một số vùng ven biển;
+ Hiện tượng ngập úng thường xảy ra vào mùa mưa, lưu giữ các chất
thải;
Nước biển ven bờ chủ yếu bị ô nhiễm bởi hàm lượng chất rắn lơ lửng.
Nguyên nhân chính là do nước từ các con sông đổ ra có mang một lượng
13
lớn chất rắn lơ lửng, đặc biệt vào mùa mưa. Ngoài ra, có tác động của
hoạt động tàu thuyền ven biển. Mật độ tắm biển của khách du lịch vào
mùa hè cao cũng góp phần ảnh hưởng đến chất lượng nước tại các bãi
tắm.
Thực trạng môi trường đất
Về môi trường nước dưới đất, qua 2 đợt quan trắc năm 2018 tại 13 điểm,
21 thông số quan trắc cho thấy: Chất lượng môi trường nước dưới đất
khá tốt với hầu hết các thông số nhóm vật lý, hóa học và nhóm kim loại
nặng, hóa chất bảo vệ thực vật có giá trị nằm trong QCVN 09-
MT:2015/BTNMT.
Việc đầu tư cho công tác bảo vệ môi trường chưa đáp ứng được yêu cầu
thực tế dẫn đến chất lượng môi trường trên địa bàn có nơi, có lúc có dấu
hiệu bị ô nhiễm cục bộ. Chính vì sự thiếu kiểm soát cũng như chưa có sự
can thiệp kịp thời làm cho môi trường ngày càng đi xuống theo hướng
tiêu cực trong đó tập trung ở những khu vực tiếp nhận nguồn thải từ các
khu, cụm công nghiệp, các cơ sở sản xuất và nhất là ở khu vực nông
thôn.
Chất lượng môi trường đất, qua 1 đợt quan trắc năm 2018 tại 19 điểm, 9
thông số quan trắc, cho thấy: Chưa có dấu hiệu bị ô nhiễm bởi dư lượng
hóa chất bảo vệ thực vật, hàm lượng các kim loại nặng trong đất nằm
trong giới hạn cho phép. So với năm 2016-2017, các thông số dinh
dưỡng trong đất diễn biến ổn định qua các năm.
1.3. Tổng quan sức khoẻ môi trường khu vực thành phố Đà Lạt
1.3.1. Tổng quan khu vực nghiên cứu
Địa hình thành phố Đà Lạt là một địa hình phức tạp gồm nhiều loại địa
hình khác nhau của nhiều vùng đất tập trung lại đây. Đà Lạt được chia
thành hai loại địa hình rõ rệt là địa hình thấp đồng bằng và địa hình đồi
núi cao. Hầu hết địa hình đồi núi nằm xung quanh cao nguyên lâm viên
bao quanh thành phố. Các dãy núi này tạo thành một bức tường rào bảo
vệ có ích lợi chắc gió. Ở giữa là một lòng chảo rộng 1.700 m.
1.3.2. Tình hình và thực trạng ô nhiễm môi trường
Hiện trạng suy thoái và ô nhiễm môi trường đất:
Môi trường đất tại thành phố Đà Lạt đang bị suy thoái nghiêm trọng bởi
các hoạt động của con người.
- Hoạt động sản xuất nông nghiệp với việc sử dụng phân bón
không đúng liều lượng, sử dụng thuốc trừ sâu đã làm thay đổi tính chất
hóa lý của đất, suy kiệt dinh dưỡng, đất trở nên già cỗi. Tồn đọng trong
14
môi trường đất là các kim loại nặng và các chất độc hại khác, làm giảm
hoạt tính sinh học của đất.
- Hoạt động của các khu chôn lấp rác phát sinh, không chôn
lấp đúng quy trình làm cho môi trường đất ô nhiễm trầm trọng.
Tình hình chung về môi trường nước ở Đà Lạt:
Thành phố Đà lạt là nơi tập trung nhiều cơ sở sản xuất công nghiệp
không tập trung thuộc các loại hình sản xuất đa dạng nằm xen lẫn trong
khu dân cư. Mặc khác, Đà Lạt là một thành phố có du lịch phát triển
mạnh cho nên hàng năm thu hút một lượng lớn, vì vậy nguồn nước thải
trong thành phố chứa nhiều loại chất ô nhiễm với mức độ độc hại khác
nhau. Hiện nay, phần lớn các nguồn thải này đều không qua xử lý mà
chủ yếu thải vào hệ thống thoát nước mưa của thành phố rồi xả trực tiếp
xuống suối, hồ trong thành phố như hồ Than Thở, Hồ Xuân Hương, suối
Cam Ly....làm cho nguồn nước ở nơi này nghiêm trọng hơn. Tình trạng
này đã và đang gây ra những tác động xấu tới chất lượng môi trường
sống như điều kiện vệ sinh, sức khỏe và ảnh hưởng trực tiếp tới sinh
hoạt của dân cư trong thành phố.
Chương 2
ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU
2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
- Hiện trạng sức khoẻ môi trường địa chất tại ba tỉnh thành: TP. Đà
Nẵng, Tỉnh Quảng Nam và TP. Đà Lạt
- Người dân sinh sống tại các khu vực khảo sát sức khoẻ môi trường địa
chất.
2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
Khu vực khảo sát môi trường địa chất của ba địa điểm: TP. Đà Nẵng,
Tỉnh Quảng Nam và TP. Đà Lạt
2.2. Nội dung nghiên cứu
Nội dung 1. Nghiên cứu điều tra xã hội học về tình trạng sức khỏe môi
trường khu vực dân cư sinh sống gắn liền với các hoạt động sản xuất
công nghiệp, hoạt động xả thải tại khu vực nghiên cứu
15
Nội dung 2. Khảo sát vị trí các tuyến đo tại các khu vực dễ bị tổn thương
bởi các điều kiện môi trường tự nhiên, môi trường xã hội.
Nội dung 3. Khảo sát, thực hiện các tuyến đo bằng phương pháp ảnh
điện 2D, 3D; kiểm tra đối chứng kết quả đo bằng một số phương pháp
khác như phương pháp khoan thăm dò
Nội dung 4. Thu thập, xử lý số liệu, phân tích các cơ sở dữ liệu thu thập
được thông qua các phần mềm chuyên dụng. Từ đó đánh giá và xác định
được quy luật phân bố địa chất, nước ngầm tại các khu vực nghiên cứu,
tạo cơ sở dữ liệu để dự báo các đứt gãy, sụt lún một cách chính xác,
nhanh chóng nhất
Nội dung 5. Đánh giá mức độ ô nhiễm môi trường nước ngầm, môi
trường đất, mức độ mẫn cảm với môi trường của người dân tại khu vực
nghiên cứu
Nội dung 6. Đề xuất một số giải pháp kỹ thuật nhằm thiết lập được điều
kiện đảm bảo về môi trường sống an toàn, trong lành, nâng cao chất
lượng sức khoẻ môi trường đất,
2.3. Phương pháp nghiên cứu
2.3.1. Cách tiếp cận
- Tiếp cận các kết quả nghiên cứu trước đây.
- Tiếp cận trực tiếp (khảo sát, đo đạc thực địa, phân tích kết quả).
2.3.2. Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa, tham vấn cộng đồng
Thông qua khảo sát từ các hộ gia đình, người dân, cán bộ quản lý tại các
khu vực nghiên cứu để có được các thông tin cụ thể, khách quan, phục
vụ cho việc triển khai các nghiên cứu thực địa.
2.3.3. Phương pháp thực nghiệm
a. Áp dụng các kỹ thuật đo đạc thực nghiệm ảnh điện 2D, 3D
b. Phân tích hóa địa
2.3.4. Phương pháp kế thừa
Kế thừa các sản phẩm nghiên cứu trong và ngoài nước, có thể ứng
dụng trong nghiên cứu khoa học, triển khai thực tế của đề tài.
2.3.5. Phương pháp phân tích, tổng hợp đánh giá kết quả thực
nghiệm
Để đánh giá các thông số, kết quả phân tích tại các khu vực nghiên cứu
được so sánh với các quy chuẩn Việt Nam (QVCN 05:2013/BTNMT,
QCVN
06:2009/BTNMT,
QCVN
40:2011/BTNMT,
QCVN
11:2008/BTNMT, QCVN 10:2008/BTNMT), quy chuẩn WHO.
16
Chương 3
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
3.1. Nội dung và kết quả nghiên cứu
3.1.1. Hiện trạng sức khỏe môi trường tại khu vực nghiên cứu
3.1.1.1. Khu vực thành phố Đà nẵng
Nghiên cứu điển hình tại khu vực khu công nghiệp Hoà Khánh, Quận
Liên Chiểu
a, Hiện trạng môi trường nước mặt
Kết quả phân tích so sánh với quy chuẩn ta thấy:
- Hàm lượng chất lơ lửng TSS tại tất cả các vị trí đều vượt quy chuẩn từ
1,3 đến 3,2 lần.
- Hàm lượng chất hữu cơ (COD) tại tất cả các vị trí đều vượt quy chuẩn
từ 1,1 đến 4,5 lần.
+
- Hàm lượng N-NH4 tại các vị trí N1, N4, N5, N6 vượt quy chuẩn từ 1,1
đến 1,5 lần.
3-
- Hàm lượng P-PO4 tại các vị trí N1, N2, N4, N5, N6 vượt quy chuẩn
từ 1,1 đến 1,6 lần.
- Nồng độ kim loại nặng (Fe) tại các vị trí N1, N3, N4, N5, N6 vượt quy
chuẩn cho phép từ 1,1 – 2,5 lần. Nồng độ các kim loại nặng khác đều
nằm trong ngưỡng cho phép.
- Hàm lượng dầu mỡ tại các vị trí đều vượt quy chuẩn. Đáng chú ý tại vị
trí N3, N4 hàm lượng dầu mỡ vượt quy chuẩn 29 - 31 lần.
- Hàm lượng coliform tại các vị trí đều vượt quy chuẩn. Đáng chú ý tại
vị trí N5 hàm lượng coliform vượt quy chuẩn 12400 lần.
Theo kết quả khảo sát các hộ dân tại khu vực nghiên cứu, 83% ý kiến
cho biết môi trường nước mặt tại khu vực rất ô nhiễm với mức độ
nghiêm trọng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của người dân (các
hộ dân sinh sống tại khu dân cư Hồng Phước và thôn Trung Sơn). 17% ý
kiến đánh giá cao chất lượng môi trường nước mặt tại khu vực ở thời
điểm hiện tại so với 10 năm trước đây (chủ yếu là các hộ dân sinh sống
tại khu vực hồ Bàu Tràm).
17
Hình 3.1. Vị trí lấy mẫu nước mặt tại khu vực Quận Liên Chiểu, TP. Đà Nẵng
b. Hiện trạng môi trường nước ngầm
Để đánh giá hiện trạng môi trường nước ngầm tại khu vực xung
quanh KCN Hòa Khánh, đề tài đã tiến hành khảo sát, lấy mẫu và phân
tích các nhóm vị trí khác nhau tại khu vực:
- Vị trí 1 (NN1):
- Vị trí 2 (NN2):
Mẫu nước giếng lấy tại chợ Thanh Vinh
Mẫu nước giếng lấy tại khu vực hồ Bàu
Tràm
- Vị trí 3 (NN3):
- Vị trí 4 (NN4):
Mẫu nước giếng lấy tại khu vực thôn
Hồng Phước
Mẫu nước giếng lấy tại khu vực thôn
Trung Sơn
So sánh với quy chuẩn thì hàm lượng Coliform tại các vị trí đều
vượt quy chuẩn. Đáng chú ý tại vị trí NN4 hàm lượng Coliform vượt quy
chuẩn 11 lần. Các chỉ tiêu phân tích còn lại tại các vị trí lấy mẫu nước
ngầm đều nằm trong ngưỡng cho phép.
Tuy nhiên dựa trên kết quả khảo sát các hộ dân tại khu vực
nghiên cứu kết hợp với đánh giá cảm quan về chất lượng nguồn nước
ngầm nhận thấy:
- Mẫu nước ngầm tại khu vực chợ Thanh Vinh và khu vực hồ
Bàu Tràm có chất lượng khá tốt (nước trong, không mùi). Điều này
tương ứng với nhận xét của các hộ dân sinh sống tại đây, 3/10 người
được hỏi vẫn sử dụng nguồn nước này phục vụ cho mục đích tưới tiêu
và sinh hoạt hàng ngày.
18
Tải về để xem bản đầy đủ
46 trang
16240
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Báo cáo tóm tắt Đề tài Sức khoẻ môi trường địa chất: Hiện trạng và giải pháp cải thiện tại khu vực miền Trung - Tây Nguyên, Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- bao_cao_tom_tat_de_tai_suc_khoe_moi_truong_dia_chat_hien_tra.pdf
