Bài giảng Quản trị học - Bài 2: Sự phát triển của tư tưởng quản trị

BÀI 2

SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TƯ TƯỞNG

QUẢN TRỊ

1

v2.0014101214

TÌNH HUỐNG DẪN NHẬP

• Giả sử bạn là giám đốc của một công ty sản xuất kem lâu năm. Doanh số

bán hàng tăng hàng quý trong 4 năm qua. Trong quý này: Doanh số đạt

được 17%; sản xuất khoảng 15% dưới dự đoán; tỉ lệ nhân viên vắng mặt

khoảng 20% cao hơn quý trước; và việc đi làm muộn tăng đều đặn. Bạn tin

chắc chắn rằng các vấn đề này có liên quan đến vấn đề quản lý, nhưng bạn

không chắc chắn về các nguyên nhân của chúng hoặc các bước cần thiết để

khắc phục chúng.

• Bài này sẽ giúp bạn có những cách nhìn nhận về công việc quản lý tại công

ty của bạn theo các quan điểm và trường phái khác nhau: Quản trị hành

chính, quản trị hành vi, quản trị định lượng hay quản lý từ khía các khía

cạnh, trường phái khác nhau này bạn sẽ tìm ra cách thức quản lý có hiệu

quả và phù hợp nhất đối với công ty của bạn.

2

v2.0014101214

MỤC TIÊU

Học viên cần biết:

• Giải thích ý nghĩa của việc nghiên cứu

lịch sử môn quản trị học;

• Xác định được một số đóng góp lớn

trước thế kỷ 20 đối với quản lý;

• Tóm lược những đóng góp của những

học giả theo quan điểm quản trị một

cách khoa học;

• Mô tả những đóng góp của các thuyết

gia về hành chính;

• Tóm tắt cách tiếp cận định lượng đối

với quản trị, quản trị theo hệ thống và

theo tình huống.

3

v2.0014101214

HƯỚNG DẪN HỌC

Học viên cần:

• Ôn lại Bài 1 – Tổng quan về quản trị để

có hiểu hơn về các khái niệm tổ chức,

hiệu quả, các chức năng quản lý,…

• Tìm đọc một số tài liệu: Quản trị học,

Nguyễn Hải Sản, Nhà xuất bản thống kê,

1998: Chương 2 – Sự phát triển của tư

tưởng quản trị (từ trang 36 -67) để có

thể hoàn thành bài tập thực hành và trả

lời các câu hỏi ôn tập của bài.

• Thảo luận với giáo viên và học viên về

các vấn đề chưa nắm rõ.

4

v2.0014101214

NỘI DUNG

Bài học này sẽ đề cập đến các nội dung sau:

• Lịch sử ra đời của quản trị;

• Trường phái quản trị cổ điển;

• Trường phái quản trị hành vi;

• Trường phái quản trị định lượng;

• Trường phái quản trị hệ thống;

• Xu hướng và các vấn đề cần quan tâm của

quản trị hiện đại;

• Trường phái quản trị theo tình huống.

5

v2.0014101214

1. LỊCH SỬ RA ĐỜI CỦA QUẢN TRỊ

Xây dựng Kim tự tháp – Ai Cập trong

một thời gian dài, với sự tham gia

của hàng trăm nghìn người.

• Ai là người nói cho công nhân

những công việc cần làm?

• Ai là người đảm bảo rằng trên

công trường luôn có đủ đá để

công nhân liên tục làm việc?

Người quản trị:

 Lên kế hoạch những công

việc cần làm;

 Tổ chức con người và vật

liệu để thực hiện;

 Lãnh đạo và hướng dẫn

công nhân;

 Tổ chức kiểm tra để đảm

bảo các công việc được thực

hiện như kế hoạch.

6

v2.0014101214

1. LỊCH SỬ RA ĐỜI CỦA QUẢN TRỊ (tiếp theo)

• Hình thức doanh nghiệp, công ty

đầu tiên xuất hiện tại Venice, Italy,

thế kỷ 15:

 Dây chuyền đóng và lắp ráp

tàu chiến qua các kênh;

 Hệ thống kho chứa và hệ

thống lưu trữ nguyên vật liệu,

quản lý lực lượng lao động, và

hệ thống kế toán ghi chép

doanh thu và chi phí.

• Tổ chức và hoạt động quản lý đã

tồn tại từ hàng ngàn năm trước.

7

v2.0014101214

1. LỊCH SỬ RA ĐỜI CỦA QUẢN TRỊ (tiếp theo)

Những sự kiện quan trọng trước Thế kỷ 20:

• Tìm hiểu về bản chất của sự hưng thịnh của các

quốc gia “An inquiry into the nature and causes of

Wealths of Nations” – Adam Smith, 1776:

Phân công lao động – chia nhỏ các công việc thành

những thao tác tỉ mỉ hơn và lặp đi lặp lại, nhờ đó

tăng được năng suất 10 đinh/người/ngày lên tới

48.000 đinh/10người/ngày

• Cách mạng Công nghiệp (Thế kỷ 18 tại Anh)

 Thay thế lao động thủ công bằng máy móc, công

xưởng xuất hiện;

 Các tổ chức lớn hơn đòi hỏi hoạt động quản lý

chính tắc (dự báo nhu cầu, đảm bảo cung cấp

nguyên vật liệu, phân công lao động v.v.).

8

v2.0014101214

2. TIẾN TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA HỌC THUYẾT QUẢN LÝ

Các học thuyết Quản lý

Trường phái

quản lý

định lượng

Trường phái

quản lý cổ điển

Trường phái

quản lý theo

Hành vi

Lịch sử môn

Quản trị học

tổ chức

Quản lý mang

tính Khoa học

Những ví dụ

ban đầu về QL

Những người

ủng hộ

đầu tiên

Các thuyết gia

Quản trị

Adam Smith

Nghiên cứu

của

tổng quát

Cách mạng

Công nghiệp

Hawthorne

9

v2.0014101214

3. QUẢN TRỊ KHOA HỌC

Lý thuyết của Taylor

F.W. Taylor (1856-1915) – Các nguyên tắc của

Quản trị khoa học 1911:

• Dùng các phương pháp khoa học để tìm ra

“cách tốt nhất” để thực hiện một công việc;

• Dựa trên quan điểm cải thiện năng suất và

hiệu năng của lao động thủ công;

• Ứng dụng phương pháp khoa học cho các

công việc tại phân xưởng sản xuất;

• Tăng NSLĐ của công nhân bốc xếp gang

bằng cách:

 Bố trí đúng người;

 Cung cấp đúng dụng cụ lao động;

 Có hướng dẫn cụ thể;

 Thưởng bằng tiền.

10

v2.0014101214

NGUYÊN TẮC QUẢN TRỊ CỦA TAYLOR

• Xây dựng những quy luật làm việc

một cách khoa học cho mỗi phần việc

của từng cá nhân, tránh cách làm

việc tự nhiên;

• Lựa chọn nhân viên một cách khoa

học, sau đó huấn luyện, đào tạo và

phát triển họ để thực hiện các công

việc mô tả ở bước 1;

• Giám sát nhân viên để đảm bảo rằng

mọi công việc đều được hoàn thành

theo đúng các nguyên tắc khoa học

đã được xây dựng;

• Phân chia công việc và trách nhiệm

tương đối công bằng giữa người

quản lý và nhân viên. Người quản lý

chịu trách nhiệm cho những công

việc phù hợp với khả năng của họ

hơn là nhân viên.

11

v2.0014101214

LÝ THUYẾT CỦA FRANK AND LILLIAN GILBRETH

• Sử dụng những hình vẽ về cử động để

nghiên cứu sự vận động của tay và cơ thể;

• Loại bỏ những cử động không cần thiết;

• Microchronometer: Máy bấm nhịp;

• Therbligs – hệ thống phân loại 17 cử động

tay cơ bản;

• Ví dụ: Giảm số lượng cử động để xây 1 viên

gạch từ 18 xuống 5.

12

v2.0014101214

KÝ HIỆU THERBLIGS

Tên

Ký hiệu

Tìm kiếm

Tìm thấy

Kiểm tra

Chơ đơi (chơ đơi tất yếu)

Rơi tay

Lựa chon

Di chuyển không

Cầm, nắm, nhặt

Cầm chặt (thực hiện

Di chuyển có hàng

Đổi tư thế, hướng

thao tác)

Nghỉ

Chuẩn bị

Lắp

Sử dụng

Tháo

Chơ đơi có thể

tránh được

Suy nghĩ

13

v2.0014101214

PHÂN TÍCH CÔNG VIỆC (THERBLIGS)

1. Lấy một cái bút chì

(Transport Empty)

Với tay đến bút chì

(Grasp)

2. Nắm bút chì

3. Nhấc bút chì lên

(Disassemble)

(Transport Loaded)

(Assemble)

4. Di chuyển bút chì

về

5. Đặt bút chì vào vị trí

6. Thả bút chì ra

(Release Load)

(Transport Empty)

7. Đưa tay về vị trí cũ

14

v2.0014101214

4. CÁC THUYẾT GIA QUẢN TRỊ TỔNG QUÁT

Lý thuyết của Henri Fayol

Henri Fayol (1841-1925)

• Quan tâm đến việc làm sao để toàn

bộ tổ chức trở nên hiệu quả hơn;

• Tập trung vào hoạt động của mọi

người quản lý;

• Phát triển lý thuyết giúp hình thành

hoạt động quản lý hiệu quả

 Đề xuất một tập hợp chung các

chức năng quản lý;

 Xuất bản cuốn nguyên tắc

quản lý – Những qui luật quản

lý cơ bản và có thể truyền đạt

cho người khác.

15

v2.0014101214

NGUYÊN TẮC QUẢN LÝ CỦA HENRIFAYOL

1. Phân chia công việc, chuyên môn hóa

2. Quyền hạn, Người quản lý phải có khả năng ra lệnh

3. Kỷ luật

4. Tính thống nhất của mệnh lệnh

5. Định hướng thống nhất

6. Xếp lợi ích cá nhân thấp hơn lợi ích chung

7. Trả công hợp lý

8. Tập trung hóa

9. Chuỗi định hướng

10. Trật tự

11. Công bằng

12. Sự ổn định của các vị trí nhân sự

13. Sáng tạo

14. Tinh thần tập thể

16

v2.0014101214

LÝ THUYẾT CỦA MAX WEBER

Max Weber

• Phát triển lý thuyết về cơ cấu quyền hạn và

mô tả tổ chức dựa trên các mối quan hệ về

quyền hạn

• Hành chính – Loại hình tổ chức lý tưởng:

 Phân công lao động;

 Hệ thống cấp bậc được xác định rõ ràng;

 Luật lệ và qui định chi tiết;

 Mối quan hệ khách quan (không để tình

cảm chi phối).

17

v2.0014101214

TỔ CHỨC HÀNH CHÍNH LÝ TƯỞNG CỦA WEBER

Công việc được chia

nhỏ thành những thao

tác đơn giản, đều đặn

Các vị trí được tổ

chức theo thứ bậc

với chuỗi mệnh lệnh

rõ ràng

Người quản lý là

chuyên gia về nghề

nghiệp, không phải

là chủ của đơn vị họ

quản lý

và rõ ràng

Phân công lao

động

Thứ bậc

Định hướng

nghề nghiệp

quyền hạn

Một tổ chức

hành chính cần có

Lựa chọn

chuẩn tắc

Khách quan

Luật lệ và Nội

quy chính tắc

Nhân viên được

tuyển chọn dựa

trên các phẩm chất

kỹ thuật

Áp dụng thống nhất

các nội qui và kiểm

tra, không phải

Hệ thống văn bản các

luật lệ và quy trình

hoạt động tiêu chuẩn

theo từng cá nhân

v2.0014101214

18

5. CÁCH TIẾP CẬN HÀNH VI

• Hành vi tổ chức: Nghiên cứu hành động của

con người trong công việc;

• Những người ủng hộ đầu tiên:

 Cuối thế kỷ 18 – đầu thế kỷ 19;

 Tin rằng con người là tài sản quý giá

nhất của tổ chức;

 Các ý tưởng tạo tiền đề cho các chương

trình quản trị nhân sự khác nhau:

. Tuyển chọn nhân viên;

. Khích lệ nhân viên.

19

v2.0014101214

5.1. NHỮNG HỌC GIẢ ĐẦU TIÊN CỦA QUẢN TRỊ HÀNH VI

• Quan tâm đến những môi trường làm

việc đáng phê phán;

• Đề xuất môi trường làm việc lý tưởng;

• Người QL thực sự cho rằng

• Cho rằng tiền đầu tư vào con người là

tổ chức là hệ thống xã hội

khoản đầu tư thông minh.

đòi hỏi sự hợp tác;

• Tin tưởng rằng công việc

của người quản lý là giao

tiếp và khích lệ nỗ lực của

Robert Owen

nhân viên.

Cuối thế kỷ 18

Chester Barnard

1930s

NHỮNG HỌC GIẢ

ĐẦU TIÊN

Hugo Munsterberg

Đầu thế kỷ 20

Mary Parker Follet

• Một trong số những người đầu

tiên nhận ra rằng tổ chức có thể

được xem xét từ quan điểm cá

nhân và nhóm.

• Đề xuát các ý kiến định hướng

con người hơn những người theo

đuổi quản lý khoa học;

Đầu thế kỷ 20

• Phát triển môn tâm lý học

công nghiệp – nghiên cứu con

người khi làm việc;

• Đề xuất sử dụng các bài kiểm

tra tâm lý để lựa chọn nhân

viên, các khái niệm về lý

thuyết học tập để đào tạo

nhân viên, và NC hành vi con

người để thúc đẩy nhân viên.

• Tư duy tổ chức nên dựa trên dựa

vào nguyên tắc hành xử nhóm.

20

v2.0014101214