Tình trạng nhiễm IHHNV ở tôm sú nuôi (Peneaus monodon) trên các mô hình nuôi ở đồng bằng sông Cửu Long

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

TÌNH TRẠNG NHIỄM IHHNV Ở TÔM SÚ NUÔI

(Peneaus monodon) TRÊN CÁC MÔ HÌNH NUÔI Ở

ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

Cao Thành Trung¹*, Nguyễn Hồng Lộc¹,

Phạm Công Nguyên²và Nguyễn Văn Hảo³

TÓM TẮT

Virus gây bệnh hoại tử cơ quan tạo máu và lập biểu mô (IHHNV) là nguyên nhân gây chết trên

tôm xanh, hội chứng biến dạng và còi cọc chậm lớn trên tôm thẻ chân trꢀng. Mẫu tôm sú được thu

từ các mô hình nuôi (thâm canh, bán thâm canh và quảng canh) và trại giống ở Đồng bằng sông

Cửu Long và miền Trung từ năm 2012-2013. Mẫu tôm thu ở các mô hình nuôi sẽ được theo dõi

và thu 4 đợt trong suốt vụ nuôi. Mẫu tôm bố mẹ và ấu trùng ở các trại giống sẽ thu theo giai đoạn

biến thái (Nauplii, Zoea, Mysis và Postlarve) được phân tích bằng PCR. Kết quả phân tích PCR

trên tôm sú trên mô hình nuôi quảng canh ở Cà Mau và Bạc Liêu là 46,59±10,52 và 32,53±10,07%.

Trên mô hình bán thâm canh ở Trà Vinh và Bạc Liêu có tỷ lệ nhiễm trung bình là 62,77 ±14,4% và

36,77±7,6%. Trong đó tỷ lệ nhiễm thấp nhất ở đầu vụ nuôi là 22,22±10,3% và cao nhất ở cuối vụ

nuôi là 92,31±14,5%. Trên mô hình thâm canh tỷ lệ nhiễm trung bình ở Kiên Giang là 38,64±14,4%

và ở Sóc Trăng là 31,25±22,7%, tỷ lệ thấp nhất là 16,67±21,1%, và cao nhất là 62,50±33,5%. Trên

trại giống, trại quy mô lớn có tỷ lệ nhiễm IHHNV thấp hơn so với trại ương nhỏ cả 2 vùng miền

Nam và miền Trung. Tỷ lệ nhiễm IHHNV ở con mẹ tham gia sinh sản tự nhiên có tỷ lệ nhiễm cao

hơn 50% quần đàn. Kết quả nghiên cứu cho thấy, ở tôm sú nuôi ở tất cả mô hình và trại giống đều

có hiện diện IHHNV. Tỷ lệ nhiễm IHHNV phụ thuộc vào thời gian, độ tuổi tôm nuôi, điều kiện môi

trường và quá trình chăm sóc, Kết quả điều tra cho thấy năng suất cũng không có sự khác biệt rõ

ràng giữa đàn tôm sú nhiễm và không nhiễm trong các mô hình nuôi. Tuy nhiên, để hạn chết sự lây

lan và tôm nuôi phát triển tốt nhất thì quần đàn đó không nhiễm bất cứ virus nào, chính vì vậy nên

xét nghiệm con mẹ và giống trước khi đưa vào sinh sản và ương nuôi.

Từ khóa: IHHNV, PCR, tôm sú, mô hình nuôi tôm, trại giống.

I. MỞ ĐẦU

đang đối mặt với các mối nguy dịch bệnh do

Ngành nuôi tôm công nghiệp trên toàn virus, vi khuẩn làm ảnh hưởng đến năng suất

cầu đã phát triển mạnh trong những năm qua, cũng như sản lượng tôm nuôi. Virus hoại tử cơ

với giá trị xuất khẩu lên đến hàng tỷ đô la và quan lập biểu mô và cơ quan tạo máu (IHHNV)

là ngành mũi nhọn trong nền kinh tế các nước là một trong những tác nhân gây bệnh có độc

ở Châu Á và Châu Mꢁ. Tuy nhiên, bên cạnh lực rất cao đối với tôm xanh Thái Bình Dương

những giá trị mang lại thì nghề nuôi tôm cũng (Litopenaeus stylirostris), tỷ lệ tôm chết lên trên

¹Trung tâm Quốc gia Quan trꢀc Cảnh báo Môi trường và Phòng ngừa Dịch bệnh Thủy sản Khu vực Nam bộ, Viện Nghiên cứu Nuôi trồng

Thủy sản 2.

²Trường Đại học khoa học Tự nhiên Tp. Hồ Chí Minh.

³Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản 2.

* Email: [email protected].

TAÏP CHÍ NGHEÀ CAÙ SOÂNG CÖÛU LONG - 4 - THAÙNG 10/2014

102

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

IHHNV trên tôm sú nuôi rất hạn chế. Chỉ có

90 % sau 14 ngày lây nhiễm đối với tôm 30-50

ngày tuổi. Tuy nhiên, đối với tôm thể chân trꢀng

và tôm sú nuôi (Penaeus vannamei và Penaeus

monodon) tôm có thể mang nhiễm virus này,

nhưng không gây chết đã được ghi nhận. Chúng

chỉ gây hội chứng chậm lớn và dị dạng trên tôm

nuôi (Bell và Lightner., 1984; Primavera và

Quinito., 2000). Sự lây nhiễm IHHNV trên tôm

sú Penaeus monodon trước đây không được

quan tâm. Mặc dù vậy, một số nghiên cứu chỉ

ra rằng IHHNV hiện diện trên loài tôm này và

cũng gây ra hội chứng RDS ở các mẫu tôm sú

nuôi bị nhiễm IHHNV tại Philippine. Kết quả

nghiên cứu ở Philippine và Ấn Độ cho thấy tôm

sú nuôi nhiễm IHHNV làm cho tôm chậm lớn,

kích thước nhỏ và biến dạng lớp kitin. Bên cạnh

đó, sự biến dạng xuất hiện ở tôm kích thước lớn

(hoặc nuôi lâu ngày) cho thấy hội chứng RDS

biểu hiện phụ thuộc vào độ tuổi và kích thước

tôm sú nuôi (Primavera và Quinito., 2000; Rai

và ctv., 2009). IHHNV được phát hiện phân bố

rộng rãi trong tôm sú nuôi khu vực Đông và

Đông Nam Á nhưng dường như không ảnh đến

sự phát triển của tôm nuôi cũng như số lượng

trứng được đẻ và tỷ lệ nở trứng từ tôm mẹ nhiễm

hay không nhiễm cũng như sản lượng nuôi về

sản lượng (Flegel., 1997; Withyachumnarnkul

và ctv., 2006). Một nghiên cứu khác ở Brazil

mới đây trên tôm thẻ chân trꢀng cho thấy, mặc

dù sự hiện diện của IHHNV với tỷ lệ rất cao

nhưng khi phân tích thống kê thì thấy không

có mối tương quan nào giữa sự nhiễm IHHNV

và dấu hiệu RDS hay trọng lượng cơ thể tôm

cũng như thời gian nuôi trong ao (Braz và ctv.,

2009). Đây là điều rất thú vị và câu hỏi đặt ra

là IHHNV có ảnh hưởng đến quần đàn tôm sú ở

Việt Nam có hay không?

một vài nghiên cứu gần đây của nhóm nghiên

cứu Hùng và ctv., (2009) đánh giá về tần xuất

xuất hiện IHHNV trên tôm sú nhưng số lượng

mẫu rất hạn chế, 307 mẫu (tỷ lệ nhiễm 160/307

≈ 52,12%). Do đó, còn rất nhiều các vấn đề

cần được làm rõ liên quan đến virus IHHN tại

Việt Nam như: Tình trạng nhiễm IHHNV trên

quần đàn tôm bố mẹ; Khả năng lây truyền của

chúng sang thế hệ con trong điều kiện sản suất

và an toàn sinh học thực tế tại Việt Nam; Tỷ lệ

nhiễm IHHNV ở giai đoạn tôm sú giống xuất

bán và các giai đoạn nuôi thương phẩm. Trong

điều kiện nuôi trồng thực tế, các vật mang virus

IHHN là một trong những yếu tố quan trọng góp

phần lây lan tác nhân virus theo chiều ngang,

vì thế những khảo sát về các vật mang IHHNV

quanh khu vực nuôi cũng rất cần. Sự chậm lớn

và kích thước nhỏ của tôm sú thương phẩm gần

đây cũng đã được ghi nhận. Tuy nhiên, mối quan

hệ với việc lây nhiễm IHHNV vẫn là một câu

hỏi chưa có lời giải. Để có hiểu biết rõ hơn về

sự hiện diện của IHHNV nhằm đưa ra đề xuất

các giải pháp phòng trị hiệu quả virus này trong

các quần đàn tôm sú nuôi ở Việt Nam. Trong

nghiên cứu này, mục tiêu là khảo sự hiện diện

virus trên quần đàn tôm nuôi ở các mô hình trên

trong khu vực ĐBSCL thông qua việc sử dụng

kꢁ thuật PCR trên tôm nuôi ở các mô hình trại

giống, các mô hình nuôi thâm canh, bán thâm

canh và quảng canh. Từ đó xác định giai đoạn

nào và ở mô hình nuôi nào của tôm sú có sự hiện

diện của IHHNV cao nhất để có những đề xuất

pháp phòng ngừa sự lan truyền của virus.

II. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP

2.1. Thời gian, địa diểm, đối tượng

nghiên cứu

Trên tôm sú nuôi ở Đồng bằng sông Cửu

Long nói riêng và ở Việt Nam nói chung, có rất ít

nghiên cứu liên quan đến việc phát hiện IHHNV

nhiễm trên tôm sú và ảnh hưởng của nó. Nghiên

cứu về tần xuất hiện diện và sự lan truyền của

- Địa điểm thu mẫu: Các vị trí thu mẫu

tôm sú và tôm thẻ nuôi được thể hiện trên sơ

đồ hình 1. Thời gian thu mẫu trong 2 năm

2012-2013.

TAÏP CHÍ NGHEÀ CAÙ SOÂNG CÖÛU LONG - 4 - THAÙNG 10/2014

103

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

điểm khác nhau trong suốt chu kỳ nuôi, vào

thời điểm từ 15 ngày thả giống trở đi. Thông tin

được lưu trữ và xử lý bằng MS-Excel 2013. Số

lượng các ao thu mẫu và theo dõi ở các mô hình

nuôi tôm sú được thực hiện trong 1 tháng/1lần,

thu mẫu 4 lần trong suốt vụ nuôi theo bảng 1.

Đối với trại sản xuất giống, thu thập thông

tin về trang trại và nguồn gốc tôm bố mẹ. Mẫu

tôm mẹ tại khu vực miền Trung tại tỉnh Ninh

Thuận (trại có quy mô lớn, 01 trại có quy mô

nhỏ hơn). Mẫu tôm được thu trong một vụ sản

xuất chính trong năm. Tại mỗi điểm nghiên cứu

mẫu sẽ được thu nhiều đợt, tổng số tôm bố mẹ

sẽ được thu từ 30 cá thể và tôm giống sẽ được

phân tích IHHNV qua nhiều giai đoạn phát triển

(50 bể x 4 giai đoạn phát triển Nauplli, Zoea,

Mysis và Postlarvae). Tôm mẹ và tôm giống sẽ

được phân tích IHHNV bằng PCR. (Bảng 2)

Hình 1. Vị trí hình sao là các vùng thu mẫu

tôm sú nuôi trên các mô hình nuôi ở Đồng

Bằng Sông Cửu Long

Nguồn tôm bố mẹ được thu nhận từ các địa

phương Đà Nẵng, Rạch Gốc, Phú Yên và quần

đàn tôm nhập nội là Ấn Độ Dương và Thái Bình

Dương sẽ được được cꢀt chân bơi để sử dụng

cho quy trình PCR phát hiện IHHNV.

2.2. Khảo sát và thu tôm ở các mô hình

nuôi, trại ương giống

Để xác định sự hiện diện của IHHNV trên

tôm sú nuôi trên các mô hình nuôi khác nhau ở

Đồng bằng sông Cửu Long, chúng tôi tiến hành

thu mẫu ở các địa điểm được thể hiện trên bảng

Bảng 1. Số lượng mẫu ở các mô hình nuôi ở

đồ hình 1. Mẫu tôm sú nuôi được thu ở các thời

các khu vực thu mẫu

Số lượng mẫu thu trên các mô hình

Vị trí

Thâm canh

Quảng canh

(1-2 con/m²)

Bán thâm canh

(10-20 con/m²)

Trại giống

lớn

Trại giống

nhỏ

(30-40 con/

m²)

Cà Mau

20 ao

-

Bạc Liêu

Trà Vinh

Sóc Trăng

20 ao

63 ao

34 ao

-

8 ao

Kiên

-

12 ao

-

Giang

50 bể và 30

con mẹ

Miền Nam -

-

Miền

-

68 bể và 30

con mẹ

45 bể và 30

con mẹ

Trung

TAÏP CHÍ NGHEÀ CAÙ SOÂNG CÖÛU LONG - 4 - THAÙNG 10/2014

104

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

Bảng 2. Phân loại quy mô trại sản xuất giống.

Các chỉ tiêu

Quy mô nhỏ

Quy mô lớn

Hợp tác lớn, cơ quan

Nhà nước, giống sản xuất

bán đại trà

Sở hữu và điều hành

hoạt động

Các thành viên trong gia đình

Diện tích

Tận dụng diện tích đất quanh nhà 5.000m²– 1 ha

1-5 triệu PL/ năm Trên 20 triệu PL/năm

Sản lượng

3-6 kꢁ thuật, 6-10 công

nhân

Trên 1.000m³

Số công nhân, kꢁ thuật 1 kꢁ thuật, 2 công nhân

Tổng thể tích bể ương 20-100m³

Mỗi công nhân quản lý

nhà ương riêng biệt. Có xét

nghiệm con bố mẹ

Hệ thống an toàn sinh

học

Một người quản lý nhiều bể ương.

Không có xét nghiệm con bố mẹ

2.3. Kiểm tra sự hiện diện IHHNV trên

tôm bằng kỹ thuật PCR

tính nêu trên. Vì vậy, sử dụng thuật toán ước

lượng xác suất để thống kê kết quả phân tích.

Theo đó, giả sử tổng thể đang nghiên cứu gồm

N phần tử. Trong đó M phần tử có tính chất A

2.3.1. Ly trích DNA

Sử dụng 200 − 500 mg mô tôm nghiền trong

1 ml dung dịch NaOH − SDS (NaOH 0,025N,

SDS 0,0125%), sau đó, đem dung dịch này đun

sôi 10 phút và làm lạnh nhanh trong nước đá,

tiếp tục ly tâm 13.000 vòng/phút trong 10 phút,

dịch nổi được sử dụng trực tiếp.

M

nào đó. P =― là tỷ lệ các phần tử có tính chất

N

A của tổng thể. Ở đây, P chưa biết do vậy cần

ước lượng Pcũng chính là xác suất để lấy được

phần tử có tính chất A khi lấy ngẫu nhiên từ

tổng thể. Đây là ước lượng xác suất. Khoảng

tin cậy của P được tính theo công thức:

Thu thập thông tin và thu mẫu tôm trên các

mô hình nuôi.

2.3.2. Quy trình PCR

Quy trình Multiplex PCR và quy trình PCR

(OIE, 2009) được sử dụng để khuếch đại gen

IHHNV type lây nhiễm với 2 cặp mồi vnIHF/R

và 309F/R. Thành phần phản ứng Multiplex

PCR bao gồm: 25 pmol/ µl mỗi mồi vnIHF,

vnIHR và 12 pmol/ µl 309F, 309R, 25 µl mix

Taq buffer (Promega, Mꢁ). 2 µl bản mẫu DNA

và thêm nước vào đủ thể tích cuối cùng phản

ứng là 50 µl. Sản phẩm sau khi khuếch đại

được phân tích trên gel agarose 1,5% có nhuộm

ethidium bromide.

Trong đó:

P: ước lượng tổng thể,

f: tỷ lệ mẫu nhiễm IHHNV,

n: số mẫu phân tích,

z_α:giá trị tra Bảng z_α

III. KẾT QUẢ

3.1. Thông tin về các ao nuôi tôm ở các

mô hình

2.4. Xử lý kết quả phân tích thống kê ước

lượng

Qua điều tra, thông tin chi tiết về diện tích,

mật độ, nguồn gốc giống và kiểm tra mầm bệnh

của các mô hình nuôi ở các tỉnh được thể hiện

trong bảng 3. Diện tích ở mô hình quản canh ở

Mẫu tôm sau khi thu nhận tại hiện trường

sẽ được phân tích bằng quy trình PCR định

TAÏP CHÍ NGHEÀ CAÙ SOÂNG CÖÛU LONG - 4 - THAÙNG 10/2014

105

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

Cà Mau và Bạc Liêu cho thấy nhỏ nhất là 0.4 hình thâm canh mất diện tích lớn hơn bán thâm

ha và lớn nhất là 2,6 ha, đa số con giống không canh, đa số là do các tư nhân và danh nghiệp

xét nghiệm và giống địa phương mật độ thấp có vốn lớn và diện tích lớn. Mật độ thả cũng

1-2con/m². Trong khi đó ở mô hình bán thâm cao hơn 30-40 con/m², hệ thống ao nuôi có đầu

canh và thâm canh có diện tích nhỏ hơn, ở mô từ máy móc và nguồn lực cao hơn. Ở mô hình

hình nuôi bán thâm canh chủ yếu là nông hộ nuôi bán thâm canh và thâm canh, con giống có

nuôi nhỏ lẻ, 2-3 ao/hộ nuôi, ao có diện tích cao nguồn gốc rõ ràng và đều xét nghiệm các chỉ

nhất là 5.000 m²và nhỏ nhất là 1000 m², mật độ tiêu virus gây bệnh nguy hiểm ở bảng 3.

thả giống dưới 20 con/ m². Trong khi đó, ở mô

Bảng 3. Thông tin chi tiết của các mô hình nuôi.

Mật

Diện

tích

Diện

tích

lớn

Xét

Diện

độ thả

Mô

hình

Nguồn nghiệm Sản lượng

Tỉnh

tích nhỏ giống

trung

bình

gốc

mầm

bệnh

thu hoạch

nhất

(con/

nhất

m²)

Không

rõ

25 kg/ha/

tháng

Bạc Liêu 2,6 ha 5 ha

Cà Mau 1,4 ha 3 ha

1,5 ha

1-2

Không

Quảng

canh

4.000m²0,5-1

ʺ

“

Miền

WSSV,

2.500

m²

5.000

m²

1.000

19

Trung, MBV,

Bán

Bạc Liêu

5-7 tấn/ha

5-6 tấn/ha

m²

Địa

HPV,

thâm

canh

phương YHV

Trà Vinh

Kiên

-

15-20

30-40

ʺ

WSSV,

MBV,

HPV,

Thâm Giang,

Canh

6.000

m²

8.700

m²

2.500

m²

Miền

Trung

Sóc

Trăng

YHV

3.2. Sự hiện diện của IHHNV trên tôm

nuôi ở các mô hình nuôi

canh cho thấy tỷ lệ nhiễm IHHNV trung bình

trên tôm nuôi ở Trà Vinh là 62,77 ±14,4% và ở

Bạc Liêu là 36,77±7,6%. Tỷ lệ nhiễm IHHNV

trên tôm cao nhất của mô hình bán canh ở đợt thu

mẫu thứ tư (cuối vụ nuôi, tôm lúc hơn 4 tháng

tuổi), ở Trà Vinh là 92,31±14,5% và Bạc Liêu

là 64,71±22,7%. Năng suất ao nuôi ở những ao

nhiễm và không nhiễm không có khác biệt ở mô

hình nuôi của hai tỉnh này trung bình là 5-7 tấn/

ha. Kích cỡ tôm thu khoảng 40-50 con/kg.

3.2.1. Mô hình quảng canh

Kết quả phân tích trên các ao nuôi quảng

canh cho thấy tôm nuôi ở Cà Mau có tỷ lệ nhiễm

IHHNV khá cao khoảng 46,59±10,52%, trong

khi đó, ở Bạc Liêu có tỷ lệ nhiễm thấp hơn,

khoảng 32,53±10,07%. Phân tích theo từng

đợt thu mẫu, những mẫu tôm thu trong đợt 4

(tháng 8/2012) có tỷ lệ nhiễm IHHNV cao nhất

so với các tháng khác ở cả hai tỉnh Bạc Liêu

và Cà Mau, tỷ lệ lần lượt là 59,09±20,5% và

86,36±14,3%. Năng suất thu hoạch của những

ao quản canh này là 25 kg/tháng/ha. Kích cỡ

tôm thu hoạch khá lớn 30 con/kg.

3.2.3. Mô hình thâm canh

Kết quả phân tích trên các ao nuôi thâm

canh cho thấy tỷ lệ nhiễm IHHNV trên tôm sú

nuôi ở Kiên Giang là 38,64±14,4% và ở Sóc

Trăng là 31,25±22,7%. Năng suất nghi nhận ở

những ao nuôi có thu hoạch ở Kiên Giang là 5-6

tấn/ha.

3.2.2. Mô hình bán thâm canh

Kết quả phân tích trên các ao nuôi bán thâm

TAÏP CHÍ NGHEÀ CAÙ SOÂNG CÖÛU LONG - 4 - THAÙNG 10/2014

106

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

Bảng 4. Tỷ lệ nhiễm IHHNV trên tôm ở các mô hình nuôi khác nhau.

Tỉ lệ

nhiễm (%)

Hình

thức

nuôi

Mẫu

phân

tích

Mẫu

nhiễm

IHHNV

Loại

tôm

Năm

2012

Khu vực

Cà mau

Đợt thu mẫu

1 (tháng 5)

2 (tháng 6)

3 (tháng 7)

4 (tháng 8)

Tổng

22

88

19

20

22

83

44

26

18

13

101

63

42

33

17

155

12

8

2

9,09±12%

9

40,91±20,5%

50,0±20,9%

86,36±14,3%

46,59±10,4%

10,53±13,8%

10,00±13,1%

45,45±20,8%

59,09±20,5%

32,53±10,1%

40,91±14,5%

65,38±18,3%

88,89±14,5%

92,31±14,5%

62,38±14,4%

22,22±10,3%

38,10±14,7%

48,48±17,1%

64,71±22,7%

36,77±7,6%

16,67±21,1%

50,00±28,3%

33,33±26,7%

62,50±33,5%

38,64±14,4%

37,50±33,5%

25,00±30,0%

31,25±22,7%

Sú

11

19

41

2

Quảng

canh

1 (tháng 5)

2 (tháng 6)

2

2012

Bạc Liêu 3 (tháng 7)

4 (tháng 8)

10

13

27

18

17

16

12

63

14

16

11

57

2

Tổng

1 (tháng 7)

2 (tháng 8)

2012-

2013

Trà Vinh

3 (tháng 9)

4 (tháng 10)

Tổng

Bán

thâm

canh

1 (tháng 7)

2 (tháng 8)

2012-

2013

Bạc Liêu 3 (tháng 9)

4 (tháng 10)

Tổng

1 (tháng 6)

2 (tháng 7)

6

Kiên

Giang

Sú

2012

3 (tháng 8)

4

Thâm

canh

4 (tháng 9)

5

Tổng

44

8

17

3

1

Sóc Trăng 2

Tổng

8

2

16

5

3.3. Sự hiện diện của IHHNV trên

tôm giống

mẹ: 45,3±13,4% và tỷ lệ nhiễm IHHNV ở các

giai đoạn ấu trùng tại các bể ương ở trại giống

quy mô nhỏ Nauplii: 47,83±14,4%, Zoea:

67,39±13,5%, Mysis: 80,43±11,5%, Postlarve:

80,43±11,5% và tôm mẹ: 73,33±15,8%.

Trong 68 bể ương tôm con của trại giống

quy mô lớn và 45 bể ương tôm con của trại

giống quy mô nhỏ ở miền Trung, tỷ lệ nhiễm

IHHNV ở các giai đoạn ấu trùng tại các bể

ương của trại ương giống quy mô lớn có

Nauplii: 2,94±4,0%, Zoea: 8,82±6,7%, Mysis:

14,70±8,4%, Postlarvae: 26,47±10,5% và tôm

Trong 50 bể ương của trại giống nhỏ ở

miền Nam, tỷ lệ nhiễm IHHNV trên Nauplii

là 37,25±13,3%, Zoea là 39,22±13,4%, Mysis

là 47,06±13,7%, Postlarvae là 39,53±14,6% và

tôm mẹ là 51,43±16,6%. (Bảng 5)

TAÏP CHÍ NGHEÀ CAÙ SOÂNG CÖÛU LONG - 4 - THAÙNG 10/2014

107

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

Bảng 5. Tỷ lệ nhiễm IHHNV trên tôm giống.

Tỷ lệ nhiễm (%) trên giai đoạn tôm ương

Địa điểm

Nauplii

Zoea

Mysis

Postlarvae

Tôm mẹ

Miền Trung

Trại lớn

2,94±4,0

8,82±6,7

14,70±8,4

26,47±10,5

45,3±13,4

Miền Trung

Trại nhỏ

47,83±14,4

37,25±13,3

67,39±13,5

39,22±13,4

80,43±11,5

47,06±13,7

80,43±11,5

39,53±14,6

73,33±15,8

51,43±16,6

Miền Nam

Trại nhỏ

3.4. Sự hiện diện IHHNV trên tôm bố mẹ tự nhiên

Tôm bố mẹ thu được thu nhận từ tháng 3 đến tháng 10/2013 ở các vùng đánh bꢀt tôm sú ở Việt

Nam và nhập từ nước ngoài về (bảng 6). Trong đó tổng số có 555 con mẹ tôm đánh bꢀt tự nhiện đã

được phân tích bằng PCR. Tất cả những con mẹ được cꢀt chân bơi để sàn lọc sự hiện diện IHHNV

trước khi đưa vào cho sinh sản. Kết quả phân tích cho thấy, IHHNV hiện diện trên tôm bố mẹ ở các

địa phương trong Việt Nam rất cao (bảng 6).

Bảng 6 . Tỷ lệ nhiễm IHHNV trong quần đàn tôm sú bố mẹ ở Việt Nam và ngoại nhập

Nguồn tôm bố mẹ

Số tôm phân tích

Số tôm nhiễm IHHNV Tỷ lệ nhiễm (%)

Đà Nẵng

113

47

52

30

79

15

13

46,01±9,2

63,83±13,7

58,51±8,3

11,90±5.7

9,70±5,0

Phú Yên

Rạch Gốc

135

126

134

Thái Bình Dương

Ấn Độ Dương

IV. THẢO LUẬN

cả các mô hình nuôi trong nghiên cứu này dao

động từ 31,25±22,7% đến 62,38±14,4%, tỷ lệ

này thấp hơn tỷ lệ nhiễm virus này trên tôm sú

nuôi ở Thái Lan (69%) và Philipine (100%),

nhưng cao hơn so với Brunei (14,1%) (Claydon

và ctv., 2010). Ở Việt Nam, nhóm nghiên cứu

của Hùng và ctv., (2009) cũng ghi nhận tỷ lệ

xuất hiện IHHNV trên tôm sú nuôi là 52,12%

(160/307 mẫu). Ở mô hình nuôi quảng canh, tỷ

lệ nhiễm IHHNV ở Cà Mau (46,59±10,4%) cao

hơn so với Bạc Liêu (32,53±10,1%). Nguyên

nhân gây ra sự khác biệt này rất khó xác định

do mô hình quảng canh là mô hình mở, nguồn

nước lấy theo thủy triều và không được xử lý

trước khi đưa vào ao nuôi. Hơn nữa, tỷ lệ nhiễm

virus lại phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như chất

lượng con giống trước khi thả, chất lượng nước

IHHNV đã được ghi nhận hiện diện trên

nhiều trang trại nuôi tôm của nhiều quốc gia như

Đông Bꢀc Mꢁ: Mexico, Ecuador, Peru, Brazil,

Caribbean và các Quốc gia Trung Mꢁ: Hawaii,

Guam, Tahiti và New Caledonia. Lightner và

ctv., (1997) cho rằng IHHNV là tác nhân gây

bệnh không đáng kể trên các trang trại nuôi tôm

sú ở Châu Á như Singapore, Brunei, Philipine,

Malaysia và Ấn Độ. Ngoài ra, có những bằng

chứng cho thấy tôm sú là loài dễ mẫn cảm với

virus này, nhưng không có biểu hiện bệnh hay

gây chết bởi virus. Dịch bệnh do virus IHHN

trong các quần đàn tôm sú nuôi chỉ xảy ra nếu

chúng tiếp xúc tương đối lớn với số lượng của

virus (Lightner và ctv., 1983). Nhìn chung, tỉ

lệ nhiễm IHHNV trung bình trên tôm sú ở tất

TAÏP CHÍ NGHEÀ CAÙ SOÂNG CÖÛU LONG - 4 - THAÙNG 10/2014

108

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

ao nuôi cũng như điều kiện thổ nhưỡng của

lây nhiễm virus cho tôm bằng phương pháp

tiêm ở nhiệt độ thấp 24⁰C, sau 6 ngày thì virus

bꢀt đầu nhân sinh mạnh, trong khi đó ở nhiệt

độ 30⁰C trở lên thì virus nhân sinh mạnh bꢀt

đầu từ ngày thứ 17. Một nghiên cứu khác

trên virus đốm trꢀng WSSV của Hảo và ctv.,

(2007) đã chỉ ra rằng tỷ lệ WSSV nhiễm trên

tôm nuôi ở mô hình quảng canh trong mùa

mưa ở ĐBSCL (tháng 9 dương lịch) rất lớn,

chiếm 30% ao nuôi trong mùa mưa do sự thay

đổi đột ngột môi trường về nhiệt độ cũng như

độ mặn. Chính vì vậy nhiệt độ và độ mặn luôn

là những nhân tố quan trọng, ảnh hưởng trực

tiếp đến quá trình lây nhiễm và nhân sinh của

virus.

vùng nuôi.

Ở mô hình nuôi bán thâm canh, tỷ lệ

nhiễm IHHNV ở Trà Vinh (62,38±14,4%) cao

gần gấp đôi so với tỷ lệ nhiễm IHHNV ở Bạc

Liêu (36,77±7,6%). Sự khác biệt này có thể

là do đặc thù của vùng địa lý thổ nhưỡng và

tập quán canh tác của từng vùng. Trong vùng

nuôi ở Trà Vinh, hệ thống thủy lợi nhỏ hẹp,

mọi hoạt động lấy nước cũng như thải nước

đều diễn ra trên một dòng kênh nhỏ. Trong

khi khu vực thu mẫu ở Bạc Liêu, nước nuôi

được cung cấp từ những nguồn nước ở gần

bờ biển. Theo Pantoja và ctv., (1999), nguồn

nước bị ô nhiễm sẽ ảnh hưởng mạnh mẽ đến

tỷ lệ nhiễm IHHNV trên tôm thẻ chân trꢀng và

tôm xanh sống trong vùng này. Sự hiện diện

của virus IHHN trên tôm xanh P. stylirostris

khá cao ở quanh khu vực vịnh California, Mꢁ

và vịnh Sonora, Mehico do nguồn nước của

2 vịnh này thường xuyên bị ô nhiễm do hoạt

động của ngành nông nghiệp.

Có rất nhiều thống kê cho thấy tỷ lệ nhiễm

IHHNV rất cao trong các quần đàn tôm bố mẹ,

đặc biệt trên tôm thẻ chân trꢀng. Theo Motte

và ctv., (2003), tỷ nhiễm IHHNV trên quần đàn

tôm bố mẹ rất cao 63% ở Ecuador và trên 95%

IHHNV ở Panama. Tỷ lệ nhiễm virus cao và

nhanh chóng lan truyền truyền dọc cho thế hệ

con trong hệ thống nuôi trồng thủy sản mở đã

được chứng minh (Pantoja và ctv., 1999). Bên

cạnh đó, một số tôm mẹ nhiễm IHHNV không

có biểu hiện lâm sàng về bệnh do virus này,

nhưng chúng có thể mang mầm bệnh và truyền

virus qua thế hệ con của chúng.

Ở mô hình nuôi thâm canh, tỷ lệ nhiễm

IHHNV ở Kiên Giang là 38,64±14,4% và ở

Sóc Trăng là 31,25±22,7%. Tuy nhiên, do

những ao nuôi mà chúng tôi thu ở Sóc Trăng

bị dịch bệnh gan tụy cấp nên đã chết sớm ở

giai đoạn 1-2 tháng tuổi nên không thể nghi

nhận tỷ lệ nhiễm IHHNV ở giai đoạn tôm

nuôi 3-4 tháng tuổi.

Trong nghiên cứu này, ở những trại ương

giống quy mô lớn ở miền Trung, giai đoạn

Nauplii có tỷ lệ nhiễm 2,94±4,0% nhưng đến

giai đoạn postlarvae, tỷ lệ nhiễm IHHNV tăng

lên 26,47±10,5%. Trong khi ở trại ương quy mô

nhỏ, tỷ lệ nhiễm IHHNV ở tất cả các giai đoạn

đều cao hơn rất nhiều Nauplii: 47,83±14,4%,

Zoea: 67,39±13,5%, Mysis: 80,43±11,5%,

Postlarve: 80,43±11,5%. Tỷ lệ nhiễm virus trên

tôm bố mẹ ở trại ương quy mô lớn là 45,3±13,4,

cũng thấp hơn nhiều so với tỷ lệ nhiễm trên tôm

bố mẹ ở trại ương quy mô nhỏ (73,33±15,8 %).

Kết quả này chứng tỏ tỷ lệ nhiễm IHHNV có

thể tùy thuộc vào tỷ lệ nhiễm IHHNV của con

bố mẹ tham gia sinh sản. Tuy nhiên, có một

ghi nhận khá thú vị là ở các trại ương quy mô

Ngoài ra, kết quả phân tích cũng cho thấy

ở tất cả các mô hình nuôi khảo sát tỷ lệ tôm

nhiễm IHHNV luôn cao nhất trong đợt thu

mẫu tôm lúc hơn 4 tháng tuổi. Thời điểm này

được ghi nhận là rơi vào mùa mưa, thời tiết có

xu hướng lạnh hơn và độ mặn cũng giảm hơn.

Do đó, tỷ lệ nhiễm cao hơn có thể do tôm lúc

này dễ bị stress dưới ảnh hưởng của sự biến

đổi nhiệt độ và độ mặn dẫn đến sự thay đổi áp

suất thẩm thấu của tế bào chủ, khiến cho quá

trình xâm nhiễm của virus xảy ra dễ dàng hơn

(Jimenez và ctv., 1999). Theo Montgomery-

Brock và ctv., (2007), virus sẽ lây truyền và

phát triển nhanh ở nhiệt độ thấp. Cụ thể, khi

TAÏP CHÍ NGHEÀ CAÙ SOÂNG CÖÛU LONG - 4 - THAÙNG 10/2014

109

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

nhỏ ở miền Trung, tỷ lệ tôm bố mẹ nhiễm virus như độ sâu của nước, sự bay hơi, hay lưu lượng

IHHN là 45,3 ±13,4%, không cao hơn so với luân chuyển giữa vùng nông và vùng sâu dẫn

tỷ lệ nhiễm của tôm bố mẹ trong những trang đến sự hiện diện IHHNV cao trong quần tôm

trại nhỏ ở miền Nam (51,43±16,6), nhưng tỷ lệ xanh ở Vùng Gulf nằm giữa sông Colorado đến

nhiễm virus ở tất cả các giai đoạn từ Nauplii đảo Angel de la Guarda và Tiburón của Mexico.

đến postlarve đều cao hơn rất nhiều trên 47%. Thêm vào đó, còn có một nguyên nhân khác liên

Ngoài ra, sự hiện diện của IHHNV trên quần quan đến quá trình đánh bꢀt và bảo quản tôm bố

đàn tôm sú ở các trại ương có tỷ lệ thuận với sự mẹ. Ở Việt Nam, sau khi đánh bꢀt tôm bố mẹ tự

phát triển giai đoạn của ấu trùng trên cả hai loại nhiên thường được nuôi dưỡng trong thời gian

trang trại. Sự tăng lên này có thể là do trong quá dài trước khi bán cho các trại sản xuất giống

trình ương nuôi, trại giống đã không tuân thủ dẫn đến sự lây truyền lẫn nhau giữa những con

nghiêm ngặt các điều kiên về an toàn sinh học mang virus và con không mang virus.

dẫn đến quá trình nhiễm chéo hay do quá trình

lây lan virus theo đường truyền ngang do sự ăn

lẫn nhau. Cũng có thể là khi những con bố mẹ

nhiễm virus ở mức độ nhẹ thì trứng của chúng

cũng có mức độ nhiễm nhẹ, hoặc chưa nhiễm

cho nên tỷ lệ nhiễm ở các đàn ấu trùng giai đoạn

đầu thấp. Điều này cũng đã được chứng minh

trên những trại ương tôm sú và tôm thẻ chân

trꢀng trong các nghiên cứu của Motte và ctv.,

(2003) và Withyachumnarnkul và ctv., (2006).

Mặc dù IHHNV hiện diện ở tỷ lệ nhiễm ở

mức cao trong tất cả các gia đoạn của tôm sú từ

ấu trùng, tôm nuôi và bố mẹ ở nhiều mô hình

ương nuôi khác nhau. Tuy nhiên, kết quả điều

tra cho thấy sự tác động của IHHNV không lớn

về năng suất thu hoạch. Ở những ao nuôi tôm

sú nhiễm và không nhiễm IHHNV không có

sự chênh lệch về năng suất nuôi. Trung bình ở

mô hình quảng canh là 30 kg/tháng/ha, mô hình

nuôi bán thâm canh 5-7 tấn/ha. Ở trại giống, tỷ

Những nghiên cứu trước đây cho thấy sự lệ nở của trứng của các con mẹ trong trại ương

hiện diện trong quần đàn tôm bố mẹ tự nhiên không có thay đổi về chất lượng và số lượng

và trong quần đàn tôm nuôi có mối liên hệ mật đàn ấu trùng khi ương. Kết quả nghiên cứu

thiết với nhau trong việc lan truyền của virus từ này phù hợp với những trên nghiên cứu tôm sú

trại giống đến các ao nuôi (Motte và ctv., 2003). ở trưởng thành và tôm sú bố mẹ nuôi ở Thái

Sự hiện diện IHHNV trong quần đàn tôm sú bố Lan, IHHNV không có sự ảnh hưởng đến trọng

mẹ ở Phú Yên là 63,83%, cao hơn ở Rạch Gốc lượng thân ở tôm nuôi và số lượng trứng cũng

58,51±8,3% và Đà Nẵng 46,01±9,2%. Có thể như nauplii từ con mẹ nhiễm và không nhiễm

vì ở Phú Yên có địa lý gần với các tỉnh Ninh (Withyachumnarnkul và ctv., 2006)

Thuận, Bình Thuận và Khánh Hòa là những tỉnh

có mật độ trại sản xuất tôm giống rất cao dẫn

đến ô nhiễm môi trường và phát tán các mầm

bệnh ra môi trường. Chính điều này có thể đã

tạo điều kiện mầm bệnh phát tán ra quần đàn

tôm bố mẹ tự nhiên dễ dàng hơn. Ngoài ra, mối

liên hệ về sự thay đổi về địa lý vùng với sự

hiện diện IHHNV cũng đã được Pantoja và ctv.,

(1999) chứng minh. Sự thay đổi điều kiện địa lý

Nghiên cứu này cũng cho thấy rằng, tôm

bố mẹ có nguồn gốc ở Việt Nam có tỷ lệ nhiễm

IHHNV cao hơn rất nhiều. Do đó, Việt Nam

cần phải chú ý hơn nữa trong việc quản lý môi

trường, hạn chế tối đa việc sử dụng những con

mẹ cho sinh sản không xét nghiệm các mầm

bệnh. Đồng thời cần phải nâng cao kiến thức về

nuôi dưỡng tôm mẹ sau khi đánh bꢀt cho ngư

dân và quản lý trại ương nuôi.

TAÏP CHÍ NGHEÀ CAÙ SOÂNG CÖÛU LONG - 4 - THAÙNG 10/2014

110

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

Montgomery-Brock, D., Tacon, A.G.J., Poulos, B.,

TÀI LIỆU THAM KHẢO

& Lightner, D.V., 2007. Reduced replication of

infectious hypodermal and hematopoietic necrosis

virus (IHHNV) in Litopenaeus vannamei held in

warm water. Aquaculture, 265, 41–48.

Tài liệu tiếng Việt

Nguyễn Văn Hảo, 2007. Các giải pháp quản lý bệnh

virus cho nghề nuôi tôm ở Việt Nam. Nhiệm vụ

hợp tác quốc tế về khoa học, công nghệ và môi

trường. Trang 68.

Motte, E., Yugcha, E., Luzardo, O.J., Castro, F.,

Leclercq, G., Rodrisguezj, J., Miranda, P., Borja,

O., Serrano, J., Terreros, M., Montalvo, K.,

Narvasez, A., Tenorio, N., Cedno, V., Mialhe, E.,

and Boulo,V., 2003. Prevention of IHHNVvertical

transmission in the white shrimp Litopenaeus

vannamei. Aquaculture. 219, 57–70.

Phạm Văn Hùng, Nguyễn Tấn Bình, Nguyễn Đăng

Ninh, Phạm Hùng Vân, Phạm Thành Hổ, 2009. Sự

phổ biến của virus gây bệnh hoại tử dưới vỏ và cơ

quan tạo máu trên tôm sú nuôi tại Việt Nam. Tạp

chí Y Học TP. Hồ Chí Minh. Tập 13 (2). Trang

234-238

OIE, 2009. Diagnostic Manual for Aquatic Animal

Diseases 6^thEdition. Ofﬁce International des

Epizooties (OIE), Paris. Chapter 2.2.2. Infectious

Hypodermal and Hematopoietic Necrosis. pp.

78-95.

Tài liệu tiếng Anh

Bell, T.A., and Lightner, D.V., 1984. IHHN virus:

Infectivity and pathogenicity studies in Penaeus

stylirostris and Penaeus vannamei. Aquaculture

38: 185-194.

Pantoja Lightner, D.V., and Holtschmit, K.H., 1999.

Prevalence and Geographic Distribution of

Infectious Hypodermal and Hematopoietic

Necrosis Virus (IHHNV) in Wild Blue Shrimp

Penaeus stylirostris from the Gulf of California,

Mexico. Journal of Aquatic Animal Health. 1,

23-34.

Braz RFS, Silva CPRO, Reis L.G., Martins P.C.C.,

Sales M.P.,, Meissner R.V., 2009. Prevalence of

infectious hypodermal and hematopoietic necrosis

virus (IHHNV) in Penaeus vannamei cultured in

Northeastern Brazil. Aquaculture. 288:143–6

Claydon, K., Haji-Tajir, R,A., Said, H.M., Lakim,

M.H., Tamat, W., 2010. Prevalence of shrimp

viruses in wild Penaeus monodon from Brunei

Darussalam. Aquaculture. 308:71–4

Primavera, J.H., Quinitio, E.T., 2000. Runt-deformity

syndrome in cultures of the giant tiger prawn

Penaeus monodon. J. Crust. Biol. 20, 796–802.

Flegel, T.W., 1997. Special Topic Review: Major

viral diseases of the black tiger prawn (Penaeus

monodon) in Thailand. World Journal of

Microbiology and Biotechnology 13: 433-442.

Rai, P., Pradeep B., Safeena, M.P., Krabsetsve, K.,

La Fauce, K., Owens, L., and Karunasagar,

I., 2013. Genomics, molecular epidemiology

and diagnostics of infectious hypodermal and

hematopoietic necrosis virus. Indian Journal of

Virology, 23 (2). pp. 203-214

Lightner, D.V., Redman, R.M., Bell, T.A., Brock,

J.A., 1983. Detection of IHHN virus in Penaeus

stylirostris and Penaeus vannamei imported into

Hawaii. J. World Maricult. Soc., 14: 212-225

Withyachumnarnkul, B., Chayaburakul, K., Supak,

L.A., Plodpai, P., Sritunyalucksana, K., Nash,

G., 2006. Low impact of infectious hypodermal

and hematopoietic necrosis virus (IHHNV) on

growth and reproductive performance of Penaeus

monodon, Dis. Aquat. Org. 69:129–136.

Lightner, D.V., Redman, R.M., Nunan, L.N., Mohney,

L.L., Mari, J.L., Poulos, B.T., 1997. Occurrence

of WSSV, YHV and TSV in Texas shrimp farms

in 1995: Possible mechanisms for introduction.

World Aquaculture ’97 Book of Abstracts, World

Aquaculture Society, Baton Rouge, LA. p 288

TAÏP CHÍ NGHEÀ CAÙ SOÂNG CÖÛU LONG - 4 - THAÙNG 10/2014

111

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

PREVELENCE OF IHHNV INFECTED BLACK TIGER SHIMPS IN

DIFFERENCE OF CULTURE SYSTEMS IN MEKONG DELTA.

Cao Thanh Trung¹*, Nguyen Hong Loc¹, Pham Cong Nguyen², Nguyen Van Hao³

ABSTRACT

Infectious hypodermal and hematopoietic necrosis virus (IHHNV) is the causative agent of patho-

genic for Litopeneaus stylirostris whereas in Peneaus vannamei shrimp known to induce develop-

ment and grown abnormalities. The survey performed at different black tiger shrimp state in dif-

ference of culture systems (intensive, semi-extensive and extensive) and the harcheries in Mekong

Delta and Centrer Region during from 2012-2013. The presence of IHHNV infected samples at

the farms and the hatcheries will be analyzed by PCR assay. The PCR results, showed the average

prevalence of IHHNV infection to be 46,59±10,52 and 32,53±10,07% in shrimp of intensive cul-

ture in Ca Mau and Bac Lieu province, 62,77 ±14,4% and 36,77±7,6% in shrimp of semi-extensive

culture in Tra Vinh and Bac Lieu province. In it the lowest infection rates in the ﬁrst crop is 22,22

± 10,3% and the highest at the end of the crop was 92,31 ± 14,5%. The average prevalence off

IHHNV infected shrimp in the culture intensive in Kien Giang and Soc Trang are 38,64 ± 14,4%

and 31,25 ± 22,7. The lowest infection rate in shrimp culture intensive was 16,67 ± 21,1%, and

the highest infection rate was 62,50±33,5%. On the hatcheries in the southern and central regions,

IHHNV prevalence infected shirmp in the large hatcheries is lower than both the small hatcheries in

2 regions. The captured wild brookstoks were also analyzed by PCR assay. The result showed that

average prevalence of IHHNV infection was more than 50% in wild populations of peneaus mon-

odon. The survey demonstrated that IHHNV had widespread distribution in all P. monodon shrimp

state of the different culture system in a region. Prevalent of IHHNV rate in shrimp was depent on

the shrimp age, culture time, environment condition and management. The survey show that shirmp

production are not clear diffence between unfected and infected IHHNV shrimp or negatively affect

the growth of their offspring. However, to limit the wildspread virus, the shrimp populations that

are not yet infected with any virus and the brookstock and postlarvae were tested negative for these

viruses before breeding, rearing and stocking.

Keywords: Hatchery; PCR; Penaeus monodon; Culture system

Người phản biện: TS. Lê Hồng Phước

Ngày nhận bài: 10/8/2014

Ngày thông qua phản biện: 28/8/2014

Ngày duyệt đăng: 05/9/2014

¹Southern Monitoring Center for Aquaculture Environment and Epidemic, Research Institute for Aquaculture No2.

²University of Science Ho Chi Minh City.

³Research Institute for Aquaculture No2.

* Email: [email protected].

TAÏP CHÍ NGHEÀ CAÙ SOÂNG CÖÛU LONG - 4 - THAÙNG 10/2014

112