Thực trạng sản xuất và cơ hội tiếp cận chứng nhận của các hộ nuôi tôm quy mô nhỏ tại đồng bằng sông Cửu Long

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

THỰC TRẠNG SẢN XUẤT VÀ CƠ HỘI TIẾP CẬN CHỨNG NHẬN

CỦA CÁC HỘ NUÔI TÔM QUY MÔ NHỎ TẠI ĐỒNG BẰNG

SÔNG CỬU LONG

Phan Thanh Lâm¹*

TÓM TẮT

Nuôi tôm đã trở thành ngành nghề chính của nhiều hộ dân vùng ven biển Đồng bằng sông Cửu

Long (ĐBSCL). Tuy nhiên, nghề nuôi tôm còn chưa thực sự bền vững. Nghiên cứu này được thực

hiện để đánh giá thực trạng sản xuất và cơ hội của các hộ nuôi tôm quy mô nhỏ tiếp cận chứng nhận

thực phẩm quốc tế. Khảo sát được tiến hành tại bốn tỉnh ven biển thuộc vùng ĐBSCL, phương pháp

lấy mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng để chọn vùng nghiên cứu và chọn hộ điều tra. Tổng

số 230 hộ nuôi tôm thuộc 5 hệ thống nuôi tôm điển hình ở ĐBSCL đã được lựa chọn để phỏng vấn

trực tiếp. Kết quả khảo sát cho thấy hiện nay nhiều trang trại nuôi tôm đã có khả năng đạt được một

số tiêu chí của các chứng nhận quốc tế, như: hệ số FCR (≤1,8 mô hình nuôi tôm sú, và ≤1,5 mô

hình nuôi tôm thẻ chân trắng), mật độ thả giống (≤15 PL/m²trong hệ thống nuôi tôm quy mô nhỏ

(QMN)), tỷ lệ sống (>25% trong hệ thống nuôi tôm QMN, và > 60% trong hệ thống nuôi tôm quy

mô lớn (QML), không sử dụng hóa chất và kháng sinh cấm, không sử dụng giống hoang dã, các

mối quan hệ cộng đồng, quyền sở hữu trang trại, bảo vệ tính đa dạng sinh học. Tuy nhiên, vẫn còn

nhiều tiêu chí chứng nhận mà các trang trại không thể đáp ứng như: quản lý nước thải (hầu hết các

trang trại còn xả chất thải ao nuôi ra môi trường mà không xử lý triệt để, và khu vực chứa bùn cũng

chưa có hoặc đảm bảo khả năng chứa), đăng ký trại (nhiều trang trại chưa tiến hành đăng ký), quản

lý tỷ lệ chết (thiếu phương pháp thích hợp), lao động (thiếu hợp đồng lao động, hoặc chỉ hợp đồng

miệng), vệ sinh trang trại và lưu trữ hồ sơ theo yêu cầu. Khoảng cách từ thực trạng sản xuất tôm đến

các tiêu chuẩn chứng nhận còn khá xa, vì vậy các trang trại nuôi tôm đặc biệt là hộ quy mô nhỏ cần

có những cải thiện để hoàn chỉnh hơn điều kiện cơ sở hạ tầng và kỹ thuật canh tác để xúc tiến việc

áp dụng các chứng nhận quốc tế.

Từ khóa: thực trạng canh tác, hộ quy mô nhỏ, chứng nhận thực phẩm.

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Nghề nuôi tôm nước lợ mặn diễn ra vùng

ven biển Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL)

với các phương thức nuôi khá đa dạng (Vu và

Phan, 2008). Các đối tượng tôm nuôi đóng góp

một vai trò quan trọng trong ngành nuôi trồng

thủy sản (NTTS) Việt Nam, nuôi tôm không chỉ

đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu thủy

sản mà còn tạo công ăn việc làm và tăng thu

nhập cho người dân địa phương. Hiện nay, số

trang trại nuôi tôm quy mô nhỏ thuộc sở hữu

và quản lý bởi các hộ gia đình vẫn chiếm ưu

thế trong vùng ĐBSCL (Tran et al., 2013). Nuôi

trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi thủy sản quy

mô nhỏ vẫn được coi là rất dễ bị tổn thương

trong chuỗi giá trị ngành hàng tôm (Washington

và Ababouch, 2011). Mặc dù vậy,các trang

trại nuôi tôm quy mô nhỏ vẫn sẽ được duy trì

trong kế hoạch phát triển NTTS thời gian tới,

vì họ chiếm trên 200.000 trang trại nuôi tôm tại

ĐBSCL (Phan et al., 2011; Tran et al., 2013).

Người nuôi tôm quy mô nhỏ chủ yếu sinh sống

ở các khu vực ven biển, và đất đai của họ được

sử dụng chủ yếu cho nuôi tôm. Nuôi tôm là nghề

nghiệp chính của họ, và họ có rất ít cơ hội để đa

dạng sinh kế khác (Tran et al., 2013). Nghiên

cứu của tác giả Irz et al., (2007) đã cho thấy rất

1. Phòng Sinh thái Nghề cá &Tài nguyên Thủy sinh vật, Viện Nghiên cứu nuôi trồng thủy sản 2.

* Email: [email protected]

120

TẠP CHÍ NGHỀ CÁ SÔNG CỬU LONG - SỐ 7 - THÁNG 01/2016

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

ít bằng chứng về việc phát triển NTTS sẽ loại tôm tiếp cận các chứng nhận sản phẩm. Vì vậy,

trừ các hộ quy nhỏ ra khỏi ngành nghề này và nghiên cứu này nhằm phân tích các đặc điểm

thu nhập từ NTTS rõ ràng là có sự chênh lệch chính về sự khác biệt của thực trạng sản xuất

lớn giữa các quy mô trang trại, hộ quy mô nhỏ giữa các hệ thống nuôi tôm. Nghiên cứu cũng

thường gặp rất nhiều khó khăn khi gặp những sự nhằm đưa ra những đánh giá về khoảng cách

cố trong quá trình sản xuất.

giữa các phương thức nuôi tôm hiện nay và các

tiêu chuẩn của một số chứng nhận thực phẩm

thủy sản.

Mặt khác, xu hướng thị trường đối với các

sản phẩm thủy sản được chứng nhận đang gia

tăng và khách hàng chú ý nhiều hơn để kiểm

soát chất lượng trên tất cả quá trình sản xuất

của sản phẩm (Corsin et al., 2007; Reilly, 2007;

Yamprayoon và Sukhumparnich, 2010). Gần

đây, chứng nhận thực phẩm trong lĩnh vực

NTTS đã được các vùng nuôi của các Công ty

chế biến thủy sản (CTCBTS) quan tâm thực hiện

(Belton et al., 2011; Bush et al., 2010). Một số

các trang trại lớn thuộc CTCBTS đã đạt được

chứng chỉ như ASC, GAA-BAP và GlobalGAP

để đáp ứng các yêu cầu của khách hàng của họ

(Fisheries Directorate, 2013; Lam và Truong,

2010). Trong khi đó, các trang trại quy mô nhỏ

không có khả năng để đạt được các chứng nhận

thực phẩm do năng lực hạn chế của họ (Belton

và Little, 2011; Bush và Belton, 2012). Trang

trại quy mô nhỏ thường không quan tâm nhiều

đến việc xin chứng nhận, vì họ cho rằng hiệu

quả kinh tế so với sản phẩm không chứng nhận

là không khác biệt. Hiệu quả kinh tế của sản

xuất được chứng nhận có thể không cao hơn

nhiều so với sản xuất không cần chứng nhận,

vì đầu tư tốn kém hơn và rất khó khăn để đạt

được các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của các chứng

nhận sản phẩm (Dey và Ahmed, 2005; Haugen

et al., 2013). Mặc dù vậy, việc đánh giá tính bền

vững của nghề nuôi tôm dường như chỉ được

thực hiện thông qua các chương trình chứng

nhận sản phẩm. Như vậy, để đánh giá tính bền

vững nghề nuôi tôm vùng ĐBSCL thì việc phân

tích thực trạng sản xuất nên được đánh giá theo

các phương thức nuôi tôm, từ đó sẽ xác định

được những rào cản chính để trang trại nuôi

II. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU

2.1. Khung chọn mẫu khảo sát

* Lựa chọn địa điꢀm khꢁo sꢂt: Dữ liệu về

nuôi tôm của các hệ thống trang trại ở tám tỉnh

của ĐBSCL đã được thu thập và phân tích. Sự

phân bố của các trại nuôi tôm theo vùng nuôi

tôm được phân tích, và dựa vào đó các vùng

khảo sát đã được lựa chọn theo phương pháp

chọn mẫu có chủ đích. Các tiêu chí để lựa chọn

địa điểm khảo sát là: 1) Mức độ tập trung của

các hệ thống nuôi tôm (như: hệ thống nuôi tôm

trong rừng ngập mặn (TR) và quảng canh cải

tiến chuyên tôm (QCCT) tại tỉnh Cà Mau; bán

thâm canh/thâm canh (BTC/TC) và hệ thống

luân canh lúa – tôm (TL) ở tỉnh Sóc Trăng; và

hệ thống nuôi tôm BTC ở Bạc Liêu và Bến Tre;

2) Mức độ tập trung của vùng nuôi tôm (như:

số ao tôm/huyện); và 3) Xu hướng phát triển hệ

thống tôm nuôi ở ĐBSCL.

* Lựa chọn hộ/trang trại đꢀ khꢁo sꢂt: Các

hệ thống trang trại nuôi tôm hiện nay ở ĐBSCL

khá đa dạng và có sự khác biệt lớn về mặt kỹ

thuật và hiệu quả kinh tế (Nguyen et al., 2009;

VIFEP, 2009). Các trang trại nuôi tôm đã được

lựa chọn dựa trên phân loại hệ thống canh tác

như mô tả của VIFEP (2009b) và Nguyen et al.,

(2009). Sáu chỉ số, bao gồm 1) Nguồn giống; 2)

Mật độ thả giống; 3) Chế độ thay nước; 4) Năng

suất; 5) Loại thức ăn; và 6) chỉ số FCR đã được

sử dụng để phân loại các trang trại nuôi tôm

thành 5 hệ thống: TR, QCCT, TL, BTC và TC.

121

TẠP CHÍ NGHỀ CÁ SÔNG CỬU LONG - SỐ 7 - THÁNG 01/2016

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

Ở mỗi địa điểm được lựa chọn khảo sát, chúng thập trong nghiên cứu này. Ngoài ra, các dữ liệu

tôi đã phối hợp với cán bộ địa phương để kiểm thứ cấp về tình hình nuôi và các văn bản có liên

tra danh sách các hộ nuôi tôm của địa phương quan cũng được thu thập tại các Trạm Thủy sản,

và phân loại các trang trại. Sau đó, phương pháp Phòng Nông nghiệp các địa phương.

lấy mẫu ngẫu nhiên phân tầng được sử dụng để

chọn các trang trại nuôi tôm ở mỗi địa phương

để tiến hành phỏng vấn. Các hệ thống nuôi tôm

QCCT, TL là các hệ thống chiếm tỷ lệ lớn về

diện tích nuôi so với các hệ thống còn lại. Vì

vậy, quy mô mẫu lựa chọn là không đều giữa

các hệ thống nuôi tôm, và ở mỗi địa phương

chọn cỡ mẫu dao động 5-30 trang trại. Tổng số

hộ/trang trại chọn khảo sát là 230, trong đó có

20 trang trại là hệ thống nuôi TC, 60 hộ BTC, 60

hộ QCCT, 30 hộ TL và 30 hộ TR. Ngoài ra, 30

hộ nuôi tôm thẻ chân trắng BTC đã được phỏng

vấn ở tỉnh Bến Tre, nơi có nghề nuôi tôm chân

trắng được giới thiệu sớm tại ĐBSCL.

2.3. Phân tích số liệu

Toàn bộ số liệu điều tra được mã hóa và

nhập vào cơ sở dữ liệu (CSDL) thiết kế trên phần

mềm Ms. Access, 2007. Phân tích số liệu được

thực hiện theo chủ đề cụ thể để trả lời các câu

hỏi nghiên cứu; các thông tin, số liệu từ CSDL

đã được xuất sang phần mềm thống kê liên quan

như SPSS 21 (SPSS Inc., Illinois, USA ) và Ms.

Excel, 2007 để thực hiện các phân tích thống kê.

Phân tích thống kê mô tả được sử dụng để ước

tính tần số xuất hiện sự kiện, giá trị trung bình

và độ lệch chuẩn của các yếu tố, chỉ số. Các

phân tích thống kê Chi- square (X2), Kruskal -

Wallis H và Friedman đã được áp dụng để kiểm

tra sự khác biệt các yếu tố định tính giữa các hệ

2.2. Thu thập số liệu

Bộ câu hỏi đã được soạn và chuẩn hóa thông thống trang trại, hay giữa các yếu tố cần được so

qua khảo sát thử nghiệm tại một vùng nuôi sánh với nhau. Trong khi, phân tích One way-

thuộc tỉnh Sóc Trăng. Bộ câu hỏi chuẩn hóa đã ANOVA và kiểm định T - kiểm tra tính độc lập

được sử dụng cho các cuộc điều tra hộ/trang trại đã được áp dụng để kiểm tra sự khác biệt về yếu

nuôi tôm. Tám điều tra viên được đào tạo về kỹ tố định lượng có liên quan giữa các hệ thống

năng điều tra, ghi chép số liệu và phương pháp trang trại. Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê được

giảm thiểu sai sót trong quá trình điều tra phỏng xác nhận bởi chỉ số *p<0,05.

vấn. Người trả lời phỏng vấn được lựa chọn là

III. KẾT QUẢ

chủ sở hữu, người quản lý hoặc phụ trách kỹ

3.1. Thực trạng nuôi tôm

thuật viên, và đôi khi đối tượng được phỏng vấn

3.1.2. Một số thông tin về thực trạng kỹ

thuật

là một nhóm những người cùng làm việc trong

trang trại. Người được phỏng vấn phải có kiến

thức khá tốt về các hoạt động của trang trại của

họ. Các phiếu điền thông tin được kiểm tra trong

cùng ngày phỏng vấn bởi cán bộ giám sát, và

những thông tin chưa đầy đủ được bổ sung bằng

điện thoại. Khảo sát được tiến hành từ tháng 10

năm 2010 đến tháng 2 năm 2011 để phỏng vấn

200 hộ nuôi tôm sú, và 30 hộ nuôi tôm chân

trắng trong giai đoạn tháng 11 và tháng 12 năm

2011. Các thông tin và số liệu phục vụ nuôi tôm

gần nhất của trang trại/hộ ghé thăm được thu

* Quꢁn lꢃ nưꢄc: Khoảng 50% các hộ nuôi

tôm có bổ sung thức ăn khi tiến hành chuẩn bị

nước cho ao nuôi trước khi thả giống. Trong khi

các hệ thống TR và QCCT thì lấy nước trực tiếp

vào ao/vuông nuôi và tiến hành thả tôm giống

sau đó 2-3 ngày. Hiện nay, các trang trại nuôi

tôm đang áp dụng phương pháp nuôi tôm hạn

chế thay nước. Các trang trại nuôi tôm quy mô

lớn (QML: nuôi TC/BTC) phổ biến hình thức

“cấp nước bổ sung”, trong khi các trang trại

122

TẠP CHÍ NGHỀ CÁ SÔNG CỬU LONG - SỐ 7 - THÁNG 01/2016

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

quy mô nhỏ (QMN: nuôi TR, TL, QCCT) thì áp (p<0,05), việc thay nước của mô hình TR và

dụng phương pháp “thay nước một phần” là phổ QCCT chủ yếu dựa vào chế độ thủy triều, vì vậy

biến, có sự khác biệt có ý nghĩa về phương pháp nó thường được thực hiện hai tuần một lần hoặc

thay nước giữa các hệ thống nuôi (p<0,05). hàng tháng, và đây cũng là một nguồn bổ sung

Việc lựa chọn phương pháp thay nước hạn chế giống tự nhiên và thức ăn tự nhiên cho ao/vuông

là do tác động của các điều kiện diễn biến môi nuôi tôm. Trong khi đó, ở các trang trại QML

trường ngày càng khó dự báo và rủi ro từ các tần suất thay nước là không thường xuyên và nó

ổ dịch bệnh lây lan từ môi trường, do vậy hầu được dựa trên kinh nghiệm của người quản lý

hết các trang trại đã không muốn sử dụng nước về màu nước, và nguồn nước mới chủ yếu đến

trực tiếp từ sông để tránh nguy cơ dịch bệnh cho từ các ao lắng hoặc kênh cấp nước nội bộ của

ao nuôi. Có một sự khác biệt đáng kể trong các hộ/trang trại.

tần suất thay nước giữa các hệ thống nuôi tôm

Bảng 1: Thực trạng quản lý nước

Tôm sú

TC

TTCT

BTC

Chỉ tiêu

BTC

QCCT

(n=60)

TR

TL

(n=20)

(n=60)

(n=30)

Phương pháp chứa trữ

nước(%)

- Không

40,00

25,00

35,00

45,00

36,67

18,33

98,33

0

100,00

60,00

40,00

0

100,00

- Có sử dụng ao lắng

- Có sử dụng ao chứa

Số ngày chứa trữ nước

tối thiểu trước khi dùng*

Phương thức thay (%)

- Chỉ cấp nước bổ

sung*

0

1,67

9,85±9,28

16,44±9,35

2,63±3,84

2,07±3,34

6,50±5,39

11,70±2,73

70,00

60,00

40,00

28,33

71,67

16,67

83,33

56,67

43,33

100,00

- Thay nước một phần* 30,00

Tần suất thay nước (%)

0

- 2 tuần/lần*

5,00

0

40,00

21,67

38,33

50,00

40,00

10,00

3,33

0

- Hằng tháng*

0

23,33

73,34

0

- Dựa vào kinh nghiệm* 95,00

95,00

100,00

* sự khác biệt có ý nghĩa (p<0,05); %: % số hộ liên quan; giá trị trung bình ± độ lệch chuẩn

* Quꢁn lꢃ thꢅc ăn: Hệ thống nuôi TR và pháp cho ăn và ước tính FCR. Hầu hết các hộ

QCCT không sử dụng thức ăn, trong khi các nuôi tôm phải mua thức ăn qua đại lý, và hiện

loại hệ thống nuôi tôm còn lại sử dụng thức ăn nay phổ biến hình thức thanh toán tiền là “gối

công nghiệp cho nuôi tôm. Hệ số FCR có sự đầu đến hết vụ”. Hộ nuôi tôm thường phải trả

khác nhau giữa các hệ thống nuôi tôm, nhưng hệ tiền mặt ở 2 hoặc 3 tháng nuôi đầu, sau đó tùy

số này cao hơn so với các thí nghiệm nuôi tôm vào điều kiện kinh tế họ sẽ có thể mua chịu từ

(tức là FCR là khoảng 1,5 cho hệ thống TC, và các đại lý và trả chậm đến cuối vụ thu hoạch

khoảng 1,3 cho hệ thống BTC). Nguyên nhân là tôm với một lãi suất do đại lý đưa ra. Thông

do người dân còn nhiều hạn chế trong phương thường, đại lý thức ăn tính giá thức ăn cao hơn

123

TẠP CHÍ NGHỀ CÁ SÔNG CỬU LONG - SỐ 7 - THÁNG 01/2016

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

cho những người mua thức ăn gối đầu so với giai đoạn sau 2 hoặc 3 tháng nuôi của chu kỳ sản

mua thức ăn bằng tiền mặt, chẳng hạn như tổng xuất, sau giai đoạn nuôi đầu thì nguy cơ rủi ro

chi phí cho mỗi bao thức ăn 20kg là 420.000 do dịch bệnh tôm cũng được giảm đi đáng kể.

đồng khi mua gối đầu/trả chậm ở cuối vụ cao Tuy nhiên, việc tiếp cận nguồn trả chậm thức ăn

hơn so với trả bằng tiền mặt (400.000 đồng) và từ đại lý chỉ dễ dàng với những hộ sản xuất có

thường là cao hơn so với giá bình thường tức là uy tín và nuôi tôm thành công nhiều năm, các hộ

5%. Điều này phản ánh rằng người bán thức ăn làm ăn thất bại rất khó có cơ hội tiếp cận nguồn

chăn nuôi muốn tránh rủi ro kinh doanh, bởi vì vốn này.

các trang trại nuôi tôm có thể thu lợi nhuận từ

Bảng 2: Thực trạng quản lý thức ăn

Tôm sú

TTCT

BTC

TC

BTC QCCT

TR

TL

Chỉ tiêu

(n=20)

(n=60) (n=60) (n=30)

(n=30)

Hệ số FCR*

1,55±0,16 1,68±0,17

-

1,63±0,44 1,25±0,13

Nguồn cung cấp thức ăn (%)

- Trực tiếp từ Nhà máy thức

ăn*

10,00

85,00

5,00

0

88,33

11,67

-

0

86,67

13,33

3,33

96,67

0

- Từ Đại lý thức ăn của Nhà

máy*

- Đại lý tư nhân địa phương*

Các điều khoản thanh toán

(%)

- Trả hết bằng tiền mặt khi

nhận

30,00

6,67

-

10,00

20,00

- Gối đầu đến cuối vụ

70,00

86,66

6,67

-

73,33

16,67

80,00

- Hình thức khác

0

* sự khác biệt có ý nghĩa (p<0,05); %: % số hộ liên quan; giá trị trung bình ± độ lệch chuẩn

* Quꢁn lꢃ chất thꢁi: Việc xả thải nước dựa hoặc nước thải được tái sử dụng một phần cho

vào sự chênh lệch triều áp dụng chủ yếu trong vụ sau vì không thể được tháo hết nước trong

hệ thống TR và QCCT, trong khi các hệ thống vuông cỡ lớn như TR và QCCT. Bùn thải từ các

nuôi tôm còn lại áp dụng phương pháp bơm ao nuôi tôm chủ yếu được đưa đến bờ ao sau

nước hoặc cả hai phương pháp. Hầu hết các mỗi vụ nuôi. Mặc dù, các hệ thống nuôi tôm

trang trại đã báo cáo rằng nước thải không được không cho ăn (TR, QCCT) tích tụ bùn đáy từ

xử lý và được xả trực tiếp ra sông và kênh rạch. phân tôm không nhiều nhưng phù sa và trầm

Một số nhỏ các trang trại nuôi tôm tái sử dụng tích tích lũy từ việc thay nước vẫn được tiến

nước thải từ ao nuôi tôm để nuôi các loài khác hành cải tạo và di dời hàng năm. Chỉ có một vài

trong cùng một ao sau khi tôm đã thu hoạch, trang trại nuôi tôm có khu vực chứa bùn hoặc

124

TẠP CHÍ NGHỀ CÁ SÔNG CỬU LONG - SỐ 7 - THÁNG 01/2016

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

một số trang trại có những kênh thoát nước nhỏ dịch bệnh tôm và ảnh hưởng đến hiệu quả sản

và đất trống để lưu trữ bùn. Tuy nhiên, khả năng xuất của nghề nuôi tôm. Các tác nhân gây bệnh

chứa bùn của của những chỗ này bị hạn chế và từ các ao nuôi bị nhiễm bệnh có khả năng lây

bùn vẫn còn gián tiếp chảy vào hệ thống sông lan sang các ao khác nếu việc quản lý chất thải

và kênh. Việc quản lý chất thải không tốt, và và dịch bệnh không hiệu quả (Anh et al., 2010;

việc xả chất thải chưa qua xử lý ra sông rạch Oanh và Phuong, 2012).

có thể là một nguyên nhân gây ra sự lây lan của

Bảng 3: Thực trạng quản lý chất thải

Tôm sú

QCCT

(n=60)

TTCT

TC

BTC

TR

TL

BTC

Chỉ tiêu

(n=20)

(n=60)

(n=30)

(n=30) (n=30)

Nơi xả thải nước ao (%)

- Xả ra nguồn nước cấp *

- Xả ra kênh thoát

100,00

98,33

1,67

3,33

95,00

5,00

0

90,00

10,00

0

70,00 100,00

0

30,00

0

Có xử lý nước thải (%)

Tần suất xử lý bùn (%)

- 1 lần trong vụ nuôi*

- Sau mỗi vụ nuôi*

0

30,00

70,00

6,67

15,00

85,00

13,33

86,67

3,33

0

93,33

96,67 100,00

Nơi xả thải bùn đáy ao (%)

- Đưa đến bờ ao

90,00

10,00

0

100,00

93,33

0

93,34

3,33

100,00

0

- Bớm đến ruộng/vườn của GĐ

- Bơm bến khu vực chứa bùn

0

6,67

100,00

* sự khác biệt có ý nghĩa (p<0,05); %: % số hộ liên quan

3.1.3. Phân tích hiệu quả sản xuất

Hệ thống nuôi tôm QMN có hiệu quả kinh tế

thấp hơn so với các hệ thống nuôi tôm QML.

So với hệ thống nuôi tôm QML thì các trang

trại QMN thường thu hoạch tôm ở một kích

thước lớn hơn, giá bán cao hơn, và họ còn có

thêm nguồn thu nhập phụ từ thu hoạch tôm/cá

tự nhiên và cua nuôi. Các hệ thống với mức

độthâm canh thấp, không bổ sung thức ăn công

nghiệp và ít sử dụng hoá chất có thể là mô hình

ít rủi ro hơn và bền vững hơn. Vì thế, hệ thống

nuôi tôm QMN có nhiều tiềm năng để phát

triển theo hướng sản xuất hữu cơ và áp dụng

chứng nhận Naturland.

Do các kỹ năng quản lý trang trại và kỹ

thuật tốt hơn, các trang trại QML có được tỷ lệ

tôm sống cao hơn so với các trang trại QMN

(p<0,05). Mức độ thâm canh khác nhau dẫn

đến sản lượng tôm khác nhau (p<0,05) và sản

lượng tôm có xu hướng tăng từ hộ QMN đến

hộ QML. TR và QCCT cho năng suất dưới 300

kg/ha/năm, TL đạt khoảng 1.000 kg/ha, trong

khi các trang trại QML (TC và BTC) đạt trên 3

tấn/ha. Có một sự khác biệt lớn trong hiệu quả

kinh tế của vụ nuôi giữa các hệ thống canh tác

tôm (p<0,05) như được trình bày trong bảng 4.

125

TẠP CHÍ NGHỀ CÁ SÔNG CỬU LONG - SỐ 7 - THÁNG 01/2016

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

Bảng 4: Phân tích hiệu quả kinh tế

Tôm sú

TTCT

Chỉ tiêu

TC

BTC

QCCT

TR

TL

BTC

(n=20)

(n=60)

(n=30)

Mật độ thả

33,30±10,75

69,58±19,40

5,52±4,00

23,06±7,51

2,49±2,26

3,12±3,59

7,08±3,20

59,79±15,00

0,99±0,71

83,67±19,78

79,47±18,61

7,18±4,71

(PL/m²)*

Tỷ lệ sống

(%/lượng

giống thả)*

65,81±19,32 29,74±21,63 23,24±16,03

Năng suất

(tấn/ha)*

3,62±2,48

0,25±0,29

0,14±0,12

Tổng thu

(triệu

605,07±425,20 467,38±306,91 33,95±45,48 22,32±21,60 130,78±140,47 759,34±542,40

đồng/ha)*

Tổng chi

(triệu đồng 338,38±261,73 232,06±156,48 14,78±8,49 10,53±10,10

56,66±41,46 405,02±285,84

/ha)*

Lợi nhuận

(triệu đồng 266,69±218,76 235,31±170,89 19,17±45,55 11,79±23,29 74,12±104,75 354,33±279,31

/ha)*

* sự khác biệt có ý nghĩa (p<0,05); %: % số hộ liên quan; giá trị trung bình ± độ lệch chuẩn

3.2. Các vấn đề về chứng nhận sản phẩm

của trang trại¹

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tiêu chí chứng nhận

mà các trang trại không thể đáp ứng được như:

quản lý nước thải (hầu hết các trang trại còn xả

chất thải nước ao nuôi ra môi trường mà không

xử lý triệt để, và khu vực chứa bùn cũng chưa

có hoặc chưa đảm bảo khả năng chứa), đăng ký

trại (nhiều trang trại chưa tiến hành đăng ký),

quản lý tỷ lệ chết (thiếu phương pháp thích

hợp), lao động (thiếu hợp đồng lao động, hoặc

chỉ hợp đồng miệng), vệ sinh trang trại, và lưu

trữ hồ sơ theo yêu cầu. Hầu hết các trang trại

đều đã có kiến thức về việc sản xuất theo tiêu

chuẩn chứng nhận thông qua các khóa đào tạo

kỹ thuật, tuy nhiên với thực tế canh tác hiện nay

thì vẫn có một khoảng cách khá lớn để các trang

trại nuôi tôm tiếp cận và đạt được các chứng

nhận quốc tế.

Kết quả đánh giá so sánh thực trạng sản

xuất hiện nay so với các tiêu chí chứng nhận

sản phẩm phổ biến như GAA-BAP, GlobalGAP,

Shad và Naturland được thể hiện trong bảng 5.

Hiện nay, nhiều trang trại nuôi tôm đã có khả

năng đạt được một số tiêu chí của các chứng

nhận quốc tế, như: hệ số FCR (≤1,8 mô hình

nuôi tôm sú, và ≤1,5 mô hình nuôi tôm thẻ

chân trắng), mật độ thả giống (≤15PL/m²trong

hệ thống nuôi tôm QMN), tỷ lệ sống (>25%

trong hệ thống nuôi tôm QMN, và> 60% trong

hệ thống nuôi tôm QML), không sử dụng hóa

chất và kháng sinh cấm, không sử dụng giống

hoang dã, các mối quan hệ cộng đồng, quyền

sở hữu trang trại, bảo vệ tính đa dạng sinh học.

1. Thông tin trong ngoặc đơn trình bày các chỉ số của thực trạng nuôi tôm hiện nay

126

TẠP CHÍ NGHỀ CÁ SÔNG CỬU LONG - SỐ 7 - THÁNG 01/2016

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

Bảng 5: So sánh giữa các tiêu chí chứng nhận thực phẩm và thực trạng sản xuất hiện nay

a. Đánh giá về “Quy định chung về trang trại”

Thực trạng nuôi tôm hiện nay^b

Các nguyên tắc và

tiêu chí chứng nhận^a

TC

BTC

QCCT

TR

TL

BTC

TT

(n=20)

(n=60)

(n=30)

1. Lựa chọn địa điểm:

Trang trại được đăng

ký như quy định của

luật pháp¹

85% số

hộ chưa

đăng ký

Tất cả các

hộ chưa

đăng ký

Tất cả các

hộ chưa

đăng ký

Tất cả các

hộ chưa

đăng ký

Tất cả

Tất cả các

hộ chưa

đăng ký

các hộ

chưa

đăng ký

2. Quản lý thức ăn:

eFCR^2,3<=1,5 đối với

TTCT và <=1,8 đối

với Tôm sú

Thức

Không cho Không cho Thức

Thức

ăn công

nghiệp

ăn công

nghiệp với

ăn

ăn công

nghiệp

ăn công

nghiệp với

với FCR FCR 1,68

1,55

với FCR FCR 1,25

1,63

3. Quản lý sức khỏe và

vấn đề an sinh:

- Tất cả người lao động - Tất cả

phải được tập huấn vꢀ nhân viên nhân viên

phương pháp chăm sóc được

- Tất cả

nhân viên

nhân viên nhân viên

được huấn được huấn

được huấn được

được huấn

ao nuôi^1,2,3

huấn

luyện về thuật sản

kỹ thuật xuất.

sản xuất. - SR đến

luyện về kỹ luyện về kỹ luyện về kỹ huấn

luyện về kỹ

- Tỷ lệ sống³(SR): ao

không cho ăn>25%;

ao cho ăn/không sục

thuật sản

xuất.

thuật sản

xuất.

luyện về thuật sản

kỹ thuật xuất.

sản xuất. - SR đến

- SR đến

khí>45%; ao cho ăn/có - SR

thu hoạch: thu hoạch:

thu hoạch: - SR

thu hoạch:

80%

sục khí >60%.

- Mật độ thả⁴(SD)

<=15 PL/m²/năm và

Năng suất <=1,6 tấn/

ha

đến thu

66%

30%

23%

đến thu

hoạch:

70%

hoạch:

60%

- SD:

83,67PL/m²

23,06PL/m²2,49PL/m²3,12PL/m²

- SD:

NS: NS: NS:

- SD:

NS:

33,30PL/ 3,62tấn/ha 0,25tấn/ha

0,14tấn/ha 7,08PL/

7,18tấn/ha

m²

NS:

5,52tấn/

ha

NS:

0,99tấn/

ha

Nguồn: (a)Thông tin/số liệu được trích từ các chứng nhận ¹GlobalGAP (2011),²GAA

(2009),³WWF (2011), ⁴Naturland (2012); (b) Số liệu điꢀu tra của nghiên cứu này

127

TẠP CHÍ NGHỀ CÁ SÔNG CỬU LONG - SỐ 7 - THÁNG 01/2016

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

Bảng 5: So sánh giữa các tiêu chí chứng nhận thực phẩm và thực trạng sản xuất hiện nay

(tiếp theo)

b. Đánh giá về “Các quy định về xã hội và luật lệ”

Thực trạng nuôi tôm hiện nay^b

Các nguyên tắc và tiêu chí

TC

BTC

QCCT

(n=60)

Có giấy

TR

TL

BTC

TT

chứng nhận^a

(n=20)

(n=60)

(n=30)

1.

Quyền sở hữu và tuân thủ Có giấy

Có giấy

Có giấy tờ sở Có giấy

quy định:Trang trại phải tờ sở hữu tờ sở hữu

tờ sở hữu tờ sở hữu hữu (100%) tờ sở hữu

(100%) (87%) Trang trại (100%)

Trang trại Trang được quản lý Trang

tuân thủ luật lệ quốc gia

và các quy định vꢀ môi

trường^1,2,3

(90%)

Trang

(95%)

Trang trại

trại được được quản được quản trại được bởi chủ trang trại được

quản lý

bởi chủ

trang trại (98%)

(85%)

lý bởi chủ

trang trại

lý chủ

trang trại bởi chủ

quản lý

trại (100%)

quản lý

bởi chủ

trang trại

(97%)

(100%)

Tự do

trong việc trong

sử dụng việc sử

trang trại

(100%)

2.

Mối quan hệ cộng

Tự do

trong

việc sử

dụng tài

nguyên

thiên

Tự do

trong việc

sử dụng

tài nguyên tài nguyên dụng tài

thiên nhiên thiên

Tự do

Tự do trong Tự do

việc sử dụng trong

tài nguyên

thiên nhiên

chung

đồng:Trang trại không

được ngăn cấm việc sử

dụng tài nguyên thiên

nhiên chung của cộng

đồng địa phương^2,3

việc sử

dụng tài

nguyên

thiên

nguyên

thiên

chung

nhiên

chung

nhiên

chung

nhiên

chung

3.

Lao động trong trang trại: Tất cả

Tuân thủ các luật lao đều có

động của quốc gia và địa thuê LĐ, chỉ có

55% có

30% có

36%

33% có thuê 7% có

thuê LĐ,

thuê LĐ, có thuê

chỉ có LĐ, chỉ

thỏa thuận thỏa thuận có thỏa

miệng với miệng với thuận

LĐ, chỉ có

thỏa thuận

miệng với

người LĐ.

- Không sử

thuê

LĐ, chỉ

có thỏa

thuận

phương

15% có

ký hợp

- Lao động trẻ em: tuổi

của lao động trong trang

trại>=18^1,2,3

đồng với người LĐ. người LĐ. miệng

người

LĐ.

miệng

- Không sử - Không

dụng LĐ

trẻ em

với người dụng LĐ trẻ với người

LĐ.

sử dụng

LĐ trẻ em - Không

em

LĐ.

- Không

sử dụng

LĐ trẻ em

- Không

sử dụng

LĐ trẻ

em

sử dụng

LĐ trẻ

em

4.

Các điều kiện môi trường Số giờ

Số giờ làm Số giờ

làm việc

bình trong trung

Số giờ

làm việc

trung bình bình trong

Số giờ làm

việc trung

Số giờ

làm việc

trung

bình

trong

làm việc: Tuân thủ các

luật lao động của quốc

gia để đảm bảo an toàn

lao động, bồi thường và

làm việc việc trung

trung

bình

ngày 7,38. bình trong trong

ngày 7,00.

Lương 2

triệu đ/

người/tháng 8,00.

Lương 2

trong

Lương 2

triệu đ/

người/

ngày 8,00. ngày

Lương 2 8,00.

triệu đ/

người/

tháng

điꢀu kiện sinh hoạt trong ngày

trang trại. (làm việc 8giờ/ 7,34.

ngày

Lương 2

ngày; mức lương đạt mức Lương 2 tháng

tối thiểu như quy định của triệu đ/

triệu đ/

người/

tháng

triệu đ/

người/

tháng

Nhà nước)^2,3

người/

tháng

Nguồn: (a)Thông tin/số liệu được trích từ các chứng nhận ¹GlobalGAP (2011),²GAA

(2009),³WWF (2011), ⁴Naturland (2012); (b) Số liệu điꢀu tra của nghiên cứu này

128

TẠP CHÍ NGHỀ CÁ SÔNG CỬU LONG - SỐ 7 - THÁNG 01/2016

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

Bảng 5: So sánh giữa các tiêu chí chứng nhận thực phẩm và

thực trạng sản xuất hiện nay (tiếp theo)

c. Đánh giá về “Hệ thống quản lý môi trường”

b

Thực trạng nuôi tôm hiện nay

Các nguyên tắc và

tiêu chí chứng nhận^a

TC

BTC

QCCT

TR

TL

BTC

TT

(n=20)

(n=60)

(n=30)

1. Kho chứa và xử lý các 100% có

100% có

khu vực

Trang trại Trang trại

không có không có

Trang trại

không có

kho chứa

100% có

khu vực

chứa trong

nhà

nguyên liệu đầu vào:

dầu/xăng, hóa chất,

dầu mỡ cần được lưu

chứa, xử lý an toàn và

có trách nhiệm^1,2,3

kho chứa

lớn

chứa trong kho chứa kho chứa

nhà

2. Quản lý nước và đất:

Trang trại nằm trong

vùng quy hoạch phát

triển NTTS^1,2,3

Trang trại Trang trại

Trang

Trang trại

thuộc vùng thuộc vùng trại thuộc thuộc vùng thuộc vùng thuộc vùng

quy hoạch quy hoạch vùng quy quy hoạch quy hoạch quy hoạch

tôm

hoạch tôm tôm

tôm

3. Quản lý chất thải:

- Trang trại phải chứa - 90% đã

- 97% đã

đưa bùn

- 92% đã

đưa bùn

- 90% đã

đưa bùn

- 97% đã

đưa bùn

Tất cả đã

chất thải từ ao nuôi,

kênh và và phải lꢁng

nước.

đưa bùn

chuyển bùn

đáy đến bờ đáy đến bờ đáy đến

ao. ao. khu vực

- Nước thải - Nước thải chứa.

ao.

bờ ao.

- Trang trại phải quan - Nước

- Nước

trꢁc chất thải và xác

nhận sự tuân thủ các

chỉ tiêu vꢀ chất lượng

nước thải²

thải không thải không thải không không được không được - Nước thải

được xử lý. được xử lý. được xử

lý.

xử lý.

không được

xử lý.

4. Vệ sinh/dịch tễ trang

trại: Chất thải/phân

động vật phải được

Trang trại Trang trại

Trang trại

tách biệt

với nhà

ở và khu

không

không tách không tách không tách

biệt với nhà biệt với nhà biệt với nhà

tách biệt

với nhà

tách biệt

với nhà

ở và khu

phòng tránh việc gây

ở và khu

dân cư địa dân cư địa dân cư địa

phương. phương.

ở và khu

nhiễm bẩn nguồn nước dân cư địa ở và khu

ao nuôi^2,3

phương.

dân cư địa dân cư địa phương.

phương. phương.

Nguồn: (a)Thông tin/số liệu được trích từ các chứng nhận ¹GlobalGAP (2011),²GAA

(2009),³WWF (2011), ⁴Naturland (2012); (b) Số liệu điꢀu tra của nghiên cứu này

129

TẠP CHÍ NGHỀ CÁ SÔNG CỬU LONG - SỐ 7 - THÁNG 01/2016

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

Bảng 5: So sánh giữa các tiêu chí chứng nhận thực phẩm và

thực trạng sản xuất hiện nay (tiếp theo)

d. Đánh giá về “An toàn thực phẩm và các vấn đề liên quan chuỗi giá trị”

TT

Các nguyên tắc và

tiêu chí chứng nhận^a

Thực trạng nuôi tôm hiện nay^b

TC

BTC

QCCT

TR

TL

BTC

(n=20)

(n=60)

(n=30)

1. Thuốc và hóa chất sử

dụng: Thuốc thú y thủy dụng hóa

sản và hóa chất được

Không sử Không sử

Không sử

dụng hóa

Không sử

dụng hóa

Không

sử dụng

Không

sử dụng

hóa chất,

dụng hóa

chất, kháng chất, kháng chất, kháng chất, kháng hóa chất,

chấp nhận và không bị sinh cấm

cấm sử dụng^1,2,3

sinh cấm

kháng sinh kháng sinh

cấm

2. Nguồn con giống:

Không được phép sử

dụng con giống tự

nhiên từ nguồn KTTS

cho nuôi thương

phẩm^1,3

100% là

tôm giống tôm giống

nhân tạo nhân tạo

100% là

tôm giống

nhân tạo,

100% là

tôm giống

nhân tạo,

100% là

tôm giống tôm giống

nhân tạo

100% là

nhân tạo

có thu thêm có thu thêm

giống tự

nhiên thụ

động qua

việc thay

nước

giống tự

nhiên thụ

động qua

việc thay

nước

3. Nhật ký ghi chép xuất Sổ nhật ký Sổ nhật ký Sổ nhật ký Sổ nhật ký Sổ nhật

xứ: Sổ nhật ký ghi chép được viết được sử được sử được sử ký được

cụ thể mỗi loại yếu tố/ chi tiết và dụng nhưng dụng nhưng dụng nhưng sử dụng

Sổ nhật

ký được

sử dụng

nhưng

chỉ số đối với mỗi ao

nuôi và mỗi vụ nuôi

phải được ghi chép đầy nhiên lưu

đủ và lưu giữ^1,2,3

thường

xuyên, tuy chi tiết và

chưa viết

chi tiết và

thường

chưa viết

chi tiết và

thường

nhưng

chưa viết

chi tiết và chi tiết và

chưa viết

thường

xuyên.

giữ hồ sơ

chưa tốt.

xuyên.

thường

xuyên.

thường

xuyên.

Nguồn: (a) Thông tin/số liệu được trích từ các chứng nhận ¹GlobalGAP (2011),²GAA

(2009),³WWF (2011), ⁴Naturland (2012); (b) Số liệu điꢀu tra của nghiên cứu này

IV. THẢO LUẬN

bền vững của một sản phẩm thực phẩm (Bush

và Oosterveer, 2007, 2012; Bush et al., 2010;

Kelling, 2012; Mohan, 2013; Young et al.,

2011). Tôm là đối tượng nuôi chủ lực của Việt

Nam để phục vụ mục tiêu xuất khẩu, và nghề

nuôi tôm đã bắt đầu phát triển theo hướng sản

xuất có trách nhiệm và hướng tới đáp ứng các

tiêu chuẩn thực phẩm khác nhau để duy trì thị

trường truyền thống và thâm nhập vào các thị

trường mới. Bush et al., (2010) cho rằng người

nông dân nuôi tôm là một mắt xích quan trọng

trong chuỗi giá trị sản xuất tôm, vì thế họ cũng

phải đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng và an

toàn thực phẩm để duy trì vị thế của mình trong

Người tiêu dùng đang ngày càng lo ngại

về những tác động môi trường và xã hội của

sản xuất lương thực ở các nước đang phát triển

(Belton và Bush, 2014; Brunori et al.,2011;

Bush và Oosterveer, 2007; Bush, 2008; Corsin

et al., 2007; Jespersen et al., 2014; Oosterveer,

2006). Ngoài ra, người tiêu dùng đang quan

tâm đến quá trình sản xuất của một sản phẩm

và chất lượng sản phẩm đó (Brunori et al.,2011;

Corsin et al., 2007; Reilly, 2007; Yamprayoon

và Sukhumparnich, 2010; Younget et al.,

2011). Do đó, chứng nhận thực phẩm đã được

xác định là một cách dễ dàng để đánh giá tính

130

TẠP CHÍ NGHỀ CÁ SÔNG CỬU LONG - SỐ 7 - THÁNG 01/2016

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

yêu cầu là cần thiết thực hiện bởi cấp độ trang

ngành tôm và thị trường xuất khẩu. Nhiều trang

trại nuôi tôm hiện nay đã có thể đáp ứng một

số tiêu chí chứng nhận như FCR, mật độ thả,

không sử dụng hóa chất/kháng sinh bị cấm,

không sử dụng nguồn giống tự nhiên, quyền

sở hữu hợp lệ và bảo vệ đa dạng sinh học. Tuy

nhiên, vẫn còn nhiều tiêu chí chứng nhận có

thể không dễ dàng đạt được bởi việc canh tác

như hiện nay của các trang trại nuôi tôm, như:

quản lý chất thải, đăng ký trang trại, hạn chế

sử dụng bột cá trong khẩu phần ăn, quản lý tỷ

lệ chết, sắp xếp lao động, vệ sinh trang trại và

các yêu cầu lưu trữ hồ sơ. Để đáp ứng được các

yêu cầu ngày càng tăng về an toàn thực phẩm,

chất lượng và tính bền vững của sản xuất thủy

sản, các trang trại nuôi tôm cần có những cải

thiện và sự hỗ trợ phát triển đồng thời của các

bên liên quan trong toàn chuỗi giá trị ngành

hàng tôm. Bên cạnh đó, để tiếp cận với những

tiêu chí chứng nhận người dân nuôi tôm cũng

cần sự hỗ trợ của cán bộ địa phương thông qua

các hỗ trợ kỹ thuật và hỗ trợ về quản lý trang

trại (đăng ký tên, xác nhận quyền sở hữu đất/

chuyển quyền sở hữu v.v).

trại nuôi, nhưng việc đảm bảo chất lượng sản

phẩm thì còn phụ thuộc vào các bên liên quan

khác như thương lái thu mua tôm, Công ty chế

biến v.v. Một số việc gian lận thương mại gần

đây thường không liên quan đến nông dân nuôi

tôm mà là ở khâu trung gian như thương lái vì

mục đích lợi nhuận mà bơm thêm tạp chất để

tăng trọng hoặc do họ thiếu kiến thức về vệ

sinh an toàn thực phẩm (Fisheries Directorate,

2012; VASEP, 2014; Vu et al., 2013). Nhìn

chung, nông dân thường phải đối mặt với

những khó khăn và rào cản khi áp dụng các

tiêu chí chứng nhận vào sản xuất vì hiện nay

họ rất thiếu kiến thức về chứng nhận quốc tế,

hạn chế trong tiếp cận thông tin, thiếu năng lực

về cải thiện công nghệ nuôi và kỹ năng giám

sát thực hiện (Jespersen et al., 2014; Kelling

et al., 2010; Mohan, 2013; Ponte et al., 2014).

Mặc dù chứng nhận cấp độ trang trại góp phần

thương mại thủy sản bền vững, hiện nay vẫn

còn rất nhiều rủi ro khác ảnh hưởng đến phát

triển bền vững như do các tác động của môi

trường bên ngoài (ngành nghề khác, các biến

động thị trường, vấn đề lan truyền bệnh v.v.)

(Allsoppet al., 2008; Bush và Belton, 2012;

Bush et al., 2013; Han và Immink, 2013).

Reilly (2007) cho rằng trọng tâm của quy

định mới từ các thị trường là việc quản lý chặt

chẽ từ trang trại đến bàn ăn, và đặt trách nhiệm

cao cho người sản xuất là phải đảm bảo thực

phẩm sản xuất an toàn. Tuy nhiên các quy định

chung về vệ sinh thực phẩm hiện nay còn mở

rộng đến tất cả các hoạt động liên quan đến

việc sản xuất thực phẩm (Reilly, 2007; Tran et

al., 2013; S. Washington và Ababouch, 2011),

do đó để phát triển bền vững ngành hàng thì

cần có sự tham gia của tất cả các bên liên quan.

Hơn nữa, nước sản xuất thủy sản phải vượt qua

những thách thức, rào cản kỹ thuật từ các nước

nhập khẩu bằng cách liên tục cải thiện chuỗi

sản xuất. Chứng nhận sản phẩm được xem như

một chỉ số đánh giá tính bền vững của ngành

hàng tôm, vì thế để đạt chỉ số bền vững của

ngành hàng tôm thì người nông dân nuôi tôm

là những người đầu tiên trong chuỗi giá trị cần

được khuyến khích tham gia thực hiện hướng

sản xuất có trách nhiệm hơn hoặc chứng nhận

(Bush và Belton, 2012; Bush et al., 2010;

Reilly, 2007). Chứng nhận thực phẩm được

V. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

5.1. Kết luận

• Về thực trạng kỹ thuật

Có một sự khác biệt đáng kể trong các

tần suất thay nước giữa các hệ thống nuôi tôm

(p<0,05), việc thay nước của mô hình TR và

QCCT chủ yếu dựa vào chế độ thủy triều, vì

vậy nó thường được thực hiện hai tuần một lần

hoặc hàng tháng, và đây cũng là một nguồn bổ

sung giống tự nhiên và thức ăn tự nhiên cho ao/

vuông nuôi tôm. Với các trang trại QML tần

suất thay nước là không thường xuyên và nó

được dựa trên kinh nghiệm của người quản lý

về màu nước, và nguồn nước mới chủ yếu đến

từ các ao lắng hoặc kênh cấp nước nội bộ của

hộ/trang trại.

Hệ thống nuôi TR và QCCT không sử dụng

thức ăn, trong khi các loại hệ thống nuôi tôm

còn lại sử dụng thức ăn công nghiệp cho nuôi

131

TẠP CHÍ NGHỀ CÁ SÔNG CỬU LONG - SỐ 7 - THÁNG 01/2016

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

tôm. Với những hộ nuôi tôm có bổ sung thức ăn, ngành hàng tôm đã đóng góp quan trọng vào

thì việc tiếp cận nguồn trả chậm thức ăn từ đại cơ cấu xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Với xu

lý thức ăn chỉ dễ dàng với những hộ sản xuất có thế ngày càng gia tăng của người tiêu dùng về

uy tín và nuôi tôm thành công nhiều năm, các hộ sản phẩm tôm có chất lượng cao và phải đảm

làm ăn thất bại rất khó có cơ hội tiếp cận nguồn bảo an toàn về thực phẩm, thì việc cải thiện

vốn này.

canh tác hiện nay ở các hệ thống nuôi tôm từ

mức độ đầu tư thấp đến mức độ đầu tư cao cần

được thúc đẩy. Các chứng nhận thực phẩm

quốc tế ngày càng được nhà nhập khẩu quan

tâm và yêu cầu, đây cũng là một chỉ số quan

trọng để đánh giá tính bền vững của ngành

hàng tôm, do vậy việc tiếp cận các chứng

nhận dần trở thành yêu cầu nhất thiết với các

trang trại nuôi tôm. Hiện nay khoảng cách từ

thực trạng sản xuất tôm đến các tiêu chuẩn

chứng nhận còn khá xa, vì vậy các trang trại

nuôi tôm đặc biệt là quy mô nhỏ cần có những

cải thiện để hoàn chỉnh hơn điều kiện cơ sở

hạ tầng, điều kiện canh tác và kỹ thuật canh

tác để xúc tiến việc áp dụng các chứng nhận

quốc tế.

Việc xả nước thải dựa vào sự chênh lệch

triều áp dụng chủ yếu trong hệ thống TR và

QCCT, trong khi các hệ thống nuôi tôm còn lại

áp dụng phương pháp bơm nước hoặc cả hai

phương pháp. Chỉ có một vài trang trại nuôi

tôm có khu vực chứa bùn hoặc một số trang trại

có những kênh thoát nước nhỏ và đất trống để

lưu trữ bùn, nhưng khả năng chứa bùn của của

những chỗ này bị hạn chế. Việc quản lý chất

thải không tốt, và việc xả chất thải chưa qua xử

lý ra sông rạch có thể là một nguyên nhân gây

ra sự lây lan của dịch bệnh tôm và ảnh hưởng

đến hiệu quả sản xuất của nghề nuôi tôm thời

gian qua.

• Về hiệu quả sản xuất

5.2. Kiến nghị

Hệ thống nuôi tôm QMN có hiệu quả kinh

tế thấp hơn so với các hệ thống nuôi tôm QML.

Tuy nhiên, các hệ thống với mức độ thâm canh

thấp, không bổ sung thức ăn công nghiệp và ít

sử dụng hoá chất có thể là mô hình ít rủi ro hơn

và bền vững hơn.

Việc tiếp cận chứng nhận quốc tế đối với

hộ quy mô nhỏ lẻ là rất khó, vì thế cần khuyến

khích phát triển hình thức tổ hợp tác và hợp tác

xã để cùng sản xuất và đạt các chứng nhận theo

nhóm. Để việc thực hiện chứng nhận nhóm có

tính khả thi thì cũng cần những hỗ trợ về kỹ

thuật và chính sách thúc đẩy từ Nhà nước, và

cũng cần xúc tiến chương trình hợp tác công tư

để thúc đẩy và nâng cấp chuỗi giá trị tôm.

• Về chứng nhận

Tôm đã trở thành đối tượng nuôi chủ lực

của ngành nuôi trồng thủy sản Việt Nam, và

Belton, Ben and Simon R. Bush, 2014. Beyond Net

Deﬁcits: New Priorities for an Aquacultural

Geography. The Geographical Journal 180(1):3–14.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Allsopp, Michelle, Paul Johnston, and David Santillo,

2008. Challenging the Aquaculture Industry on

Sustainability: Technical Overview. Greenpeace

Research Laboratories Technical Note 01/2008.

Exeter.

Belton, Ben, Mohammad Mahfujul Haque, David C.

Little, and Sinh X. Le, 2011. Certifying Catﬁsh in

Vietnam and Bangladesh: Who Will Make the Grade

and Will It Matter? Food Policy 36(2):289–99.

Anh, T. P., C. Kroeze, Simon R. Bush, and Arthur P. J.

Mol, 2010. Water Pollution by Intensive Brackish

Shrimp Farming in South-East Vietnam: Causes

and Options for Control. Agricultural Water

Management 97(6):872–82.

Belton, Ben and David C. Little, 2011. Contemporary

Visions for Small-Scale Aquaculture. Pp. 151–70

in World Small-scale Fisheries: Contemporary

Visions, edited by R. Chuenpagdee. Delf: Eburon.

Bijman, J., 2007. The Role of Producer Organizations in

Quality-Oriented Agrifood Chains; an Economic

Organization Perspective. Pp. 257–77 in Tropical

food chains. Governance regimes for quality

management, edited by R. Ruben, A. V. Tilburg,

J. Trinekens, and M. V. Boekel. Wageningen

ASC, 2010. ASC Pangasius Standard. Version 1.0.

Aquaculture Stewardship Council (ASC).

Belton, Ben, 2010. The Social Relations ofAquaculture

Development in South and South East Asia. The

University of Stirling.

132

TẠP CHÍ NGHỀ CÁ SÔNG CỬU LONG - SỐ 7 - THÁNG 01/2016

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

Academic Publishers.

Poor in Asia: A Brief Overview of the Issues.

Aquaculture Economics & Management 9(1-

2):1–10.

Brunori, Gianluca et al., 2011. Sustainable Food

Consumption and Production in a Resource-

Constrained World. 3rd SCAR Foresight Exercise,

Standing Committee on Agricultural Research

(SCAR), European Commission. Luxembourg.

Fisheries Directorate, 2012. Report on the Vietnam

Shrimp Production and Consumption in 2012

and Plan of 2013 (in Vietnamese). Ministry of

Agriculture & Rural Development. Ha Noi.

Bush, S. R., Paul A. M. Van Zwieten, et al., 2010.

Scenarios for Resilient Shrimp Aquaculture in

Tropical Coastal Areas. Ecology and Society

15(2):15.

Fisheries Directorate, 2013. Review on the

Achievements of 2012 Plan and Implementation

of 2013 Plan (in Vietnamese), Ministry of

Agriculture & Rural Developemnt. Ha Noi.

Bush,S.R.etal.,2013.CertifySustainableAquaculture.

Science 341(September):1067–68.

Francesconi, G. N., 2009. Cooperation for Competition-

Linking Ethiopian Farmers to Markets.

Wageningen University, the Netherlands.

Bush, S. R., N. T. Khiem, and N. M. Chau., 2010.

Is There a Business Case for Small-Holders

in Vietnamese Pangasius? Aquaculture Asia

Magazine XV(4):18–23.

GAA, 2009. Aquaculture Facility Certiﬁcation: Shrimp

Farms. Best Aquaculture Practices Certiﬁcation

Standards, Guidelines. Global Aquaculture

Alliance (GAA).

Bush, Simon R., 2008. The Social Science of

Sustainable Bioenergy Production in Southeast

Asia. Biofuels, Bioprod. Bioref 2:126–32.

GAA, 2010. Aquaculture Facility Certiﬁcation:

Pangasius Farms. Best Aquaculture Practices

Certiﬁcation Standards, Guidelines. Global

Aquaculture Alliance (GAA).

Bush, Simon R. and Ben Belton, 2012. Out of the

Factory and Into the Fish Pond Can Certiﬁ

Cation Transform Vietnamese Pangasius? Pp.

257–90 in Food practices in Transition: changing

food consumption, retail and production in the

Age of reﬂexive modernity, edited by and A. L.

Gert Spaargaren, Peter Oosterveer. New York:

Routledge.

Gereﬃ, G., J. Humphrey, and T. J. Sturgeon, 2005. The

Governance of Global Value Chains. Review of

International Political Economy 12(1):78–104.

GlobalGAP, 2011. Control Points and Compliance

Criteria: All Farm Base. Code Ref: IFA V4.0

March11; Edition AF 4.0-1; English Version.

Bush, Simon R. and Peter Oosterveer, 2007. The

Missing Link: Intersecting Governance and Trade

in the Space of Place and the Space of Flows.

Sociologia Ruralis 47(4):385–99.

Grunert, Klaus G. et al, 2005. “Market Orientation of

Value Chains: A Conceptual Framework Based

on Four Case Studies from the Food Industry.”

European Journal of Marketing 39(5/6):428–55.

Bush, Simon R. and Peter Oosterveer, 2012. Linking

Global Certiﬁcation Schemes and Local Practices

in Fisheries and Aquaculture. SPC Traditional

Marine Resource Management and Knowledge

Information Bulletin 29:15–21.

Han, Han and Anton Immink, 2013. “A Zonal

Approach for Aquaculture Sustainability.”

INFOFISH International 26–28. Retrieved

(http://cmsdevelopment.sustainablefish.org.

s3.amazonaws.com/2013/11/26/26 - 28 _ Han

Han - A zonal approach for aquaculture-2-

bdfaec03.pdf).

Cannon, James and Howard Johnson, 2013.

Assessment of the Vulnerability of the Mekong

Delta Pangasius Catﬁsh Industry to Development

and Climate Change in the Lower Mekong Basin.

Report Prepared for the Sustainable Fisheries

Partnership.

Haugen, A. S., S. Bremer, and M. Kaiser, 2013.

Assessment of Costs and Beneﬁts of Mandatory

and Voluntary Certiﬁcation Schemes Applied to

Asian Producers. SEAT Deliverable 8.5,Centre

for the Study of the Sciences and Humanities,

University of Bergen. Bergen.

CBI, 2012. The Vietnamese Seafood Sector A Value

Chain Analysis. Wageningen.

Corsin, Flavio, Simon Funge-Smith, and Clausen

Jesper, 2007. A Qualitative Assessment of

Standards and Certiﬁcation Schemes Applicable

to Aquaculture in the Asia – Paciﬁc Region. RAP

PUBLICATION 2007/25. FAO Regional Oﬃce

for Asia and the Paciﬁc. Bangkok, Thailand.

Henson, S., S. Jaﬀee, J. Cranﬁeld, and P. Siegel, 2008.

Linking African Smallholders to High-Value

Markets: Practitioner Perspectives on Beneﬁts,

Constrains, and Interventions. Policy Research

Working Paper, the World Bank.

Dannson, A., 2004. Strengthening Farm-Agribusiness

Linkages in Africa, Agricultural Management,

Marketing and Finance Service. Occasional Paper

6, FAO. Rome.

Hoa, Tran Thi Tuyet, Mark P. Zwart, Nguyen Thanh,

Just M. Vlak, and Mart C. M. De Jong, 2011.

“Transmission of White Spot Syndrome Virus in

Improved-Extensive and Semi-Intensive Shrimp

Production Systems : A Molecular Epidemiology

Study.” Aquaculture 313(1-4):7–14.

Dey, Madan M. and Mahfuzuddin Ahmed., 2005.

Aquaculture—Food and Livelihoods for the

133

TẠP CHÍ NGHỀ CÁ SÔNG CỬU LONG - SỐ 7 - THÁNG 01/2016

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

Irz, Xavier, James R. Stevenson, Arnold Tanoy,

Producers. Ho Chi Minh.

and Pierre Morissens, 2007. “The Equyty and

Poverty Impacts of Aquaculture: Insights from

the Philippines.” Development Policy Review

25(April 2004):495–516.

Murray, F. J. et al., 2011. Report on Boundary Issues.

SEAT Deliverable 2.8. SEAT project, Institute of

Aquaculture, The University of Stirling, Stirling.

Naturland, 2012. Naturland Standards for Organic

Aquaculture. Naturland - Association for Organic

Agriculture, Registered Association. Gräfelﬁng,

Germany.

Jespersen, Karen Sau, Ingrid Kelling, Stefano Ponte, and

Froukje Kruijssen, 2014. “Institutional Frameworks

and the Governance of Aquaculture Value Chains:

Lessons from Asia.” Food Policy in press.

Nguyen, Phuong T. and Oanh T. H. Dang, 2009.

“Striped Catﬁsh Aquaculture in Viet Nam: A

Decade of Unprecedented Development.” Pp.

133–50 in Success Stories in Asian Aquaculture,

edited by S. S. De Silva and F. B. Davy. Springer

and IDRC, Canada, Drodecht, The Netherlands.

Kambewa, E. V., 2007. “Balancing the People, Proﬁt

and Planet Dimensions in International Marketing

Channels - A Study on Coordinating Mechanisms

in the Nile Perch Channel from Lake Victoria.”

Wageningen University, the Netherlands.

Kariuki, L., 2006. “Participation of Smallholders

in International Trade.” Agro-food Chains and

Network for Development 14:41–48.

Nguyen, T. T. et al., 2009. Project on Development

Planning for Aquaculture Sector in the Mekong

Delta up to 2015 and Strategic Planning up to

2020 (in Vietnamese). Ministry of Agriculrue &

Rural Development. Ho Chi Minh.

Kelling, Ingrid, 2012. “Knowledge Is Power?AMarket

Orientation Approach to the Global Value Chain

Analysis of Aquaculture: Two Cases Linking

Southeast Asia and the EU.” The University of

Stirling.

Nhuong, Tran V. et al., 2003. The Shrimp Industry in

Vietnam: Status, Opportunities and Challenges.

Research Institute for Aquaculture No.1, Ha Noi.

Kelling, Ingrid, Froukje Kruijssen, and Chen Oai

Li, 2010. Review of Trade, Regulation and

Certiﬁcation Issues Related to Farmed Aquatic

Animals. SEAT Deliverable 2.7, The WorldFish

Center. Penang.

Nietes-Satapornvanit, Arlene, 2014. “Sustainable

Development of Export-Orientated Farmed

Seafood in Thailand.” The University of Stirling.

Oanh, Dang Thi Hoang and Nguyen Thanh Phuong,

2012. “Serious Diseases in Marine Shrimp and

Freshwater Prawn Farming in the Mekong River

Delta.” Science Journal of Can Tho University

22c:106–18.

Key, N. and D. Runsten, 1999. “Contract Farming,

Smallholders, and Rural Development in Latin

America: The Organization of Agro-Processing

Firms and the Scale of out Grower Production.”

World Development 27(2):381–401.

Oosterveer, Peter. 2006, “Globalization and

Sustainable Consumption of Shrimp: Consumers

and Governance in the Global Space of Flows.”

International Journal of Consumer Studies

(September):465–76.

Khiem, Nguyen T., Simon R. Bush, Chau M. Nguyen,

and Loc T. T. Vo, 2010. Upgrading Small-Holders

in the Vietnamese Pangasius Value Chain. Final

Report, ODI grant number RO334, An Giang.

Page, S. and R. Slater. 2003, “Small Producer

Participation in Global Food Systems: Policy

Opportunities and Constraints.” Development

Policy Review 21(5-6):641–54.

Khoi, Le Doan Nguyen, 2011. “Quality Management

in the Pangasius Export Supply Chain in Vietnam:

The Case of Small-Scale Pangasius Farming in the

Mekong River Delta.” University of Groningen.

Pham, Anh T., Simon R. Bus, Arthur P. J. Mol,

and Carolien Kroeze, 2011. “The Multi-Level

Environmental Governance of Vietnamese

Aquaculture: Global Certiﬁcation , National

Standards , Local Cooperatives.” Journal of

Environmental Policy & Planning 13(4):373–97.

Lam, X. T. and M. H. Truong, 2010. Current Status

of Best Aquaculture Practices (BAP) Certiﬁcation

Apply for the Black Tiger Shrimp (Penaeus

Monodon) Culture in the Mekong River Delta.

College of Aquaculture & Fisheries, Can Tho

University, Can Tho.

Phan, Lam T. et al. 2009. “Current Status of Farming

Practices of Striped Catﬁsh, Pangasianodon

Hypophthalmus in the Mekong Delta, Vietnam.”

Aquaculture 296(3-4):227–36.

Le, Sinh Xuan, 2009. “Social Impacts of Coastal

Aquaculture in the Mekong Delta.” Pp. 95–107

in Measuring the contribution of small-scale

aquaculture: an assessment. FAO Tecnical paper

534, edited by M. Bondad-Reantaso M.G.; Prein.

Rome: FAO.

Phan, Lam T., Phuong T. Nguyen, Francis J. Murray,

and David C. Little. 2011. Development Trends

and Local Sustainability Perceptions for the

International Trade in Seafood Farmed in

Vietnam. SEAT Deliverable 2.1, The University of

Stirling. Stirling.

Mohan, C. V., 2013. “Aquaculture Certiﬁcation:

Producer Compliance Constraints.” in VIETFISH

2013: Trade Show and Conference in Vietnam,

Vietnam Association of Seafood Exporters and

Ponte, Stefano, Ingrid Kelling, Karen Sau Jespersen,

134

TẠP CHÍ NGHỀ CÁ SÔNG CỬU LONG - SỐ 7 - THÁNG 01/2016

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

and Froukje Kruijssen. 2014. “The Blue

Trifković, Neda, 2013. The Role of Food Standards

in Development: An Empirical Perspective.

University of Copenhagen.

Revolution in Asia: Upgrading and Governance in

Aquaculture Value Chains.” World Development

64:52–64.

Umesh, N. R. et al., 2009. Shrimp Farmer in India:

Empowering Small Scale Farmer through a

Cluster-Based Approach. Pp. 43–65 in Success

Stories in Asian Aquaculture, edited by S. S. De

Silva and F. B. Davy. Springer and IDRC, Canada,

Drodecht, The Netherlands.

Reardon, T. and C. P. Timmer. 2006. “Transformation

of Markets for Agricultural Output in Developing

Countries Since 1950: How Has Thinking

Changed?” in Handbook of Agricultural

Economics, edited by T. Reardon and C. P.

Timmer. Elsevier.

VASEP. 2014, Report on Vietnam Seafood Export in

2013 (in Vietnamese). Vietnam Association of

Seafood Exporters and Producers. Ha Noi.

Reilly, Alan. 2007. “From Farm to Fork – New

European Food Hygiene Regulations.” Pp. 47–

57 in International seafood trade: challenges

and opportunities, edited by W. Einarsson, H.;

Emerson. Akureyri, Iceland: FAO Fisheries &

Aquaculture proceeding 13. FAO.

VIFEP, 2009. Project on Development Planning for

Crustacean Production and Consumption of

Vietnam Upto 2020 (in Vietnamese). Vietnam

Institute of Fisheries & Economic Plan. Ha Noi.

Ruben, R., A. V. Tilburg, J. Trinekens, and M. V.

Boekel. 2007. “Linking Market Integration,

Supply Chain Governance, Quality and Value

Added.” Pp. 13–46 in In Tropical Food Chains:

Governance Regimes for Quality Management,

edited by R. Ruben, A. V. Tilburg, J. Trinekens,

and M. V. Boekel. Wageningen: Wageningen

Academic Publishers.

VIFEP, 2015. Project on Development Planning for

Crustacean Production and Consumption of

Vietnam Upto 2020 (in Vietnamese). Vietnam

Institute of Fisheries & Economic Plan. Ha Noi.

Vo, L. T. T., S. R. Bush, and S. X. Le., 2009. Assessment

of Value Chains for Promoting Sustainable

Fisheries Development in the Mekong Basin: Cases

of Pangasius in Vietnam and Cambodia. Vietnam

Economic Management Review 26(5-6):32–42.

Segura, S. F. 2006. “Contract Farming in Costa Rica.

Opportunities for Smallholders?” Wageningen

University, the Netherlands.

Vu, An V. and Lam T. Phan, 2008. Inland Fisheries

and Aquaculture in the Mekong Delta: A Review.

Research Institute for Aquaculture No.2, Ho Chi

Minh.

SFP. 2013. “Vietnamese Pangasius Aquaculture

Improvement Project.” Sustainable Fisheries

Partnership.

Retrieved

(http://www.

Vu, T. A. et al., 2013. Status of Small-Scale

Environmentall Friendly Shrimp Production in

the Ca Mau Province, the Mekong Delta, Vietnam.

GIZ Vietnam, Ca Mau.

sustainablefish.org/aquaculture-improvement/

pangasius/pangasius-aquaculture-improvement-

partnership).

Siar, Susana V. and Percy E. Sajise. 2009. “Access

Rights for Sustainable Small-Scale Aquaculture

and Rural Development.” Pp. 87–95 in Measuring

the contribution of small-scale aquaculture: an

assessment. FAO Tecnical paper 534, edited by

M. Bondad-Reantaso M.G.; Prein. Rome: FAO.

Washington, S. and L. Ababouch, 2011. Private

Standards and Certiﬁcation in Fisheries and

Aquaculture: Current Practice and Emerging

Issues. Food and Agriculture Organization, Rome.

Washington, Sally and Lahsen Ababouch, 2011.

Private Standards and Certiﬁcation in Fisheries

and Aquaculture: Current Practice and Emerging

Issues. FAO Fisher. Rome: Food and Agriculture

Organization of United Nations.

De Silva, Sena S. and PhuongT. Nguyen. 2011. “Striped

Catﬁsh Farming in the Mekong Delta, Vietnam: A

Tumultuous Path to a Global Success.” Reviews in

Aquaculture 3(2):45–73.

WWF, 2011. Draft Stabdards for Responsible

Shrimp Aquaculture. Version 3.0 for Guidance

Development and Field Testing, ShAD.

Sriwichailamphan, T., 2007. “Global Food Chains

and Environment: Agro-Food Production and

Processing in Thailand.” Wageningen University,

the Netherlands.

Yamprayoon, Jirawan and Krissana Sukhumparnich.

2010, Thai Aquaculture: Achieving Quality and

Safety through Management and Sustainability.

Journal of the World Aquaculture Society

41(2):274–80.

Subasinghe, Rohana, Doris Soto, and Jiansan Jia, 2009.

Global Aquaculture and Its Role in Sustainable

Development. Reviews in Aquaculture 1(1):2–9.

Young, JamesA., Ian Goulding, and Roderick L. Stirrat.

2011,Post-Harvest to Consumer Driver Review of

the Aquatic Supply Chain. Driver Review-DR17/

Foresight Project on Global Food and Farming

Futures. London.

Tran, Nhuong, Conner Bailey, Norbert Wilson, and

Michael Phillips, 2013. Governance of Global

Value Chains in Response to Food Safety and

Certiﬁcation Standards: The Case of Shrimp from

Vietnam. World Development 45(202374):325–36.

135

TẠP CHÍ NGHỀ CÁ SÔNG CỬU LONG - SỐ 7 - THÁNG 01/2016

VIỆN NGHIÊN CỨU NUÔI TRỒNG THỦY SẢN 2

FARMING PRACTICES AND CHALLENGES TO REACH FOOD

STANDARDS OF SMALL-SCALE SHRIMP FARMS

IN THE MEKONG DELTA

Phan Thanh Lam¹*

ABSTRACT

Shrimp culture becomes main occupation of many farmers in the coastal areas of the Mekong

River Delta (MKD); however, shrimp farming has not really sustainable. This study is to assess

the current farming practices and challenges to reach international food standards of small-scale

shrimp farms. This study was carried-out in four coastal provinces in the MKD,A randomized

stratiﬁed sampling method was used to select survey-sites and survey-farms for interview. The

230 belongings to ﬁve typical shrimp farming systems in the MKD were selected for face-to-face

interviewing. The ﬁndings show that many shrimp farms were likely to reach several standard

criteria such eFCR (≤1.8 in Black Tiger Shrimp culture, and ≤1.5 in White-legged Shrimp culture),

stocking density (≤15PL/m²in the lower investment shrimp system), survival rate (>25% in the

lower investment shrimp system, and >60% in the higher investment shrimp system), no banned

chemical/drug and wild-seed source use, community relationships, property rights, and biodiversity

protection. However, there are still many standard criteria that farms could not meet such as criteria

for eﬄuent management (most farms release their waste water without any treatment and had no

sediment basins), registration of farms (many farms were not legally registered), shrimp mortality

management (lack of proper methods), labor arrangements (verbal contracts), farm hygiene, and

recordkeeping requirements.With these current shrimp farming practices, it is still far behind to

reach criteria of the food standards; therefore, the shrimp farms, especially small-scale farms

need to be strengthened and to improved their infrastructure conditions and farming techniques to

promote the adoption of international food standards.

Keywords: farming practices, small-scale farm, food standards.

Người phản biện: TS. Vũ Anh Tuấn

Ngày nhận bài: 18/11/2015

Ngày thông qua phản biện: 18/12/2015

Ngày duyệt đăng: 25/12/2015

1. Department of Fisheries Ecology &Aquatic Resources, Research Institute for Aquaculture No.2

* Email: [email protected]

136

TẠP CHÍ NGHỀ CÁ SÔNG CỬU LONG - SỐ 7 - THÁNG 01/2016