Khóa luận Đánh giá thực trạng và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nước sinh hoạt tại Thành phố Bắc Kạn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

---------------------

NGUYỄN THỊ HẢI ANH

ĐỀ TÀI:

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP

NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG NƯỚC SINH HOẠT

TẠI THÀNH PHỐ BẮC KẠN-TỈNH BẮC KẠN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Hệ đào tạo

Chuyên ngành

Khoa

: Chính quy

: Khoa học môi trường

: Môi trường

Khóa học

: 2015-2019

THÁI NGUYÊN, 2019

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

---------------------

NGUYỄN THỊ HẢI ANH

ĐỀ TÀI:

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP

NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG NƯỚC SINH HOẠT

TẠI THÀNH PHỐ BẮC KẠN-TỈNH BẮC KẠN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Hệ đào tạo

Chuyên ngành

Lớp

: Chính quy

: Khoa học môi trường

: K47 - KHMT

: Môi trường

Khoa

Khóa học

: 2015-2019

THÁI NGUYÊN, 2019

i

LỜI CẢM ƠN

Thực tập là một quá trình giúp cho bản thân sinh viên áp dụng kiến thức

đã học vào thực tế, nâng cao năng lực tri thức, tổng hợp các kiến thức đã học và

có cơ hội mở rộng kĩ năng thực tiễn trong việc nghiên cứu khoa học. Được sự

nhất trí của ban chủ nhiệm Khoa Môi Trường em đã được thực tập tại Công ty

TNHH Thái Bắc, TP. Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn.

Sau một thời gian nghiên cứu và thực tập tốt nghiệp bản báo cáo của em

đã hoàn thành. Vꢀi lꢁng kính trọng và biết ơn sâu sắc em xin được bày tꢂ lời

cảm ơn chân thành tꢀi:

Ban giám hiệu Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban Chủ nhiệm

Khoa Môi Trường cùng toàn thể thầy cô giáo đã giảng dạy và đào tạo hưꢀng dẫn

giúp em hệ thống hóa lại kiến thức đã học và kiểm nghiệm lại trong thực tế.

Đặc biệt, em xin chân thành cảm ơn thầy giáo ThS. Nguyễn Minh Cảnh đã

tận tình chỉ bảo, hưꢀng dẫn em trong thời gian thực hiện khóa luận tốt nghiệp, cảm

ơn các cô chú, anh chị trong công ty TNHH Thái Bắc tỉnh Bắc Kạn đã tạo điều

kiện giúp đỡ em hoàn thành được nhiệm vụ và hoàn thành tốt bài khóa luận tốt

nghiệp.

Cuối cùng, vꢀi lꢁng biết ơn sâu sắc, em xin chân thành gửi lời cảm ơn đến

gia đình bạn bè, những người đã giúp đỡ rất nhiều để em hoàn thành được

chương trình học tập cũng như báo cáo tốt nghiệp.

Vꢀi điều kiện thời gian có hạn cũng như kinh nghiệm cꢁn hạn chế của

một sinh viên thực tập nên đề tài nghiên cứu sẽ không tránh khꢂi những thiếu

sót. Em rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của thầy cô và bạn bè đề khóa

luận của em hoàn thiện hơn.

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày 0 tháng 0 năm 2019

Sinh viên

Nguyễn Thị Hải Anh

ii

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 . Các biện pháp xử lý nước sinh hoạt tại hộ gia đình (%)......................8

Bảng 2.2 Giá trị giới hạn các thông số chất lượng nước mặt ..............................1 4

Bảng 2 .3 Giá trị giới hạn các thông số chất lượng nước ngầm ...........................1 5

Bảng 2.4 Quy chu ẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước sinh hoạ t ............1 7

Bảng 2.5: Nhu cầu sử dụng nước của thành phố Bắc Kạn ....................................2 0

trong những năm tiếp theo ...............................................................................................2 0

Bảng 3.1. Vị trí, ký hiệu mẫu và mục tiêu quan trắc môi trường nước mặt ..2 7

Bảng 3.2. Vị trí, ký hiệu mẫu và mục tiêu quan trắc môi trường nước ngầm ...2 8

Bảng 3.3 C ác chỉ tiêu và phương pháp phân tích mẫu nước mặt ......................2 9

và nước ngầm ..........................................................................................................................2 9

Bảng 4.1 : Tình hình dân số và lao động của TP. Bắc Kạn năm 201 8 ...............3 2

Bảng 4.2 Tình hình sử dụng nước của các hộ trên 4 phường .............................3 7

của thành phố Bắc Kạn ........................................................................................................3 7

Bảng 4.3 . Kết quả phân tích chất lượng nước mặt tại thành phố Bắc Kạ n ....3 7

Bảng 4.4 : Kết quả phân tích chất lượng nước ngầm tại thành phố Bắc Kạn 43

Bảng 4.5. Chỉ số chất lượng nước (WQI) tại các vị trí quan trắc môi trường

nước mặt trên địa bàn thành phố Bắc Kạn đợt II năm 2018 ...........4 3

Bảng 4 .6 . Đánh giá cảm quan của người dân về độ sạch của nước sinh hoạt

mà gia đình hiện đang sử dụn g ....................................................................4 5

Bảng 4.7 .Kết quả mức độ tự kiểm tra chất lượng nước sinh hoạt của các hộ

gia đình hiện đang sử dụng tại 4 phường trong Thành phố Bắc Kạn

...................................................................................................................................4 6

iii

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 4.1. Diễn biến nồng độ BOD₅trong nước mặt

trên địa bàn thành phố Bắc Kạn ......................................................................................3 9

Hình 4.2. Diễn biến nồng độ COD trong nước mặt

trên địa bàn thành phố Bắc Kạn ......................................................................................4 0

Hình 4.3 . Diễn biến hàm lượng TSS trong nước mặt

trên địa bàn thành phố Bắc Kạn ......................................................................................4 1

Hình 4.4 . Diễn biến hàm lượng Coliform trong nước ngầm trên địa bàn

thành phố Bắc Kạ n ................................................................................................................4 1

Hình 4.5 . Nồng độ COD trong nước ngầmtrên địa bàn thành phố Bắc Kạ n ..4 2

Hình 4.6 Mô hình sơ đồ quy trình công nghệ xử lý nước ngầm có chứa sắt 51

iv

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

BOD

BTNMT

COD

CTR

Nhu cầu oxy sinh hóa

Bộ tài nguyên môi trường

Nhu cầu oxy hóa học

Chất thải rắn

DO

Hàm lượng oxy hꢁa tan trong nưꢀc

Giao thông vận tải

Kim loại nặng

GTVT

KLN

KPHĐ

LHQ

Không phát hiện được

Liên hợp quốc

MCP

NMTP

NGTP

QCVN

SV

Mức cho phép

Nưꢀc mặt thành phố

Nưꢀc ngầm thành phố

Quy chuẩn Việt Nam

Sinh vật

TCVN

TNHH

TNMT

TP.

Tiêu chuẩn Việt Nam

Trách nhiệm hữu hạn

Tài nguyên môi trường

Thành phố

TSS

Tổng chất rắn lơ lửng

Vi sinh vật

VSV

v

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN .......................................................................................................... i

DANH MỤC CÁC BẢNG ........................................................................................i i

DANH MỤC CÁC HÌN H ........................................................................................iii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ................................................................................... iv

MỤC LỤ C ............................................................................................................... v

PHẦN 1 .MỞ ĐẦU ................................................................................................ 1

1.1. Đặt vấn đề ............................................................................................................................1

1.2. Mục đích và yêu cầu nghiên cứu ................................................................................2

1.2.1. Mục đích của chuyên đề ............................................................................ 2

1.2.2. Yêu cầu của đề tài ...................................................................................... 2

1.3. Ý n ghĩa của đề tài .............................................................................................................2

1.3.1.Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học ........................................ 2

1.3.2.Ý nghĩa trong thực tiễn ............................................................................... 3

PHẦN 2 .TỔNG QUAN TÀI LIỆU ......................................................................... 4

2.1 . Cơ sở khoa họ c ..................................................................................................................4

2.1 .1. Một số khái niệm chung ............................................................................ 4

2.1 .2. Một số bệnh liên quan đến nguồn nước sinh hoạt .................................. 6

2.1.3. Các thông số về chất lượng nước ............................................................. 7

2.1.4. Các giải pháp xử lý nước và nâng cao nước sinh hoạt ............................ 8

2.2 . Cơ sở pháp lý ..................................................................................................................1 1

2.2 .1. Các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến tài nguyên nước của

Việt Nam ............................................................................................................. 11

2.2 .2. Tiêu chuẩn về chất lượng nước Việt Nam ............................................. 14

2.3. Cơ sở thực tiễn của đề tài ..........................................................................................1 8

2.3.1. Tài nguyên nước Việt Nam ..................................................................... 18

2.3.2 .Thực trạng tài nguyên nước Tỉnh Bắc Kạn ............................................ 19

vi

2.3.3 . Một số loại hình công nghệ, mô hình bể lọc nước sinh hoạt được áp

dụng trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn. ....................................................................... 21

PHẦN 3 .ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ....... 25

3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ..........................................................................2 5

3.2. Địa Điểm và thời gian nghiên cứu ..........................................................................2 5

3.3 Nội dung nghiên cứu ....................................................................................................2 5

3.3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội Thành phố Bắc Kạn ........................ 25

3.3.2 Thực trạng và đánh giá chất lượng nguồn nước sinh hoạt tại Thành

phố Bắc Kạn ........................................................................................................ 25

3.3.3 Đánh giá của người dân về chất lượng nước sinh hoạt tại thành phố

Bắc Kạn ............................................................................................................... 25

3.3.4 Nguyên nhân gây ảnh hưởng tới chất lượng nước sinh hoạt và các đề

xuất , giải pháp khắc phục .................................................................................. 25

3.4 . Phương pháp nghiên cứu .........................................................................................2 5

3.4.1P hương pháp thu thập tài liệu .................................................................. 25

3.4.2. Phương pháp điều tra phỏng vấn ........................................................... 26

3.4.3. Phương p háp,vị trí lấy mẫu nước ........................................................... 26

3.4.4. Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa .............................................. 29

3.4.5. Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm .................................. 29

PHẦN 4 .KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ........................................ 31

4.1. Điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội Thành phố Bắc Kạn .............................3 1

4.1.1. Điều kiện tự nhiên ................................................................................... 31

4.1.2. Điều kiện kinh tế, xã hội của thành phố Bắc Kạn, tỉnh Bắc Kạn ........... 32

4.1.3 . Đánh giá chung điều kiện tự nhiên., kinh tế - xã hội............................. 35

4.2. Thực trạng và chất lượng nguồn nước sinh hoạt tại Thành phố Bắc Kạn

.......................................................................................................................................................3 6

4.2.1. Hệ thống cấp nước của thành phố Bắc Kạn ........................................... 36

4.2.2. Kết quả điều tra nguồn nước dùng cho sinh hoạt tại thành phố Bắc

vii

Kạn ...................................................................................................................... 36

4.2.3. Đánh giá chất lượng nước mặt tại thành phố Bắc Kạn ......................... 37

4.2.4. Đánh giá chất lượng nước ngầm tại thành phố Bắc Kạ n ...................... 42

4.2.5. Đánh giá kết quả quan trắc môi trường nước mặt so với chỉ số chất

lượng nước WQI ................................................................................................ 42

4.3.Đánh giá của người dân về chất lượng nước sinh hoạt tại TP. Bắc Kạn .4 4

4.3.1. Đánh giá của người dân về chất lượng nước sinh hoạt ........................ 44

4.3.2. Mức độ tự kiểm tra chất lượng nước của các hộ gia đình hiện đang sử

dụng .................................................................................................................... 46

4.4. Nguyên nhân gây ảnh hưởng tới chất lượng nước sinh hoạt .....................4 6

4.4.1.Ô nhiễm từ chất thải sinh hoạt của các hộ gia đình ............................... 46

4.4.2.Ô nhiễm do chất thải từ hoạt động sản xuất nông nghiệp. ................... 47

4.4.3.Ô nhiễm do hoạt động công nghiệp ......................................................... 48

4.4.4. Ô nhiễm do nước thải sinh hoạt. ............................................................ 48

4.4.5. Ô nhiễm do ý thức người dân. ................................................................ 48

4.5 . Các đề xuất , giải pháp và khắc phục ......................................................................4 9

4.5.1. Biện pháp công nghệ, kỹ thật .................................................................. 49

4.5 .2. Biện pháp luật pháp, chính sách và giáo dục tuyên truyền .................. 54

4.5 .3. Biện pháp kinh t ế ..................................................................................... 55

PHẦN 5 .KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ................................................................. 56

5.1. Kết luận .............................................................................................................................5 6

5.2. Kiến nghị ...........................................................................................................................5 6

TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................................................... 58

1

PHẦN 1

MỞ ĐẦU

1.1. Đặt vấn đề

Nưꢀc là khởi nguồn của sự sống trên trái đất, đồng thời cũng là nguồn

để duy trì sự sống tiếp tục nơi đây. Sinh vật không có nưꢀc sẽ không thể sống

nổi và con người nếu thiếu nưꢀc cũng sẽ không thể tồn tại.Trong quá trình

hình thành nên sự sống trên Trái đất, nưꢀc và môi trường nưꢀc đóng vai trꢁ rất

quan trọng. Nưꢀc tham gia vào vai trꢁ tái sinh thế giꢀi hữu cơ. Trong quá trình

trao đổi chất nưꢀc đóng vai trꢁ trung tâm. Nưꢀc có ảnh hưởng đến khí hậu và

là nguyên nhân gây ra thời tiết, là thành phần quan trọng của các tế bào sinh

học và là môi trường của các quá trình sinh hóa cơ bản như quang hợp, là

muôn màu, muôn vẻ và nưꢀc quyết định mọi sự sống trên trái đất.

Nưꢀc là một nhu cầu cơ bản trong đời sống hằng ngày của mọi người và

đang trở thành đꢁi hꢂi bức bách trong việc bảo vệ sức khꢂe và cải thiện điều

kiện sinh hoạt cho nhân dân, cũng như trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện

đại hóa đất nưꢀc.

Thành phố Bắc Kạn, vꢀi mật độ dân số đông nhu cầu nưꢀc sinh hoạt lên

tꢀi hàng nghìn m³. Các hộ dân trong khu vực thành phố hầu hết đều đã có nưꢀc

sạch để sử dụng do nhà máy nưꢀc cung cấp, bên cạnh đó nhiều hộ dân vẫn sử

dụng nguồn nưꢀc từ giếng khoan và giếng đào để phục vụ cho sinh hoạt hằng

ngày. Do đặc điểm là miền núi, nên vấn đề về nưꢀc sinh hoạt cꢁn gặp nhiều

khó nưꢀc khăn. Do đó, việc cung cấp nưꢀc sạch cho người dân là điều đặc biệt

quan trọng góp phần nâng cao điều kiện sống, sức khꢂe của người dân, đẩy

mạnh phát triển kinh tế - xã hội.

Hiện nay tình trạng nưꢀc sạch tại Thành phố Bắc Kạn chưa có đánh

giá một cách đầy đủ dẫn đến việc đánh giá và quản lý nưꢀc sạch gặp nhiều

hạn chế và chưa có các biện pháp xử lý phù hợp. Vì vậy việc đánh giá hiện

trạng môi trường nưꢀc sạch là vấn đề cấp thiết hiện nay.

2

Xuất phát từ thực trạng sử dụng nưꢀc sinh hoạt của người dân trên địa

bàn Thành phố Bắc Kạn, được sự đồng ý của ban giám hiệu nhà trường, ban

chủ nhiệm khoa tài nguyên môi trường, dưꢀi sự hưꢀng dẫn của thầy giáo:

ThS. Nguyễn Minh Cảnh, em tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá thực

trạng và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nước sinh hoạt

tại Thành phố Bắc Kạn-Tỉnh Bắc Kạn”.

1.2. Mục đích và yêu cầu nghiên cứu

1.2.1. Mục đích của chuyên đề

- Đánh giá thực trạng nguồn nưꢀc dùng cho sinh hoạt tại Thành phố Bắc

Kạn. Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nưꢀc sinh hoạt

tại khu vực nghiên cứu.

1.2.2. Yêu cầu của đề tài

- Điều tra thu thập các thông tin, phân tích chất lượng nưꢀc sinh hoạt tại

Thành phố Bắc Kạn:

+ Đánh giá đầy đủ, chính xác chất lượng nưꢀc.

+ Số liệu và thông tin thu thập được phải chính xác.

+ Các kết quả phân tích phải được so sánh vꢀi tiêu chuẩn, quy chuẩn

môi trường Việt Nam.

- Các kiến nghị đưa ra phải có tính khả thi, phù hợp vꢀi điều kiện của phường.

1.3. Ý nghĩa của đề tài

1.3.1.Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học

- Củng cố thêm những kiến thức thực tế về lĩnh vực nghiên cứu, nâng

cao khả năng tiếp cận thu thập và xử lý thông tin.

- Nâng cao kiến thức kỹ năng và rút ra kinh nghiệm phục vụ cho công

tác sau này.

- Bổ sung tư liệu học tập

3

1.3.2.Ý nghĩa trong thực tiễn

- Giúp người dân nhận thấy được mức độ ô nhiễm nguồn nưꢀc sinh hoạt

của họ từ đó nâng cao ý thức, trách nhiệm của mình đối vꢀi môi trường xung

quanh.

- Phản ánh thực trạng về môi trường nưꢀc sinh hoạt tại Thành phố Bắc Kạn

- Đưa ra các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng nưꢀc phục vụ cho

người dân trên địa bàn.

4

PHẦN 2

TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1. Cơ sở khoa học

2.1.1. Một số khái niệm chung

2.1.1.1 Khái niệm và tầm quan trọng của nước

- Nưꢀc là nguồn tài nguyên tái tạo, bao phủ 3/4 bề mặt Trái đất. Trong

đó nưꢀc biển chiếm 97%, cꢁn nưꢀc ao hồ, sông suối và nưꢀc ngầm chỉ chiếm

1%, nhưng lại là nguồn nưꢀc quan trọng đối vꢀi con người, là nguồn cung cấp

nưꢀc cho nông nghiệp, công nghiệp và cung cấp cho sinh hoạt hàng ngày.

- “Tài nguyên nước ”: là các nguồn nưꢀc mà con người sử dụng hoặc

có thể sử dụng vào những mục đích khác nhau. Nưꢀc được dùng trong các hoạt

động nông nghiệp, công nghiệp, dân dụng, giải trí và môi trường.

- “Nguồn nước ngọt”: Tổng các nguồn nưꢀc ngọt được tái sử dụng bao

gồm cả dꢁng chảy của các song và nguồn nưꢀc ngầm từ nưꢀc mưa trong nưꢀc

và các dꢁng chảy bắt nguồn từ nưꢀc khác.

- “ Nước sạch ”theo Quyết định số 09/2005/QĐ - BYT ngày 11 tháng 3

năm 2005 của bộ trưởng Y tế là nưꢀc dùng cho các mục đích sinh hoạt cá nhân

và hộ gia đình, không sử dụng làm nưꢀc ăn uống trực tiếp.[5]

- Như ta đã biết 70% cơ thể là nưꢀc chính vì thế mà nưꢀc rất cần cho

cuộc sống hàng ngày của con người và nưꢀc cꢁn đưa vào cơ thể con người

nhiều nguyên tố cần thiết như iôt(I), sắt(Fe), Fluo(F), Kẽm(Zn), Đồng(Cu)...

2.1.1.2. Khái niệm ô nhiễm nước và nguồn gốc

+ Khái niệm ô nhiễm nước:

- Ô nhiễm nưꢀc là sự thay đổi thành phần, về tính chất vật lý,hóa học,sinh

học của môi trường nưꢀc. Vượt quá các tiêu chuẩn cho phép ảnh hưởng đến sinh

vật.

Nưꢀc thải là chất lꢂng được thải ra sau quá trình sử dụng của con người

và đã bị thay đổi tính chất ban đầu của chúng.

5

+ Nguồn gốc gây ô nhiễm nước :

- Nguồn gốc gây ô nhiễm nưꢀc có thể là tự nhiên hay nhân tạo. Ô nhiễm

nưꢀc có nguồn gốc tự nhiên như mưa rơi, khu công nghiệp. Các chất gây bẩn

có thể là nguồn gốc sinh vật tạo nên như xác động thực vật. Ô nhiễm nhân tạo

chủ yếu do các hoạt động của con người, như chất thải sinh hoạt, công nghiệp,

nông nghiệp, giao thông vận tải gây nên.[2]

+ Các xu hưꢀng chính thay đổi chất lượng nưꢀc khi bị ô nhiễm:

- Giảm độ pH của nưꢀc ngọt

- Tăng hàm lượng các ion Ca²⁺, Mg²⁺, SO₄^2-trong nưꢀc ngầm và nưꢀc sông

- Tăng hàm lượng các KLN (Pb, Hg, Cd, As, Cu, Zn…) và các anion

3-

-

PO₄, NO₂, NO₃…

- Tăng hàm lượng các muối trong nưꢀc bề mặt và nưꢀc ngầm (từ nưꢀc

thải, khí quyển và CTR)

- Tăng hàm lượng các hợp chất hữu cơ (khó bị phân hủy sinh học)

- Giảm nồng độ oxy hꢁa tan trong nưꢀc tự nhiên do các quá trình ôxy hóa

- Giảm độ trong của nưꢀc.

2.1.1.3. Khái niệm về nước sạch và nước hợp vệ sinh

* Nưꢀc sạch là nưꢀc đảm bảo các yêu cầu sau:

- Nưꢀc trong, không màu

- Nưꢀc không có mùi vị lạ, không có tạp chất

- Nưꢀc không có chứa các chất tan có hại

- Nưꢀc không có mầm gây bệnh.

Các nguồn nưꢀc tự nhiên hoặc qua xử lý đạt các mức theo tiêu chuẩn

nưꢀc sạch cho sinh hoạt và ăn uống đề là các nguồn nưꢀc sạch. Bao gồm:

- Nưꢀc sạch cơ bản: Là nguồn nưꢀc có điều kiện đảm bảo chất lượng

nưꢀc sạch và được kiểm tra theo dõi chất lượng thường xuyên.

- Nưꢀc sạch quy ưꢀc: Gồm các nguồn nưꢀc sau (Theo hưꢀng dẫn của

Ban chỉ đạo Quốc gia về cung cấp nưꢀc sạch và vệ sinh môi trường) :

6

+ Nưꢀc máy hoặc nưꢀc cấp từ các trạm bơm nưꢀc.

+ Nưꢀc giếng khoan có chất lượng tốt và ổn định.

+ Nưꢀc mặt (Nưꢀc sông, rạch, ao, hồ, suối) có xử lý làm trong và tiệt trùng.

* Nưꢀc hợp vệ sinh là nưꢀc được sử dụng trực tiếp hoặc sau lọc thꢂa

mãn yêu cầu chất lượng về cảm quan như không màu, không mùi, không vị lạ

và không chứa thành phần có thể gây ảnh hưởng đến sức khꢂe con người. [5]

2.1.2. Một số bệnh liên quan đến nguồn nước sinh hoạt

* Những bệnh thường mắc phải do nguồn nưꢀc trong 3 trường hợp trực

tiếp và gián tiếp sau đây:

+ Tiếp xúc trực tiếp vꢀi nưꢀc: Khi tắm rửa, do các hoá chất và vi sinh

vật trong nưꢀc.

+ Trong nưꢀc uống và thức ăn: Do vi sinh vật (số nhiều) & hoá chất

trong nưꢀc.

+ Ăn những thức ăn bị nưꢀc làm ô nhiễm: Nhiễm bẩn khi rửa thức ăn

hoặc thực phẩm bị ô nhiễm qua hệ sinh thái do các hoá chất hay các chất phân

huỷ của chúng.

- Những tác nhân sinh vật học chính truyền qua nưꢀc có thể xếp thành 4

loại: virus,vi khuẩn, ký sinh trùng và các loại sinh vật khác.

* Một số bệnh gây ảnh hưởng đến sức khꢂe con người:

- Bệnh do virus qua đường tiêu hoá

+ Viêm dạ dày ruột nguồn gốc virus

+ Bệnh viêm gan A

- Virus nhiễm qua đường niêm mạc

+ Bệnh sốt bại liệt

+ Bệnh tả (Cholerae)

+ Bệnh thương hàn (Typhoid fever)

- Bệnh do giun sán

7

+ Bệnh do giun đũa, giun tóc, giun kim lây truyền qua nước. Do phân

nhiễm vào nước gặp điều kiện thuận lợi thì nhiễm qua người. Đặc biệt là bệnh

ỉa chảy cấp.

Hậu quả do nhiễm bệnh từ nưꢀc uống ảnh hưởng đến sức khoẻ và môi

trường cộng đồng. Vì vậy công tác xử lý và khử trùng nưꢀc đóng vai trꢁ cực

kỳ quan trọng trong các nhà máy nưꢀc, điều này góp phần tích cực trong việc

ngăn ngừa các vi sinh vật xâm nhập vào nguồn nưꢀc, hạn chế tối đa các bệnh

lây truyền qua nguồn nưꢀc_.[10]

2.1.3. Các thông số về chất lượng nước

1. Thông số vật lý

- Nhiệt độ: Nhiệt độ nưꢀc là đại lượng phụ thuộc vào điều kiện môi

trường và khí hậu. Nưꢀc mặt thường có nhiệt độ thay đổi theo nhiệt độ môi

trường, nưꢀc ngầm có nhiệt độ ổn định hơn.

- Độ màu: Thường do các chất bẩn trong nưꢀc tạo nên như: Sắt,

mangan, chất mùn humic, các loại thủy sinh, do nưꢀc thải sinh hoạt hoặc

nưꢀc thải công nghiệp.

- Độ đục: Nưꢀc có độ đục lꢀn chứng tꢂ có nhiều cặn bẩn hoặc làm lượng

chất lơ lửng cao.

- Mùi vị: Mùi trong nưꢀc thường do các hợp chất hóa học, hợp chất hữu

cơ hay sản phẩm từ quá trình phân hủy vật chất gây nên.

2.Thông số hóa học

Thông số hóa học phản ánh những đặc tính hóa học hữu cơ và vô cơ

của nưꢀc.

+) Đặc tính hóa hữu cơ của nưꢀc thể hiện trong quá trình sử dụng ô xy

hꢁa tan trong nưꢀc của các loại vi khuẩn, vi sinh vật để phân hủy các chất hữu cơ.

+) Đặc tính vô cơ bao gồm độ mặn, độ cứng, độ pH, độ axít, độ kiềm,

lượng chứa các ion Mangan (Mn), Clo (Cl), Sunfat (So4, những kim loại nặng

như Thủy ngân (Hg), Chì (Pb), Crôm (Cr), Đồng (Cu), Kẽm (Zn), các hợp chất

chứa Nitơ hữu cơ, amôniac (NH, No, No) và Phốt phát.

8

3.Thông số sinh học

Bao gồm các loại vi khuẩn, virut gây bệnh, nguyên sinh động vật,

tảo…các vi sinh vật trong mẫu nưꢀc phân tích bao gồm có E.Coli và Colifom

chịu nhiệt. Đố vꢀi nưꢀc cung cấp cho sinh hoạt yêu cầu chất lượng cao, trong

đó đặc biệt chú ý đến thông số này.

2.1.4. Các giải pháp xử lý nước và nâng cao nước sinh hoạt

Hiện nay người ta đã khẳng định nưꢀc là nguồn truyền bệnh rộng nhất,

nhanh nhất và nguy hiểm nhất. Hơn nữa tất cả các nguồn nưꢀc tự nhiên (nưꢀc

giếng, nưꢀc mưa, nưꢀc sông, suối, ao hồ,..) là những nơi có thể chứa mầm

bệnh. Do vậy mọi nguồn nưꢀc dùng cho sinh hoạt đều phải xử lý nhằm loại bꢂ

các chất độc hại.

Bảng 2.1. Các biện pháp xử lý nước sinh hoạt tại hộ gia đình (%)

Phuơng pháp xử lý

STT

Nguồn nước

Để Đánh Sử dụng

Không

xử lý

37,2

78,1

45,9

85,1

87,9

15,3

86,4

Lọc

Khác

lắng phèn hoá chất

1 Nưꢀc mưa

2 Nưꢀc máy

27,6 35,2 0,0

1,6 20,3 0,0

0,0

0,3

0,0

3,8

0,0

0,1

0,0

3 Nưꢀc giếng khoan 36,4 17,0 0,3

4 Nưꢀc giếng khơi

5 Suối đầu nguồn

6 Sông, ao, hồ

6,6

5,3

7,9

6,7

0,3

0,0

1,5 36,6 42,7

5,6 8,0 0,0

7 Nguồn khác

(Nguồn: Nguyễn Huy Nga và cs, 2007)

Giải pháp xử lý cụ thể cho nguồn nước sinh hoạt

+ Làm mềm nước (khử độ cứng của nước)

Độ cứng của nưꢀc đa số do hàm lượng các cation kim loại Ca²⁺và Mg²⁺

có trong nưꢀc. Độ cứng toàn phần là tổng hàm lượng các cation kim loại Ca²⁺

và Mg²⁺tính cho 1 lít nưꢀc, bao gồm:

9

Độ cứng tạm thời hay độ cứng carbonat: Tạo bởi các muối Ca và

Mg carbonat và bicarbonat, trong đó chủ yếu là bicarbonat vì muối carbonat

Ca và Mg hầu như không tan trong nưꢀc.. Trong tự nhiên, độ cứng tạm thời

của nưꢀc cũng thay đổi thường xuyên dưꢀi tác dụng của nhiều yếu tố, ví dụ

như nhiệt độ, pH...

Độ cứng vĩnh viễn: Tạo bởi các muối khác của Ca và Mg như sulphat,

clorua... chỉ có thể thay đổi bằng các phương pháp phức tạp và đắt tiền.

Có nhiều phương pháp làm mềm nưꢀc như phương pháp hóa học,

phương pháp nhiệt, phương pháp trao đổi ion và phương pháp tổng hợp. Sau

đây là một số phương pháp đang được áp dụng:

+ Phương pháp hoá học

Cơ sở của phương pháp là dựa vào nưꢀc các hoá chất có khả năng kết

hợp các ion Ca²⁺và Mg²⁺tạo ra các hợp chất không tan và loại trừ bằng biện

pháp lắng lọc.

Làm mềm nưꢀc bằng vôi.

Làm mềm nưꢀc bằng vôi và sôđa.

Làm mềm nưꢀc bằng phốt phát.

+ Làm mềm nước bằng phương pháp nhiệt

Nguyên lý cơ bản của phương pháp là khi đun nóng nưꢀc, khí cabonic

hoà tan sẽ bị khử hết thông qua sự bốc hơi.

+ Làm mềm nước bằng trao đổi ion

Hạt trao đổi ion (Ionit) và phương pháp sử dụng:

Ngành công nghiệp hoá học đã chế tạo ra loại hạt nhựa hữu cơ tổng hợp

không tan trong nưꢀc nhưng có bề mặt hoạt tính hoá học, có thể cấy lên bề mặt

các hạt này (ionit) một loại cation hay anion chọn trứơc như Na+, H+, NH4+,

OH-, Cl-. Khi ngâm các hạt ionit vào nưꢀc, các ion đã được cấy trên bề mặt sẽ

tham gia vào phản ứng trao đổi vꢀi các ion của muối hoà tan trong nưꢀc

+ Khử mùi, vị

10

Thông thường các quá trình xử lý nưꢀc đã khử được hầu hết mùi vị có

trong nưꢀc. Trường hợp các biện pháp xử lý nưꢀc không đáp ứng được yêu

cầu khử mùi, vị thì mꢀi áp dụng các biện pháp khử mùi và vị độc lập.

+ Xử lý mùi, vị bằng làm thoáng

Khử mùi bằng làm thoáng dựa trên nguyên tắc: Các công trình làm

thoáng có thể làm bay hơi các loại khí gây mùi cho nưꢀc và đồng thời oxy hóa

các chất có nguồn gốc hữu cơ và vô cơ gây mùi. Các phương pháp phổ biến là

dùng giàn mưa, bể làm thoáng cưỡng bức…

+ Khử mùi, vị bằng phương pháp dùng than hoạt tính

Than hoạt tính có khả năng hấp thụ rất cao đối vꢀi các chất gây mùi.

Dựa trên khả năng này, người ta khử mùi của nưꢀc bằng cách lọc nưꢀc qua

than hoạt tính. Các loại than hoạt tính thường dùng là: Than angtraxit, than

cốc, than bạch dương hay than bùn dạng bột để cho vào nưꢀc. Than hoạt tính

dùng trong các bể lọc khử mùi có kích thưꢀc d= 1 – 3 mm, độ dày lꢀp than l=

1,5 – 4m. Tốc độ lọc có thể đạt tꢀi 50m³/h. [6]

+ Khử trùng nước

Như đã biết, sau quá trình xử lý cơ học, nhất là nưꢀc sau khi qua bể lọc

cấp nưꢀc, phần lꢀn các vi trùng bị giữ lại. Song để đảm bảo sức khꢂe của con

người, nưꢀc dùng cho sinh hoạt phải được vô trùng. Nhất là đối vꢀi nưꢀc ở các

vùng nông thôn nơi mà vệ sinh môi trường hầu như không được đảm bảo.

Khử trùng nưꢀc nhằm mục đích phá hủy, triệt bꢂ các loại vi khuẩn gây

bệnh hoặc chưa được hoặc không thể loại bꢂ trong quá trình xử lý nưꢀc.

Hiện nay, có nhiều phương pháp khử trùng nưꢀc phổ biến hiện nay:

+ Dùng Clo hơi qua thiết bị định lượng Clo

+ Dùng Hypoclorit natri (nưꢀc Javel) NaClO

+ Dùng Clorua vôi

11

+ Dùng Ozon thường được sản xuất từ không khí bằng máy tạo ozon đặt

trong nhà máy xử lý nưꢀc. Ozon sản xuất ra được dẫn ngay vào bể hꢁa trộn và

tiếp xúc vꢀi nưꢀc.

+ Dùng tia cực tím (tia UV) do đèn thủy ngân áp lực thấp sản ra. Đèn

phát tia cực tím đặt ngập trong dꢁng nưꢀc cần xử lý.

Khi khử trùng nưꢀc người ta hay dùng Clo nưꢀc tạo hơi và các chất của

Clo vì Clo là hóa chất được ngành công nghiệp dùng nhiều, có sẵn trên thị

trường, giá thành chấp nhận được, hiệu quả khử trùng cao. Song Clo lại là chất

gây hại cho sức khꢂe con người nếu sử dụng không có dụng cụ châm Clo theo

liều lượng hoặc trong quá trình sử dụng không đúng quy cách sẽ phản tác dụng.

Đối vꢀi các trạm cấp nưꢀc tập trung người ta sử dụng Clo hoặc hợp chất của Clo

như Clorua vôi (CaoCl₂), Javen (NaOCl) là những chất oxy hóa mạnh.

+ Khử sắt, mangan và Asen:

Ở Việt Nam nưꢀc giếng khoan đa phần bị nhiễm sắt và thường nhiễm ở

mức độ tương đối cao. Việc khử sắt có ý nghĩa vô cùng quan trọng vì loại bꢂ

sắt sẽ làm nưꢀc sạch hơn và sử dụng được trong ăn uống hàng ngày. Qua tham

khảo một số mô hình khử sắt đang được áp dụng ở Việt Nam cũng như ở Thái

Nguyên người ta thường áp dụng mô hình giàn phun mưa kết hợp vꢀi bể lọc.

Vì mô hình này có thể áp dụng để khử cả mangan và Asen. Mà Asen là một

chất vô cùng độc hại phụ thuộc vào nồng độ trong nưꢀc. Khi khử được sắt thì

ta cũng dễ dàng hơn trong việc khử Asen trong nưꢀc. Phương pháp giàn phun

đem lại hiệu quả cao và giá thành phù hợp không quá đắt so vꢀi thu nhập của

người dân. Các thiết bị để làm cũng đơn giản, dễ kiếm, gọn nhẹ,…[6]

2.2. Cơ sở pháp lý

2.2.1. Các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến tài nguyên nước của

Việt Nam

+ Luật Bảo vệ môi trường 2014.

+ Luật Tài nguyên nưꢀc năm 2012.

Khóa luận Đánh giá thực trạng và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nước sinh hoạt tại Thành phố Bắc Kạn - Tỉnh Bắc Kạn