Khóa luận Đánh giá hiện trạng môi trường và đề xuất giải pháp kiểm soát ô nhiễm tại bãi rác Đá Mài, xã Tân Cương, thành phố Thái Nguyên

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGÔ THỊ NHUNG

ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG VÀ ĐỀ

XUẤT GIẢI PHÁP KIỂM SOÁT Ô NHIỄM TẠI

BÃI RÁC ĐÁ MÀI, XÃ TÂN CƯƠNG, THÀNH

PHỐ THÁI NGUYÊN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo

Chuyên ngành

Lớp

: Chính quy

: Khoa học môi trường

: LT K 49 - LTKHMT

: Môi trường

Khoa

Khóa học

: 2017 - 2019

Giảng viên hướng dẫn

: TS. Nguyễn Thanh Hải

Thái Nguyên, năm 2019

i

LỜI CẢM ƠN

Trên thực tế không có sự thành công nào mà không gắn liền với những

sự hỗ trợ, giúp đỡ dù ít hay nhiều, dù trực tiếp hay gián tiếp của người khác.

Trong suốt thời gian từ khi bắt đầu học tập ở giảng đường đại học đến nay, em

đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của quý thầy cô, gia đình và bạn

bè. Nhờ từ đó mà giúp em để khi ra trường trở thành một cán bộ có năng lực

tốt, trình độ lý luận cao, chuyên môn giỏi, đáp ứng yêu cầu cấp thiết của xã hội.

Được sự phân công của Khoa Môi trường, Trường Đại học Nông Lâm,

đồng thời được sự tiếp nhận của Trung tâm Quan trắc Tài nguyên và Môi

trường tỉnh Thái Nguyên em tiến hành đề tài:

“Đánh giá hiện trạng môi trường và đề xuất giải pháp kiểm soát ô

nhiễm tại bãi rác Đá Mài, xã Tân Cương, thành phố Thái Nguyên”

Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này, em xin chân thành cảm ơn sự

giúp đỡ, chỉ bảo tận tình của các thầy, cô giáo trong ban Giám hiệu nhà

trường, ban Chủ nhiệm khoa Môi trường, cán bộ Trung tâm Quan trắc Tài

nguyên và Môi trường tỉnh Thái Nguyên, UBND xã Tân Cương. Đặc biệt em

vô cùng cảm ơn thầy giáo TS. Nguyễn Thanh Hải đã hướng dẫn, chỉ bảo tận

tình giúp cho em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp.

Trong thời gian thực tập khóa luận, bản thân em đã cố gắng khắc phục

mọi khó khăn để hoàn thiện đề tài. Tuy nhiên, với thời gian ngắn và hạn chế

và kiến thức chuyên đề cuả em khó tránh khỏi những thiếu sót. Vậy kính

mong các thầy cô và các bạn đã giúp đỡ và góp ý tạo điều kiện để khóa luận

của em hoàn thiện hơn.

Với điều kiện thời gian có hạn cũng như kinh nghiệm còn hạn chế của

một sinh viên thực tập nên đề tài nghiên cứu sẽ không tránh khỏi những thiếu

sót. Em rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của thầy cô và bạn bè để

khóa luận của em hoàn thiện hơn.

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng 5 năm 2019

Sinh viên

Ngô Thị Nhung

ii

MỤC LỤC

PHẦN 1. MỞ ĐẦU.......................................................................................... 1

1.1. Đặt vấn đề................................................................................................... 1

1.2. Mục tiêu của đề tài ..................................................................................... 2

1.3. Ý nghĩa của đề tài....................................................................................... 2

1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học ...................................... 2

1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn ........................................................................... 3

PHẦN 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU............................................................... 4

2.1. Các vấn đề liên quan đến chất thải rắn hiện nay........................................ 4

2.1.1. Tꢀng quan về chất thải............................................................................ 4

2.1.2. Khái niệm chất thải rắn ........................................................................... 6

2.1.3. Nguồn phát sinh chất thải rắn ................................................................. 6

2.1.4. Phân loại chất thải rắn............................................................................. 6

2.1.5. Thành phần chất thải rắn......................................................................... 7

2.1.6. Tác hại của chất thải rắn.......................................................................... 8

2.2. Cơ sở pháp lý ........................................................................................... 10

2.3. Cơ sở thực tiễn của đề tài......................................................................... 11

2.3.1. Khái niệm về chất thải và chất thải rắn................................................. 11

2.3.2. Các phương pháp xử lý chất thải rắn ở Việt Nam và trên Thế giới...... 14

2.3.3. Tꢀng quan về chất thải rắn trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên................... 20

PHẦN 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN

CỨU................................................................................................................ 23

3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu............................................................ 23

3.1.1. Đối tượng nghiên cứu............................................................................ 23

3.1.2. Phạm vi nghiên cứu............................................................................... 23

3.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu............................................................ 23

3.3. Nội dung nghiên cứu................................................................................ 23

3.4. Phương pháp nghiên cứu.......................................................................... 23

iii

3.4.1. Phương pháp điều tra, thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp........................ 23

3.4.2. Phương pháp lấy mẫu, phân tích........................................................... 24

3.4.3. Phương pháp tꢀng hợp, so sánh, viết báo cáo....................................... 26

PHẦN 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN........................... 27

4.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, đặc điểm kinh tế xã hội của xã Tân Cương,

thành phố Thái Nguyên, tỉnh thái Nguyên...................................................... 27

4.1.1. Vị trí địa lý ............................................................................................ 27

4.1.2. Đặc điểm địa hình – địa chất................................................................. 27

4.1.3. Đặc điểm thủy văn, khí tượng............................................................... 28

4.4.4. Điều kiện xã hội .................................................................................... 29

4.2. Đánh giá hiện trạng môi trường tại bãi rác Đá Mài, thành phố Thái

Nguyên, tỉnh thái Nguyên ............................................................................... 30

4.2.1. Vị trí bãi rác Đá Mài ............................................................................. 30

4.2.2 Quy mô, thiết kế, công suất xử lý bãi rác Đá Mài ................................. 30

4.2.3. Công nghệ xử lý rác thải tại bãi rác Đá Mài......................................... 34

4.2.4. Quy trình công nghệ xử lý nước rác ..................................................... 36

4.3. Hiện trạng môi trường bãi rác Đá Mài..................................................... 39

4.3.1. Hiện trạng nước thải phát sinh từ bãi rác.............................................. 39

4.3.3. Hiện trạng chất lượng nước ngầm......................................................... 43

4.3.4 Hiện trạng môi trường không khí........................................................... 44

4.4.5. Hiện trạng nước rỉ rác tại bãi rác .......................................................... 46

4.5. Đề xuất một số giải pháp cải tạo bãi rác Đá Mài, thành phố Thái Nguyên,

tỉnh thái Nguyên.............................................................................................. 47

PHẦN 5 .KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ...................................................... 54

5.1. Kết luận .................................................................................................... 54

5.2. Kiến nghị.................................................................................................. 55

TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 56

iv

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1. Phương pháp lấy mẫu tại bãi rác .................................................... 24

Bảng 4.1. Kết quả phân tích nước thải bãi rác Đá Mài................................... 39

Bảng 4.2. Kết quả phân tích chất lượng nước mặt trên sông Công (trước điểm

tiếp nhận nước thải của bãi rác Đá Mài)......................................................... 42

Bảng 4.3: Kết quả đo, phân tích nước ngầm................................................... 44

Bảng 4.4. Kết quả phân tích môi trường không khí xung quanh bãi rác Đá

Mài................................................................................................................... 45

Bảng 4.5 : Kết quả phân tích nước rỉ rác trước khi vào hệ thống xử lý......... 46

Bảng 4.6. Các thông số chỉ thị cho chương trình quan trắc bảo vệ nước ngầm

khu vực bãi chôn lấp ....................................................................................... 48

v

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 2.1. Sơ đồ phân loại chất thải rắn........................................................... 12

Hình 2.2: Cơ cấu thành phần chất thải rắn của Việt Nam .............................. 13

Hình 2.3. Các phương pháp xử lý chất thải rắn [10]...................................... 14

Hình 2.4: Quy trình công nghệ ủ sinh học quy mô công nghiệp [10] ............ 15

Hình 2.5: Hệ thống thiêu đốt chất thải [10] .................................................... 17

Hình 2.6. Công nghệ xử lý chất thải bằng phương pháp ép kiện [3]............. 19

Hình 2.7. Xử lý chất thải theo công nghệ Hydromex [10] ........................... 20

Hình 2.8. Thành phần chất thải rắn sinh hoạt của tỉnh Thái Nguyên ............ 21

Hình 4.3: Nước thải bãi rác Đá Mài (Nước thải sau xử lý, tại cửa xả ra suối

Đá Mài) ........................................................................................................... 41

Hình 4.4. Lớp che phủ được đặt trên bề mặt đã hoàn tất của bãi chôn lấp..... 50

Hình 4.5. Lớp che phủ phức hợp của BCL hợp vệ sinh ................................. 51

vi

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BTNMT

BOD

: Bộ tài nguyên môi trường

: Nhu cầu oxy hóa sinh học

: Nhu cầu oxy hóa học

: Chất thải rắn

COD

CTR

CTRSH

DO

: Chất thải rắn sinh hoạt

: Oxy hòa tan

DTM

: Đánh giá tác động môi trường

: Kinh tế xã hội

KTXH

LPSCTR

NĐ-CP

QCVN

QĐ-BYT

QH

: Lượng phát sinh chất thải rắn

: Nghi định Chính phủ

: Quy chuẩn Việt Nam

: Quyết định Bộ Y tế

: Quốc hội

QĐ-UBND

: Quyết định - Ủy ban nhân dân

STNMT-BVMT : Sở Tài nguyên Môi trường – Bảo vệ môi trường

TT-BXD

TT-BTNMT

TNMT

: Thông tư Bộ xây dựng

: Thông tư Bộ tài nguyên môi trường

: Tài nguyên Môi trường

TSS

: Tꢀng chất rắn lơ lửng

TT-BTNMT

UBND

: Thông tư – Bộ Tài nguyên Môi trường

: Ủy ban nhân dân

1

PHẦN 1

MỞ ĐẦU

1.1. Đặt vấn đề

Tại Việt Nam cũng như tại các quốc gia khác trên thế giới, chính phủ

và cộng đồng dân cư ngày càng quan tâm đến chất thải và các vấn đề liên

quan đến chất thải. Bên cạnh mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, vấn đề môi

trường được đưa ra để cân nhắc, lựa chọn các chính sách, mục tiêu phát triển.

Trong số rất nhiều phương pháp xử lý chất thải rắn, phương pháp chôn lấp là

một phương pháp đơn giản, chi phí thấp được áp dụng khá phꢀ biến tại Việt

Nam cũng như tại các nước đang phát triển khác. Bên cạnh vấn đề về thiết kế,

thi công, công nghệ chôn lấp thì việc lựa chọn vị trí bãi chôn lấp có vai trò

khá quan trọng quyết định những tác động lâu dài của bãi chôn lấp tới môi

trường.

Trong cuốn Environmental guidelines: Solid waste landfills - Chỉ dẫn

môi trường về các bãi chôn lấp chất thải rắn của Chi nhánh quản lý chất thải –

Cơ quan bảo vệ môi trường Mỹ (EPA) đã nghiên cứu các vấn đề về môi

trường của bãi chôn lấp chất thải bao gồm vấn đề ô nhiễm nước, ô nhiễm

không khí, ô nhiễm đất. Nghiên cứu cũng chỉ ra 5 nguyên tắc có tính kỹ thuật

cần phải cân nhắc để đảm bảo môi trường cho các bãi chôn lấp bao gồm [13]:

+ Lựa chọn vị trí bãi chôn lấp

+ Thiết kế, xây dựng bãi chôn lấp

+ Quan trắc môi trường

+ Quản lý quá trình hoạt động

+ Quản lý, sửa chữa trước khi đóng cửa bãi chôn lấp

Rác thải phát sinh trên địa bàn thành phố Thái Nguyên hiện nay được

thu gom và chôn lấp tại bãi rác Đá Mài thuộc địa phận xã Tân Cương, thành

phố Thái Nguyên. Bãi rác do Công ty CP môi trường và Công trình đô thị

Thái Nguyên quản lý vận hành. Bãi rác này là bãi chôn lấp hợp vệ sinh đã

2

được thiết kế và chính thức đi vào vận hành từ năm 2002, tuy nhiên trong quá

trình hoạt động của bãi rác, nhiều vấn đề môi trường đã nảy sinh cần được

quan tâm giải quyết.

Đề tài “Đánh giá hiện trạng môi trường và đề xuất giải pháp kiểm

soát ô nhiễm tại bãi rác Đá Mài – thành phố Thái Nguyên” là đề tài được

thực hiện nhằm đánh giá hiện trạng môi trường bãi rác Đá Mài và đề xuất các

biện pháp kiểm soát ô nhiễm hạn chế các tác động của bãi rác này tới môi

trường. Trên cơ sở phân tích về vị trí bãi rác, thiết kế xây dựng, hiện trạng

môi trường trong quá trình hoạt động của bãi rác Đá Mài sẽ đánh giá hiện

trạng môi trường của bãi rác này. Từ đó, đề xuất các biện pháp nhằm kiểm

soát và hạn chế các tác động của bãi rác tới môi trường, đảm bảo sức khỏe

cộng đồng dân cư.

Đề tài mang tính thực tiễn, kết quả của đề tài sẽ giúp Công ty CP môi

trường và Công trình đô thị Thái Nguyên nắm được các vấn đề về môi trường

của bãi chôn lấp này và có quyết định phù hợp để tu sửa, quản lý, giám sát

nhằm hạn chế các tác động của bãi rác Đá Mài tới môi trường và sức khỏe

cộng đồng.

1.2. Mục tiêu của đề tài

- Tìm hiểu hiện trạng công nghệ xử lý rác tại bãi rác Đá Mài, xã Tân

Cương, thành phố Thái Nguyên.

- Đánh giá hiện trạng môi trường của bãi rác Đá Mài, xã Tân Cương,

thành phố Thái Nguyên.

- Đề xuất một số giải pháp cải tạo bãi rác Đá Mài, xã Tân Cương, thành

phố Thái Nguyên.

1.3. Ý nghĩa của đề tài

1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học

- Đây là cơ hội cho bản thân tiếp cận với công việc khi ra trường, củng

cố kiến thức đã học, vận dụng vào thực tế.

3

- Quá trình thực hiện đề tài giúp cho bản thân trưởng thành hơn về

chuyên môn cũng như khả năng tư duy, phân tích, tꢀng hợp.

- Bꢀ sung tư liệu học tập.

1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn

- Kết quả của đề tài sẽ góp phần nâng cao được sự quan tâm của người

dân về việc bảo vệ môi trường.

- Đề ra những biện pháp giúp địa phương tham khảo trong việc quản lý và

hướng dẫn người dân trong việc phân loại, thu gom và xử lý rác thải.

- Kết quả của đề tài là tài liệu tham khảo có ý nghĩa để cơ quan chức

năng có các giải pháp về quản lý, tꢀ chức thực hiện nhằm nâng cao hiệu quả

bảo vệ môi trường cũng như nâng cao nhận thức của người dân với môi

trường cộng đồng.

4

PHẦN 2

TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1. Các vấn đề liên quan đến chất thải rắn hiện nay

2.1.1. Tꢀng quan về chất thải

Vấn đề ô nhiễm môi trường tại bãi rác xử lý hiện nay chủ yếu gây ra do

thiếu hụt lớp chống thấm phía dưới đáy hố chôn rác, lớp phủ phía trên và hệ

thống thu hồi, xử lý nước rỉ rác.

Các bãi rác được trang bị lớp phủ trên cùng là một lớp đất dày, tuy

nhiên lớp phủ này không đủ ngăn nước mưa thấm vào các lớp rác phía dưới.

Thêm vào đó, các vết nứt trên lớp phủ do sự sụt lún của lớp rác bên dưới làm

khí thải từ bãi rác gây ra cháy hoặc phân tán ra ngoài gây ô nhiễm môi trường.

Các bãi rác hiện nay tồn tại những bất cập và sẽ là một trong những

nguyên nhân chính gây ra các vấn đề ô nhiễm môi trường trong những năm

tới nếu như không nếu không cải tạo và đầu tư nghiên cứu thay đꢀi phương

thức xử lý.

Trong thời gian qua đã có những dự án về cải tạo, đóng cửa bãi chôn

lấp, cũng như nghiên cứu cải thiện ô nhiễm môi trường đã và đang chuẩn bị

đóng cửa như sau:

Những nghiên cứu cải thiện điều kiện vệ sinh môi trường về hiện trạng

của bốn thành phố lớn là bãi rác Nam Sơn (Hà Nội), bãi rác Gò Cát (Hồ Chí

Minh), bãi rác Khánh Sơn (Đà Nẵng) và bãi rác Tràng Cát (Hải Phòng) các

cộng sự thực hiện cho thấy ô nhiễm từ các bãi rác này ảnh hưởng lớn tới sức

khỏe và sinh hoạt hàng ngày của người dân, về lâu dài ô nhiễm nước ngầm sẽ

là yếu tố nguy hiểm tiềm ẩn tới từng địa phương.

- Báo cáo đánh giá tác động môi trường của dự án “Xử lý ô nhiễm bãi

rác Lợi Bình Nhơn” của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Long An phối hợp

cùng trung tâm Công nghệ Môi trường CIFINEA thực hiện năm 2009 đã đánh

5

giá tiêu cực của dự án trong giai đoạn xây dựng, họat động và đóng cửa.

Ngoài ra báo cáo còn đề xuất biện pháp giảm thiểu và kiểm soát các hoạt

động từ bãi chôn lấp tới môi trường [1].

Nghị định số 38/2015/NĐ-CP ngày 24/4/2015 về chất thải rắn:

- Hoạt động quản lý chất thải rắn bao gồm các hoạt động quy hoạch,

quản lý, đầu tư xây dựng cơ sở quản lý chất thải rắn, các hoạt động phân loại,

thu gom, lưu trữ, vẩn chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử lý chất thải rắn nhằm

ngăn ngừa, giảm thiểu những tác động có hại đối với môi trường và sức khỏe

con người.

- Chất thải rắn là chất thải ở thể rắn, được thải ra từ quá trình sản xuất,

kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác.

- Chất thải rắn sinh hoạt là chất thải rắn phát sinh trong sinh hoạt cá

nhân, hộ gia đình, nơi công cộng.

- Phế liệu là sản phẩm. vật liệu bị loại ra trong quá trình sản xuất hoặc

tiêu dùng được thu hồi để tái chế, tái sử dụng làm nguyên liệu cho quá trình

sản xuất sản phẩm khác.

- Thu gom chất thải rắn là hoạt động tập hợp, phân loại, đóng gói và

lưu giữ tạm thời chất thải rắn tại nhiều điểm thu gom tới thời điểm hoặc cơ sở

được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp nhận trước khi chuyển đến cơ sở

xử lý.

- Vận chuyển chất thải rắn là quá trình chuyên chở chất thải rắn từ nơi

phát sinh, thu gom, luu trữ, trung chuyển đến nơi xử lý, tái chế, tái sử dụng

hoặc chôn lấp cuối cùng.

- Xử lý chất thải rắn là quá trình sử dụng các giải pháp công nghệ, kỹ

thuật làm giảm, loại bỏ, tiêu hủy các thành phần có hại hoặc không có ích

trong chất thải rắn.

- Chôn lấp chất thải rắn hợp vệ sinh là hoạt động chôn lấp phù hợp với các

yêu cầu của tiêu chuẩn kỹ thuật về bãi chôn lấp chất thải rắn hợp vệ sinh [1].

6

2.1.2. Khái niệm chất thải rꢁn

Chất thải rắn là toàn bộ các loại vật chất được con người loại bỏ trong

các hoạt động kinh tế xã hội của mình (bao gồm các hoạt động sản xuất, hoạt

động sống và duy trì sự tồn tại của công đồng...). Trong đó quan trọng nhất là

các loại chất thai được thải ra từ hoạt động sản xuất và hoạt động sống. [5].

2.1.3. Nguꢂn phát sinh chất thải rꢁn

Chất thải rắn sinh hoạt: phát sinh hàng ngày ở các đô thị, làng mạc, khu

dân cư, các trung tâm dịch vụ công viên.

Chất thải công nghiệp: Phát sinh từ trong quá trình sản xuất công

nghiệp và thủ công nghiệp tại các nhà máy xí nghiệp (gồm nhiều thành phần

phức tạp, đa dạng, trong đó chủ yếu là các dạng rắn, dạng lỏng, dạng khí).

Chất thải nông nghiệp: sinh ra do các hoạt động nông nghiệp như trồng

trọt, chăn nuôi, chế biến nông sản trước và sau thu hoạch.

Chất thải xây dựng: các công trình xây dựng nhà ở,các tuyến đường giao

thông đang xây dựng, là các phế thải như đất đá, gạch ngói, bê tông vỡ, vôi

vữa, đồ gỗ, nhựa, kim loại do các hoạt động tạo ra.

Chất thải y tế: là các phế phẩm sinh ra từ các cơ sở y tế, bệnh viện như:

bông băng, kim tiêm, ống chích…[5].

2.1.4. Phân loại chất thải rꢁn

Nguồn gốc phát sinh chất thải rắn là do hoạt động của con người, chính

vì vậy chất thải rắn rất đa dạng.

Có nhiều cách phân loại chất thải rắn, ví dụ như phân loại theo nguồn

gốc phát sinh, phân loại theo thành phần hóa học, theo tính chất độc hại, theo

khả năng công nghệ xử lý và tái chế

-Phân loại theo nguồn gốc phát sinh

Tùy theo lĩnh vực hoạt động của con người mà chất thải rắn sinh ra

được phân loại thành:

7

Chất thải rắn đô thị: chất thải từ hộ gia đình, chợ, trường học, cơ

quan…

Chất thải rắn nông nghiệp: rơm rạ, trấu, lõi ngô, bao bì thuốc bảo vệ

thực vật…

Chất thải rắn công nghiệp: chất thải từ các nhà máy, xí nghiệp, khu

công nghiệp. Ví dụ như nhựa, cao su, giấy, thủy tinh…

- Phân loại theo thành phần hóa học

Chất thải rắn hữu cơ: chất thải thực phẩm, rau củ quả, phế thải nông

nghiệp, chất thải chế biến thức ăn…

Chất thải rắn vô cơ: chất thải vật liệu xây dựng như đá, sỏi, xi măng.

- Phân loại theo tính chất độc hại

Chất thải rắn thông thường: giấy, vải, thủy tinh…

Chất thải rắn nguy hại: chất thải công nghiệp nguy hại, chất thải nông

nghiệp nguy hại, chất thải y tế nguy hại…

- Phân loại theo công nghệ xử lý hoặc khả năng tái chế

Chất phải phân hủy sinh học, phân thải khó phân hủy sinh học,

Chất thải cháy được, chất thải không cháy được,

Chất thải tái chế được: kim loại, cao su, giấy, gỗ…[4].

2.1.5. Thành phꢃn chất thải rꢁn

Thành phần của chất thải rắn biểu hiện sự đóng góp và phân phối của

các phần riêng biệt mà từ đó tạo nên dòng chất thải, thông thường được tính

bằng phần trăm khối lượng. Thông tin về thành phần chất thải rắn đóng vai

trò rất quan trọng trong việc đánh giá và lựa chọn những thiết bị thích hợp để

xử lý, các quá trình xử lý cũng như việc hoạch định các hệ thống, chương

trình và kế hoạch quản lý chất thải rắn.

Thông thường trong rác thải đô thị, rác thải từ các khu dân cư và

thương mại chiếm tỉ lệ cao nhất từ 50-75%. Phần trăm đóng góp của mỗi

thành phần chất thải rắn sẽ thay đꢀi tuỳ thuộc vào sự mở rộng các hoạt động

8

xây dựng, sữa chữa, sự mở rộng của các dịch vụ đô thị cũng như công nghệ

sử dụng trong xử lý nước. Thành phần riêng biệt của chất thải rắn thay đꢀi

theo vị trí địa lý, thời gian, mùa trong năm, điều kiện kinh tế và tùy thuộc vào

thu nhập của từng quốc gia…[2].

2.1.6. Tác hại cꢄa chất thải rꢁn

Rác thải sinh hoạt làm ảnh hưởng tới môi trường một cách đáng kể, nó

có tác động xấu đến tất cả môi trường đất, môi trường nước, môi trường

không khí.

* Ảnh hưởng của chất thải rắn đến môi trường nước

- Chất thải rắn, đặc biệt là chất thải hữu cơ, trong môi trường nước sẽ bị

phân hủy nhanh chóng. Tại các bãi rác, nước có trong rác sẽ được tách ra kết

hợp với các nguồn nước khác như: nước mưa, nước ngầm, nước mặt hình

thành nước rò rỉ. Nước rò rỉ di chuyển trong bãi rác sẽ làm tăng khả năng

phân hủy sinh học trong rác cũng như trong quá trình vận chuyển các chất gây

ô nhiễm ra môi trường xung quanh chất thải rắn đến môi trường đất

- Các chất thải hữu cơ sẽ được vi sinh vật phân hủy trong môi trường đất

trong hai điều kiện hiếu khí và kỵ khí. Khi có độ ẩm thích hợp sẽ tạo ra hàng loạt

các sản phẩm trung gian, cuối cùng hình thành các chất khoáng đơn giản.

- Với một lượng rác thải và nước rò rỉ vừa phải thì khả năng tự làm

sạch của môi trường đất sẽ phân hủy các chất này trở thành các chất ít ô

nhiễm hoặc không ô nhiễm.

- Nhưng với lượng rác quá lớn vượt quá khả năng tự làm sạch của đất

thì môi trường đất sẽ trở nên quá tải và bị ô nhiễm. Các chất ô nhiễm này

cùng với kim loại nặng, các chất độc hại và các vi trùng theo nước trong đất

chảy xuống tầng nước ngầm làm ô nhiễm tầng nước này.

- Đối với rác không phân hủy như nhựa, cao su … nếu không có giải

pháp xử lý thích hợp thì chúng sẽ là nguy cơ gây thoái hóa và giảm độ phì

của đất

9

* Ảnh hưởng của chất thải rắn đến môi trường không khí

- Các loại rác thải dễ phân hủy (như thực phẩm, trái cây hỏng…) trong

điều kiện nhiệt độ và độ ẩm thích hợp (nhiệt độ tốt nhất là 35ᴼC và độ ẩm

70%) sẽ được các vi sinh vật phân hủy tạo ra mùi hôi và nhiều loại khí ô

nhiễm có tác động xấu đến môi trường đô thị, sức khỏe và khả năng hoạt

động của con người.

- Khí thoát ra từ quá trình thu gom, vận chuyển, chôn lấp rác chứa

CH₂, CO₂, H₂S…Các khí độc hại hữu cơ…

* Ảnh hưởng của chất thải rắn đến con người.

- Chất thải rắn phát sinh từ các khu đô thị, nếu không được thu gom và

xử lý đúng cách sẽ gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe

cộng đồng dân cư và làm mất mỹ quan đô thị.Thành phần chất thải rắn rất

phức tạp, trong đó có chứa các mầm bệnh từ người hoặc gia súc, các chất thải

hữu cơ, xác súc vật chết… tạo điều kiện tốt cho ruồi, muỗi, chuột… sinh sản và

lây lan mầm bệnh cho người, nhiều lúc trở thành dịch. Một số vi khuẩn, siêu vi

khuẩn, ký sinh trùng… tồn tại trong rác có thể gây bệnh cho con người như:

bệnh sốt rét, bệnh ngoài da, dịch hạch, thương hàn, tiêu chảy, giun sán, lao…

- Phân loại, thu gom và xử lý rác không đúng quy định là nguy cơ gây

bệnh nguy hiểm cho công nhân vệ sinh, người bới rác, nhất là khi gặp phải

các chất thải rắn nguy hại từ y tế, công nghiệp như: kim tiêm, ống chích, mầm

bệnh, hợp chất hữu cơ bị halogen hóa…

- Tại các bãi rác lộ thiên, nếu không được quản lý tốt sẽ gây ra nhiều

vấn đề nghiêm trọng cho bãi rác và cộng đồng dân cư trong khu vực như: gây

ô nhiễm không khí, các nguồn nước, ô nhiễm đất và là nơi nuôi dưỡng các vật

chủ trung gian truyền bệnh cho người.

- Rác thải nếu không được thu gom tốt cũng là một trong những yếu tố

gây cản trở dòng chảy, làm giảm khả năng thoát nước của các sông rạch và hệ

thống thoát nước đô thị [2].

10

2.2. Cơ sở pháp lý

- Luật Bảo vệ môi trường số 55/2014/QH13.

- Nghị định 38/2015/NĐ-CP về quản lý chất thải và phế liệu.

- Thông tư 13/2007/TT-BXD hướng dẫn Nghị định 59/2007/NĐ-CP về

quản lý chất thải rắn.

- Thông tư số 36/2015/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường

Quy định về Quản lý chất thải nguy hại.

- Thông tư 04/2015/TT-BXD hướng dẫn thi hành Nghị định

80/2014/NĐ-CP về thoát nước và xử lý nước thải.

- Thông tư 07/2017/TT-BXD hướng dẫn phương pháp định giá dịch vụ

xử lý chất thải rắn sinh hoạt.

- QCVN 05:2013/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng

không khí xung quanh ban hành theo thông tư số 32/2013/TT-BTNMT ngày

25 tháng 10 năm 2013 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường (Tiêu

chuẩn áp dụng với các thông số bụi và khí độc của môi trường không khí

ngoài khu vực sản xuất).

- QCVN 08:2008/BTNMT-Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về nước mặt.

- QCVN 05:2013/BTNMT do Tꢀ soạn thảo quy chuẩn kỹ thuật quốc

gia về chất lượng không khí biên soạn, Tꢀng cục Môi trường, Vụ Khoa học và

Công nghệ, Vụ Pháp chế trình duyệt và được ban hành theo Thông tư số

32/2013/TT-BTNMT ngày 25 tháng 10 năm 2013 của Bộ trưởng Bộ Tài

nguyên và Môi trường.

- QCVN 26: 2010/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về tiếng ồn ban

hành theo Thông tư số /2015/TT-BTNMT ngày 16 tháng 12 năm 2010 của

- TCVN 5992:1995 chất lượng nước - lấy mẫu. Hướng dẫn kĩ thuật

lấy mẫu.

- TCVN 6663- 6:2008 (ISO 5667-6:2005) về Chất lượng nước - Lấy

mẫu- Phần 6: Hướng dẫn lấy mẫu ở sông và suối.

11

- TCVN 6663- 3:2008 (ISO 5667-3:2003) về Chất lượng nước - Lấy

mẫu- Phần 3: Hướng dẫn bảo quản và xử lý mẫu.

- TCVN 6663- 1:2011 (ISO 5667-1:2006) về Chất lượng nước - lấy

mẫu- phần 1: hướng dẫn lập chương trình lấy mẫu và kỹ thuật lấy mẫu.

- TCVN 6663- 1:2011 (ISO 5667-1:2006) về Chất lượng nước - Lấy

mẫu- Phần 1: Hướng dẫn lập chương trình lấy mẫu và Kỹ thuật lấy mẫu.

- TCVN 4556:1988 Nước thải - Phương pháp lấy mẫu, vận chuyển và

bảo quản mẫu

- TCVN 5999:1995 Chất lượng nước - Lấy mẫu - Hướng dẫn lấy mẫu

nước thải

2.3. Cơ sở thực tiễn của đề tài

2.3.1. Khái niệm về chất thải và chất thải rꢁn

Theo Luật Bảo vệ môi trường, chất thải là chất được loại bỏ trong sinh

hoạt, sản xuất hoặc trong các hoạt động khác. Chất thải có thể ở dạng rắn, khí,

lỏng hoặc các dạng khác. Chất thải rắn (CTR) được hiểu là chất thải phát sinh

từ các hoạt động ở nông thôn và đô thị bao gồm: chất thải từ khu dân cư, hoạt

động thương mại, dịch vụ, khách sạn, khu vui chơi giải trí, bệnh viện; từ các

quá trình sản xuất, bao gồm hoạt động công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, xây

dựng công trình…

Hiện nay, song song với quá trình công nghiệp hoá, đô thị hoá là vấn đề

xử lý các chất thải rắn từ công nghiệp và sinh hoạt. Hàng năm, khối lượng các

chất thải rắn tạo ra từ các ngành công nghiệp và sinh hoạt khá nhiều. Chất thải

rắn bao gồm nhiều loại và được chia thành các loại sau [14].

12

CHẤT THẢI RẮN

CHẤT THẢI CÔNG

NGHIỆP

CHẤT THẢI RẮN ĐÔ

THỊ

CHẤT THẢI RẮN

NÔNG NGHIỆP

Tro đáy

trong lò

Bụi

ximăng

Xỉ luyện

thép

Vật liệu

cellulose

Vỏ

trấu

Vỏ cà phê,

vỏ lạc

Tro bay

Sơ dừa

Bùn

thải

Phế thải

xây dựng

Chất thải

rắn sinh

Chất

thải y tế

Tro lò

đốt rác

Cao su

phế thải

Hình 2.1. Sơ đꢂ phân loại chất thải rꢁn

13

Khối lượng các chất thải rắn ở các nhà máy và các khu đô thị Việt Nam

(bao gồm chất thải công nghiệp, chất thải sinh hoạt, chất thải phá dỡ công

trình xây dựng,…) tạo ra ngày càng nhiều. Theo thống kê của Viện chiến lược

chính sách Tài nguyên và Môi trường, hàng năm cả nước thải ra khoảng hơn

15 triệu tấn chất thải rắn, trong đó 80% chất thải sinh hoạt (12 triệu tấn) và

20% chất thải công nghiệp (3 triệu tấn). 50% chất thải rắn ở các đô thị là rác

thải sinh hoạt của các hộ gia đình. Khoảng 70% lượng rác thải đô thị đã được

thu gom.

Chất thải độc

hại

1%

Chất thải khác

2%

Chất thải công

nghiệp

Chất thải độc hại

Chất thải khác

17%

Chất thải sinh hoạt

Chất thải công nghiệp

Chất thải sinh

hoạt

80%

Hình 2.2. Cơ cấu thành phꢃn chất thải rꢁn cꢄa Việt Nam

Dự báo đến năm 2020 lượng chất thải rắn phát sinh vào khoảng 50 triệu

tấn 1 năm. Trong đó chỉ có 15 – 20% lượng chất thải rắn được phân loại và tái

chế thủ công tại các làng nghề, số còn lại được chôn lấp. Nguồn phát sinh

chất thải rắn tập trung chủ yếu ở các khu đô thị lớn. Hiện nay, khoảng 80%

chất thải công nghiệp phát sinh mỗi năm là từ các trung tâm công nghiệp lớn

ở miền Bắc và miền Nam. Trong đó, 50% lượng chất thải công nghiệp của

Việt Nam phát sinh ở thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận, 30% còn lại

phát sinh ở vùng đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung Bộ. Thêm vào đó, gần