Hiệu quả mối quan hệ giữa doanh nghiệp và các trường đào tạo mỹ thuật ứng dụng ở nước ta hiện nay

Tạp chí Khoa học Viện Đại học Mở Hà Nội 54 (04/2019) 75-84

75

HIỆU QUẢ MỐI QUAN HỆ

GIỮA DOANH NGHIỆP VÀ CÁC TRƯỜNG ĐÀO TẠO

MỸ THUẬT ỨNG DỤNG Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

EFFICIENCY OF RELATIONSHIP BETWEEN BUSINESS AND SCHOOLS OF

APPLIED ART IN VIETNAM

Vương Quốc Chính*^{‡‡‡‡‡‡‡‡}

Ngày tòa soạn nhận được bài báo: 3/10/2018

Ngày nhận kết quả phản biện đánh giá: 4/4/2019

Ngày bài báo được duyệt đăng: 29/4/2019

Tóm tắt: Đào tạo nguồn nhân lực Mỹ thuật ứng dụng đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp,

người sử dụng lao động luôn là mối quan tâm sâu sắc của các cấp ban ngành và Bộ chủ quản.

Đào tạo MTUD là lĩnh vực đào tạo khá chuyên biệt, hệ thống khoa học của nó cần tư duy khác

biệt, việc đánh giá kết quả cũng cần có sự khác biệt, lực lượng chuyên sâu giảng dạy cũng cần có

cách đòi hỏi riêng. Đối với các doanh nghiệp cần phải chủ động hơn nữa trong việc tăng cường

và nâng cao hiệu quả hợp tác trong hoạt động giáo dục nghề nghiệp. Mối quan hệ này cần phải

được xây dựng dựa trên lợi ích thiết thực từ các bên. Trên cơ sở đó mới nâng cao được chất lượng

giáo dục nghề nghiệp. Qua bài viết này, tác giả đồng thời cũng đưa ra một số kiến nghị và giải

pháp nhằm nâng cao mối liên kết giữa doanh nghiệp, người sử dụng lao động với các cơ sở đào

tạo mỹ thuật ứng dụng - một ngành học hướng đến tính ứng dụng, đến sự gắn kết giữa nhà trường

và doanh nghiệp.

Từ khoá: Mỹ thuật ứng dụng, doanh nghiệp, đào tạo, chính sách, thực trạng, giải pháp.

Abstract: Training human resources of applied fine arts meeting the needs of businesses

and employers is always a deep concern of all levels of departments and line ministries. Applied

arts training is quite specialized training field. Its scientific system needs different thinking, the

evaluation of results also needs to be different, the intensive teaching force also needs to have its

own requirements. For businesses, it is necessary to be more proactive in enhancing and

enhancing the effectiveness of cooperation in vocational education activities. This relationship

needs to be built on the practical benefits from the parties. On that basis, the quality of vocational

education is improved. Through this article, the author offers a number of recommendations and

solutions to improve the linkage between businesses and employers with applied art training

institutions - a study aimed at applicability. , to the cohesion between schools and businesses.

Keywords: Applied arts, business, training, policies, reality, solutions.

*

‡‡‡‡‡‡‡‡Trường Đại học Mở Hà Nội

76

Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion

Bản chất của MTUD là tạo ra các sản

phẩm mang tính ứng dụng cao, tuy nhiên có

một thực tế trái ngược đang diễn ra đó là sinh

viên ngành MTUD đang bị bó hẹp trong

khuôn khổ lý thuyết mà ít được tiếp cận với

thực tế. Chính việc học “chay”, “nhồi nhét”

lý thuyết khiến khả năng sáng tạo và tính thực

tế của sinh viên bị hạn chế không ít.

1. Đặt vấn đề

Chủ trương liên kết giữa các trường

đào tạo nghề, đại học với các doanh nghiệp

(DN), cơ sở sản xuất để tạo việc làm cho sinh

viên sau khi tốt nghiệp ra trường và đẩy mạnh

xuất khẩu lao động đã được Chính phủ chỉ

đạo tại nhiều văn bản như Nghị quyết số

100/NQ-CP ngày 18/11/2016 của Chính phủ

ban hành Chương trình hành động của Chính

phủ nhiệm kỳ 2016-2021, Nghị quyết của

Chính phủ về những nhiệm vụ, giải pháp chủ

yếu chỉ đạo điều hành thực hiện kế hoạch

phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân

sách nhà nước hàng năm; Thông tư số

29/2017/TT-BLĐTBXH, ngày 15/12/2017

của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội quy

định về liên kết tổ chức thực hiện chương

trình đào tạo. Theo đó, nhà trường và Doanh

nghiệp(DN) có thể liên kết tổ chức đào tạo,

trong đó DN có thể đảm nhận đến 40%

chương trình đào tạo.

Nhờ những chủ trương trên, nhiều mô hình

liên kết với DN của các trường đại học đã

được triển khai hiệu quả trong thời gian qua,

tuy nhiên bên cạnh đó còn tồn tại khá nhiều

bất cập như mối quan hệ giữa nhà trường,

doanh nghiệp, người lao động, người sử dụng

lao động còn nhiều khoảng trống và lỏng lẻo.

Theo khảo sát, ở Việt Nam trung bình mỗi

năm có khoảng 10.000 chỉ tiêu đào tạo các

ngành liên quan đến mỹ thuật: hội họa, mỹ

thuật ứng dụng, sư phạm mỹ thuật… được Bộ

Giáo dục và Đào tạo cho phép các cơ sở đào

tạo tuyển sinh trong cả nước. Đây là con số

không hề nhỏ, Qua đó chúng cho thấy một

thực tế xã nhu cầu tuyển dụng lao động trong

lĩnh vực Mỹ thuật ứng dụng(MTUD) không

hề nhỏ. Tuy nhiên số cử nhân ngành MTUD

sau khi ra trường đáp ứng được yêu cầu của

doanh nghiệp đang yếu và thiếu.

Đào tạo đã thực gắn với doanh

nghiệp?

Tại hội thảo hợp tác Việt Nam - Anh Quốc

trong giáo dục và đào tạo kỹ năng nghề

nghiệp diễn ra tại Hà Nội ngày 17/1,

NGƯT.TS Vũ Xuân Hùng, Viện trưởng Viện

Khoa học Giáo dục Nghề nghiệp, nêu rõ thực

trạng đào tạo gắn với doanh nghiệp ở nước ta.

Theo đó, trong tổng 1.979 cơ sở giáo dục

nghề nghiệp, chỉ 483 cơ sở thuộc doanh

nghiệp. Những cơ sở này chủ yếu đào tạo

nhân lực cho chính doanh nghiệp đó. Khảo

sát phía doanh nghiệp và nhà trường cho thấy

mức độ hợp tác giữa hai bên còn thấp. Phía

doanh nghiệp, việc hợp tác thường xuyên chỉ

ở mức 12,3%, còn lại là không hoặc thỉnh

thoảng hợp tác. Trong khi đó, từ phía trường,

tỷ lệ hợp tác từ thường xuyên, thỉnh thoảng

đến không lần lượt chiếm 32,8%, 60,3% và

6,9%. Hình thức hợp tác chủ yếu là doanh

nghiệp tiếp nhận và hướng dẫn học viên trong

quá trình thực tập. Lý giải mối quan hệ lỏng

lẻo giữa doanh nghiệp và cơ sở giáo dục nghề

nghiệp, NGƯT.TS Vũ Xuân Hùng cho rằng

doanh nghiệp chưa thực sự quan tâm với công

tác đào tạo. Tình trạng học viên học nghề ra

trường thất nghiệp không hoàn toàn vì kém

chất lượng. Trên thực tế, hai bên đang lệch

nhau trong công tác đào tạo, trường dạy cái

này nhưng doanh nghiệp lại cần cái khác.

“Trường dạy A, doanh nghiệp lại cần B

Trường không biết doanh nghiệp cần gì vì

không tiếp cận được chủ lao động, phần lớn

doanh nghiệp tiếp xúc trường để tuyển sinh

viên về làm việc chứ không tham gia từ đầu,

2. Thực tế mối quan hệ giữa các cơ

sở hoạt động tư vấn thiết kế và cơ sở đào

tạo ngành MTUD

Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion

77

tức từ khâu lên chương trình đào tạo. Vì thế,

phía nhà tuyển dụng chấp nhận tuyển về rồi

đào tạo thêm. Nhiều doanh nghiệp tuyển

thẳng lao động phổ thông để tự đào tạo. Họ

chọn phương án này vì nhiều lý do, bao gồm

việc chỉ phải trả lương thấp. Một số doanh

nghiệp khác sa thải người lao động sau 3-5

năm làm việc với lý do không thích ứng được

sự thay đổi nhanh chóng trong ngành sản

xuất.

Để gắn kết trường và doanh nghiệp, nâng cao

chất lượng giáo dục nghề nghiệp, Bộ Lao

động - Thương binh và Xã hội đã triển khai

một số biện pháp nhưđặt ra yêu cầu hàng

năm, các doanh nghiệp phải cung cấp thông

tin về nhu cầu lao động để bộ phối hợp các

trường đào tạo sát nhu cầu. Việc này được

giao đến từng địa phương. Tuy nhiên vấn đề

này gặp không ít khó khăn, nhiều doanh

nghiệp từ chối phản hồi vì nước ta không có

chế tài nào buộc họ phải tuân thủ. Với vấn đề

nêu trên: quan điểm của bà Trần Thị Lan

Anh - Phó Tổng Thư ký Phòng Thương mại

và Công nghiệp Việt Nam, Giám đốc Văn

Phòng giới sử dụng lao động cho rằng: “Cần

xây dựng một cơ chế chặt chẽ cho sự hợp tác

giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp với doanh

nghiệp”.Theo đó, các cơ sở giáo dục nghề

nghiệp và doanh nghiệp cần phải chủ động

hơn nữa trong việc tăng cường và nâng cao

hệ hợp tác chưa chặt chẽ này. Trong đó,

nguyên nhân lớn nhất là do doanh nghiệp thụ

động trong việc tham gia vào sự hợp tác với

cơ sở, nhà trường, trung tâm đào tạo nghề

Chia sẻ rõ hơn về điều này, Ông

Nguyễn Trung Thành - Giám đốc Công ty cổ

phần thiết kế và in ấn bao bì Thăng Long cho

biết: “Việc công ty chưa chủ động trong việc

hợp tác với nhà trường, có thể là do quy mô

của doanh nghiệp chưa có yêu cầu cao về việc

đào tạo. Hay cũng có thể cũng chưa nắm bắt

được thông tin về các chính sách, quy định

pháp luật, hoặc chưa nhận thức được lợi ích

của việc tham gia liên kết đào tạo với các cơ

sở, trường, trung tâm đào tạo nghề”.

Trên quan điểm này, ông Vũ Xuân

Hùng - Vụ trưởng Vụ Đào tạo Chính quy -

Tổng Cục Giáo dục nghề nghiệp - Bộ Lao

động Thương binh và Xã hội cho rằng: “Bài

toán về chất lượng nguồn lao động sẽ không

giải quyết được nếu như không gắn với doanh

nghiệp. Bởi hơn ai hết chính doanh nghiệp

mới là người sử dụng lao động” họ biết nhu

cầu thị trường cần gì. Vì vậy, khi có sự tham

gia của doanh nghiệp, nhà trường sẽ có điều

kiện tiếp cận sâu sắc hơn nữa với nhu cầu của

xã hội chưa kể là sinh viên được tiếp cận các

trang thiết bị, cơ sở vật chất hiện đại, từ đó

chất lượng nguồn lao động cũng sẽ thay đổi.

Thực tế đào tạo trong các trường

hiệu quả hợp tác trong hoạt động giáo dục

nghề nghiệp. Mối quan hệ này cần phải được

xây dựng dựa trên lợi ích thiết thực từ các

bên. Trên cơ sở đó mới nâng cao được chất

lượng giáo dục nghề nghiệp.

Mỹ thuật ứng dụng

Là người tâm huyết đi tiên phong mở

đường, xây dựng và phát triển khoa Tạo dáng

Công nghiệp cố PGS.TS Nguyễn Ngọc

Dũng, đã có rất nhiều phân tích tình hình các

trường đào tạo MTUD, trong bài viết “ Bàn

về Design” PGS.TS đã viết: “Thiết kế Design

không phải là thiết kế kỹ thuật đơn thuần,

nhằm mục đích hoàn thiện hoặc vận hành

thuần túy hệ thống kỹ thuật và cũng không

phải là công tác thiết kế mỹ thuật biểu thị

niềm hưng phấn của họa sĩ, nó là việc làm mà

thông qua đó sản xuất được nối liền với thị

Câu chuyện gắn kết giữa các cơ sở

đào tạo, nhà trường, trung tâm với doanh

nghiệp đã có từ rất lâu, tuy nhiên mối quan hệ

này vẫn còn “lỏng lẻo”, hình thức. Điều này

được thể hiện ở chất lượng nguồn lao động

được đào tạo ra chưa đáp ứng được nhu cầu

của doanh nghiệp. Theo các chuyên gia, có

nhiều nguyên nhân để lý giải cho mối quan

78

Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion

trường. Thường người thiết kế sản phẩm phải

có giác quan thứ sáu về người mua hàng đại

chúng, không thiết kế sản phẩm từ yêu cầu

biểu thị cá nhân mình. Chính nhu cầu sáng tác

chân thực Design. Tuy nhiên, việc tạo hình

dáng sản phẩm vẫn phải theo quy luật phát

triển thẩm mỹ. Đó là mục đích, xét về thực tế

thì thẩm mỹ có cả trong hành động mua bán.

Mua bán giờ đây không chỉ là hành động kinh

tế đơn thuần mà có cả hành động thẩm mỹ.”.

Cũng ở lĩnh vực này, trong một phát biểu ,

họa sĩ Vũ Hiền phân tích về chuyên môn hiện

tại cũng lâm vào tình trạng thiếu giáo trình

mới. Việc gắn bó với thực tiễn xã hội còn

nhiều bất cập. Một số nơi chưa là cầu nối cho

sinh viên đến được các cơ sở sản xuất để tham

quan, thực tập, thực hành. Điều này khiến khi

ra trường, sinh viên thiếu thực tế, ngơ ngác

trước các phương tiện kỹ thuật có liên quan

tới ngành nghề. Có khi, họ phải mất 1 - 2 năm

để tiếp cận sản xuất… bên cạnh đó cũng có

những bất cập khác là bắt đầu hình thành yếu

tố bảo thủ, suy diễn kinh nghiệm, sinh viên

được học kinh nghiệm thực tiễn thông qua

các giảng viên, các bài tập đều xoay quanh

trục kiến thức có tính cơ bản hàn lâm của nhà

trường kể cả những kiến thức đã có hàng trăm

năm… Vì thế khi hội nhập gặp không ít khó

khăn, sinh viên ra trường thể hiện khá tốt

song nó lại không phải mang màu sắc của một

nhà thiết kế mà mang màu sắc “thợ vẽ” nhiều

hơn. Trong thời gian gần đây cũng đã có

nhiều trường thiết kế bài tập và xây dựng

khung chương trình cho học viên tập trung

vào việc thị trường cần thì ta đáp ứng, nhưng

khi thị trường thay đổi, những thị trường cao

cấp mang yếu tố quốc tế vào Việt Nam thì ta

lúng túng.

tham gia vào thị trường thế giới với tư cách

là người lắp ráp, làm thuê chứ chưa sáng tạo,

sản xuất ra bất kỳ máy móc, sản phẩm nào.

Suốt thế kỷ 20, nước ta hầu như không có nhà

thiết kế chuyên nghiệp, mà chỉ có các họa sĩ

tham gia làm thiết kế đồ họa, người bấm máy

tính trong sự chỉ bảo của ông chủ sản xuất”.

Ông Marc Pechart, Quản lý học vụ Viện thiết

kế ADS, người từng có 16 năm làm trong lĩnh

vực thiết kế ở Việt Nam cũng cho rằng, mỹ

thuật ứng dụng ở Việt Nam còn thiếu vắng

bản sắc. Cũng tại hội thảo nói về thực trạng

đào tạo các ngành mỹ thuật ứng dụng tại Việt

Nam, ông Riccardo Francesch, đại diện

Trường Đại học Thiết kế LABA (Ý) cho

rằng: “Việc giáo dục và đào tạo các nhà thiết

kế hiện tại rất mang tính thực dụng hơn là

sáng tạo. Thường sinh viên tốt nghiệp sẽ trở

thành kỹ thuật viên hơn là nhà thiết kế. Họ

biết cách sử dụng thành thạo các phần mêm

2D, 3D nhưng chưa biết cách phát triển ý

tưởng trên cơ sở là một nhà thiết kế.

Các sản phẩm tạo ra thiếu tính ứng

dụng. Bên cạnh việc nắm bắt và sử dụng các

kỹ thuật, nhà thiết kế còn phải nắm bắt được

xu thế thị hiếu người tiêu dùng, các kỹ thuật

thi công sản phẩm, các học trình về nghệ

thuật, lịch sử nghệ thuật, lịch sử kiến trúc

không có nhiều trong chương trình học. Nếu

một sinh viên mà không biết về kỹ thuật thi

công sản phẩm phổ biến, hiện đại… thì sao

sinh viên đó có thể trở thành một nhà thiết kế

giỏi để đáp ứng được nhu cầu thực tế

3. Thực trạng mối quan hệ giữa

Làng nghề thủ công mỹ nghệ và các cơ sở

đào tạo mỹ thuật ứng dụng

Làng nghề là một tài sản quý báu của

dân tộc ta. Trong thời kỳ mới, thực hiện Nghị

quyết Đại hội lần thứ XI của Đảng (tháng 1-

2011) tiếp tục phát triển bền vững đất nước,

làng nghề có vị trí và vai trò rất quan trọng.

Trước yêu cầu của tình hình mới, cùng với

quá trình tái cấu trúc nền kinh tế, chuyển đổi

Tại Hội thảo khoa học toàn quốc “Đổi

mới đào tạo mỹ thuật ứng dụng ở Việt Nam”

ngày 25/6/2016 tại Thành phố Hồ Chí Minh,

nhà nghiên cứu mỹ thuật Phan Cẩm Thượng

nhìn nhận: “Mỹ thuật ứng dụng của Việt Nam

Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion

79

mô hình tăng trưởng, làng nghề cũng phải tái

cấu trúc nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm

hàng hóa, đạt hiệu quả kinh tế - xã hội cao

hơn. Trên thực tế, việc thiếu nhân lực có kỹ

thuật của các làng nghề đang ngày càng trở

nên trầm trọng, do lao động có tay nghề đang

chuyển dịch sang làm việc ở các lĩnh vực

khác hoặc thoát ly khỏi địa phương. Nhiều

làng nghề truyền thống hiện nay không có thợ

tạo mẫu và thợ có tay nghề tinh xảo đáp ứng

yêu cầu thẩm mỹ ngày càng cao của người

tiêu dùng, cho nên sản phẩm của các làng

nghề truyền thống chưa đa dạng về mẫu mã,

thiếu sức cạnh tranh so với sản phẩm cùng

loại trong nước và quốc tế. Trong bài viết “

Bàn về Design” PGS.TS Nguyễn Ngọc Dung

viết : “…. Thay đổi không phải chỉ ở phương

diện từ ngữ, mà là nội hàm công việc.

công nghiệp (Sở Công Thương Hà Nội), Hà

Nội hiện có 1.350 làng nghề và làng có nghề,

trong đó, nhiều làng nghề vẫn giữ được tốc

độ phát triển tốt như sơn mài, khảm trai, điêu

khắc gỗ, thêu, dệt lụa…

Tuy nhiên, hiện nay các làng nghề

đang đứng trước thực trạng thiếu lao động có

tay nghề để đáp ứng yêu cầu thẩm mỹ ngày

càng cao của người tiêu dùng.Trong lĩnh vực

mỹ thuật thì Thủ công Mỹ nghệ vốn là hình

thái nghệ thuật thị giác luôn luôn gắn liền với

nghệ thuật truyền thống, nghệ thuật thủ công

mỹ nghệ (Handicraft) của một quốc gia,

vùng, khu vực, dân tộc, sắc tộc, chủng tộc,

tôn giáo cụ thể của từng địa phương.

Người nghệ sĩ của nghệ thuật thủ công

mỹ nghệ vốn xuất thân là nghệ nhân hay thợ

thủ công (Craftman), chuyên sử dụng ngôn

ngữ, chất liệu cùng với thị hiếu, văn hóa bản

địa của dân tộc mình, đồng thời sử dụng

những tài năng, vốn sống, kinh nghiệm cha

truyền con nối để sáng tác làm đẹp cho xã hội,

điều này đã làm cho nghệ thuật thủ công

mang lại hình thức độc đáo riêng của từng địa

phương, từng dân tộc, chủng tộc, sắc tộc mà

trong đó ẩn tàng tính dân tộc sâu sắc nhất

nhưng cũng là một nguyên nhân khiến sản

phẩm các làng nghề truyền thống chưa đa

dạng về mẫu mã, thiếu sức cạnh tranh so với

sản phẩm cùng loại trong nước và quốc tế.

Trước thách thức này Mỹ thuật ứng dụng

phải trở thành nguồn gốc tích lũy của các trào

lưu cách tân văn hóa và kinh tế. Đầu tư cho

thiết kế phải có chiều sâu, ngoài nối tiếp từ

truyền thống xa xưa, còn phải biết đặt nó vào

dòng phát triển của nền công nghiệp. nhưng

tiếc thay các nhà quản lý cũng chưa có sự

quan tâm thấu đáo hơn cho việc phát triển

làng nghề . Còn trong thời kinh tế đang hòa

nhập toàn cầu, các nhà kinh tế mong muốn có

sự cân bằng trong xuất và nhập khẩu. Từ lãnh

đạo đến các doanh nghiệp đều thấy phải có

mẫu hàng mới trong xuất khẩu. Cứ theo sự

Design không đồng nghĩa với trang trí

và cũng không cần phải là ứng dụng mỹ thuật

vào sản xuất. Cần phải thấy sự tiến triển của

design gắn bó với sự tiến bộ của sản xuất, là

kết quả nảy sinh, phát triển của nhu cầu tiêu

dùng và biểu hiện tính cách của người tạo

dựng môi trường văn hóa thẩm mỹ thời đại.

Với Design ở nước ta thỉnh thoảng lại dội lên

những cổ động, như triễn lãm mẫu thiết kế

sản phẩm, lời hô hào trên báo chí, nhưng tới

bây giờ nền kinh tế đã mở cửa Design vẫn

chưa trở thành bộ phận hữu cơ của nền sản

xuất công nghiệp. Lời kêu gọi của các cơ sở

sản xuất phải có mẫu, mã hàng mới. Nhưng

nào thấy ai “tự nguyện” đầu tư cho nghiên

cứu và ứng dụng Design vào sản phẩm của

mình. Thường là sao chép mẫu mã của nước

ngoài, nếu không thì nằm chờ để ký hợp đồng

gia công.

Là địa phương có số lượng làng nghề

nhiều nhất cả nước với gần 300 làng nghề,

các làng nghề tại Hà Nội cũng rơi vào tình

trạng thiếu nguồn nhân lực, nhất là các nhân

lực trẻ và nhân lực có tay nghề cao. Theo

Trung tâm Khuyến công và Tư vấn phát triển

80

Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion

phân tích trên, thì MTUD có vị trí quan trọng

với công việc này. Nhưng cần có một thái độ

và sự quan tâm đúng đắn cho sự phát triển

làng nghề, phố nghề của chúng ta.

nguồn gốc tích lũy và phát huy các trào lưu

cách tân văn hóa và kinh tế. Đầu tư cho kiểu

dáng mẫu mã sản phẩm mới phải có chiều

sâu, ngoài nối tiếp từ truyền thống, còn phải

biết đặt nó vào dòng phát triển của nền công

nghiệp hiện đại tiên tiến. Trong quan niệm,

chúng ta luôn đề cao đào tạo nguồn nhân lực

thiết kế mỹ thuật ứng dụng cao , nhưng thực

tế chúng ta đã làm gì cho tốt hơn. Trong thời

kinh tế đang hòa nhập toàn cầu, các nhà kinh

tế mong muốn có sự cân bằng trong xuất và

nhập khẩu. Từ lãnh đạo đến các doanh nghiệp

đều thấy phải có mẫu hàng mới trong xuất

khẩu. Cứ theo sự phân tích trên, thì Đào tạo

nguồn nhân lực Mỹ thuật ứng dụng có vị trí

quan trọng với công việc này. một số mặt

hàng như đồ gốm, giầy da, quạt máy, đồ gỗ,

đồ thủ công mỹ nghệ đã phần nào có vị trí

nhất định thị trường tiêu thụ quốc tế. Song

vẫn là cung cách làm việc với tư duy ngắn

hạn vụ mùa. Các trường đào tạo MTUD

không thể đứng bên lề sản xuất lúc này, Nhà

nước và cá nhân doanh nghiệp cũng cần có

chính sách kết hợp với các trường đào tạo

MTUD.

Sẽ là rất thuận tiện để phát huy, cái

hồn truyền thống độc đáo này trong những

sản phẩm truyền thống khi mà bản thân

người, nghệ nhân, nghệ sĩ bản địa thích dùng

ngôn ngữ, chất liệu truyền thống để chuyển

tải những đề tài, ý tưởng mới mà anh ta thích

cùng với sự sử dụng các kỹ thuật thể hiện hiện

đại. Ông Nguyễn Phương Quang, Giám đốc

Công ty TNHH Việt Quang (thôn Phú Vinh,

xã Phú Nghĩa, huyện Chương Mỹ) chia sẻ,

làng nghề Phú Vinh nổi tiếng với nghề mây

tre đan truyền thống. Các sản phẩm của làng

nghề không chỉ được cả nước biết đến mà còn

xuất khẩu đi nhiều nước được các khách hàng

nước ngoài ưa chuộng.

Theo ông Nguyễn Phương Quang, để

kế thừa và phát huy được thế mạnh của làng

nghề thì cần phải xây dựng đội ngũ nhân lực

trẻ có trình độ cao. Do đó cần phải có những

chính sách đào tạo nghề và truyền nghề cho

thế hệ trẻ. Chỉ có nguồn nhân lực chất lượng

tốt thì mới giữ và phát triển các làng nghề

truyền thống ngày càng phát triển.

Theo UBND TP.Hà Nội, trong những

năm qua Hà Nội đã có nhiều chính sách nhằm

hỗ trợ phát triển các làng nghề như quy hoạch

các làng nghề, những chính sách hỗ trợ vốn,

hỗ trợ đầu ra sản phẩm, tổ chức các hội chợ

nhằm quảng bá sản phẩm làng nghề…

Báo cáo của Sở Công Thương cho

thấy, trong năm 2016, các làng nghề Hà Nội

đã tạo việc làm cho gần 800 nghìn lao động,

giá trị sản xuất đạt gần 14 nghìn tỷ đồng. Thu

nhập bình quân của người lao động ở làng

nghề đạt khoảng 35 triệu đồng/năm. Đặc biệt,

thu nhập của người lao động tại các huyện

Gia Lâm, Đông Anh, Hà Đông... lên đến 50 -

60 triệu đồng/năm. Chính vì vậy, Hà Nội cần

tiếp tục phát huy những giá trị truyền thống,

kết hợp tiếp thu KHCN mới trong thiết kế và

sản xuất, nhất là các làng nghề có những sản

phẩm xuất khẩu. Nhưng cần có một thái độ

và sự quan tâm đúng đắn cho sự phát làng

nghề của chúng ta.Trong đó khâu quan trọng

chính đào tạo ngành MTUD phải trở thành

Đặc biệt công tác đào tạo nghề cho

các làng nghề cũng được thành phố đặc biệt

quan tâm. Đầu năm 2017, UBND TP. Hà Nội

đã ban hành Kế hoạch số 36/KH-UBND về

hoạt động của Ban Chỉ đạo phát triển nghề và

làng nghề TP.Hà Nội năm 2017.

Theo đó, sẽ tập trung đào tạo nghề,

truyền nghề cho khoảng 30 nghìn lao động tại

các làng nghề truyền thống ở khu vực nông

thôn. Ban Chỉ đạo phát triển nghề và làng

nghề TP.Hà Nội cho hay, trong năm 2017,

toàn thành phố phấn đấu đào tạo nghề, truyền

Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion

81

nghề, đồng thời tập huấn nâng cao năng lực

quản trị doanh nghiệp cho khoảng 100 chủ

doanh nghiệp là giám đốc, phó giám đốc các

cơ sở sản xuất làng nghề.

CMCN 4.0 cần được xem xét, đánh giá toàn

diện với nhiều yêu cầu và thách thức mới đặt

ra cho các cơ sở đào tạo, đó là:

Một là, cần chủ động đón đầu xu thế

và yêu cầu của thị trường lao động. Bài toán

về phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt là nhân

lực chất lượng cao trong bối cảnh hiện nay đã

có thêm những tiêu chí, điều kiện ràng buộc

mới, hết sức khó khăn, đòi hỏi sự đổi mới

toàn diện trong công tác đào tạo.

Các cơ sở đào tạo không thể vẫn sử

dụng phương pháp cũ, thiếu tính tương tác,

thiếu thực tiễn của mô hình sản xuất mới để

đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng sự phát triển

và ứng dụng nhanh chóng của các công nghệ

hiện đại từ cuộc CMCN 4.0. Điều này sẽ dẫn

đến nguy cơ tụt hậu và đào thải rất cao.

Hệ thống đào tạo cả nước cần sớm đổi

mới nội dung và chương trình đào tạo nhằm

đáp ứng trước những thay đổi từ thực tiễn. Ví

dụ, trong lĩnh vực ….

Đặc biệt, đổi mới phương thức đào

tạo và quản trị đại học, đẩy mạnh ứng dụng

công nghệ thông tin, công nghệ số vào trong

hoạt động giảng dạy và nâng cao năng lực và

chất lượng của đội ngũ giáo viên, cán bộ quản

lý.

Để đáp ứng yêu cầu đào tạo trong môi trường

mới, đội ngũ giảng viên giáo phải có những

năng lực mới, năng lực sáng tạo và do đó đòi

hỏi phải có những phẩm chất mới trên cơ sở

chuẩn hóa, thông qua các hoạt động đào tạo,

tự đào tạo và bồi dưỡng kiến thức chuyên

môn.

Bên cạnh hoạt động đào tạo, cần tích

cực tham gia công tác nghiên cứu khoa học

để nâng cao trình độ, kiến thức chuyên môn,

gắn nghiên cứu với các hoạt động chuyển

giao tại cơ sở, đặc biệt chú trọng các nghiên

cứu mô phỏng, nghiên cứu tương tác…

Hai là, cần đẩy mạnh công tác dự báo,

nghiên cứu nhu cầu thị trường trong tương lai

gần và xa hơn. Đây là nội dung cần được đặc

Theo Trung tâm Khuyến công và Tư vấn phát

triển công nghiệp Hà Nội, từ đầu năm đến

nay, Trung tâm đã chủ trì, phối hợp với các

sở, ngành liên quan, các hiệp hội ngành nghề

tổ chức 40 lớp truyền nghề thủ công mỹ nghệ

cho 1.400 học viên tại 40 thôn, xã; tổ chức

cho 1.500 chủ cơ sở sản xuất công nghiệp

nông thôn tham gia 15 lớp tập huấn khởi sự

doanh nghiệp, hội nhập kinh tế quốc tế, thiết

kế mẫu mã sản phẩm, quản trị doanh nghiệp,

kinh doanh và marketing… Các nghề chính

được Trung tâm nhân cấy là mây tre đan, sơn

mài, khảm trai, thêu ren, dệt lụa, gốm sứ…

Có thể thấy, việc đào tạo nhân lực cho

các làng nghề vẫn là bài toán nan giải .

4. Giải pháp

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng

cao phục vụ quá trình công nghiệp hóa - hiện

đại hóa đất nước là vấn đề sớm được đặt ra

trong định hướng của Đảng và tổ chức triển

khai của Chính phủ. Kết quả thực hiện thời

gian qua đã đóng góp những thành tựu tích

cực cho công cuộc phát triển chung của đất

nước.

Tuy nhiên, phải thẳng thắn nhìn nhận,

hệ thống đào tạo trong nước hiện còn tồn tại

quá nhiều bất cập; Đội ngũ giảng viên cao

đẳng, đại học còn mỏng và yếu; Cơ sở vật

chất chưa đáp ứng với yêu cầu đào tạo;

Phương thức đào tạo vẫn theo kiểu cũ, lối

mòn, thiếu sự gắn kết với thực tiễn, dẫn đến

chất lượng nguồn nhân lực sau đào tạo chưa

đáp ứng với yêu cầu ngày càng cao của xã hội

trong xu thế phát triển vũ bão và tác động

mạnh mẽ, sâu rộng tới mọi mặt đời sống xã

hội của cuộc CMCN 4.0.

Trong giai đoạn hiện nay cũng như

định hướng phát triển trong giai đoạn tới, việc

đào tạo, phát triển nguồn nhân lực cho

82

Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion

biệt quan tâm, bởi cuộc CMCN 4.0 sẽ có tác

động rất lớn tới cơ cấu của nền kinh tế, khả

năng suy giảm của nhiều ngành nghề cũng

như sự xuất hiện mới của những ngành nghề

trong tương lai là hoàn toàn có thể xảy ra,

điều này sẽ dẫn tới những thay đổi rất lớn

trong cơ cấu việc làm.

phân luồng đào tạo và phát triển kỹ năng nghề

nghiệp cho học sinh phổ thông.

Đổi mới nội dung, phương thức đào

tạo nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả

giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp,

cơ sở vật chất của nhà trường cũng phải đáp

ứng được hoặc có mức độ phù hợp nhất định

đối với doanh nghiệp.

Ba là, cần sự kết hợp 3 “nhà”: Nhà

trường - Nhà khoa học - Nhà Doanh nghiệp

trong đào tạo nhân lực phục vụ CMCN 4.0.

Hiện tại, chủ yếu là phía doanh nghiệp có nhu

cầu gắn kết với nhà trường - nhà khoa học,

còn nhà trường, nhất là các trường công lập,

chỉ tập trung công tác đào tạo chứ chưa chủ

động hợp tác với doanh nghiệp.

Bốn là, cơ chế chính sách của trường

phải đảm ứng được yêu cầu của doanh

nghiệp. Cụ thể, thể hiện sự năng động, chủ

động của nhà trường trong việc xây dựng các

gói đào tạo hoặc chương trình đào tạo ngắn

hạn cho doanh nghiệp.

Năm là, thiết lập nhiều kênh kết nối trường

đại học với doanh nghiệp. Cơ quan quản lý

cần đứng ra chủ chì tổ chức nhiều hơn nữa

các diễn đàn, hội nghị, hội thảo KH để nhà

trường và doanh nghiệp có nhiều cơ hội tiếp

cận gần gũi hơn

- Nhà trường và doanh nghiệp nên thành lập

các quỹ đầu tư phát triển chung để gia tăng

sự ràng buộc, nâng cao tính năng động cũng

như trách nhiệm của các chủ thể liên kết.

Về phía nhà trường: Nên chủ động mời các

nhà quản lý, nhân lực giỏi từ doanh nghiệp

tham gia vào hoạt động đào tạo của nhà

trường về những kỹ năng tác nghiệp trên máy

móc, thiết bị thực tế để quá trình nghiên cứu,

giảng dạy trên giảng đường sát với thực tiễn.

+ Nâng cao năng lực đào tạo thông qua bồi

dưỡng trình độ của đội ngũ giảng viên, đầu tư

cơ sở vật chất thiết yếu; cập nhật, đổi mới

chương trình nhằm bảo đảm chất lượng giáo

dục.

Các trường đào tạo MTUD cần học

tập, kinh nghiệm đào tạo của các trường đại

học ở nước ngoài, trong việc xây dựng các

trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo gắn

rất chặt với nhu cầu thực tế XH. Nhờ những

trung tâm đó, sinh viên được học tập ở môi

trường rất thật; các doanh nghiệp liên kết với

các trường để tìm nguồn nhân lực tương lai.

Hiện nay, đã có một vài cơ sơ đào tạo

nhen nhóm hình thành các trung tâm nghiên

cứu và thực hành điển hình như Trung tâm

ART & DESIGN - Khoa Tạo dáng Công

nghiệp-Trường ĐH Mở Hà Nội. Hoạt động

của trung tâm tập trung nghiên cứu đổi mới,

sáng tạo các sản phẩm ứng dụng mới hoặc

nâng cao cải tiến các sản phẩm MTUD đã có

trên thi trường. Từ đây, xây dựng môi trường

dạy và học mà phải gắn rất chặt với môi

trường kinh doanh, với thực tiễn đặt hàng của

xã hội…

Cần rà soát, sắp xếp, quy hoạch lại hệ

+ Thiết lập bộ phận chuyên trách về liên kết,

hợp tác.

Về phía doanh nghiệp: Tạo điều kiện tiếp

nhận sinh viên kiến tập, thực tập, tham quan,

khảo sát, tuyển dụng và sử dụng sinh viên tốt

nghiệp của nhà trường.

thống bài giảng, bài tập ứng dụng tại cơ sở

giáo dục đại học, cao đẳng đào tạo về MTUD

gắn với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội

và nhu cầu của thị trường lao động trong cả

nước, từng vùng và địa phương.

Thực hiện tốt công tác tuyển sinh đại

học, cao đẳng. Xây dựng cơ chế, chính sách

+ Có chiến lược nuôi dưỡng, ươm mầm tài

năng tại các trường đại học với nhiều hình

Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion

83

thức như cung cấp học bổng, đầu tư cơ sở vật

chất kỹ thuật, tuyển dụng trước và sau tốt

nghiệp.

+ Chủ động phối hợp với trường đại học

trong việc biên soạn giáo trình, nội dung và

phương pháp giảng dạy, bảo vệ đồ án, luận

văn tốt nghiệp... để chương trình đào tạo “ăn

khớp” với nhu cầu của Doanh nghiệp và xã

hội.

mình, trong quá trình giảng bài giảng viên kết

hợp với chuyên gia từ các doanh nghiệp,

giảng dạy lý thuyết và thực hành thị phạm,

kết quả dạy và học được đánh giá qua bài tập

thể hiện của sinh viên. Thể hiện của sv có thể

trên giấy. Có thể được thể hiện thành sản

phẩm ứng dụng ngay cho doanh nghiệp. Tuỳ

theo yêu cầu .

+ Hình thành thư viện chuyên ngành

+ Cần có cơ chế, chính sách khuyến khích

đội ngũ giáo sư, tiến sĩ, giảng viên có chất

lượng cao trong các trường đại học tham gia

vào các dự án hoặc chia sẻ, cố vấn cho doanh

nghiệp thông qua các chương trình đào tạo

nội bộ.

Đặc biệt, Bộ cũng đề nghị đẩy mạnh việc hợp

tác ba bên Nhà trường - Nhà khoa học -

Doanh nghiệp. Trong đó, đa dạng hóa các

hình thức hợp tác về xây dựng chuẩn đầu ra,

chương trình đào tạo; tổ chức ký kết đào tạo

theo đơn đặt hàng của các doanh nghiệp Bên

cạnh đó, có sự phối hợp, hợp tác với cơ sở

đào tạo cho sinh viên vừa học, vừa làm tại cơ

sở đào tạo và doanh nghiệp. Đồng thời, hợp

tác trong đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình

độ, kỹ năng, cấp chứng chỉ nghề cho lao động

và tuyển ngư

+ Nâng cao trình độ ngoại ngữ, và công nghệ

thông tin cho đội ngũ giảng viên và sinh viên

trong Khoa.

+ Xây dựng hình thức đào tạo theo yêu cầu

của người học và đảm bảo chất lượng. Sau

mỗi khóa học kiên quyết đưa hình thức đánh

giá mức độ hài lòng của người học về giảng

viên và môn học để khoa tự điều chỉnh môn

học và thầy dạy.

+ Xây dựng hệ thống quản trị khoa học, hiện

đại, dân chủ với phương châm tăng mạnh uy

tín đào tào của cơ sở thành thương hiệu xã

hội.

+ Thay vì đào tạo theo phương pháp hàn lâm,

nặng về lý thuyết, thiếu thực hành, một số

trường đã áp dụng mô hình đại học ứng dụng

hiện đang rất phổ biến ở các nước phương

Tây. Điểm ưu việt của mô hình thể hiện ở

việc phân bổ thời gian dành cho lý thuyết và

thực hành, theo đó lý thuyết chỉ chiếm 30%,

còn lại 70% dành cho thực hành, thực tế tại

doanh nghiệp. Các hoạt động trao đổi còn

chưa phong phú và chưa liên kết toàn diện;

Thiếu các hoạt động về trao đổi giữa giảng

viên và cán bộ của doanh nghiệp trong hoạt

động đào tạo.

Đào tạo MTUD là lĩnh vực đào tạo

khá chuyên biệt, hệ thống khoa học của nó

cần tư duy khác biệt, việc đánh giá kết quả

cũng cần có sự khác biệt, lực lượng chuyên

sâu giảng dạy cũng cần có cách đòi hỏi

riêng. Muốn vây cần có một thái độ và sự

quan tâm đúng đắn cho sự phát triển của đào

tạo MTUD trong ngành công nghiệp sản

ời vào học nghề, thực tập để làm việc cho

doanh nghiệp.

+ Đào tạo xây dựng một đội ngũ giảng viên

giỏi về nghiên cứu làm nòng cốt trong Khoa

+ Mạnh dạn thể nghiệm đào tạo các khóa

chuyên sâu. Hay dạy theo nhu cầu của người

học. Áp dụng phương thức đào tạo theo yêu

cầu chất lượng cao của người hoc, và học

theo modul tín chỉ, và có chứng chỉ . Hoàn

thành tất cả các tín chỉ thì cấp bằng

+ Thí dụ: gói kiến thức về mầu và bố cục trên

mặt phẳng, gói về nghệ thuật in khắc, gói về

Nghệ thuật chữ, thiết kế logo... Giảng viên sẽ

ra các bài tập có thể gắn với thực tiễn xã hội,

hoặc doanh nghiệp có thể đưa ra yêu cầu đào

tạo chuyên sâu về một lĩnh vực của đơn vị

84

Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion

trong giảng dạy và học tập ngành mỹ thuật ứng

dụng” Tạp chí khoa học Trường ĐH Mở Hà Nội

– 12/20198

xuất của chúng ta, Đó là một thách thức

chúng ta phải vượt qua, tư duy lãnh đạo giáo

dục trong lĩnh vực này nên cập nhật sâu sắc

tránh tình trạng thiên về yếu tố hành chính.

Chúng ta cần sẵn sàng vượt qua giai đoạn

phát triển này để hoàn thiện hơn. Đặc biệt,

trong thời kì hội nhập quốc tế và phát triển

tại Việt Nam đang sang một giai đoạn mới./.

4.NguyễnMinh(2017)http://thoibaonganhang.v

n

5. Uyên Huy, Mỹ thuật úng dụng và tính dân tộc

trong thời đại kinh tế thị trường,

http://hcmufa.edu.vn/tap-chi/thong-tin-my-thuat-

so-7-8

6.Vũ Quốc Tuấn, Thực trạng và giải pháp phát

triển sản phẩm làng nghề Việt Nam,

http://congnghieptieudung.vn

7. Thông tư số 29/2017/TT-BLĐTBXH, ngày

15/12/2017 của Bộ Lao động, Thương binh và Xã

hội

8. Công văn số 786/2018/TT-BLĐTBXH, ngày

15/12/2017 của Bộ Lao động, Thương binh và Xã

hội

Tài liệu tham khảo:

1. PGS.TS Nguyễn Ngọc Dũng Các bài viết về

Design được đăng tải ở tập san “Mỹ thuật công

nghiệp” (1976,1977,1978,1979) và website:

tdcn.hou.edu.vn năm 2019, Bàn về thuật ngữ

Design, Tạp chí Nghiên cứu Mỹ thuật, số 3,4/12,

tr.12-15.

2. PGS.TS Nguyễn Lan Hương(2018) Đào tạo

ngành mỹ thuật ứng dụng trong bối cảnh cuộc

cách mạng công nghiệp lần thứ 4 (4.0)

3. Vương Quốc Chính (2018) “Những khó khăn

và thuận lợi khi sử dụng Công nghệ thông tin

Địa chỉ tác giả: Trường Đại học Mở Hà Nội

Email: [email protected].vn