Giáo trình Tổ chức và công nghệ sửa chữa - Nghề: Khai thác máy tàu thủy

CỤC HÀNG HẢI VIỆT NAM

TRƯỜNG CAO ĐẲNG HÀNG HẢI I

GIÁO TRÌNH

MÔN HỌC: TỔ CHỨC VÀ

CÔNGNGHỆ SỬA CHỮA

NGHỀ: KHAI THÁC MÁY TÀU THỦY

TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG

Hải Phòng, năm

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng

nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh

thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.

2

LỜI GIỚI THIỆU

Giáo trình TỔ CHỨC VÀ CÔNG NGHỆ SỬA CHỮA trình bày các nội dung về

tổ chức sửa chữa và các phương pháp công nghệ được áp dụng để phục hồi, sửa chữa

các chi tiết trong thực tế. Các nội dung biên soạn được cố gắng xem xét dưới góc độ

phù hợp với trình độ người học và phù hợp với các môn học, mô đun khác như “Sửa

chữa động cơ Diesel”, “Khai thác hệ động lực tàu thủy” để tạo nên một mối quan hệ

logic, thông suốt, tuần tự. Từ đó tạo nên sự thuận lợi nhất trong quá trình hình thành

kiến thức và kỹ năng cho sinh viên cao đẳng nghề máy.

Tuy nhiên do thời gian và trình độ có hạn cuốn giáo trình không tránh khỏi các

khiếm khuyết, thiếu sót. Người biên soạn rất mong nhận được sự đóng góp chân

thành để cập nhật cho nội dung giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn.

Xin trân trọng cảm ơn.

Hải Phòng, ngày 26 tháng 9 năm 2017

Biên soạn

Lê Anh Phong

3

MỤC LỤC

TT

Nội dung

Trang

1

3

Lời giới thiệu

Mục lục

2

3

4

5

4

7

8

Danh mục ký hiệu, bảng biểu, chữ viết tắt

Danh mục hình vẽ, đồ thị

9

Nội dung

9

Chương 1. Tổ chức sửa chữa tàu thủy

1. Tổ chức sửa chữa

10

14

15

16

19

20

21

22

1.1. Các khái niệm cơ bản trong tổ chức sửa chữa tàu thuỷ

1.2. Phân loại và định ngạch sửa chữa

2. Đăng kiểm Việt nam

2.1. Giới thiệu chung về Đăng kiểm Việt Nam

2.2. Kiểm tra hệ thống máy tàu của Đăng kiểm Việt Nam

Chương 2. Các phương pháp gia công cắt gọt kim loại

1. Tiện kim loại

1.1. Khái niệm

1.2. Ứng dụng

2. Bào và phay kim loại

2.1. Bào và xọc

2.2. Phay

3. Khoan, khoét, doa lỗ

3.1. Khoan

3.2. Khoét

4

3.3. Doa

22

23

25

26

27

4. Chuốt, mài, đánh bóng

4.1. Chuốt

4.2. Mài

4.3. Đánh bóng

Chương 3. Chất lượng gia công cơ khí và đồ gá gia công

1. Chất lượng gia công cơ khí

1.1.Các yếu tố đặc trưng của bề mặt

1.2. Nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng bề mặt

1.3. Ảnh hưởng của chất lượng của bề mặt gia công đến tính năng làm

việc của chi tiết

1.4. Độ chính xác gia công cơ khí

2. Chuẩn

27

29

31

32

34

36

37

38

2.1. Chuẩn và phân loại chuẩn

2.2. Nguyên tắc chọn chuẩn

3. Gá đặt chi tiết

3.1. Quá trình gá đặt chi tiết khi gia công

3.2. Các phương pháp gá đặt chi tiết gia công

Chương 4: Khảo sát hư hỏng chi tiết máy

1. Hao mòn chi tiết máy

1.1. Khái niệm về hao mòn

1.2. Các dạng hao mòn

1.3. Qui luật mài mòn của chi tiết theo thời gian

2. Phương pháp khảo sát hư hỏng chi tiết máy

2.1. Kiểm tra bằng giác quan

2.2. Kiểm tra bằng phương đo

2.3. Kiểm tra bằng phương pháp thẩm thấu

5

2.4. Kiểm tra bằng phương thử thủy lực

2.5. Kiểm tra bằng phương vật lý

38

39

41

3. Phương pháp vệ sinh chi tiết máy

3.1. Phương pháp sử dụng hóa chất

3.2. Phương pháp cơ học

Chương 5: Phương pháp phục hồi và sửa chữa chi tiết máy

1. Phương pháp điều chỉnh

2. Phương pháp gia công cơ khí

2.1. Phương pháp phục hồi kích thước, hình dạng và chất lượng bề mặt

2.2. Phương pháp thay đổi kích thước, phục hồi hình dạng và chất

lượng bề mặt

43

2.3 Phương pháp cạo rà

44

48

3. Phương pháp gia công biến dạng và biến dạng dẻo

3.1. Phương pháp gia công biến dạng

3.2. Phương pháp gia công tinh bằng biến dạng dẻo

6

50

Tài liệu tham khảo

6

DANH MỤC KÝ HIỆU, BẢNG BIỂU, CHỮ VIẾT TẮT

Stt

1

Tên chữ viết tắt

CSKT - Chăm sóc kỹ thuật

2

GCCG - Gia công cắt gọt

3

4

5

Sd – Chuyển động tiến dao dọc

Sng – Chuyển động tiến dao ngang

HKCM – Hợp kim chống mòn

GCKL - Gia công kim loại

6

7

TCVN - Tiêu chuẩn Việt nam

7

DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

Tên hình vẽ, đồ thị

Stt

Trang

1

2

3

4

5

6

Hình 2.1. Máy tiện vạn năng

Hình 2.2. Máy khoan bàn

23

24

40

48

49

50

Hình 4.1. Đồ thị mài mòn của chi tiết theo thời gian

Hình 5.1. Sơ đồ cán kim loại

Hình 5.2. Cấu tạo của khuôn kéo kim loại

Hình 5.3. Sơ đồ ép kim loại

8

GIÁO TRÌNH MÔN HỌC

Tên môn học: TỔ CHỨC VÀ CÔNG NGHỆ SỬA CHỮA

Mã số môn học: MH.6840111.16

Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học:

- Vị trí: Môn học được thực hiện sau khi học xong các môn học, mô đun: Vận hành hệ

động lực chính Diesel tàu thủy, Khai thác hệ động lực tàu thủy.

- Tính chất: Môn học cung cấp cho sinh viên các kiến thức về tổ chức sửa chữa, các

phương pháp gia công cắt gọt kim loại; Các khái niệm về chất lượng gia công cơ khí;

Khảo sát hư hỏng các chi tiết và cụm chi tiết; Các phương pháp phục hồi và sửa chữa

các chi tiết máy.

- Ý nghĩa và vai trò của môn học: Tổ chức và công nghệ sửa chữa là môn học chuyên

môn nghề rất quan trọng và có ý nghĩa thực tiễn rất lớn cho nhu cầu đào tạo và sản

xuất.

Mục tiêu môn học:

- Về kiến thức: Hiểu được các khái nịêm cơ bản trong tổ chức và công nghệ sửa

chữa;các phương pháp gia công cắt gọt kim loại; Trình bày được các khái niệm về hư

hỏng, phương pháp phục hồi và sửa chữa các chi tiết; Trình bày được cấu tạo, nguyên

lý làm việc và phương pháp sử dụng các dụng cụ đo kỹ thuật.

- Về kỹ năng: Đánh giá được chất lượng gia công cơ khí, hình thành được các kỹ năng

tổ chức và sửa chữa các chi tiết.

- Về năng lực tự chủ và chịu trách nhiệm: Làm việc có kỷ luật, có trách nhiệm, kiên

trì, chủ động , tích cực và sáng tạo trong học tập và lao động.

Nội dung môn học:

CHƯƠNG 1: TỔ CHỨC SỬA CHỮA TÀU THỦY

Mã chương: MH.6840111.16.01

Giới thiệu:

Chương này trang bị cho người học các kiến thức về lập kế hoạch sửa chữa, chuẩn bị

đưa tàu vào sửa chữa và tổ chức sửa chữa cũng như các khái niệm về định nghạch sửa

chữa và các nội dung kiểm tra của cơ quan Đăng kiểm... Tức là các kiến thức cơ bản

của quá trình tổ chức sửa chữa trong thực tế.

Mục tiêu:

- Kiến thức: Giải thích được các khái niệm cơ bản trong tổ chức sửa chữa.

- Kỹ năng: Lập được các kế hoạch sửa chữa đơn giản.

9

- Về năng lực tự chủ và chịu trách nhiệm: Làm việc có kỷ luật, cẩn thận, nghiêm túc,

đảm bảo an toàn lao động và vệ sinh môi trường.

Nội dung chính:

1.Tổ chức sửa chữa

1.1. Các khái niệm cơ bản trong tổ chức sửa chữa tàu thuỷ

1.1.1.Khái niệm về chất lượng sản phẩm

Chất lượng của sản phẩm là tập hợp các đặc tính làm cho sản phẩm thoả mãn những

đòi hỏi xác định, tương ứng với nhiệm vụ dã đặt ra cho chúng.

Với ngành chế tạo máy tàu thuỷ thì chất lượng sản phẩm (cơ cấu, thiết bị tàu, một

khâu hay một chi tiết riêng lẻ) là tập hợp những phẩm chất khai thác, công nghệ, kinh

tế và thẩm mỹ. Mỗi một loại phẩm chất có mức độ yêu cầu nhất định mà khi đạt được

các yêu cầu đó tức là sản phẩm thích hợp cho khai thác.

Những phẩm chất chỉ tiêu này được đề ra trong thiết kế và viết dưới dạng yêu cầu kỹ

thuật. Chúng được đảm bảo trong gia công, lắp ráp và chúng sẽ bị mất hoặc giảm dần

trong khai thác, rồi chúng lại được khôi phục một phần hay toàn bộ trong sửa chữa.

Chất lượng sản phẩm không thể được coi là đạt yêu cầu nếu những chỉ tiêu đã đạt

được trong chế tạo, không giữ được giới hạn cho phép trong thời gian khai thác đủ

dài. Vì vậy, phẩm chất quan trọng nhất cho mọi sản phẩm là độ tin cậy.

1.1.2. Khái niệm về độ tin cậy của tàu

Độ tin cậy của hệ động lực là khả năng hoàn thành nhiệm vụ cho trước mà vẫn giữ

được chỉ tiêu khai thác nằm trong giới hạn đã định trong khoảng thời gian xác định.

Độ tin cậy của hệ động lực là một hệ thống phức tạp các chỉ tiêu, chúng thay đổi theo

thời gian, có thể phục hồi lại trong khai thác bằng sự chăm sóc kỹ thuật và sửa chữa.

Các chỉ tiêu đó là: Khả năng không hỏng hóc, độ bền, khả năng có thể sửa chữa.

- Khả năng làm việc không hỏng hóc: Đây là phẩm chất của sản phẩm giữ được khả

năng làm việc trong khoảng thời gian làm việc nào đó không cần khoảng nghỉ bắt

buộc.

- Độ bền: Là phẩm chất của sản phẩm giữ được khả năng làm việc đến trạng thái giới

hạn (tới mức phải bỏ đi) trong một khoảng thời gian nào đó cùng với một khoảng nghỉ

để chăm sóc kỹ thuật và sửa chữa.

- Khả năng có thể sửa chữa của sản phẩm: cho phép có thể cự đoán phát hiện và khắc

phục hỏng hóc bằng con đường chăm sóc kĩ thuật và sửa chữa

Ngoài ra độ tin cậy của hệ động lực còn bao gồm, phẩm chất về khả năng có thể bảo

quản. Đây là phẩm chất của sản phẩm có thể giữ được các chỉ tiêu khai thác trong

khoảng thời gian bảo quản, vận chuyển.

1.1.3 Chăm sóc kỹ thuật (CSKT) tàu

10

Bảo dưỡng và sửa chữa là một phần cấu thành của khai thác kỹ thuật tàu.Khai thác kỹ

thuật tàu là những hoạt động tổ chức, sản xuất và khoa học của thuyền bộ, xưởng và

các cơ sở CSKT nhằm làm cho đội tàu hoạt động có hiệu quả trong quá trình sử dụng

và giữ gìn tàu ở trạng thái kỹ thuật tốt với chi phí thời gian, lao động, phương tiện và

vật tư ít nhất. CSKT nhằm đảm bảo tình trạng kỹ thuật tốt của các trang thiết bị kỹ

thuật tàu nói riêng và cả tàu nói chung, duy trì lâu dài các dặc tính khai thác kỹ thụât

của tàu trong thời gian cho trước. Sửa chữa là khôi phục đến mức cần thiết một phần

hay toàn bộ những phẩm chất khai thác, kỹ thuật của các thiết bi kỹ thuật và của tàu

đã bị hao mòn trong quá trình sử dụng. CSKT bao gồm việc kiểm tra tình trạng kỹ

thuật của tàu, kiểm tra điều chỉnh các kích thước lắp ghép, làm sạch những lắng động

khai thác, phát hiện và khắc phục những trục trặc của các thiết bị kỹ thuật và kết cấu

vỏ, thay thế các chi tiết, cụm chi tiết hoặc các thiết bị đã bị hao mòn hư hỏng. Việc

CSKT được tiến hành sao cho không ảnh hưởng đến thời gian khai thác tàu. Đồng

thời việc CSKT phải được tiến hành theo định kỳ không phụ thuộc vào trạng thái thiết

bị.

1.1.4 Lập kế hoạch sửa chữa tàu

a. Công tác chuẩn bị

Để lập kế hoạch sửa chữa được đầy đủ, hoàn thiện, đảm bảo được yêu cầu về tình

trạng kỹ thuật của tàu, giảm thời gian ngừng khai thác giảm chi phí cho quá trình sửa

chữa, công tác chuẩn bị bao gồm:

- Hồ sơ, lý lịch của các thíêt bị được cung cấp bởi nhà chế tạo.

- Hồ sơ, giấy tờ do Đăng kiểm cấp của lần sửa chữa trước.

- Nhật ký khai thác thiết bị được ghi đầy đủ các thông số kỹ thuật, trạng thái kỹ thuật

trong quá trình khai thác.

- Sổ ghi chép hoặc nhật ký theo dõi bảo quản, bảo dưỡng, sửa chữa thiết bị trong quá

trình khai thác.

- Báo cáo về trạng thái kỹ thuật hiện tại của thiết bị và yêu cầu sửa chữa của người

khai thác.

- Vật tư phụ tùng, kinh phí.

- Phân công người phụ trách làm kế hoạch sửa chữa.

b. Lập kế hoạch sửa chữa

Lập kế hoạch sửa chữa các tàu dựa trên cơ sở những qui định về chu kì sửa chữa và

lên đà của hệ thống sửa chữa dự phòng theo kế hoạch ở nhà máy chuyên dùng.Công

ty tàu biển lập kế hoạch sửa chữa cho các tàu của công ty mình cho 5 năm, hàng năm,

hàng quí và hàng tháng. Khi lập kế hoạch người ta tính kế hoạch khối lượng công việc

sửa chữa, hiện đại hoá, những công việc để cải thiện điều kiện làm việc, sinh hoạt của

11

thuyền viên, tích luỹ quĩ phụ tùng thay thế, dự trữ, đồng thời người ta tính cả chi phí

về phương tiện, thời gian để hoàn thành các công việc kể trên.Kinh phí sửa chữa các

tàu tùy thuộc vào loại sửa chữa và đặc điểm các công việc hoàn thành.Sửa chữa khôi

phục, bổ sung tàu mới, hiện đại hoá các thiết bị… được hạch toán vào quĩ đầu tư cơ

bản.Đại tu, thay thiết bị kỹ thuật tàu, các phần tử tàu, lên đà trong sửa chữa lớn, mua

các thiết bị phụ tùng thay thế hạch toán vào quĩ khấu hao.Sửa chữa thường xuyên

thiết bị kỹ thuật và các bộ phận thân tàu, lên đà, bảo dưỡng, sửa chữa nồi hơi, bảo

dưỡng thiết bị, sửa chữa duy trì, sửa chữa khi khai thác đồng thời chăm sóc kỹ thuật

tàu được hạch toán vào quĩ sửa chữa.

1.1.5 Công tác chuẩn bị đưa tàu vào sửa chữa

a. Công tác chuẩn bị:

Trước khi đưa tàu vào nhà máy chủ tàu có trách nhiệm chuẩn bị đưa tàu đến trạng thái

sao cho có thể bắt đầu đúng hạn việc sửa chữa hoặc lên đà. Danh mục những việc cần

làm và thời gian hoàn thành chúng, chủ tàu bàn bạc thống nhất với nhà máy.Chuẩn bị

để sửa chữa tàu có những công việc sau đây:

- Phần thân tàu (ở những chỗ dự định sửa chữa): vệ sinh hầm hàng, các két sâu, các

két đáy đôi, các két dầu, dọn dẹp vật tư, thiết bị rời, ảnh hưởng đến sửa chữa.

- Phần nồi hơi: xả nước, làm sạch phía lửa, tháo gỡ các dụng cụ đo đạc, điều khiển, cả

gạch chịu lửa và ghi nếu cần.

- Phần máy chính và máy phụ: xả nước, dầu nhờn, dầu đốt, lau chùi làm sạch các thiết

bị, tháo gỡ các dụng cụ đo đạc, điều khiển và các thiết bị tự động.

b. Đưa tàu vào sửa chữa:

Thuyền trưởng chịu trách nhiệm về việc chuẩn bị tàu sửa chữa và lên đà đúng hạn.

Phòng kỹ thuật chịu trách nhiệm chuẩn bị hồ sơ và tài liệu liên quan đến sửa chữa.

Với bất kì loại sửa chữa nào, chính quyền tàu đều phải lập danh mục sửa chữa dựa

trên cơ sở kinh phí được duyệt.Cơ sở để lập hạng mục sửa chữa là:

- Sổ theo dõi tình trạng kỹ thuật của thân tàu và hệ động lực.

- Các tài liệu hướng dẫn sử dụng thiết bị.

- Các biên bản kiểm tra, các yêu cầu, chỉ thị của các cơ quan giám sát kỹ thuật.

- Định mức hao mòn cho phép của các phần tử thân tàu và các chi tiết của các thiết bị

kỹ thuật.

- Các số liệu kiểm tra, xem xét trong quá trình khai thác.

Cùng với danh mục sửa chữa, công ty cần cung cấp cho nhà máy danh sách các thiết

bị phụ tùng thay thế cần thiết cho việc sửa chữa con tàu ấy.

1.1.6 Tổ chức sửa chữa tàu trong điều kiện khai thác

a. Tổ chức sửa chữa trong điều kiện tàu đậu bến:

12

Với yêu cầu tăng lượng hàng hoá chuyên chở của các tàu, cùng với việc đảm bảo các

điều kiện kỹ thuật của các trang thiết bị kỹ thuật và con tàu nói chung, thì việc kéo dài

thời kỳ sử dụng có một ý nghĩa đặc biệt. Thời gian sửa chữa là một phần chủ yếu của

thời gian không sử dụng. Một trong các biện pháp giảm bớt thời gian sửa chữa ở nhà

máy là thực hiện 1 phần công việc của sửa chữa nhỏ và sửa chữa lớn trong thời kỳ sử

dụng. Cùng với sự hoàn thiện cho hệ thống động lực đảm bảo kỹ thuật, thì việc áp

dụng vào các biện pháp kể trên cũng cho phép kéo dài thời gian giữa các lần sửa chữa

1 cách có cơ sở.

Việc bố trí các công việc sửa chữa nhỏ (khi đưa tàu vào sửa chữa) ở các nhà máy sửa

chữa cỡ lớn được trang bị các cơ sở đắt tiền (có quĩ vốn đắt tiền) là không hợp lí. Đối

với các xí nghiệp này chủ yếu thực hiện các công việc sửa chữa mà trong các điều

kiện khác (điều kiện khai thác) không thể thực hiện được và các công việc này đảm

bảo hiệu suất cao nhất cho các thiết bị đắt tiền, quí hiếm được trang bị ở nhà máy sửa

chữa. Các công việc sửa chữa khác được thực hiện trực tiếp trên tàu, só sử dụng các

máy móc nhỏ, có thể chuyển giao cho thuyền viên ở tàu và các thợ sửa chữa, các trạm

sửa chữa nhỏ có nhu cầu tiêu hao vật tư không lớn. Trong thời gian khai thác sử dụng,

các công việc sửa chữa được thực hiệnmột phần các công việc cơ khí, hàn…khi tàu

dừng ở các cảng (trong nước và ngoài nước cũng như khi tàu hành trình).Thay thế các

chi tiết bị khuyết tật bằng các chi tiết mới là phương pháp chủ yếu để tổ chức các

công việc sửa chữa. Các chi tiết đã tháo dỡ có thể chuyển đi để phục hồi ở các xí

nghiệp sửa chữa mới thì việc chuẩn bị sửa chữa cho 1 chuyến đi biển có ý nghĩa to

lớn: thu thập các vật tư, chi tiết phụ tùng dự trữ cần thiết, các dụng cụ đồ nghề, lập

các bẳng thống kê và các kế hoạch sửa chữa, kèm theo sự phân công người thực hiện.

Việc tổ chức sửa chữa một cách khoa học cho phép thực hiện một khối lượng lớn

công việc sửa chữa trong thời gian khai thác.

b. Tổ chức sửa chữa trong điều kiện tàu hành trình trên biển:

Khi lên kế hoạch sửa chữa trong thời gian khai thác cần tính đến các công việc bảo

dưỡng kỹ thuật, đến năng suất thấp của những người thực hiện sửa chữa ở điều kiện

trên tàu so với các điều kiện ở các xí nghiệp sửa chữa tàu (do không có các bộ phận

chuyên môn hoá). Các gián đoạn không tránh khỏi khi tàu hoạt động trong điều kiện

sóng gió, không thể tháo dỡ hoàn toàn các thiết bị đo, cần đảm bảo thường xuyên tình

trạng kỹ thuật ở trong bất kỳ thời điểm nảo khi nhận được mệnh lệnh.

Các kết quả công việc đã được thực hiện và các số liệu kiểm tra được ghi vào các lý

lịch của các thiết bị và vào nhật ký chung của tàu (nhật ký các công việc).

Đối với các tàu có đặc tính khai thác phụ thuộc vào mùa, thời tiết (ví dụ: tàu đánh cá,

tàu sông…) việc chuyển giao một phần các công việc sửa chữa trong nhà máy theo kế

13

hoạch sửa chữa sang thực hiện ở thời kì khai thác không phải luôn luôn hợp lí vì

cường độ làm việc của đội tàu có trong thời gian đánh cá là rất lớn và trong thời gian

này không thực hiện được các công việc sửa chữa theo kế hoạch. Các công việc này

thường được thực hiện bời các trạm xưởng bảo đảm kỹ thuật và khắc phục các sự cố

hư hỏng.

1.2. Phân loại và định ngạch sửa chữa

Sửa chữa là khôi phục đến mưc cần thiết 1 phần hay toàn bộ những phẩm chất khai

thác kỹ thuật của các thiết bị kỹ thuật nói riêng và con tàu nói chung đã bị hao mòn đi

trong quá trình sử dụng.Thông thường, sửa chữa được tiến hành cùng với việc đưa tàu

ra khỏi khai thác và ở nhà máy sửa chữa tàu.Sửa chữa được tiến hành theo hệ thống

dự phòng theo kế hoạch để phòng ngừ sự hao mòn nhanh các thiết bị và cả con tàu, để

đảm bảo chi phí nhỏ nhất cho việc khôi phục các phẩm chất khai thác kỹ thuật.Ở mỗi

dạng sửa chữa người ta đều hoàn thành 1 khối lượng sửa chữa đủ để đảm bảo khai

thác bình thường tàu đến lần sửa chữa tiếp theo theo kế hoạch.Đối với các thiết bị kỹ

thuật tàu, các bộ phận tàu người ta áp dụng 2 loại sửa chữa dự phòng theo kế hoạch,

căn cứ vào nội dung và các khối lượng các công việc được tiến hành, đó là: sửa chữa

thường xuyên (tiểu tu) và đại tu.

Sửa chữa thường xuyên nhằm mục đích giữ gìn trạng thái kỹ thuật bình thương của

các thiết bị kỹ thuật và bao gồm những công việc được hoàn thành theo chu kỳ để

khôi phục hoặc thay thế các chi tiết hoặc nhóm chi tiết hao mòn nhanh.Những công

việc tiêu biểu trong sửa chữa thường xuyên là:

- Tháo lắp vệ sinh các phương tiện kỹ thuật, các chi tiết, các nhóm chi tiết, kiểm tra,

điều chỉnh các khe hở cần thiết trong các mối ghép, khắc phục những hư hỏng nhỏ

- Làm sạch, sơn và khắc phục chỗ không kín, những hư hỏng nhỏ của vỏ và những

biến dạng nhỏ của các phần tử vỏ tàu, hàn những chỗ bị ăn mòn nhỏ và những việc

không yêu cầu phải thay khung, xương của thân tàu.

- Làm sạch, sơn và khắc phục những hư hỏng nhỏở các buồng, phòng.

- Tháo lắp, khắc phục rò rỉ các hệ thống và các phụ tùng đường ống

Trong sửa chữa thường xuyên cho phép thay thế những phần tử riêng biệt nếu như

việc này không kéo theo 1 khối lượng công việc lớn và không làm thay đổi kích thước

của các chi tiết và nhóm chi tiết lắp ghép với nó.

Đại tu các thiết bị kỹ thuật và các bộ phận của thân tàu là khôi phục các phẩm chất

khai thác kỹ thuật của chúng sau một thời gian sử dụng dài và bao gồm những công

việc về khôi phục và thay thế từng phần, từng nhóm chi tiết.

14

Những công việc điển hình trong đại tu là thay và sửa chữa các phương tiện kỹ thuật

tàu, từng khâu, từng nhóm mà những việc này kéo theo một khối lượng công việc lớn

hoặc làm thay đổi kích thước của các chi tiết cùng lắp ghép.

Đối với nguyên cả tàu người ta có các hình thức sửa chữa: sửa chữa nhỏ, sửa chữa lớn

và lên đà.

- Sửa chữa nhỏ: Là cấp sửa chữa thường được tiến hành thường xuyên, khi không đưa

tàu ra khỏi khai thác.

- Sửa chữa lớn: là khôi phục khả năng làm việc của tàu sau một thời gian khai thác dài

(gồm những công việc đại tu các thiết bị kỹ thuật nhằm khôi phục các phẩm chất khai

thác kỹ thuật của tàu đến mức cho trước). Trong từng trường hợp cụ thể, trưởng

phòng kỹ thuật công ty sẽ xác định sự cần thiết phải sửa chữa lớn cho từng tàu.

- Lên đà: Được tiến hành để bảo vệ cho vỏ tàu khỏi gỉ và khỏi bị hà bám, khôi phục

phẩm chất hàng hải của tàu. Trong khi lên đà, người ta triệt tiêu từng hư hỏng của

thân tàu, tổ hợp chân vịt, bánh lái, những phụ tùng đáy – mạn và đóng thời các công

việc kèm theo.Chu kỳ lên đà do Đăng kiểm qui định. Tuy nhiên tuỳ thuộc vào điều

kiện khai thác cụ thể, mức độ hàm bám, khả năng làm sạch vỏ ở dước nước và lợi ích

kinh tế mà chủ tàu có thể xin thay đổi chu kỳ.

- Sửa chữa khi khai thác là sửa chữa theo kế hoạch, nó định trước việc đưa tàu ra khỏi

khai thác 1 thời gian ngắn để hoàn thành những công việc sửa chữa đòi hỏi phải có

thiết bị của nhà máy và không thể hoàn thành trong quá trình khai thác được. Trong

loại sửa chữa này có cả lên đà nếu cần.

Với các tàu không nằm trong hệ thống sửa chữa dự phòng theo kế hoạch, người ta áp

dụng hai loại sửa chữa: sửa chữa duy trì và sửa chữa khôi phục.Sửa chữa duy trì được

áp dụng trong những trường hợp khi cả tàu hoặc những bộ phận riêng biệt của nó bị

hao màn nhiều, chúng đòi hỏi những chi phí lớn để sửa chữa. Lúc đó người ta chỉ tiến

hành 1 khối lượng công việc sửa chữa nhỏ rồi hạn chế điều kiện khai thác, như vậy,

tàu được khai thác một cách kinh tế đến giới hạn hao mòn.Sửa chữa khôi phục chỉ áp

dụng trong những trường hợp hết sức đặc biệt cho các tàu đặc biệt đắt và đặc biệt

hiếm có sự hao mòn lớn hoặc hư hỏng nặng do tai nạn.

Để triệt tiêu các hư hỏng do tai nạn gây ra của tàu hay của các thiết bị kỹ thuật, người

ta áp dụng sửa chữa do tai nạn. Tuỳ thuộc vào mức độ hư hỏng và khối lượng công

việc người ta có thể tiến hành sửa chữa do tai nạn cùng với việc đưa hoặc không đưa

tàu ra khỏi khai thác.

Trong thời gian sửa chữa nhất thiết phải hoàn thành các công việc liên quan đến kiểm

tra phân cấp để kéo dài thời hạn các giấy chứng nhân theo qui phạm Đăng kiểm.

15

2. Đăng kiểm Việt nam

2.1. Giới thiệu chung về Đăng kiểm Việt Nam

Đăng kiểm Việt Nam là cơ quan kiểm tra, giám sát và phân cấp tàu nhằm đảm bảo an

toàn sinh mạng, hàng hoá và phương tiện hoạt động trên biển, bảo vệ môi trường

biển. Cục Đăng kiểm Việt Nam là tổ chức Đăng kiểm duy nhất được chính phủ Việt

Nam uỷ quyền thực hiện Đăng kiểm tàu biển theo các tiêu chuẩn, qui phạm Việt Nam

và các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam ký kết, công nhận.

Dưới đây là danh mục một số giấy chứng nhận mà Đăng kiểm Việt Nam cấp cho tàu

biển Việt Nam.

+ Giấy chứng nhận cấp tàu.

+ Giấy chứng nhận định biên an toàn tối thiểu.

+ Giấy chứng nhận khả năng đi biển.

+ Giấy chứng nhận an toàn vô tuyến điện.

+ Giấy chứng nhận an toàn kết cấu.

+ Giấy chứng nhận phao bè tự thổi.

+ Giấy phép đài tàu (sử dụng thông tin quốc tế về hàng hải).

+Giấy chứng nhận an toàn trang thiết bị.

+Giấy chứng nhận ngăn ngừa ô nhiễm.

+Giấy chứng nhận cần cẩu.

+Sổ chai gió.

2.2. Kiểm tra hệ thống máy tàu của Đăng kiểm Việt Nam

2.2.1. Kiểm tra phân cấp

Tàu biển sau khi đóng mới, hoán cải, phục hồi hoặc sửa chữa lớn làm thay đổi kích

thước cơ bản, tính năng hoặc công dụng cũng như khi chuyển vùng đăng ký được

Đăng kiểm Việt Nam trực tiếp kiểm tra, giám sát kỹ thuật, nếu thoả mãn các yêu cầu,

qui phạm của Đăng kiểm thì được Đăng kiểm Việt Nam đăng ký và trao giấy chứng

nhận cấp tàu.

Tất cả các tàu biển đã được Đăng kiểm trao cấp và đăng ký phải được Đăng kiểm Việt

Nam thực hiện các đợt kiểm tra duy trì cấp tàu cho phù hợp với các yêu cầu của qui

phạm.

2.2.2. Kiểm tra hàng năm.

Kiểm tra hàng năm được tiến hành trong khoảng thời gian 3 tháng trước hoặc sau

ngày ấn định kiểm tra hàng năm của đợt kiểm tra phân cấp hoặc đợt kiểm tra định kỳ

trước đó.

Kiểm tra hàng năm hệ thống máy là kiểm tra chung toàn bộ hệ thống máy trong

buồng máy và phải thử khả năng hoạt động của một số máy móc thiết bị như qui định.

16

2.2.3. Kiểm tra trên đà.

Kiểm tra trên đà được tiến hành trong vòng 36 tháng tính từ ngày kết thúc kiểm tra

phân cấp hoặc tính từ ngày kết thúc đợt kiểm tra trên đà trước đó. Nội dung công việc

kiểm tra như qui định sau khi làm sạch mặt ngoài của thân tàu.

2.2.4. Kiểm tra trung gian.

Kiểm tra trung gian được thực hiện vào đợt kiểm tra hàng năm lần thứ 2 hoặc thứ 3

sau khi kiểm tra phân cấp hoặc kiểm tra định kỳ. Kiểm tra trung gian hệ thống máy

tàu, ngoài việc kiểm tra chung và thử khả năng hoạt động của máy móc như qui định,

phải kiểm tra các trang thiết bị điện và thiết bị lạnh.

2.2.5. Kiểm tra định kỳ.

Kiểm tra định kỳ phải được tiến hành trong khoảng thời gian 3 tháng trước ngày hết

hạn của giấy chứng nhận phân cấp hoặc sau đợt kiểm tra hàng năm lần thứ 4 và phải

được kết thúc trong thời hạn 3 tháng trước ngày hết hạn của giấy chứng nhận phân

cấp.

Trong đợt kiểm tra định kỳ, ngoài yêu cầu kiểm tra chung như qui định, phải kiểm tra

động cơ Diesel chính và các thiết bị phục vụ máy chính, kiểm tra máy lạnh, các trang

thiết bị điện, các phụ tùng dự trữ. Đồng thời trong đợt kiểm tra định kỳ phải thử khả

năng hoạt động và thử áp lực các thiết bị như qui định.

2.2.6. Kiểm tra liên tục.

Trong hình thức kiểm tra liên tục, mọi hạng mục đưa ra phải được kiểm tra một cách

có hệ thống, liên tục, sao cho khoảng thời gian giữa hai lần kiểm tra của từng hạng

mục không được vượt quá 5 năm. Tuy nhiên trong trường hợp chủ tàu (hoặc công ty

quản lý tàu) thiết lập hệ thống bảo dưỡng máy theo kế hoạch phù hợp với biểu đồ bảo

dưỡng máy được Đăng kiểm duyệt, thì Đăng kiểm cho phép chủ tàu tiến hành kiểm

tra, sửa chữa, bảo dưỡng theo kế hoạch thay cho việc mở máy kiểm tra như qui

định.Trong trường hợp này các biên bản kiểm tra, sửa chữa máy và các trang thiết bị

liên quan phải được trình cho Đăng kiểm càng sớm càng tốt.

2.2.7. Kiểm tra nồi hơi và các thiết bị hâm dầu.

Kiểm tra nồi hơi được thực hiện cùng lúc với kiểm tra định kỳ và trong vòng 36 tháng

kể từ ngày kết thúc kiểm tra phân cấp hoặc kết thúc kiểm tra nồi hơi trước đó. Tuy

nhiên đối với tàu chỉ được trang bị một nồi hơi chính thì 8 năm sau khi tàu được đóng

phải kiểm tra nồi hơi vào các đợt kiểm tra hàng năm, trung gian hoặc định kỳ của tàu.

Vào đợt kiểm tra nồi hơi phải kiểm tra nồi hơi, thiết bị sinh hơi, bình chịu áp lực hơi

nước và thiết bị hâm dầu như qui định.

2.2.8. Kiểm tra trục chân vịt.

17

Kiểm tra thông thường trục chân vịt loại 1 phải được tiến hành trong khoảng thời gian

5 năm tính từ ngày hoàn thành kiểm tra phân cấp hoặc kiểm tra thông thường trục

chân vịt lần trước.

Kiểm tra thông thường trục chân vịt loại 2 phải được tiến hành trong vòng 36 tháng

tính từ ngày hoàn thành kiểm tra phân cấp hoặc kiểm tra thông thường hệ trục trước

đó. Vào đợt kiểm tra thông thường trục chân vịt, phải rút trục kiểm tra như qui định.

CÂU HỎI ÔN TẬP

Câu 1: Trình bày về khái niệm và độ tin cậy của tàu.

Câu 2: Trình bày các công việc cần thực hiện khi lập kế hoạch sửa chữa.

Câu 3: Nội dung công tác đưa tàu vào sửa chữa?

Câu 4: Mục đích, ý nghĩa của việc tổ chức sửa chữa trong điều kiện khai thác?

Câu 5: Trình bày nội dung định nghạch sửa chữa động cơ Diesel tàu thủy.

Câu 6: Trình bày nội dung kiểm tra hệ thống máy tàu của Đăng kiểm Việt nam.

18

CHƯƠNG 2: CÁC PHƯƠNG PHÁP GIA CÔNG CẮT GỌT KIM LOẠI

Mã chương: MH.6840111.16.02

Giới thiệu:

Chương này đề cập tới các phương pháp gia công cắt gọt kim loại, tuy nhiên do người

học sẽ được học đầy đủ các phương pháp này ở một môđun khác trong chương trình

học. Vì vậy, các nội dung trong chương này chủ yếu mang tính giới thiệuđể người học

làm quen với các phương pháp gia công cắt gọt.

Mục tiêu:

- Về kiến thức:Trình bày được các khái niệm về các phương pháp gia công cắt gọt

kim loại.

- Về kỹ năng: Phân biệt được các phương pháp gia công cắt gọt kim loại

- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Làm việc có kỷ luật, cẩn thận, nghiêm túc, đảm

bảo an toàn lao động và vệ sinh môi trường.

Nội dung chính:

Gia công kim loại bằng cắt gọt là quá trình dùng dụng cụ cắt để hớt bỏ phần kim loại

thừa ra khỏi phôi biến phôi thành sản phẩm. Nó có những đặc điểm sau:

- Gia công được chi tiết từ những vật liệu khác nhau như kim loại, hợp kim, phi kim.

- Cho ta sản phẩm có độ chính xác, độ bóng rất cao, cao nhất trong tất cả các phương

pháp gia công khác.

- Lượng dư gia công lớn, lãng phí kim loại.

- Yêu cầu thiết bị, dụng cụ gia công có độ chính xác, độ cững vững cao.

- Yêu cầu công nhân có trình độ nghề nghiệp cao cả về tay nghề lẫn kiến thức nhất là

khi gia công những chi tiết quan trọng. Chất lượng của sản phẩm phụ thuộc chủ yếu

vào trình độ nghề nghiệp của công nhân.

- Thời gian gia công lâu, năng suất thấp, khấu hao thiết bị dụng cụ lớn nên giá thành

sản phẩm cao.

Gia công cắt gọt (GCCG) bao gồm các phương pháp sau: tiện, phay, bào, xọc, khoan,

khoét, doa, chuốt, cưa, đục, giũa đánh bóng...

1. Tiện kim loại.

1.1. Khái niệm

Tiện là một phương pháp GCCGnhờ thực hiện chuyển động chính do phôi quay tròn,

kết hợp với chuyển động tiến dao là tổng hợp của chuyển động tiến dao dọc (Sd) và

tiến dao ngang (Sng). Tiện kim loại được thực hiện trên các máy tiện vạn năng (Hình

2.1).

19

Hình 2.1. Máy tiện vạn năng

1- Ụ trước, 2- Tay gạt. 3- Hộp xe dao, 4- Ụ sau, 5- Bàn xe dao, 6-Thân máy,

7- Bàn gá dao, 8- Công tắc điện, 9- Hộp động cơ, 10 - Chân máy

1.2 Ứng dụng

Trong thực tế phương pháp tiện được áp dụng để gia công nhiều loại bề mặt khác

nhau như các mặt xoay tròn trong và ngoài, các loại ren, các bề mặt côn, các mặt định

hình…

Độ chính xác của phương pháp tiện phụ thuộc vào chất lượng máy tiện, tình trạng

dụng cụ cắt, tay nghề của công nhân. Độ bóng bề mặt sau khi tiện không cao lắm, chỉ

đạt từ cấp 3÷7.

2. Bào và phay kim loại

2.1. Bào và xọc

Bào và xọc là phương pháp GCCGđược dùng rộng rãi trong sản xuất đơn chiếc, loạt

nhỏ và hàng loạt. Ít phải dùng đồ gá và đạo cụ phức tạp.Người ta có thể thực hiện

theo phương pháp bào ngang hoặc bào dọc

- Khi bào ngang, dao bào chuyển động tịnh tiến theo bề mặt gia công. Khi chạy tiến,

dao hớt đi một lượng kim loại đều nhau dọc theo bề mặt gia công. Khi chạy lùi, dao

được nâng lên để tránh hư hỏng dao và bề mặt chi tiết.

- Bào dọc tương tự bào ngang, nhưng dao được gắn bất động, sự cắt được thực hiện

nhờ sự chuyển động của phôi.

- Xọc chủ yếu để gia công các rãnh then trong lỗ hoặc dọc răng.

2.2 Phay

Phay là phương pháp GCCG, trong đó phôi cố định hoặc dịch chuyển còn dụng cụ cắt

quay tròn tạo ra tác dụng cắt. Chuyển động tiến dao thông thường do máy, cũng có

khi do dao hoặc cảdao và máy cùng thực hiện theo hai hướng khác nhau.

20