Đổi mới toàn diện trong đào tạo là đòi hỏi tất yếu nhằm đáp ứng hữu dụng nhu cầu xã hội
14
Tạp chí Khoa học Viện Đại học Mở Hà Nội 57 (07/2019) 14-23
ĐỔI MỚI TOÀN DIỆN TRONG ĐÀO TẠO LÀ ĐÒI HỎI TẤT YẾU
NHẰM ĐÁP ỨNG HỮU DỤNG NHU CẦU XÃ HỘI
INNOVATION IN COMPREHENSIVE DESIGN TRAINING
IS AN INEVITABLE DEMAND TO MEET THE SOCIAL NEEDS
Đỗ Lệnh Hùng Tú *1
Ngày tòa soạn nhận được bài báo: 2/01/2019
Ngày nhận kết quả phản biện đánh giá: 2/7/2019
Ngày bài báo được duyệt đăng: 25/7/2019
Tóm tắt: Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã và đang đặt ra với toàn nhân loại rất nhiều
vấn đề, lĩnh vực cần thay đổi để thích ứng. Chủ trương đổi mới toàn diện về giáo dục và đào tạo đã và
đang được đặc biệt quan tâm. Xu thế phát triển về công nghiệp hóa và hiện đại hóa trong và ngoài nước
luôn luôn đòi hỏi sự tiến bộ, cập nhật thay đổi không ngừng. Mỹ thuật truyền thông đa phương tiện là
“cánh tay nối dài” của Thiết kế đồ họa - mũi nhọn mang tính thời đại của chuyên ngành design. Do thế,
thay đổi mới toàn diện trong lĩnh vực đào tạo Design là đòi hỏi tất yếu mang tính thời đại nhằm đáp ứng
hữu dụng nhu cầu xã hội.
Từ khóa: đổi mới, đào tạo design, đòi hỏi tất yếu, tính thời đại, nhu cầu xã hội.
Abstract: The fourth industrial revolution has given mankind many problems, many areas that need to
be changed to adapt. Advocates comprehensive reform of education and training has been particularly
interested. The development trend of industrialization and modernization at home and abroad always requires
progress, updates and constant changes. Multimedia communication fine art is the "extended arm" of Graphic
Design, which is the key point of the design sector. Therefore, comprehensive innovation in Design training is
an indispensable requirement for the age to meet social needs.
Keywords: innovation, design training, inevitable demand, age, social needs.
1*Khoa Tạo dáng Công nghiệp, Viện Đại học Mở Hà Nội
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
15
tạm thống kê, tại Hà Nội có: Đại học Kiến
trúc, Đại học Mỹ thuật, Đại học Mở, Đại học
Á Châu…; tại Thái Nguyên có Đại học Công
nghệ Thông tin và Truyền Thông Thái
Nguyên; tại Huế có: Đại học Nghệ thuật; tại
Đà Nẵng có: Đại học Kiến trúc, Đại học Duy
Tân; tại Đồng Nai có: Cao đẳng Mỹ thuật
Trang trí; tại Tp Hồ Chí Minh có: Đại học
Kiến trúc, Đại học Mỹ thuật Tp Hồ Chí
Minh, Đại học Tôn Đức Thắng, Đại học Văn
Lang, Đại học Công nghệ Sài Gòn (STU),
Đại học Công nghệ Tp. Hồ Chí Minh
(Hutech), Đại học Quốc tế Hồng Bàng, Đại
học Hoa Sen… bên cạnh đó, Thiết kế đồ họa
còn có tại nhiều trường Cao đẳng dạy nghề
như: Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Tp. Hồ
Chí Minh, Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật và
Du lịch Tp. Hồ Chí Minh… Ngoài ra, thiết
kế đồ họa ngày càng chiếm vị trí quan trọng
trong đào tạo tại nhiều các trường quốc tế
hoặc liên kết với nước ngoài như: Arena
Multimedia, RMIT, FPT Arena, Quốc tế
Kent, ADC, ADS, Trung tâm Poly Art (Đại
học mỹ thuật Tp. Hồ Chí Minh)… và đặc
biệt là sự ra đời của Viện Tranh truyện và
phim Hoạt hình... do nhà sản xuất – đạo diễn
- Họa sĩ hoạt hình Thomas Voigt đến từ Đức,
đào tạo các học viên làm phim Hoạt hình 2D,
3D, Motion Comics, TV Serires, Feature
film, games... từ năm 2017. Suốt nhiều năm
qua nguồn lực được đào tạo đã góp phần
thúc đẩy có hiệu quả sự phát triển ngành
design cả nước trong đó có khu vực phía
Nam. Đặc biệt, nhiều cơ sở đào tạo có yếu tố
nước ngoài đã mang đến không khí và môi
trường làm việc khá khởi sắc nhờ vận hành
các chương trình đào tạo mỹ thuật bài bản,
phong phú, toàn diện và thực dụng hơn bởi
giáo trình quốc tế và thời gian đào tạo tập
trung ngắn hơn so với các trường công lập,
với cách thức đầu tư, giảng dạy và tư duy
truyền thống. Với mục tiêu truyền nghề theo
kiểu “chỉ tay giao việc” khá thực dụng, nhiều
1. Đặt vấn đề
Mỹ thuật công nghiệp (hay còn được
gọi là Mỹ thuật ứng dụng / Thiết kế công
nghiệp, hoặc được sử dụng từ nguyên gốc
theo tiếng nước ngoài là: Design). Và, với lối
hiểu truyền thống: mỹ thuật công nghiệp bao
gồm các chuyên ngành hẹp là: Thiết kế đồ
họa, Thiết kế Nội thất, Thiết kế thời trang và
Tạo dáng các sản phẩm công nghiệp.
Trong suốt trên dưới 70 năm qua,
trường Đại học Mỹ thuật công nghiệp Hà
Nội vẫn là “anh cả” với bề dày kinh nghiệm
đào tạo chuyên sâu về mỹ thuật công nghiệp.
Nhằm thu hút người học, trường Đại học
Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội đã kịp thời
thích nghi với nhu cầu đa dạng của người
học, khi thực hiện chia nhỏ Mỹ thuật công
nghiệp thành 13 ngành đào tạo chuyên sâu
khi tuyển sinh, gồm: Thiết kế Đồ họa, Thiết
kế Gốm, Thiết kế Sơn mài, Thiết kế Thủy
tinh, Thiết kế trang sức, Thiết kế kim loại,
Thiết kế Dệt, Thiết kế Thời trang, Thiết kế
Nội thất, Điêu khắc, Hội họa hoành tráng,
Thiết kế công nghiệp, Thiết kế đồ chơi. Song
trong số sinh viên trúng tuyển và đăng ký
theo học ngành Thiết kế Đồ họa vẫn luôn
luôn chiếm ưu thế. Từ năm 1993, sau khi
trường Đại học Bách khoa Tp. Hồ Chí Minh
được phép mở ngành đào tạo mỹ thuật công
nghiệp, và với chủ trương xã hội hóa giáo
dục, hàng loạt các trường công lập cũng như
dân lập đều thi nhau mở ngành đào tạo Mỹ
thuật công nghiệp. Cho tới hôm nay, số
lượng các trường có đào tạo design ngày
càng nhiều, bao gồm cả hệ thống trường đại
học công lập và dân lập/tư thục. Có giai
đoạn, tổng số sinh viên các ngành, các năm
cùng học tại nhiều cơ sở đào tạo mỹ thuật
ứng dụng lên đến hàng ngàn sinh viên, và từ
trong thời điểm “cực thịnh” ấy cho đến nay,
tổng số sinh viên theo học chuyên ngành
Thiết kế đồ họa vẫn chiếm số đông nhất. Sơ
16
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
cơ sở đào tạo thiết kế đồ họa đã phân nhỏ
chương trình đào tạo, với thời gian gắn, chủ
yếu nhấn mạnh tính năng sử dụng các phần
mềm có sẵn trong quảng cáo, nhiếp ảnh - xử
lý ảnh kỹ thuật số; dàn trang sách - báo - tạp
chí - in ấn và xuất bản; lập trình, thiết kế web
và các ứng dụng online; thiết kế games và
các sản phẩm tương tác; kỹ xảo điện ảnh
số… đã đáp ứng hữu dụng nhu cầu cho
những đối tượng muốn học nhanh, để mau
chóng làm nghề. Đây chính là sự cạnh
tranh không nhỏ đối với các cơ sở đào tạo
chính quy.
thất . Riêng ngành Tạo dáng sản phẩm công
nghiệp, buồn hơn khi có năm không một
sinh viên nào đang ký theo học. Lĩnh vực
đào tạo mỹ thuật nói chung và mỹ thuật công
nghiệp nói riêng hiện nay đã và đang biểu
hiện thoái trào, bởi chưa theo sát nhu cầu xã
hội, trong khi cuộc sống luôn phát triển đòi
hỏi những thay đổi cho phù hợp với nhu cầu
thời đại. Trong khi đó, khá nhiều giảng viên
ngành design, sau nhiều năm, vẫn chỉ quen
giảng dạy theo lối mòn, thiếu thường xuyên
cập nhật đổi mới và tiếp thu công nghệ, nên
không theo kịp những đòi hỏi không ngừng.
Không ít thầy (cô) giáo vẫn chỉ quen dạy
những gì mình có, mà không quan tâm đến
việc phải thay đổi chính mình. Có không ít
giảng viên đã từ lâu không tự học, hoặc theo
học các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ, trong khi
các ứng dụng công nghệ thời đại lại vẫn cứ
liên tục đổi mới. Thực trạng này bắt nguồn từ
nhiều nguyên nhân khách quan và nội tại, rất
cần nghiên cứu một cách thấu đáo, khoa
học nhằm tìm ra những giải pháp thiết
thực, với mong cải thiện một cách căn bản
những tồn tại, yếu kém hiện thời. Cần làm
rõ được những nguyên nhân này mới
mong tìm được những giải pháp thích hợp
để cải thiện tình hình.
Song, đến hôm nay, tình hình trên đã
có rất nhiều đổi khác. Quy luật cung - cầu
trong xã hội đã ngày càng thể hiện rõ nét với
chiều hướng tuột giảm đáng báo động với số
lượng sinh viên đầu vào theo học ngành thiết
kế công nghiệp / mỹ thuật ứng dụng/ Design.
Bên cạnh đó, còn có một nghịch lý chớ trêu
là: dù nhiều doanh nghiệp có nhu cầu tuyển
dụng sinh viên đã tốt nghiệp, nhưng sau khi
phỏng vấn, kiểm tra tay nghề thực tế, trình
độ, kỹ năng của các em chưa đáp ứng được
yêu cầu khắt khe của nhà tuyển dụng. Không
ít sinh viên ra trường không kiếm được việc
làm. Số khác theo nghề không bền lâu hoặc
nhiều lý do, hoặc chủ động bỏ nghề, chuyển
nghề vì thu nhập thấp. Tinh thần “thực học,
thực nghiệp vẫn chưa có được chỗ đứng
vững chắc trong nhà trường, nên việc đào
tạo còn xa rời yêu cầu của thực tiễn” [1].
Điều đáng quan tâm là, trong 3 năm
Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ
tư đã và đang đặt ra với toàn nhân loại rất
nhiều vấn đề, lĩnh vực cần thay đổi để thích
ứng. Chủ trương đổi mới toàn diện về giáo
dục và đào tạo đã và đang được đặc biệt
quan tâm. Xu thế phát triển về công
nghiệp hóa và hiện đại hóa trong và ngoài
nước luôn luôn đòi hỏi sự tiến bộ, cập nhật
thay đổi không ngừng.
trở lại đây, nguồn tuyển sinh ngày càng giảm
sút. Khi những trường có thương hiệu “thuộc
top trên” phải cố gắng hạ chuẩn đầu vào để
tuyển gần đủ hoặc gần chỉ tiêu, thì tại nhiều
cơ sở đào tạo mỹ thuật ứng dụng khác chỉ
tuyển được vài chục sinh viên. Sau đó, khi
đăng ký tự chọn chuyên ngành, đa số sinh
viên theo học Thiết kế đồ họa. Tại một số cơ
sở đào tạo design, đã không nhiều sinh viên
chọn ngành Thiết kế Thời trang, Thiết kế Nội
2. Thiết kế đồ họa trước xu thế
thay đổi mới không ngừng
Chuyên ngành Thiết kế đồ họa
(Graphic Design) luôn được coi là mũi nhọn -
chủ lực không thể thiếu và luôn luôn dẫn đầu
về số lượt người theo học Design. Là một
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
17
chuyên ngành đầy triển vọng và tiềm năng
trong tiến trình định hình và phát triển, ngày
càng đối mặt với thách thức của xu thế dạy
và học trong nước và thế giới. Sự đòi hỏi cấp
thiết phải đổi mới quan niệm, phương pháp
và chương trình đào tạo để chuyển hướng
phối kết hợp giữa Thiết kế “Đồ họa tĩnh”
(truyền thống) tương tác với Thiết kế “Đồ
họa động”, đưa nghệ thuật và kỹ thuật đồ họa
quảng cáo tương tác hiệu quả hơn nữa với
thiết kế mỹ thuật trong lĩnh vực đa phương
tiện, đa truyền thông. Xu thế thay đổi không
ngừng khi công nghệ được cải tiến, nâng cấp
từng ngày, từng giờ khiến cho mỗi thầy (cô)
giáo phải liên tục cập nhật chương trình, nếu
không muốn bị tụt hậu. Ngay cả sinh viên
cũng vậy, nếu không có tinh thần tự học, tìm
tòi, sáng tạo không ngừng, thì khi ra trường
vẫn sẽ không có đủ kiến thức và kỹ năng cập
nhật để làm việc tốt trong lĩnh vực này. Xét
trong phạm vi hẹp, nếu chương trình đào tạo
tại cơ sở không cập nhật và đảm bảo chất
lượng, người học sẽ tìm đến các đơn vị khác
hiệu quả hơn. Có không ít học viên mong
muốn chương trình học được rút ngắn hơn để
người học có thể nhanh chóng làm việc và
xây dựng sự nghiệp.
này có thể cho thu nhập rất cao phụ thuộc
vào năng lực, sức sáng tạo của mỗi người.
Đặc biệt, người làm thiết kế đồ họa có thể
làm việc ở khắp mọi nơi. Cơ hội làm việc ở
nước ngoài, làm việc ở khắp nơi trên thế giới
luôn chào đón những người làm trong ngành
thiết kế đồ họa. Khảo sát của trang tuyển
dụng Việt Nam hiện nay cho rằng: thu nhập
trung bình của một chuyên viên thiết kế đồ
họa là từ 7 đến 10 triệu đồng/tháng. Thậm
chí, khi còn là sinh viên, nhiều bạn trẻ đã đủ
khả năng nhận các công việc thiết kế tại nhà
với mức thù lao khá và tích lũy được kinh
nghiệm làm việc thực tế. Cử nhân ngành
Thiết kế đồ họa có thể làm việc ở những vị
trí như Họa sĩ thiết kế trong các công ty, các
xưởng thiết kế, công ty quảng cáo,
marketing, truyền hình, trò chơi (game);
Trưởng nhóm thiết kế; Chuyên gia 2D, 3D,
hiệu ứng hình ảnh; Giám đốc sáng tạo…[2]
Và như đã thấy, trong khoảng hơn
10 năm trước khi mỹ thuật công nghiệp còn
đang là thịnh theo xu hướng thời cuộc, nhiều
thí sinh đổ xô theo học các ngành: Thiết kế
đồ hoạ, Thiết kế nội thất, Thiết kế thời
trang… thì hầu hết các cơ sở đào tạo đều có
thể tuyển từ 150 đến 300 sinh viên / mỗi
năm. Trong giai đoạn này, sức rất hấp dẫn
của nghề đã luôn được quảng cáo là ngành
cần lượng nhân lực có kỹ năng cũng như
trình độ chuyên môn để sáng tạo trong xu
hướng phát triển nhanh của xã hội. Sự phát
triển như đã từng thấy của thiết kế đồ họa đã
làm nhiều nhà chuyên môn cũng đã hết sức
lạc quan về tiềm năng phát triển của ngành
này. TS Ngô Thị Thu Trang, trưởng khoa Mỹ
thuật ứng dụng (Mỹ thuật công nghiệp) thuộc
trường Đại học Kiến trúc Tp.Hồ Chí Minh
chia sẻ: “nếu như trước đây chúng tôi đào
tạo chương trình 5 năm thì hiện nay đã
chuyển sang đào tạo theo tín chỉ, rút ngắn
chỉ còn 4 năm. Trong suốt quá trình học tập,
sinh viên được tạo điều kiện thực tập tại các
Thiết kế đồ họa sử dụng phần mềm
công nghệ thông tin nhiều nhất trong các
thao tác chuyên môn và là ngành cần lượng
nhân lực có kỹ năng cũng như trình độ
chuyên môn thành thạo để không ngừng sáng
tạo trong xu hướng phát triển nhanh của lĩnh
vực thiết kế mỹ thuật ứng dụng. Nhiều
chuyên gia có uy tín vẫn đánh giá đây là một
trong 10 ngành hấp dẫn trong thập kỷ tới, và
hứa hẹn mang đến những công việc sáng tạo,
thú vị, đầy tự do và góp phần tạo ra những
trào lưu, xu hướng cho xã hội. Ứng dụng
tương tác có được từ lĩnh vực thiết kế đồ họa
khá rộng, kéo theo cơ hội nghề nghiệp rộng
mở cho thiết kế in ấn, thiết kế web, làm đồ
họa phim ảnh, đồ họa trên mobile… Nghề
18
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
Theo số liệu thống kê mới, ở nước ta
hiện nay có tới vài chục ngàn người làm
nghề mỹ thuật ứng dụng. Trong số này có
nhiều nghệ sĩ và nghệ nhân có tay nghề bậc
cao, và không ít những người mới chập
chững vào nghề vừa làm thợ, vừa học tại
nhiều xí nghiệp, làng nghề, địa phương trong
cả nước. Hiển nhiên vậy, những người tham
gia đào tạo mỹ thuật ứng dụng có trình độ,
học vị, có tay nghề, sự sáng tạo... cũng rất
khác nhau, dẫn đến chất lượng “thượng vàng,
hạ cám”. Trung bình mỗi năm Bộ Giáo dục
và Đào tạo cho phép các cơ sở đào tạo tuyển
sinh trong cả nước khoảng trên 10.000 chỉ
tiêu các ngành liên quan đến mỹ thuật: hội
họa, mỹ thuật ứng dụng, sư phạm mỹ thuật…
Tuy nhiên, số cử nhân ngành mỹ thuật ứng
dụng được đào tạo sau khi ra trường đáp ứng
được yêu cầu của doanh nghiệp lại đang rất
hạn chế. Yếu nhất là về ngoại ngữ và kỹ
năng thực hành.
đơn vị chuyên ngành. 100% sinh viên có việc
làm sau khi tốt nghiệp, không ít bạn đã và
đang thành công trong nghề với các sản
phẩm, công trình thiết kế chất lượng, tạo
ấn tượng, được giới chuyên môn đánh giá
cao” [3].
Cùng tán đồng với “cái nhìn lạc quan
về mỹ thuật ứng dụng hay Design Việt Nam
qua 20 năm”, còn có ý kiến cho rằng, những
thuận lợi cho mỹ thuật ứng dụng phát triển
chính là khi “nền kinh tế mở cửa hội nhập
với thị trường toàn cầu”; khi “nguồn lực các
nhà thiết kế ngày càng mạnh”; khi “môi
trường học thuật ngày càng phát triển”; khi
“tăng cường giao lưu học hỏi đồng nghiệp
nước ngoài…” [4, tr.318]. Và… rất nhiều ý
kiến khác cũng bàn về “thời kỳ lên ngôi của
mỹ thuật ứng dụng” khi dự báo: “thế kỷ XXI
“chạm ngõ” kéo theo sự bùng nổ của thương
mại điện tử, sự cạnh tranh khốc liệt giữa các
thương hiệu, cộng thêm tư duy về cái đẹp đã
trở lên thực tế hơn…tạo thành đòn bẩy đưa
mỹ thuật ứng dụng trở thành ngành hot”
[5]. Bằng cái nhìn lạc quan về Mỹ thuật ứng
dụng ở Việt Nam, Chủ tịch Hội Mỹ thuật
Việt Nam Trần Khánh Chương cho rằng:
“nên thành lập Hội Mỹ thuật ứng dụng, hoạt
động độc lập với Hội Mỹ thuật Việt Nam”, vì
“có như vậy thì nghệ sĩ mỹ thuật ứng dụng
và các nghệ nhân mới có nhu cầu tìm đến
nhau để cùng sáng tạo, thúc đẩy việc tạo dấu
ấn của mỹ thuật ứng dụng trên thị trường
hàng Việt Nam…” [6].
Tại Hội thảo toàn quốc về “Đổi mới
đào tạo mỹ thuật ứng dụng ở Việt Nam”
được tổ chức tại trường Đại học Công nghệ
Sài Gòn năm 2016, nhà nghiên cứu Mỹ thuật
Phan Cẩm Thượng đã đánh giá: “…mỹ thuật
ứng dụng của Việt Nam tham gia vào thị
trường thế giới với tư cách là người lắp ráp,
làm thuê chứ chưa sáng tạo, sản xuất ra bất
kỳ máy móc, sản phẩm nào. Suốt thế kỷ 20,
nước ta hầu như không có nhà thiết kế
chuyên nghiệp, mà chỉ có các họa sĩ tham
gia làm thiết kế đồ họa, người bấm máy
tính trong sự chỉ bảo của ông chủ sản
xuất…” [7].
Trước sự bùng nổ của công nghệ số
cùng với sự phát triển nhu cầu nghệ thuật và
thị hiếu thẩm mỹ của công chúng đã và đang
thúc đẩy mạnh mẽ những xu hướng mới
trong lĩnh vực sáng tạo ứng dụng, trong đó
có ngành thiết kế đồ họa. Có thể vắn tắt:
Nhu cầu tuyển dụng lao động luôn thiếu
nguồn nhân lực chất lượng cao, song lại
thừa những lao động không đáp ứng đủ
trình độ người tuyển dụng.
Cũng tại đây, khi phát biểu trực tiếp
tại Hội thảo, ông Marc Pechart, Quản lý học
vụ Viện thiết kế ADS - người từng có 16
năm làm trong lĩnh vực thiết kế ở Việt Nam
đã nhận xét thẳng thắn: “mỹ thuật ứng dụng
ở Việt Nam còn thiếu vắng bản sắc”. Còn
ông Riccardo Francesch, đại diện Trường
ĐH Thiết kế LABA (Ý) thì cho rằng:
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
19
“…việc giáo dục và đào tạo các nhà thiết kế
hiện tại rất mang tính thực dụng hơn là sáng
tạo. Thường sinh viên tốt nghiệp sẽ trở thành
kỹ thuật viên hơn là nhà thiết kế. Họ biết
cách sử dụng thành thạo các phần mềm 2D,
3D nhưng chưa biết cách phát triển ý tưởng
trên cơ sở là một nhà thiết kế. Các sản phẩm
tạo ra thiếu tính chất nội dung thuần Việt.
Bên cạnh việc nắm bắt và sử dụng các kỹ
thuật, nhà thiết kế còn phải mang cái hồn và
văn hoá vào từng sản phẩm. Bên cạnh đó,
các học trình về nghệ thuật, lịch sử nghệ
thuật, lịch sử kiến trúc không có nhiều trong
chương trình học. Nếu một sinh viên mà
không biết về lịch sự nghệ thuật phổ biến,
lịch sử cách mạng hiện đại… thì sao sinh
viên đó có thể trở thành một nhà thiết kế
giỏi...”
bình của một nhân viên thiết kế đồ họa từ 8
đến 10 triệu VNĐ/tháng. Có không ít bạn trẻ
ngoại ngữ tốt, được cất nhắc lên vị trí quản
lý, đạt mức thù lao từ 15 đến 20 triệu VNĐ/
tháng. Nhiều bạn trẻ biết vận dụng kiến thức
được đào tạo, với khả năng sáng tạo, cần cù,
sinh viên tốt nghiệp dễ dàng tìm được việc
làm tốt và phù hợp. Nhiều sinh viên tốt
nghiệp ngành thiết kế đồ họa ngoài công việc
tại công ty thường nhận thêm các công việc,
dự án ngoài làm thêm tại nhà (Freelancer)
như thiết kế website, thiết kế logo, nhận diện
thương hiệu, introbook…đã tạo ra cơ hội
nghề nghiệp phong phú cùng với mức thu
nhập tương đối hấp dẫn cho sinh viên đồ họa
vừa tốt nghiệp.
Số liệu của Hiệp hội quảng cáo Việt
Nam (VAA) cho thấy hiện Việt Nam có
khoảng 50 công ty quảng cáo nước ngoài,
gần 3.000 công ty quảng cáo Việt Nam và
hàng nghìn công ty chuyên về thiết kế đồ
họa. Riêng tại TP. HCM có khoảng hơn
1.300 công ty quảng cáo và hàng trăm công
ty thiết kế đang hoạt động sôi nổi. Không chỉ
vậy, các nhà xuất bản, tòa soạn báo, đài
truyền hình, nhà in, công ty tổ chức sự kiện
hay bất cứ doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh
vực nào cũng đều có nhu cầu tuyển dụng các
chuyên viên thiết kế đồ họa. Mặt khác, người
học thiết kế đồ họa còn có thể tham gia tư
vấn thiết kế, truyền thông, tổ chức sự kiện
đến nhà xuất bản phim ảnh hay các dự án
nghệ thuật độc lập... đã đòi hỏi các nhà thiết
kế không chỉ thuần thục ứng dụng nghệ thuật
chữ, đồ họa dàn trang, đồ họa truyền thông,
đồ họa kỹ thuật số... ; Không chỉ được đào
tạo kỹ năng chuyên ngành và kỹ năng vận
dụng lý thuyết vào thực tiễn, mình còn cần
trang bị kỹ năng sử dụng tiếng Anh để có thể
tự tin sử dụng trong giao tiếp khi làm việc,
đáp ứng yêu cầu doanh nghiệp trong và
ngoài nước.
Nhu cầu quảng bá sản phẩm thông
qua hình ảnh luôn luôn cần đến người tạo
mẫu đồ họa. Đây là ngành học thuộc lĩnh vực
sáng tạo ứng dụng, đào tạo người học nghệ
thuật sắp xếp chữ và hình ảnh, phối hợp màu
sắc và sáng tạo bố cục để sản phẩm cần
quảng bá được chuyển tải thông tin một cách
bắt mắt và thu hút người xem nhất. Nói cách
khác, thiết kế đồ họa là ngành sử dụng các kỹ
năng đồ họa, phần mềm thiết kế để truyền tải
thông tin bằng những hình ảnh đẹp và ấn
tượng. Ở bất cứ lĩnh vực nào nào, thiết kế đồ
họa cũng đều có thể hỗ trợ việc quảng bá
hình ảnh nhằm đưa sản phẩm đến gần hơn
với khách hàng. Từ bao bì sản phẩm, sách
báo, tạp chí, các ấn phẩm quảng bá (poster,
biểu ngữ, tờ bướm, tập san) đến hoạt động sự
kiện, show diễn (phông nền, cảnh trí, video
clip…), giao diện website, phim ảnh, hệ
thống nhận diện thương hiệu... đều cần đến
bàn tay khéo léo, óc thẩm mỹ tinh tế của
người thiết kế đồ họa. Nhu cầu nhân lực
ngày càng cao, cụ thể theo khảo sát, thiết kế
đồ họa là một ngành “hot” và đang được giới
trẻ Việt Nam yêu thích. Mức lương trung
20
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
Nghề thiết kế đồ hoạ đã nhiều năm
luôn là yếu tố quan trọng để tạo nên các sản
phẩm hoàn thiện. Nhân viên thiết kế Lê Văn
Tâm hiện làm việc tại Công ty TNHH Đất
Việt Vàng, đã thổ lộ: "Những gì học được
trên giảng đường thì chung chung, trong khi
yêu cầu của các Công ty lại luôn chuyên biệt.
Thậm chí, khi đi vào thực hiện từng việc cụ
thể lại khá lúng túng, vì chưa đủ khả năng
đưa ra các ý tưởng thuyết phục khách hàng,
trong khi đây là một trong những đòi hỏi rất
cần thiết của nghề thiết kế" [8].
"đắt giá" trên thị trường tuyển dụng lao
động. Tuy vậy, lượng cung vẫn không đủ cầu
do tình trạng đào tạo quá nặng về lý thuyết,
thiếu thực tiễn tại nhiều trường. Hiện nay, do
sự phát triển nhanh chóng của thị trường, sự
đa dạng, phong phú của các chủng loại hàng
hoá nên nhu cầu quảng cáo, giới thiệu sản
phẩm cũng ngày càng tăng. Làm quảng cáo,
panô, poster, thiết kế bìa sách... đều cần đến
thiết kế đồ hoạ. Nhưng để ra được một sản
phẩm ưng ý lại không hề đơn giản. Từ ý
tưởng nghệ thuật đến việc thể hiện luôn đòi
hỏi người thiết kế phải sáng tạo, tìm tòi. Và
cuối cùng, sau khi đã có từ vài mẫu tới vài
chục mẫu hàng, người thiết kế mới chọn
được cho mình một sản phẩm phù hợp nhất.
Do đó, bên cạnh tính sáng tạo, công việc
cũng đòi hỏi cả sự kiên trì, nhẫn nại. Nhiều
người nghĩ rằng để làm được thiết kế đồ hoạ,
chỉ cần thành thạo các phần mềm ứng dụng
như: Photoshop, QuarkXPress, Ilustrator hay
phần mềm minh hoạ Poster là đủ. Thực tế
cho thấy, để giỏi và thành công với nghề này
không những chỉ cần năng khiếu mỹ thuật,
mà còn phải hiểu biết rộng và có một cái
nhìn bao quát trong từng vấn đề, lĩnh vực
nhất định. Hơn thế, công việc này còn đòi
hỏi khá nhiều yếu tố liên quan, mà theo ông
Nguyễn Việt Dũng – Giám đốc Công ty cổ
phần Kiến trúc Không gian Mở, đó phải là:
"nắm được kiến thức về marketing, khả năng
tổ chức; nắm bắt sự kiện, bởi có như thế
mình mới truyền tải được ý tưởng của khách
hàng vào trong mỗi sản phẩm” [8]. Song,
thực tế hiện nay, những người hội đủ được
các yếu tố này chưa nhiều". Sinh viên tốt
nghiệp dù được đào tạo khá cơ bản về
chuyên môn, nhưng để đáp ứng được yêu cầu
của nhà tuyển dụng, vẫn cần phải "nạp" thêm
rất nhiều kiến thức, đặc biệt là thành thạo kỹ
năng sử dụng các phần mềm “đồ hoạ động”.
Năng khiếu thẩm mỹ, óc sáng tạo nghệ thuật,
3. Mỹ thuật truyền thông đa
phương tiện là “cánh tay nối dài” của
Thiết kế đồ họa - mũi nhọn mang tính thời
đại của chuyên ngành design
+ “Đa truyền thông”: “Là việc sử
dụng nhiều hơn một phương tiện biểu đạt
hoặc giao tiếp. Nói cách khác, đó là việc sử
dụng một loạt các phương tiện mỹ thuật hoặc
truyền thông để giao tiếp”.
+ “Mỹ thuật truyền thông đa
phương tiện” Có thể xem như sự hòa quyện
giữa mỹ thuật, công nghệ và sáng tạo.
Theo từ vựng Tiếng Anh: “Media”
có nghĩa là “phương tiện”, và “Multi” có
nghĩa là “nhiều”. Multimedia là sản phẩm
được tạo ra để “chạy” trên nhiều thiết bị đầu
cuối khác nhau (đa phương tiện). Trước nay
người hoạ sĩ vẽ ra một bức tranh chỉ có thể
“chạy” trên giấy và chỉ một số ít người ở một
địa điểm nào đó mới có cơ hội thưởng thức
được tác phẩm đó. Còn ngày nay, một tác
phẩm đồ hoạ máy tính (hiểu nghĩa rộng) sau
khi được tạo ra có thể chạy trên máy vi
tính cá nhân (PC), chạy trên máy tính bảng/
điện thoại di động (iOS, Android, Window
Phone), trên tivi… và được thưởng thức với
tất cả mọi người có sử dụng các thiết bị khác
có trang bị màn hình hiển thị đơn lẻ hoặc
thông qua internet. Đó có thể là một bảng
hiệu quảng cáo đẹp, một đoạn âm thanh sống
động, một banner nhấp nháy trên nền
một website, hoặc có thể là một đoạn flash
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
21
hay một clip intro quảng cáo cho một sản
phẩm, một trò chơi trên mạng, một phim
hoạt hình 3D vv… Tất cả đều là sản phẩm
của Multimedia. Các sản phẩm Multimedia
thường là sản phẩm của đồ hoạ nên
Multimedia còn được gọi là Mỹ thuật đa
phương tiện. Ngoài ra, vì ngành này gắn liền
với thế giới truyền thông và bản thân mỗi tác
phẩm cũng mang tính truyền thông nên đôi
khi người ta cũng gọi là ngành “Mỹ thuật
truyền thông đa phương tiện”, hay “Mỹ thuật
đa (phương tiện) truyền thông”… cũng đều
để chỉ chung về ngành công nghệ
Multimedia. Thế giới sản phẩm của
Multimedia càng ngày càng trở nên đa dạng
và phong phú khi công nghệ 3D
đang bùng nổ khiến cho tất cả các công ty có
sản phẩm hiển thị trên màn hình LCD đều
bắt đầu chạy đua với một cuộc “cách mạng”
mới [9].
Trần Hà Anh - Phó Giám đốc Công ty
TNHH VinaD than thở: "Công việc của
chúng tôi nhiều khi bị dồn lại, các đơn đặt
hàng xếp đống cũng chỉ vì thiếu nhân viên
thiết kế đồ hoạ". Bà Trần Thị Ngọc Mai –
Giám đốc kỹ thuật Công ty TNHH đồ họa
Sao Mai: "Muốn theo nghề phải cần có đam
mê, mới có thể làm tốt công việc mình yêu
thích" [8].
Sự phát triển của ngành quảng cáo,
truyền thông và giải trí kỹ thuật số làm cho
khái niệm thiết kế đồ họa (graphic design)
trở nên chật chội và lẫn lộn trong nhiều
trường hợp. Bên cạnh việc chọn học ngành
thiết kế đồ họa còn một thế giới khác rộng
lớn, với nhiều kiến thức công cụ màu nhiệm
hơn, nhiều cơ hội việc làm hơn. Đó là mỹ
thuật đa phương tiện (multimedia design).
Thiết kế đồ họa sử dụng các phần mềm xử lý
ảnh, vẽ vector, dàn trang, dựa trên nền tảng
mỹ thuật, sức sáng tạo của người làm thiết kế
và nhu cầu cụ thể của khách hàng để tạo ra
các file kỹ thuật số. Các file này sẽ dùng để
in trên những mặt phẳng như sách, báo, tạp
chí, các chất liệu ngoài trời (biển quảng cáo,
nhãn hàng, bao bì sản phẩm, áo thun, túi
xách…). Nếu như thiết kế đồ hoạ là “tĩnh”,
trên mặt phẳng 2D, thì mỹ thuật đa phương
tiện là “động” (hình ảnh động, âm thanh,
hoạt hình, đồ họa động), kết hợp nhiều môi
trường thể hiện và truyền thông khác nhau
(hoạt hình 3D, phim, video âm nhạc, game)
và thường được cảm nhận trọn vẹn trên các
thiết bị đầu cuối (màn hình máy tính, TV,
thiết bị cầm tay, rạp chiếu phim, thậm chí là
một buổi trình diễn thực tế trên sân khấu
hoặc ngoài trời) [10 và 11].
Theo thông tin từ Văn phòng giới
thiệu việc làm của Báo Lao Động cho biết,
nghề thiết kế đồ hoạ luôn được trọng dụng
do nhu cầu tuyển dụng ngày càng tăng,
nhưng số ứng viên đủ tiêu chuẩn để đáp ứng
thì chẳng được bao nhiêu. Mỗi năm, có khá
nhiều các sinh viên tốt nghiệp ngành này từ
các trường đào tạo mỹ thuật ứng dụng trong
cả nước, chủ động tự mở Công ty riêng để
phát huy khả năng sáng tạo và độc lập của
mình. Theo dự báo của Hiệp hội Doanh
nghiệp phần mềm VN (Vinasa), trong vài
năm tới Việt Nam sẽ cần khoảng 17.000
nhân viên làm về công nghệ đa phương tiện,
trong đó một số lượng không nhỏ là ngành
thiết kế đồ hoạ. Điều này cho thấy nếu không
sớm có sự thay đổi trong khâu đào tạo thì
chúng ta vẫn sẽ thiếu hụt nguồn nhân lực do
một lượng không nhỏ sinh viên khi ra trường
chưa thể đáp ứng ngay được đòi hỏi của các
nhà tuyển dụng. Khá nhiều doanh nghiệp vẫn
cứ săn tìm nhân viên “thiết kế đồ hoạ động”,
thành thạo trong lĩnh vực chế tác phim. Ông
Truyền thông phát triển mạnh đã kéo
theo sự bùng nổ của ngành Mỹ thuật Đa
phương tiện bởi chuyên ngành này là sự kết
hợp giữa công nghệ thông tin hiện đại và
nghệ thuật. Hiểu một cách khái quát, thiết kế
đồ hoạ chính là cơ sở nền tảng, là bước khởi
22
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
đầu để mở thế giới thiết kế mỹ thuật đa
phương tiện rộng lớn. Nhưng trước khi nắm
bắt mỹ thuật đa phương tiện, rất cần am hiểu
và bắt đầu từ những lý thuyết căn bản về
thiết kế đồ họa, bố cục, các chất liệu cơ bản
về điểm, nét, hình, khoảng trắng, màu sắc,
vật liệu, các nguyên tắc thiết kế đồ họa, kiến
thức về thị giác hình ảnh, nghệ thuật chữ
(typography)…Với những ứng dụng cụ thể
trong thiết kế đồ họa, trò chơi điện tử
(game), các ứng dụng 3D, thiết kế web tĩnh /
động, gia công các hiệu ứng kỹ xảo điện
ảnh đặc biệt, phim hoạt hình, phim quảng
cáo… thực hiện trên máy tính dựa vào những
phần mềm hỗ trợ cao cấp như: Photoshop,
Illustrator, Flash, 3D Max, Maya… Mỹ thuật
Đa phương tiện đã thực sự trở thành sự kết
hợp giữa đỉnh cao của công nghệ thông tin
và nghệ thuật thiết kế ứng dụng đồ họa động
với công cụ chủ yếu là chiếc máy tính.
Thông qua đó, người nghệ sĩ – thiết kế sáng
tạo ra những sản phẩm mà mới vài thế kỉ
trước đó, hầu như chỉ có được trong trí tưởng
tượng của những bộ óc siêu phàm đi trước
thời gian.
(storyboard), chuyên gia kỹ xảo điện ảnh,
hậu kỳ (VFX compositor), chuyên gia sản
xuất game, dựng mô hình nội ngoại thất (3D
animator, 3D modeler)… mở ra nhiều cảm
hứng, nhiều công cụ và rất nhiều cơ hội việc
làm.
Khi Mỹ thuật đa phương tiện hình
thành và phát triển thì sự kết hợp giữa Công
nghệ thông tin và sáng tạo Nghệ thuật càng
được nâng tầm hiệu quả cao hơn. Các sản
phẩm đồ họa, mỹ thuật, điện ảnh, âm nhạc
được thể hiện và sáng tạo bằng các công cụ
máy tính hiện đại; Nhà thiết kế “đồ họa
động” có cơ hội tốt làm việc tại các công ty
truyền thông - quảng cáo, hãng phim, thiết kế
website, các tòa soạn báo điện tử… Vì thế,
thiết kế Mỹ thuật đa phương tiện đang trở
thành nghề nghiệp rất hấp dẫn bởi thu nhập
cao và phát huy tối đa được trí sáng tạo của
giới trẻ; là một lĩnh vực hiện còn rất khan
hiếm nhân lực và được trọng vọng, tuy nhiên
muốn có chỗ đứng trong ngành này, người
học cần có tố chất nhất định, trên hết là một
niềm đam mê để sáng tạo không ngừng trong
quá trình học tập và làm việc. Bằng cách ứng
dụng các hiệu ứng đồ họa hiện đại, người
học được trang bị kiến thức nền tảng về mỹ
thuật và công nghệ thông tin, cùng những kỹ
năng tương tác giữa nghệ thuật tạo hình, thiết
kế đồ họa với hình ảnh động trong lĩnh vực
thiết kế sáng tạo sản phẩm phim quảng cáo,
phim điện ảnh, báo chí điện tử, website…
nhằm tạo nên những sản phẩm truyền thông
đạt chất lượng.
Tại nhiều cơ sở đào tạo quốc tế về mỹ
thuật đa phương tiện, thời lượng học thiết kế
đồ hoạ thường chiếm tỷ trọng 25-30% tổng
thời gian học của chương trình. Học xong
thiết kế đồ họa, có thể làm việc trong lĩnh
vực quảng cáo, nhận diện thương hiệu, in ấn,
dàn trang sách báo, xử lý ảnh với các chức
danh: chuyên viên thiết kế đồ họa (graphic
designer), họa sĩ minh họa (illustrator),
chuyên viên xử lý ảnh (photo editor), họa sĩ
trình bày (layout artists)… Còn khi học tiếp
để hoàn thành khóa thiết kế mỹ thuật đa
phương tiện, học viên không chỉ cần nắm
chắc về thiết kế đồ hoạ, mà còn có thể Thiết
kế giao diện web (web designer) và thiết kế
đồ họa động 2D (flash animator), trở thành
chuyên gia biên tập phim và âm thanh
(audio/video editor), chuyên gia biên kịch
Ngày nay, sự bùng nổ của công nghệ
thông tin đã thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ
và những xu hướng mới của lĩnh vực báo chí,
truyền thông. Thông điệp được truyền tải
ngày càng trở nên tinh tế, sinh động với sự
hỗ trợ đắc lực của hệ thống ngôn ngữ đa
phương tiện như: văn bản, âm thanh, hình
ảnh, video, tương tác… Đáp ứng cho sự phát
triển không giới hạn này, nước ta đang có
Nghiên cứu trao đổi ● Research-Exchange of opinion
23
Tài liệu tham khảo:
nhu cầu rất cao về nguồn nhân lực năng động
có thể làm chủ và sáng tạo với đa loại hình
sản phẩm, đa kênh truyền tải và đa điều kiện
tiếp nhận. Sức hấp dẫn từ những phương tiện
truyền thông hiện đại, như một hệ quả tất
yếu, công nghệ càng phát triển thì truyền
thông càng lên ngôi. Tuy nhiên, nếu lĩnh vực
công nghệ thông tin đang được đào tạo bài
bản tại các cơ sở giáo dục trong cả nước với
nhiều chuyên ngành khác nhau thì ở nước ta
vẫn chưa có nhiều trường đại học đào tạo về
truyền thông hoặc liên quan đến truyền
thông. Hơn nữa, trong số đó, chương trình
đào tạo của nhiều trường chủ yếu xoay quanh
những phương tiện truyền thông truyền
thống chứ chưa thực sự song hành với sự
biến đổi không ngừng của mỹ thuật truyền
thông đương đại. Khi các nhãn hàng càng
nhiều, sản phẩm phục vụ đời sống càng trở
nên đa dạng, nhiều tính năng hơn, thì cũng là
lúc các doanh nghiệp cần được khẳng định
thương hiệu trước xã hội, khách hàng hơn
bao giờ hết. Lúc đó, sức mạnh vượt trội của
những phương tiện truyền thông hiện đại có
điều kiện phát huy tối đa tác dụng của nó.
Các sản phẩm truyền thông như phim quảng
cáo; phim truyền hình; video clip; phim hoạt
hình 2D; phim hoạt hình 3D; hệ thống nhận
diện thương hiệu… cần được dàn dựng, sản
xuất liên tục gắn liền với chiến lược truyền
thông dài hạn của doanh nghiệp. Để làm
được những điều này cần đến công lao rất
lớn của những đội ngũ chuyên viên lành
nghề, những nhà quản lý và những nhà thiết
kế mỹ thuật Truyền thông đa phương tiện.
Cơ hội nghề nghiệp này thật sự đa dạng và
giàu triển vọng. Do thế, thay đổi mới toàn
diện là đòi hỏi tất yếu mang tính thời đại
trong lĩnh vực đào tạo Deaign nhằm đáp ứng
hữu dụng nhu cầu xã hội/.
1. Vũ Tiến Dũng, “Một số giải pháp tăng cường
liên kết đào tạo giữa trường đại học và doanh
nghiệp”, Tạp chí Lý luận chính trị số 5-2016;
3. Song Phạm (2015), Chủ Nhật, 2/8/2015 09:32,
Ngành mỹ thuật ứng dụng: Thiếu chiến lược đào
4. Trần Văn Bình (2015), “Cái nhìn lạc quan về
mỹ thuật ứng dụng hay Design Việt Nam qua 20
năm”, in chung trong Mỹ thuật ứng dụng trên
đường tìm về Bản sắc Việt, Đại học Văn Lang,
Nxb Văn hóa - Văn nghệ, tr. 318 – 342
ngoi-cua-thuat-ung-dung/
6. Báo Lao Động Chủ nhật, 13 tháng 12 năm
2009, 09:40
7. Phan Cẩm Thượng (2016), “Nghệ thuật – Tinh
thần của Design”, Tham luận tại Hội thảo toàn
Quốc “Đổi mới đào tạo Mỹ thuật ứng dụng ở
Việt Nam” (từ Thực tiễn đến Giải pháp),
25.06.2016, ( tr. 59 – 62).
10. Trần Ngọc Canh (1984), “Đào tạo hoạ sĩ
Design công nghiệp ở Việt Nam”, Nội san Mỹ
thuật công nghiệp, trường Cao đẳng Mỹ thuật
công nghiệp, số 15, tr 87 - 88.
22/07/2015.
Địa chỉ tác giả: Trường Đại học Công nghệ Sài
Gòn (STU)
Email: [email protected]
10 trang
16960
Free
Bạn đang xem tài liệu "Đổi mới toàn diện trong đào tạo là đòi hỏi tất yếu nhằm đáp ứng hữu dụng nhu cầu xã hội", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- doi_moi_toan_dien_trong_dao_tao_la_doi_hoi_tat_yeu_nham_dap.pdf
