Đánh giá hiệu quả của mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng (Litopenaeus vannamei) bán thâm canh cải tiến tại Quảng Ngãi

Tạp chí Khoa học - Công nghệ Thủy sản

Số 1/2021

ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CỦA MÔ HÌNH NUÔI TÔM THẺ CHÂN TRẮNG

(Litopenaeus vannamei) BÁN THÂM CANH CẢI TIẾN TẠI QUẢNG NGÃI

EVALUATE THE EFFECTIVE OF SEMI-INTENSIVE CULTURE OF WHITE-LEG

SHRIMP (Litopenaeus vannamei) IN QUANG NGAI PROVINCE

Nguyễn Minh Châu¹, Đào Văn Trí¹, Phan Thị Thương Huyền¹, Phạm Đức Hùng²

¹Viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản III

²Viện Nuôi trồng Thủy sản, Trường Đại học Nha Trang

Tác giả liên hệ: Phạm Đức Hùng (Email: [email protected])

Ngày nhận bài: 08/02/2021; Ngày phản biện thông qua: 25/02/2021; Ngày duyệt đăng: 29/03/2021

TÓM TẮT

Mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng bán thâm canh (BTC) được thực hiện tại xã Đức Chánh, huyện Mộ

Đức, tỉnh Quảng Ngãi. Mô hình gồm 3 ao TN với diện tích 2.000 m²/ao, tôm được ương 35 ngày trước khi thả

nuôi thương phẩm, bổ sung men vi sinh định kỳ 5 ngày/lần trong suốt vụ nuôi, nước cấp được lắng và xử lý

bằng chlorine trước khi cấp vào ao nuôi, thu hoạch nhiều đợt. Ba ao đối chứng (ĐC) với diện tích 2.000 m²/

ao, nuôi theo kiểu truyền thống: thả tôm giống trực tiếp trong ao thương phẩm; quản lý chất lượng nước chủ

yếu dựa trên hóa chất và thuốc, có bổ sung thêm men vi sinh; nước cấp trực tiếp từ biển vào ao nuôi không

qua lắng xử lý, không thu tỉa. Kết quả cho thấy các yếu tố môi trường trong các ao TN thường duy trì trong

ngưỡng thích hợp cho tăng trưởng và phát triển của tôm, trong khi đó ở các ao đối chứng có sự biến động mạnh

về hàm lượng oxy hòa tan, TAN và NO₂^-N. Thời gian nuôi tại các ao TN ngắn 65-75 ngày với kích cỡ thương

phẩm 21,24 ± 1,41 g/con, cao hơn so với 19,41 ± 0,61 g/con đạt được tại các ao ĐC nuôi trong 98-110 ngày

(P<0,05). Tỷ lệ sống, năng suất và lợi nhuận của các ao TN lần đạt 84,58 ± 4,46%, 13,42 ± 0,85 tấn/ha/vụ và

574,15 ± 147,69 triệu đồng/ha/vụ. Hiệu quả nuôi của các ao TN cao hơn so với các ao ĐC với tỷ lệ sống, năng

suất và lợi nhuận lần lượt đạt 68,13 ± 18,81%, 10,42 ± 1,97 tấn/ha/vụ, và 306,29 ± 333,85 triệu đồng/ha/vụ,

tuy nhiên sự sai khác này không có ý nghĩa thống kê (P>0,05). Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình nuôi bán

thâm canh sử dụng giống đã qua giai đoạn ương, bổ sung men vi sinh định kỳ, và thu hoạch nhiều đợt có ảnh

hưởng tích cực đến hiệu quả nuôi tôm.

Từ khóa: Tôm thẻ chân trắng, bán thâm canh, men vi sinh, ương giống

ABTRACT

Semi-intensive culture of white-leg shrimp was carried out in Duc Chanh commune, Mo Duc district,

Quang Ngai province. Model treatment included three grow-out ponds 2.000 m²/pond. Shrimps were nursed

in 35 days before transferring into grow-out ponds. The inlet water was settled and treated with chlorine.

Probiotics were provided into ponds every ﬁve days during culture period, shrimps were partially harvested.

Control treatment comprised three 2000 m²-ponds, shrimps were directly cultured in grow-out ponds without

nursing phase; inlet water was not treated; water quality in ponds were managed by using chemicals, drugs,

and sometime probiotics, shrimps were fully harvested once time. The result showed that water quality in

model ponds were managed in suitable range for the growth and development of shrimp, whereas ﬂuctuated

values of DO, TAN and NO₂^-N were recorded in control ponds. Shrimps in model ponds reached market size of

21.24 ± 1.41 g/individual after 65-75 days, being signiﬁcantly higher than 19.41 ± 0.61 g/individual obtained

from control ponds after 98-110 days (P<0,05). Survival, productivity and proﬁt gained in model ponds were

84.58 ± 4.46%, 13.42 ± 0.85 ton/ha and 574.15 ± 147.69 million dong/ha, respectively. These values were

higher than that of control ponds with 68.13 ± 18.81%, 10.42 ± 1.97 ton/ha and 306.29 ± 333.85 million dong/

ha, respectively. The result semi-intensive shrimp culture with nursing phase and probiotic supplementation

improved the water quality and productive eﬃciency in white-leg shrimp farming.

Key words: White-leg shrimp, semi-intensive, probiotics, nursing phase

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG • 9

Tạp chí Khoa học - Công nghệ Thủy sản

Số 1/2021

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

của chế phẩm sinh học chứa các chủng vi sinh

Bacillus sp., yeast, Saccharomyces cerevisiae,

Nitrosomonas sp. và Nitrobacter sp. trong ao

nuôi tôm thẻ chân trắng. Kết quả cho thấy chế

phẩm sinh học làm tăng đáng kể hàm lượng oxy

hòa tan, giảm phosphorus hòa tan, nitrogen vô

cơ tổng số và nhu cầu oxy hóa học. Năng suất

và tỷ lệ sống của ao nuôi sử dụng chế phẩm sinh

học cao hơn so với ao không sử dụng chế phẩm

sinh học (7).

Tôm thẻ chân trắng du nhập vào Việt Nam

từ những năm 2000 và nhanh chóng phát triển

thành đối tượng nuôi chủ lực của nước ta. Năm

2018, tổng diện tích nuôi tôm thẻ chân trắng đạt

103,58 ha, chiếm 14,06% tổng diện tích nuôi

nước lợ; nhưng sản lượng đạt 464,93 tấn chiếm

đến 60,95 tổng sản lượng nuôi nước lợ (1).

Hiện nay có 3 hình thức nuôi tôm thẻ chân

trắng chủ yếu là nuôi bán thâm canh, thâm canh

và siêu thâm canh. Nuôi bán thâm canh thường

nuôi trong ao đất hoặc ao lót bạt, mật độ nuôi

thấp, năng suất khoảng 4-6 tấn/ha/vụ. Quy trình

kỹ thuật nuôi thường dựa vào kinh nghiệm và

được nhân rộng qua trao đổi kinh nghiệm giữa

các hộ nuôi. Nhiều hộ nuôi sử dụng nhiều hóa

chất, chế phẩm và kháng sinh trong xử lý môi

trường và phòng trị bệnh nhưng hiệu quả chưa

cao hoặc chưa được đánh giá đầy đủ. Nuôi tôm

thẻ chân trắng phát triển nhanh và thiếu bền

vững, ô nhiễm môi trường và dịch bệnh thường

xảy ra gây thiệt hại nặng nề cho người nuôi. Do

đó, xây dựng mô hình nuôi với những giải pháp

kỹ thuật hiệu quả giúp nghề nuôi tôm thẻ chân

trắng bền vững là cần thiết.

Một trong những vấn đề quan trọng trong

nuôi tôm là kiểm soát tốt chất lượng môi trường

nước. Quản lý chất lượng môi trường nước

thông qua bổ sung và kiểm soát hệ vi sinh có lợi

trong ao đã được khẳng định là hiệu quả trong

nhiều nghiên cứu trước đây. Mật độ vi sinh dị

dưỡng chiếm ưu thế trong ao sẽ góp phần chuyển

hóa chất thải hữu cơ trong ao (5). Moreno‐

Figueroa, Naranjo‐Páramo (6) bổ sung hỗn hợp

men vi sinh có lợi Lactobacillus sporogenes,

Saccharomyces cerevisiae, Saccharomyces

fragilis, Bacillus brevis, Bacillus subtilis,

Bacillus polymyxa, Bacillus megaterium,

Nitrobacter vulgaris vào ao nuôi nhằm duy trì

mật độ vi sinh trong ao khoảng 400.000 CFU/

ml. Kết quả cho thấy hàm lượng các chất thải

và vi khuẩn Vibrio spp. được duy trì ở ngưỡng

thích hợp cho tăng trưởng của tôm. Cụ thể, hàm

lượng NH₃–NH₄⁺, N–NO₂⁻, N–NO₃⁻và Vibrio

spp. thấp, lần lượt là 0,73 ± 0,43 mg/L, 0,09 ±

0,05 mg/L, 3,22 ± 0,11 mg/L và 1,24 ± 1,42 ×

10³CFU/ml. Wang, Xu (7) đánh giá hiệu quả

Một số giải pháp kỹ thuật khác như ương

giống và thu hoạch nhiều đợt cũng đã được

đánh giá trong các nghiên cứu trước đây. Ương

tôm trước khi đưa ra nuôi thương phẩm đã

được chứng minh là hiệu quả rõ rệt trong nâng

cao tỷ lệ sống tôm, cải thiệu hiệu quả cho ăn,

tăng tốc độ tăng trưởng và năng suất vụ nuôi

(8). Garzade Yta, Rouse (9) cho biết nuôi tôm

thẻ chân trắng đã qua ương 10 ngày và 20 ngày

sẽ cho tỷ lệ sống lần lượt là 77% và 79%, cao

hơn nuôi tôm không qua giai đoạn ương với

67%. Trong khi đó, thu tỉa nhiều đợt sẽ làm

giảm sự cạnh tranh về thức ăn, chỗ ở của tôm,

tăng tốc độ tăng trưởng và năng suất nuôi so

với thu hoạch một lần (10). Moss, Otoshi (11)

đã nghiên cứu đánh giá hiệu quả của thu tỉa

trong nuôi tôm siêu thâm canh trong hệ thống

tuần hoàn, kết quả cho thấy chiến lược thu tỉa

hợp lý sẽ làm tăng đáng kể năng suất và lợi

nhuận của vụ nuôi. Theo González‐Romero,

Ruiz‐Velazco (12), kiểm soát tốt mật độ nuôi

và quản lý ao nuôi sẽ giúp tăng năng suất nuôi

tôm TCT bán thâm canh từ 981 kg lên 2573 kg/

ha cho thu một lần, 1808 kg lên 3602 kg cho

thu tỉa 2 lần và 1364 kg lên 3834 kg cho thu

tỉa 3 lần.

Nghiên cứu này nhằm đánh giá hiệu quả

nuôi của mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng BTC

tại Quảng Ngãi, trong đó bổ sung chế phẩm

sinh học định kỳ để quản lý chất lượng nước,

ương tôm trước khi thả nuôi thương phẩm và

thu hoạch nhiều đợt.

II. ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU VÀ

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1. Bố trí thí nghiệm

Thí nghiệm được thực hiện từ tháng

7-11/2020 tại xã Đức Chánh, huyện Mộ Đức,

10 • TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG

Tạp chí Khoa học - Công nghệ Thủy sản

Số 1/2021

tỉnh Quảng Ngãi. Thí nghiệm gồm 2 nghiệm

thức, mỗi nghiệm thức được lặp lại 3 lần.

- Nghiệm thức thí nghiệm (TN): Tôm được

ương trước khi đưa vào nuôi thương phẩm.

Thời gian ương 35 ngày, kích cỡ tôm sau khi

ương là 1,82 ± 0,11 g/con, tỷ lệ sống đạt 90%.

Tôm được nuôi trong 3 ao thương phẩm B1,

B2, B3 có lót bạt đáy với diện tích 2.000 m²/

ao, mật độ thả 75 con/m². Nước cấp được đưa

vào ao lắng và xử lý nước bằng chlorine trước

khi cấp vào ao nuôi. Sử dụng vi sinh với nhóm

chính là Bacillus spp. định kỳ 5 ngày/lần. Chế

phẩm sinh học được ủ với mật đường và cám

gạo, sục khí mạnh trong 24 giờ để tăng sinh

khối trước khi bổ sung xuống ao nuôi. Hàng

ngày siphon loại thức ăn thừa và bổ sung nước,

hạn chế thay nước. Cho tôm ăn thức ăn công

nghiệp có hàm lượng protein 38-42%, thức ăn

được điều chỉnh hàng ngày qua sàng ăn. Thu

tỉa 1 lần sau 56-65 ngày, thu toàn bộ sau 65-75

ngày nuôi.

- Nghiệm thức đối chứng (ĐC): Tôm giống

không qua giai đoạn ương, thả nuôi trực tiếp

trong 3 ao ĐC1, ĐC2, và ĐC3 có lót bạt đáy

với diện tích 2.000 m²/ao. Khối lượng giống

ban đầu là 0,02 ± 0,01 g/con, mật độ thả 70-85

con/m². Nước cấp đưa trực tiếp từ biển vào ao

nuôi, không qua ao lắng xử lý. Quy trình nuôi

theo truyền thống, kiểm soát môi trường chủ

yếu bằng hóa chất, thuốc như Sodamix, BKC

hay Dekon, có bổ sung thêm men vi sinh. Thay

nước thường xuyên. Cho tôm ăn thức ăn công

nghiệp có hàm lượng protein 38-42%, thức ăn

được điều chỉnh hàng ngày qua sàng ăn. Thu

hoạch toàn bộ sau 98-110 ngày nuôi. Các ao

nuôi trong cả hai nghiệm thức đều được bố trí

quạt nước (4 quạt/ao) và sục khí đáy với công

suất máy sục khí đạt 25 HP/ha.

2. Phương pháp phân tích mẫu và xử lý số liệu

Nhiệt độ, độ mặn, pH, oxy hoàn tan DO,

độ kiềm được đo bằng máy chuyên dụng tại

ao nuôi. Nhiệt độ, DO, pH, độ kiềm được đo

bằng máy đo HANA HI 98196. Độ mặn được

đo bằng khúc xạ kế. TAN và NO₂được đo

bằng test kit Sera tại ao nuôi. Hàm lượng NO₂

sẽ được chuyển sang dạng NO₂-N theo công

thức NO₂= NO₂-N x 3,28443. Nhiệt độ, độ

mặn, pH, DO được thu mẫu kiểm tra hàng ngày

trong khi đó độ kiềm đo 1 tuần/lần.

Tỷ lệ sống, năng suất, kích cỡ thu hoạch

được theo dõi thông qua sổ nhật ký của từng

ao. Số liệu được lưu trữ và phân tích bằng MS

Excel, SPSS 16.0, so sánh sự khác biệt của hai

nghiệm thức bằng kiểm định biến độc lập T

(P<0,05). Số liệu được thể hiện dưới dạng giá

trị trung bình ± sai số chuẩn SE, các giá trị trên

cùng một hàng có chữ cái khác nhau thì khác

biệt có ý nghĩa thống kê (p≤0,05).

III. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

1. Diễn biến chất lượng nước trong mô hình

nuôi tôm thẻ chân trắng BTC

Bảng 1. Yếu tố môi trường trong ao nuôi TN và ĐC.

STT

1

Yếu tố

Nhiệt độ (^oC)

Độ mặn (ppt)

pH

TN

ĐC

28,83 ± 0,07^a

28,10 ± 0,03^a

8,13 ± 0,02^a

4,69 ± 0,08^b

115,53 ± 0,84^a

0,97 ± 0,04^a

1,18 ± 0,11^a

28,65 ± 0,08^a

28,11 ± 0,03^a

7,99 ± 0,02^a

4,10 ± 0,12^a

109,81 ± 3,13^a

1,56 ± 0,13^a

1,56 ± 0,27^a

2

3

4

DO (mg/L)

Độ kiềm (mg/L)

TAN (mg/L)

Nitrite (mg/L)

5

6

7

Giá trị trung bình ± sai số chuẩn; các giá trị trên cùng một hàng có chữ cái khác nhau thì khác biệt có ý nghĩa thống kê (p≤0,05).

1.1. Nhiệt độ

30 ºC. Nhiệt độ ảnh hưởng đến trao đổi chất,

Nhiệt độ của các ao TN và ĐC không sai

khác nhau, lần lượt là 28,83 ± 0,07 ºC và

28,65 ± 0,08 ºC, thường dao động ở khoảng 27-

tiêu thụ oxy, tốc độ tăng trưởng và lột xác của

tôm. Thay đổi nhiệt độ đột ngột sẽ ảnh hưởng

đến khả năng miễn dịch của tôm. Van Wyk,

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG • 11

Tạp chí Khoa học - Công nghệ Thủy sản

Số 1/2021

Davis-Hodgkins (13) khẳng định tăng trưởng

của tôm thẻ chân trắng bị ảnh hưởng nhẹ khi

nhiệt độ thấp hơn 26ºC và không tăng trưởng

khi nhiệt độ xuống thấp hơn 22ºC. Tuy nhiên,

Briggs, Smith (14) cho biết tôm thẻ chân trắng

có thể phát triển tốt nhất ở khoảng nhiệt độ

23-30ºC. Theo quy chuẩn QCVN 02-19:2014/

BNNPTNT, giá trị nhiệt độ cho phép trong

nuôi tôm sú và tôm tôm thẻ chân trắng là 18-

33. Nhiệt độ của các ao TN và ĐC dao động ở

khoảng 27-30ºC, phù hợp cho sự phát triển và

tăng trưởng của tôm.

sự phát triển của tôm.

1.3. pH

pH trung bình của các ao TN và ĐC lần lượt

là 8,13 ± 0,02 và 7,99 ± 0,02, không dao động

vượt quá 0,5 trong ngày, và không biến động

đáng kể trong suốt vụ nuôi. pH ảnh hưởng trực

tiếp hoặc gián tiếp đến tôm nuôi (16). pH thích

hợp cho tôm nuôi từ 7,5 – 8,5 và khoảng dao

động hàng ngày không vượt quá 0,5 đơn vị pH.

Briggs, Smith (14) khuyến cáo pH 7,5 – 8,5

là tối ưu cho vi khuẩn nitrate hóa tăng trưởng

giúp chuyển hóa dạng nitrite độc thành nitrate

ít độc, phù hợp cho nuôi tôm. Chỉ số pH được

quan tâm theo dõi nhiều từ ngày nuôi 60 do

lượng thức ăn cho ăn hàng ngày cao, tảo bắt

đầu phát triển mạnh, hàm lượng chất hữu cơ

tích lũy nhiều. Do đó, các thao tác quản lý kỹ

thuật ao nuôi như siphon đáy thu thức ăn thừa

và chất thải kết hợp bổ sung vi sinh để xử lý

đáy đã giúp duy trì pH trong các ao nuôi ở

khoảng phù hợp cho tôm phát triển.

1.2. Độ mặn

Độ mặn trung bình của các ao TN và ĐC

lần lượt là 28,10 ± 0,03 ppt và 28,11 ± 0,03

ppt, thường dao động ở khoảng 28-29 ppt. Tôm

TCT có khả năng thích nghi với phổ độ mặn

rộng từ 0,5-45 ppt, và phát triển tốt ở độ mặn từ

7-34 ppt (14). Giới hạn độ mặn cho phép theo

quy chuẩn QCVN 02-19:2014-BNNPTNT là

5-35 ppt. Tuy nhiên, Boyd (15) khuyến cáo

độ mặn 15-25 ppt là tối ưu cho nuôi tôm thẻ

chân trắng. Tại vùng biển miền Trung, độ mặn

nguồn nước biển thường cao > 25 ppt. Giảm

độ mặn về ngưỡng 15-25 ppt có thể được thực

hiện được bằng cách pha loãng với nước ngọt,

nhưng sẽ làm tăng chi phí sản xuất, hiệu quả

kinh tế không cao. Do đó, thuần tôm về độ mặn

tự nhiên của vùng nuôi là cần thiết. Độ mặn tại

các ao TN và ĐC dao động ở 28-29 ppt, mặc dù

cao hơn so với ngưỡng khuyến cáo của Boyd

(15) nhưng nằm trong ngưỡng cho phép của

QCVN 02-19:2014-BNNPTNT, phù hợp cho

1.4. Hàm lượng oxy hòa tan (DO)

Hàm lượng DO của các ao TN là 4,69 ±

0,04 mg/L, cao hơn so với 4,10 ± 0,02 mg/L ở

ao ĐC (P≤0,5). Hàm lượng DO của các ao ĐC

có biến động mạnh, đặc biệt là ở ao ĐC3, hàm

lượng DO giảm xuống dưới < 4 mg/L ở các

ngày nuôi 35, 56 và 70. Hàm lượng DO chịu

ảnh hưởng bởi sự biến động của tảo, hàm lượng

chất hữu cơ trong ao, và thời tiết. Theo Crab,

Avnimelech (17), có khoảng 75% Nitrogen và

Phosphorus trong thức ăn tôm bị thải ra môi

trường nước nuôi. Hàm lượng lớn chất hữu cơ

6

5

4

3

2

1

0

17

14 21 28 35 42 49 56 63 70 77 84 91 98 105

Ngày nuôi

TN

Hình 1. Diễn biến hàm lượng DO trong các ao nuôi thương phẩm.

12 • TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG

Tạp chí Khoa học - Công nghệ Thủy sản

Số 1/2021

từ thức ăn thừa kết hợp với chất bài tiết từ tôm

sẽ cần nhiều oxy hòa tan cho quá trình oxy hóa

các chất này. Do đó, hạn chế tối đa hàm lượng

chất hữu cơ thừa, đặc biệt là ở đáy sẽ giúp giảm

hàm lượng DO cần cho quá trình oxy hóa. Oxy

hòa tan trong nước cho ao nuôi tôm TCT là ≥ 4

ppm (18) và không vượt quá 15 ppm (19). Tại

các ao nuôi TN, quạt nước và sục khí đáy liên

tục trong ao đã góp phần duy trì hàm lượng DO

cao. Ngoài ra, lượng thức ăn được điều chỉnh

hợp lý hàng ngày để hạn chế thức ăn thừa, kết

hợp với xử lý định kỳ bằng men vi sinh đã làm

giảm tiêu tốn DO vào hoạt động oxy hóa chất

hữu cơ thừa trong ao. Trong khi đó, ở các ao

ĐC, đặc biệt là ao ĐC3, hàm lượng DO biến

động nhiều có liên quan đến sự biến động của

tảo và hàm lượng chất hữu cơ thừa trong ao.

Hàm lượng DO thấp trong ao đối chứng ĐC3

có thể dẫn ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe

tôm.

1.5. Độ kiềm

Độ kiềm trung bình trong các ao TN và

ĐC lần lượt là 115,53 ± 0,84 mg/L và 109,81

± 3,13 mg/L, dao động trong khoảng 80-140

mg/L. Độ kiềm có vai trò là hệ đệm trong nước

nhằm duy trì ổn định pH. Trong ao nuôi tôm

thẻ chân trắng, độ kiềm của nước ao tốt nhất

cho tôm phát triển là từ 80 – 180 ppm (20). Độ

kiềm nhỏ hơn 40 ppm và cao hơn 200 ppm tôm

khó lột xác và chậm lớn. Giá trị độ kiềm trong

các ao TN và ĐC phù hợp cho tôm phát triển.

1.6. Hàm lượng TAN

4

3

2

1

0

17

14 21 28 35 42 49 56 63 70 77 84 91 98 105

Ngày nuôi

TN

Hình 2. Diễn biến hàm lượng TAN trong ao nuôi thương phẩm TN và ĐC.

Hàm lượng TAN trong các ao nuôi TN và

NH₄⁺dao động từ 0,2-2 mg/L và NH₃< 0,1

mg/L sẽ đảm bảo tốt cho sự phát triển của tôm

TCT. Hàm lượng TAN trong các ao TN thường

được duy trì ≤ 2 mg/L phù hợp cho tăng trưởng

và phát triển của tôm thẻ chân trắng. Trong khi

đó hàm lượng TAN trong các ao ĐC tăng cao

hơn giá trị cho phép và có biến động mạnh, có

thể gây ảnh hưởng không tốt cho sức khỏe tôm.

1.7. Hàm lượng NO₂-N

Tương tự, hàm lượng NO₂-N có xu hướng

tăng theo thời gian nuôi. Hàm lượng NO₂-N

trong ao TN tăng lên 2,08 mg/L vào ngày nuôi

49, sau đó được kiểm soát duy trì < 2 mg/L đến

cuối vụ nuôi. Trong khi đó hàm lượng NO₂-N

trong các ao ĐC tăng cao > 2 mg/L vào ngày

nuôi 70, tiếp tục duy trì trong khoảng 2-2,5

mg/L đến cuối vụ nuôi. Nitrite là sản phẩm của

ĐC có xu hướng tăng dần theo thời gian nuôi

khi mà lượng thức ăn và chất thải tôm tăng.

Hàm lượng TAN trong ao TN dao động từ 0-2

mg/L, trong khi lượng TAN trong ao ĐC tăng

mạnh lên 3,2 mg/L vào ngày nuôi 84. TAN

là tổng của ammonia (NH₃) và ammonium

(NH₄⁺). Ammonia và ammonium chuyển biến

qua lại, trong đó ammonia là chất gây độc cho

động vật thủy sản. Khi NH₃trong nước cao

hơn 0,1 mg/L có thể làm ức chế sinh sản của

một số loài cá và có thể gây chết tôm (21). Do

đó, luôn duy trì pH, nhiệt độ và độ mặn trong

nước ở ngưỡng thích hợp để kìm chế sự chuyển

sang thể độc NH₃. Đồng thời, kiểm soát hàm

lượng TAN trong nước ở ngưỡng phù hợp.

Whetstone, Treece (19) khuyến cáo hàm lượng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG • 13

Tạp chí Khoa học - Công nghệ Thủy sản

Số 1/2021

3.5

3.0

2.5

2.0

1.5

1.0

0.5

0.0

17

14 21 28 35 42 49 56 63 70 77 84 91 98 105

Ngày nuôi

TN

Hình 3. Diễn biến hàm lượng NO2-N trong các ao nuôi.

quá trình nitrat hóa amoniac hoặc khử nitrat do

vi khuẩn tạo thành (22). Tích tụ nhiều nitrite

trong ao sẽ làm giảm chất lượng nước, ảnh

hưởng đến tăng trưởng và lột xác của tôm, tăng

tiêu thụ oxy và bài tiết ammonia, thậm chí có

thể gây chết tôm (23). Trong nghiên cứu này,

hàm lượng NO₂-N trong các ao TN thấp, mặc

dù ở một số thời điểm có tăng cao > 2 mg/L

nhưng sau đó được điều chỉnh giảm xuống

ngưỡng thích hợp là < 2 mg/L thông qua các

biện pháp kỹ thuật bao gồm siphon, thay nước

và bổ sung men vi sinh tăng cường xử lý chất

hữu cơ thừa. Trong khi đó, hàm lượng NO₂-N

ở các ao ĐC tăng cao trong thời gian dài, có

thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và tăng

trưởng của tôm. Ương tôm trước khi đưa vào

nuôi thương phẩm đã rút ngắn thời gian nuôi

của các ao TN còn 65-75 ngày. Việc quản lý

lượng chất thải hữu cơ thừa trong ao TN dễ

dàng hơn so với các ao nuôi ĐC có thời gian

nuôi kéo dài 98-110 ngày, nhờ đó dễ kiểm soát

hàm lượng các hợp chất gây hại cho tôm như

TAN và NO₂-N trong ngưỡng thích hợp hơn so

với ao nuôi dài ngày.

định trong ao với thành phần chính là chủng

Bacillus, đã góp phần đáng kể trong việc phân

hủy chất dinh dưỡng thừa trong ao. Kết hợp

với siphon và thay nước đã giúp duy trì hàm

lượng TAN và nitrite ở mức an toàn cho tôm.

Kết quả này tương tự với kết quả nghiên cứu

của Khademzade, Zakeri (24). Nhóm tác giả

ghi nhận hàm lượng ammonia và ammonium

trong ao nuôi tôm TCT có sử dụng men vi

sinh Pediococcus acidilactici và Bacillus

cereus thấp hơn đáng kể so với ao không sử

dụng men vi sinh. Cụ thể hàm lượng ammonia

và ammonium trong ao sử dụng men vi sinh

Pediococcus acidilactici lần lượt là 0,66 ± 0,02

và 0,07 ± 0,005 mg/L; trong ao sử dụng men

vi sinh Bacillus cereus là 0,59 ± 0,01 và 0,09 ±

0,005 mg/L. Trong khi đó hàm lượng ammonia

và ammonium trong ao không sử dụng men vi

sinh là 0,83 ± 0.13 và 0,14 ± 0.05 mg/L. Hàm

lượng nitrite trong ao nuôi có sử dụng vi sinh

Pediococcus acidilactici và Bacillus cereus lần

lượt là 0,28 ± 0,04 mg/L và 0,17 ± 0,08 mg/L,

thấp hơn so với 0,30 ± 0,10 mg/L trong ao nuôi

không sử dụng vi sinh.

Việc bổ sung vi sinh ít nhất 3 ngày/lần trong

các ao TN để duy trì một quần thể vi sinh ổn

2. Kết quả nuôi tôm thẻ chân trắng BTC

Bảng 2. Hiệu quả nuôi nuôi tôm thẻ chân trắng BTC.

STT

Nội dung

Thí nghiệm

Đối chứng

68,13 ± 18,81^a

19,41 ± 0,61^a

10,42 ± 1,97^a

1

2

3

Tỷ lệ sống đến thu hoạch (%)

Cỡ tôm thu hoạch (g)

Năng suất (tấn/ha)

84,58 ± 4,46^a

21,24 ± 1,41^b

13,42 ± 0,85^a

Giá trị trung bình ± sai số chuẩn; các giá trị trên cùng một hàng có chữ cái khác nhau thì khác biệt có ý nghĩa thống kê (p<0,05).

14 • TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG

Tạp chí Khoa học - Công nghệ Thủy sản

Số 1/2021

và 1364 kg lên 3834 kg cho thu tỉa 3 lần.

1.1. Kích cỡ thu hoạch tôm

Kết quả phân tích cho thấy có sai khác về cỡ

tôm thu hoạch giữa nghiệm thức TN và nghiệm

thức ĐC (P < 0,05). Cỡ thu hoạch của ao TN

đạt 21,24 ± 0,45 g/con, trong khi cỡ thu hoạch

của ao ĐC là 19,41 ± 0,61 g/con. Các ao TN

được thu tỉa 1 lần trước khi thu hoạch hoàn

toàn. Thu tỉa đã làm giảm mật độ tôm trong ao,

giúp tôm tăng tốc độ tăng trưởng, kết quả tôm

về cỡ lớn hơn so với các ao ĐC chỉ thu hoạch 1

lần. Run and Pingsun (10) cho biết thu tỉa nhiều

đợt trong nuôi thương phẩm sẽ làm giảm cạnh

tranh về thức ăn, chỗ ở của tôm, do đó tăng tốc

độ tăng trưởng tôm. Tương tự, Moss, Otoshi

(11) khẳng định thu tỉa theo kế hoạch hợp lý

sẽ tăng đáng kể năng suất và lợi nhuận của vụ

nuôi. Theo González‐Romero, Ruiz‐Velazco

(12), kiểm soát tốt mật độ nuôi và quản lý ao

nuôi sẽ giúp tăng năng suất nuôi tôm TCT bán

thâm canh từ 981 kg lên 2573 kg/ha cho thu

một lần, 1808 kg lên 3602 kg cho thu tỉa 2 lần

Ngoài ra, các ao TN thả nuôi tôm đã qua

ương trong khi các ao ĐC thả nuôi trực tiếp

không qua giai đoạn ương. Tôm được ương về

kích cỡ lớn hơn, khỏe mạnh hơn dễ dàng thích

nghi với môi trường ao nuôi thương phẩm hơn

so với tôm Post 12-15 thả trực tiếp xuống ao

nuôi, do đó khả năng tăng trưởng sẽ cao hơn.

1.2. Tỷ lệ sống và năng suất

Tỷ lệ sống ao TN đạt 84,58 ± 4,46% cao

hơn so với 68,13 ± 18,81% ở ao ĐC, tuy nhiên

không có sai khác ý nghĩa (P > 0,05). Tỷ lệ

sống các ao TN dao động từ 75,67 – 89,33%

trong khi đó các ao ĐC có tỷ lệ sống không ổn

định. Ao đối chứng ĐC1 và ĐC2 có tỷ lệ sống

lần lượt là 78,57% và 79,41%, tuy nhiên ao đối

chứng ĐC3 có tỷ lệ sống thấp 46,41%. Tương

tự, năng suất nuôi tôm ở các ao đối chứng

không ổn định, ao ĐC1 và ĐC2 có năng suất

lần lượt là 11,0 tấn/ha và 13,5 tấn/ha, nhưng ao

ĐC3 có năng suất thấp với 6,75 tấn/ha.

100

20

18

89.33

88.73

90

80

70

60

50

40

30

20

10

0

79.41

78.57

75.67

16

14

12

10

8

14.5

14

13.5

11.75

11

46.41

6.75

6

4

2

0

B1

B2

B3

DC1D

C2

DC3

Ngày nuôi

Hình 4. Tỷ lệ sống và năng suất các ao nuôi tôm thẻ chân trắng BTC.

Năng suất tại các ao TN đạt 13,42 ± 1,46

quả cho thấy năng suất các hộ nuôi với mật độ

50-100 con/m²là 9,16 ± 4,83 tấn/ha. Kết quả

phân tích hiệu quả các mô hình nuôi tôm thẻ

chân trắng tại Ninh Thuận của Phùng Thị Hồng

Gấm, Võ Nam Sơn (3) cho thấy năng suất của

mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng truyền thống

với mật độ trung bình 87 ± 10 con/m²là 9,14

± 1,19 tấn/ha. Năng suất ở các ao TN cao hơn

tấn/ha cao hơn so với 10,42 ± 3,41 tấn/ha ở các

ao ĐC, nhưng không có sai khác ý nghĩa (P >

0,05). Kết quả của nghiên cứu hiện tại cao hơn

so với một số báo cáo trước đây. Nguyễn Văn

Phụng and Pham Thanh Lâm (2) phân tích hiệu

quả kỹ thuật của mô hình nuôi tôm tôm thẻ

chân trắng tại đồng bằng sông Cửu Long, kết

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG • 15

Tạp chí Khoa học - Công nghệ Thủy sản

Số 1/2021

so với kết quả đánh giá hiệu quả nuôi tôm thẻ

chân trắng ở đồng bằng Sông Cửu Long của

(4), theo đó năng suất nuôi đạt 8,37 ± 4,75 tấn/

ha, 10,9 ± 5,83 tấn/ha và 10,6 ± 2,49 tấn/ha

tương ứng với mô hình nông hộ có mật độ thả

77,6 ± 30,7 con/m², mô hình tổ hợp tác có mật

độ thả 84,2 ± 33,9 con/m²và mô hình trang trại

với mật độ thả 78,4 ± 20,5 con/m².

phân tích hiệu quả sản xuất các mô hình nuôi

tôm ở tỉnh Ninh Thuận của Phùng Thị Hồng

Gấm, Võ Nam Sơn (3) cho thấy ngoại trừ

100% hộ nuôi tôm theo quy trình semi-bioﬂoc

mật độ cao có ao lắng xử lý nước, thì chỉ có

27% hộ nuôi tôm thẻ chân trắng theo mô hình

truyền thống và 17 hộ nuôi tôm sú theo mô

hình truyền thống có ao lắng. Lấy nước trực

tiếp không qua lắng xử lý chứa rủi ro rất cao

về bệnh và ô nhiễm môi trường. Ao lắng có vai

trò quan trọng trong việc ngăn ngừa mầm bệnh

lây lan từ bên ngoài và ao nuôi (26). Tại các ao

đối chứng, đặc biệt là ao ĐC3, có sự biến động

mạnh về hàm lượng oxy hòa tan, TAN, NO₂-N

trong ao dẫn đến stress tôm, làm giảm tỷ lệ

sống và năng suất nuôi. Kết quả nuôi không

ổn định ở các ao đối chứng cho thấy tầm quan

trọng của hệ thống công trình nuôi trong đó cần

thiết phải có ao chứa xử lý nước.

Samocha, Hamper (8) cho biết ương tôm

trước khi đưa ra nuôi thương phẩm có hiệu quả

rõ rệt trong nâng cao tỷ lệ sống tôm, cải thiện

hiệu quả cho ăn, tăng tốc độ tăng trưởng và năng

suất vụ nuôi. Garzade Yta, Rouse (9) báo cáo tỷ

lệ sống tôm nuôi thương phẩm có qua 20 ngày

ương đạt 79% cao hơn 67% đạt được ở ao nuôi

thả trực tiếp không qua giai đoạn ương. Zelaya,

Rouse (25) khẳng định tôm thả nuôi trực tiếp đạt

khối lượng thu hoạch thấp hơn so với tôm nuôi

đã qua giai đoạn ương, mặc dù không có sai

khác ý nghĩa. Trong giai đoạn ương, tôm thường

được ương trong bể hoặc ao nhỏ, khả năng kiểm

soát các yếu tố đầu vào như thức ăn, chế phẩm

sinh học; chăm sóc sức khỏe tôm và quản lý các

yếu tố môi trường tốt hơn so với việc thả tôm

trực tiếp trong ao nuôi thương phẩm có diện tích

lớn. Tỷ lệ sống tôm trong giai đoạn ương thường

cao, chất lượng tôm giống tốt nên khi chuyển

sang nuôi thương phẩm tôm sinh trưởng nhanh

hơn. Sử dụng tôm đã ương đưa vào nuôi thương

phẩm sẽ rút ngắn thời gian nuôi thương phẩm,

giảm nguy cơ rủi ro thiệt hại. Kết quả nuôi của

các ao TN trong thí nghiệm hiện tại đã cho thấy

hiệu quả rõ rệt của ương nuôi tôm, kết hợp với

việc tiến hành thu tỉa ở các ao TN thúc tôm về

cỡ thu hoạch lớn hơn, đã làm tăng hiệu quả sản

xuất trong nuôi tôm BTC. Theo đó tỷ lệ sống

và năng suất của các ao TN cao hơn so với tỷ lệ

sống và năng suất các ao ĐC nuôi thả trực tiếp

không qua giai đoạn ương.

1.3. Hiệu quả kinh tế

Tổng chi phí đầu tư ở cả hai nghiệm thức

là tương đương nhau. Lợi nhuận đạt được ở

ao TN là 574,15 ± 147,69 triệu đồng/ha/vụ

với tỷ suất lợi nhuận trên tổng chi đạt 59,09

± 7,83%. Ở nghiệm thức ĐC lợi nhuận đạt

306,29 ± 333,85 triệu đồng/ha/vụ với tỷ suất

lợi nhuận là 28,69 ± 32,00%. Kết quả đạt được

cao hơn so với kết quả phân tích hiệu quả nuôi

tôm tại tỉnh Ninh Thuận của Phùng Thị Hồng

Gấm, lợi nhuận đạt 225,2 ± 94,51 triệu đồng/

ha/vụ cho mô hình nuôi tôm thẻ truyền thống

với mật độ 87 ± 10 con/m²; nhưng thấp hơn

so với kết quả đánh giá hiệu quả nuôi tôm thẻ

tại đồng bằng sông Cửu Long của Đỗ Minh

Vạnh, Trần Hoàng Tuân (4), lợi nhuận đạt 596

– 696 triệu đồng/ha/vụ với tỷ suất lợi nhuận đạt

1-1,03%. Một trong những nguyên nhân trong

sai khác lợi nhuận giữa nghiên cứu hiện tại và

các nghiên cứu trước đây là do giá bán tôm

khác nhau. Năm 2020, tình hình covid phức

tạp đã ảnh hưởng tiêu cực đến việc tiêu thụ

và xuất khẩu tôm, làm giảm giá bán tôm. Giá

bán tôm trong nghiên cứu hiện tại là 115.000

đồng/kg cho kích cỡ tôm 50-55 con/kg. Trong

khi đó, trong nghiên cứu của Đỗ Minh Vạnh,

Trần Hoàng Tuân (4), giá bán tôm đạt 127.000-

133.000 đồng/kg cho tôm cỡ 58-62 con/kg.

Các ao nuôi đối chứng ĐC có tỷ lệ sống và

năng suất không ổn định. Các ao ĐC lấy nước

trực tiếp từ biển vào không qua ao lắng xử lý.

Đây là hình thức thường thấy trong nuôi tôm

ở miền Trung. Khu vực miền Trung có vùng

đồng bằng hẹp, diện tích nhỏ do đó đa số hộ

nuôi tôm thường tận dụng hết đất để làm ao

nuôi, không có ao lắng xử lý nước. Kết quả

16 • TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG

Tạp chí Khoa học - Công nghệ Thủy sản

Số 1/2021

Bảng 3. Hiệu quả kinh tế của mô hình nuôi tôm BTC.

STT

Nội dung

TN

ĐC

1

2

3

Tổng chi (triệu đồng/ha)

Lợi nhuận (triệu đồng/ha)

Tỷ suất lợi nhuận trên tổng chi (%)

968,77 ± 18,66^a

574,15 ± 147,69^a

59,09 ± 14,36^a

973,29 ± 130,27^a

306,29 ± 333,85^a

28,69 ± 32,00^a

IV. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

2. Đề xuất

Tiếp tục thử nghiệm nuôi tôm thẻ chân

trắng theo mô hình bán thâm canh cải tiến tại

các vùng nuôi khác ở miền Trung nhằm đánh

giá rõ hơn hiệu quả của mô hình.

1. Kết luận

Mô hình nuôi tôm thẻ bán thâm canh cải

tiến giúp kiểm soát tốt chất lượng môi trường

ao nuôi. Kích cỡ thu hoạch, tỷ lệ sống, năng

suất và lợi nhuận của mô hình nuôi cao và ổn

định hơn so với các ao đối chứng. Điều đó cho

thấy, mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng có sử

dụng chế phẩm sinh học định kỳ, ương tôm

trước khi thả nuôi thương phẩm và thu hoạch

nhiều đợt có ảnh hưởng tích cực đến hiệu quả

nuôi.

LỜI CẢM ƠN

Nghiên cứu được tài trợ bởi đề tài Nghiên

cứu hoàn thiện và phát triển quy trình công

nghệ nuôi tôm nước lợ hiệu quả cao, bền vững

ở Việt Nam. Chúng tôi chân thành cảm ơn công

ty TNHH Goldhealth Star đã phối hợp thực

hiện nghiên cứu này.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tiếng Việt

1. Tổng cục Thủy sản. Tình hình thực hiện kế hoạch năm 2018, phương hướng nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu

thực hiện kế hoạch năm 2019. Báo cáo tổng kết năm. Hà Nội: Tổng cục Thủy sản; 2018.

2. Nguyễn Văn Phụng, Pham Thanh Lâm. Phân tích hiệu quả kỹ thuật của mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng

thâm canh tại đồng bằng sông Cửu Long. Tạp chí nghề cá sông Cửu Long. 2019;15:43-55.

3. Phùng Thị Hồng Gấm, Võ Nam Sơn, Nguyễn Thanh Phương. Phân tích hiệu quả sản xuất các mô hình

nuôi tôm thẻ chân trắng và tôm sú thâm canh ở tỉnh Ninh Thuận. Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ.

2014;2(2014):37-43.

4. Đỗ Minh Vạnh, Trần Hoàng Tuân, Trần Ngọc Hải, Minh TH. Đánh giá hiệu quả nuôi tôm thẻ chân trắng

thâm canh theo các hình thức tổ chức ở đồng bằng sông Cửu Long. Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần

Thơ. 2016;42(2016):50-7.

Tiếng Anh

5. Panigrahi A, Sundaram M, Ravichandran P, Gopal C. Microbial soup-Eco based approach forshrimp culture

and management. 2014.

6. Moreno‐Figueroa LD, Naranjo‐Páramo J, Hernández‐LlamasA, Vargas‐Mendieta M, Hernández‐Gurrola JA,

Villarreal‐Colmenares H. Performance of a photo‐heterotrophic, hypersaline system for intensive cultivation

of white leg shrimp (Litopenaeus vannamei) with minimal water replacement in lined ponds using a stochastic

approach. Aquaculture research. 2018;49(1):57-67.

7. Wang Y-B, Xu Z-R, Xia M-S. The eﬀectiveness of commercial probiotics in northern white shrimp Penaeus

vannamei ponds. Fisheries Science. 2005;71(5):1036-41.

8. Samocha TM, Hamper L, Emberson CR, Davis AD, McIntosh D, Lawrence AL, et al. Review of Some

Recent Developments in Sustainable Shrimp Farming Practices in Texas, Arizona, and Florida. Journal of

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG • 17

Tạp chí Khoa học - Công nghệ Thủy sản

Số 1/2021

applied aquaculture. 2002;12(1):1-42.

9. GarzadeYtaA, Rouse DB, Davis DA. Inﬂuence of Nursery Period on the Growth and Survival of Litopenaeus

vannamei Under Pond Production Conditions. Journal of the World Aquaculture Society. 2004;35(3):357-65.

10. Run YU, Pingsun L. Optimal Partial Harvesting Schedule for Aquaculture Operations. Marine resource

economics. 2006;21(3):301-15.

11. Moss SM, Otoshi C, Leung P. Optimizing strategies for growing larger L. vannamei. Global Aquaculture

Advocate. 2005;8(5):68-9.

12. González‐Romero MA, Ruiz‐Velazco JMJ, Estrada‐Pérez M, Nieto‐Navarro JT, Zavala‐Leal I, Hernandez‐

Llamas A. Assessing uncertainty of semi‐intensive production of whiteleg shrimp (Litopenaeus vannamei)

using partial harvesting programs. Aquaculture research. 2018;49(2):953-62.

13. Van Wyk P, Davis-Hodgkins M, Laramore R, Main KL, Mountain J, Scarpa J. Farming marine shrimp in

recirculating freshwater systems: Harbor Branch Oceanographic Institution Ft. Pierce, FL; 1999.

14. Briggs M, Smith S, Subanghe R, Phillips M. Introduction and movement of Penaeus vannamei and P.

stylirostris in Asia and the Paciﬁc. FAO 40p. 2004.

15. Boyd CE. Water quality management and aeration in shrimp farming. 1989.

16. Chanratchakool P. White patch disease of black tiger shrimp (Penaeus monodon). AAHRI Newsletter.

1995;4(1):3.

17. Crab R, Avnimelech Y, Defoirdt T, Bossier P, Verstraete W. Nitrogen removal techniques in aquaculture for

a sustainable production. Aquaculture. 2007;270(1-4):1-14.

18. Aquacop EB, Soyez C. Eﬀects of dissolved oxygen concentration on survival and growth of Penaeus

vannamei and Penaeus stylirostris. Journal of the World Aquaculture Society. 1988;19:13A.

19. Whetstone JM, Treece GD, Browdy CL, Stokes AD. Opportunities and constraints in marine shrimp

farming: Southern Regional Aquaculture Center; 2000.

20. Limsuwan C, Chuchird N, Laisutisan K. Eﬃcacy of calcium hypochlorite on the prevalence of

microsporidiosis (Thelohania) in pond-reared Litopenaeus vannamei. Kasetsart J Nat Sci. 2008;42:282-8.

21. Boyd CE, Tucker CS. Pond aquaculture water quality management: Springer Science & Business Media;

2012.

22. Chand RK, Sahoo PK. Eﬀect of nitrite on the immune response of freshwater prawn Macrobrachium

malcolmsonii and its susceptibility to Aeromonas hydrophila. Aquaculture. 2006;258(1):150-6.

23. Chen JC, Chen SF. Eﬀects of nitrite on growth and molting of Penaeus monodon juveniles. Comparative

Biochemistry and Physiology Part C: Comparative Pharmacology. 1992;101(3):453-8.

24. Khademzade O, Zakeri M, Haghi M, Mousavi SM. The eﬀects of water additive Bacillus cereus and

Pediococcus acidilactici on water quality, growth performances, economic beneﬁts, immunohematology and

bacterial ﬂora of whiteleg shrimp (Penaeus vannamei Boone, 1931) reared in earthen ponds. Aquaculture

research. 2020;51(5):1759-70.

25. Zelaya O, Rouse DB, Davis DA. Growout of Paciﬁc White Shrimp, Litopenaeus vannamei, Stocked into

Production Ponds at Three Diﬀerent Ages. Journal of the World Aquaculture Society. 2007;38(1):92-101.

26. Burford MA, Thompson PJ, McIntosh RP, Bauman RH, Pearson DC. The contribution of ﬂocculated

material to shrimp (Litopenaeus vannamei) nutrition in a high-intensity, zero-exchange system. Aquaculture.

2004;232(1-4):525-37.

18 • TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG