Bài giảng Lão hóa các hệ cơ quan

GS.TS NGUYỄN ĐỨC CÔNG

Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất Tp.HCM

Chủ nhiệm Bộ môn Lão khoa-ĐHYK Phạm Ngọc Thạch

1

1. Nêu được các đặc điểm lão hóa hệ tiêu hóa

2. Nêu được các đặc điểm lão hóa hệ hô hấp

3. Nêu được nguyên tắc cơ bản trong chăm sóc các hệ

cơ quan ở người cao tuổi.

2

Mất răng

Giảm tiết men tiêu hóa

Dịch tụy giảm nồng độ men tiêu protein

Giảm khả năng hấp thu

Giảm khả năng lưu trữ

Giảm nhu động ruột, dạ dày, thực quản

Tân sinh ở TB đường ruột.

  Khô miệng, đầy bụng, táo bón, khó tiêu, trào

ngược.

 Tăng cường chăm sóc răng miệng, ăn nhiều

bữa, ít mỡ, uống đủ nước

 Quá trình lão hóa tác động về mặt lâm sàng:

◦ Nhu động thực quản và hầu họng,

◦ Chức năng đại tràng,

◦ Khả năng miễn dịch của đường tiêu hóa (GI),

◦ Quá trình trao đổi chất của GI.

 Bài tiết đường ruột: không liên quan đến quá trình lão

hóa.

 Bệnh mạn tính và môi trường sống và lối sống (thuốc,

rượu, thuốc lá) làm giảm chức năng tiêu hóa.

 Giảm tiết chất nhầy bảo vệ.

 Sâu răng và mất răng: ảnh hưởng

đến hiệu quả của việc nhai.

 Nhai và nuốt cũng bị ảnh hưởng bởi

bệnh khô miệng, #25%.

 Tác dụng phụ của thuốc là nguyên

nhân phổ biến của chứng khô

miệng.

 Giảm tiết nước bọt.

 Rối loạn chức năng nuốt ở hầu họng

 Thay đổi do tuổi tác trong chức năng thực quản:

◦ Giảm biên độ co bóp,

◦ Giãn không hoàn toàn cơ thắt thực quản dưới,

◦ Rối loạn giãn nở thực quản.

 Rối loạn nhu động thực quản:

◦ Biến chứng của đái tháo đường và rối loạn thần

kinh,

◦ Tác dụng phụ của thuốc.

 Triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản (GERD)

 Dễ bị các biến chứng suy dinh dưỡng, và bệnh

thực quản Barrett.

 Giảm tiết dịch dạ dày: lão hóa, do thuốc

kháng cholinergic.

 Tăng tiết gastrin, giảm tiết nhầy,

prostaglandin.

 Giảm sức căng dạ dày.

 Chậm làm rỗng có thể kéo dài thời gian tiếp

xúc dạ dày và các tác nhân độc hại: NSAIDs.

 tổn thương niêm mạc  loét dạ dày

 Giảm đáng kể bicarbonate, Na⁺, chất nhầy.

 Lưu lượng máu niêm mạc đóng vai trò quan

trọng trong việc duy trì tính toàn vẹn của

niêm mạc dạ dày.

 Dạ dày tiết yếu tố nội tại cần thiết cho sự

hấp thụ vitamin B12.

 Giảm tiết yếu tố nội tại do lão hóa được gây

ra bởi viêm dạ dày teo.

 Tuổi 60+: Hấp thụ lactose, mannitol, và lipid

không bị ảnh hưởng.

 Giảm hấp thu vitamin D, acid folic, vitamin B-

12, canxi, đồng, kẽm, acid béo, và cholesterol.

 Dư sắt trong chế độ ăn cho người lớn tuổi.

 Lão hóa: làm thay đổi hóa thụ quan của nội

tạng hoặc đáp ứng hormone.

 Liên quan:

◦ Thay đổi trong sư phát triển của tế bào niêm mạc,

◦ Sự trao đổi chất,

◦ Khả năng miễn dịch.

 ↓ nitric oxide, chất làm giãn cơ; chức năng nhận

cảm của các tế bào thần kinh ruột bị suy giảm.

 ↑ collagen trong thành đại tràng + ↓độ đàn hồi.

 Chậm vận chuyển thức ăn, ↑ tần số co bóp, ↑ hấp

thu nước và phân cứng.

 Ăn ít chất xơ cũng có thể làm phân cứng.

 Tiêu chảy cấp, khởi phát có thể trùng với do nhiễm

virus hoặc vi khuẩn.

 Nguyên nhân tiêu chảy cấp:

◦ Tác dụng phụ của thuốc làm tăng nhu động ruột non và đại

tràng.

◦ Giảm khả năng giữ phân ở trực tràng do lão hóa.

 Đại tiện không kiểm soát 10% ở bệnh nhân lớn tuổi.

 Đại tiện không kiểm soát có thể do:

◦ Biến chứng chấn thương hoặc do biến chứng sau phẫu thuật.

◦ Chiếu xạ.

 Bất động lâu ngày, thuốc kháng cholinergic

nguy cơ táo bón.

 Giảm chức năng hậu môn ở người phụ nữ.

 Các yếu tố góp phần không kiểm soát phân ở

người cao tuổi là các rối loạn thần kinh: mất

trí nhớ (quên đi vệ sinh) hoặc nhược cơ nặng,

đột quỵ (không tự đi vệ sinh được).

 Đối tượng khỏe mạnh: kích thước gan, lưu lượng

máu giảm tưới máu giảm 30% đến 40%.

 Lão hóa sinh lý không giảm chức năng gan.

 Lão hóa ở gan có thể do:

◦ chế độ ăn uống,

◦ rượu,

◦ thuốc lá,

◦ tình trạng dinh dưỡng,

◦ bệnh phối hợp và di truyền.

 Tỷ lệ sỏi mật tăng theo tuổi tác.

 ↑ tiết mật, cholesterol hoặc canxi góp phần

tạo thành sỏi cholesterol hoặc sỏi canxi.

 Khối lượng túi mật tăng tương quan với sỏi

mật.

 Thay đổi về giải phẫu và mô học tuyến tụy:

◦ giảm trọng lượng tuyến tụy sau tuổi 70,

◦ tăng sản biểu mô ống động mạch,

◦ xơ hóa ống tụy.

 Phản ứng miễn dịch niêm mạc (NM) ruột non: liên

quan sự hấp thụ và trình bày của kháng nguyên tại:

◦ Bề mặt NMTB biểu mô ở mảng Peyer ruột non;

◦ Thành phần thụ thể tại chỗ,

◦ Chất nhầy TB biểu mô vận chuyển KT đến ống tiêu

hóa.

 Người cao tuổi thường bị nhiễm trùng đường tiêu hóa.

 Lão hóa có thể làm giảm khả năng miễn dịch niêm

mạc:

◦ Giảm TB lympho T, TB mast ở niêm mạc trực

tràng (55+)

◦ Giảm sản xuất IgA ruột ở người cao tuổi.

CYP3A là dạng phổ biến nhất của cytochrome P450, hoạt động mạnh trong

biểu mô đường ruột và gan.

Hoạt tính CYP3A ↓25%-50% ở những người cao tuổi, giải thích một số nguy

cơ cho các tác dụng có hại của thuốc ở những bệnh nhân cao tuổi.

HẤU HỌNG

Suy yếu phối hợp TK-cơ

↑ hít sặc, nuốt khó

GAN

Thay đổi chuyển hóa thuốc

↑Nguy cơ phản ứng thuốc

THỰC QUẢN

↓ Áp lực cơ co thắt trên

↓ giãn cơ cơ co thắt trên

↓ Nhu động thứ phát

DẠ DÀY

↓ Áp lực cơ co thắt dưới

↓ làm trống dạ dày

MẬT

↑ Tạo sỏi

TỤY

↓ Tiết tụy ngoại tiết

RUỘT NON

↓ Miễn dịch

Thay đổi chuyển hóa thuốc

ĐẠI TRÀNG

chậm vận chuyển

↑ tiết nhầy

CƠ THẮT HẬU MÔN

Cơ thắt trong: ↓ độ dày và áp lực

Mô liên kết cơ thắt ngoài ↑

 Ung thư dạ dày, đại tràng, trực tràng.

 Loét dạ dày

 Trạng thái kém hấp thu

 Thiếu Lactoza làm không dung nạp sữa

 K gan, xơ gan, K túi mật, K tụy

 Táo bón, tiêu chảy

 Bệnh viêm đại tràng mạn

^{ C}vu^hi^ov^bẻ^ệkⁿh^hi ⁿăn^h.^{ân ăn đúng giờ, tạo không khí}

^t^Ch^hứ^oc^ăăⁿn^cm^hậề^mm^,, ⁿd^hễ^atⁱiê^ku^ỹ.^{, ăn từng miếng nhỏ,}

 Chống táo bón, và tiêu chảy.

^t^Tr^há^en^oh^dh^õạⁱđ^vư^àờ^tn^hg^ựchu^hy^iệếⁿt ^đd^úoⁿt^ghu^thốc^u.^{ốc, theo dõi}

^{ V}dù^ện^sgⁱⁿr^hăn^răgⁿg^giả^m. ^{iệng thật tốt, nhất là người có}

 - Các trị số thông khí giảm, thể tích khí căn tăng

50%

 - Giảm phản xạ ho, chất nhầy cô đặc

 - Giảm tính đàn hồi nhu mô phổi

- Trao đổi khí giảm

  Mệt mỏi, thở nhanh, khó ho, khạc chất tiết

  Tập thể dục, tránh hút thuốc lá, uống đủ nước,

tránh nhiễm trùng đường hô hấp…

Bài giảng Lão hóa các hệ cơ quan - Nguyễn Đức Công