Tính mạch lạc thể hiện qua phương diện thời gian trong vở kịch "Vũ Như Tô" của Nguyễn Huy Tưởng
56
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
TÍNH MẠCH LẠC THỂ HIỆN QUA PHƯƠNG DIỆN THỜI GIAN
TRONG VỞ KỊCH VŨ NHƯ TÔ CỦA NGUYỄN HUY TƯỞNG
Đꢀ Thꢁ Bích Phưꢂng1
Trưꢀng Cao ñꢁng Vĩnh Phúc
Tóm tꢂt: Thꢀi gian là yꢃu tꢄ quan trꢅng cꢆu thành nên cuꢇc sꢄng con ngưꢀi vì con ngưꢀi
không thꢈ tꢉn tꢊi bên ngoài thꢀi gian. Điꢋu này ñã ñưꢌc phꢍn ánh rꢆt rõ trong vꢎ kꢏch Vũ
Như Tô cꢐa Nguyꢑn Huy Tưꢎng (có 22/ 24 nhân vꢒt, gꢉm nhân vꢒt có tên và không có
tên, sꢓ dꢔng tꢕ chꢖ thꢀi gian). Qua khꢍo sát 822 lưꢌt lꢀi, chúng tôi thꢆy tꢕ chꢖ thꢀi gian
có sꢄ lưꢌng lꢗn (1288 tꢕ) và rꢆt ña dꢊng (xét ꢎ khía cꢊnh tꢕ loꢊi, thì (tense), nguꢉn gꢄc,
tꢘ hꢌp tꢕ ngꢙ, cꢆu trúc ngꢙ pháp...). Thꢀi gian tuyꢃn tính và tꢕ chꢖ thꢀi gian là hai yꢃu tꢄ
chꢐ yꢃu tꢊo nên tính mꢊch lꢊc vꢋ thꢀi gian trong vꢎ kꢏch này.
Tꢕ khoá: Mꢊch lꢊc, Vũ Như Tô, thꢀi gian, kꢏch.
1. Mꢃ ĐꢄU
Tꢀ khoꢁng giꢂa thꢃ kꢄ XX, ngôn ngꢙ hꢅc văn bꢍn ra ñꢅi. Các nhà nghiên cꢆu ñã ñi
sâu tìm hiꢇu các thuꢈc tính ñꢉc thù cꢊa văn bꢁn, trong ñó có tính mꢋch lꢋc. Vꢌn ñꢍ mꢋch
lꢋc ñã ñưꢎc tìm hiꢇu ꢏ cꢁ bꢍ rꢈng và bꢍ sâu. ꢐ bꢍ rꢈng, ñã có nhiꢍu công trình nghiên cꢆu
vꢍ ñꢉc ñiꢇm chung cꢊa mꢋch lꢋc trong văn bꢁn viꢃt; còn ꢏ bꢍ sâu, mꢋch lꢋc ñi vào tꢀng
loꢋi hình văn bꢁn thuꢈc nhiꢍu phong cách chꢆc năng khác nhau.
Kꢑch là thꢇ loꢋi văn hꢒc tái hiꢓn, tái dꢔng trꢔc tiꢃp ñꢅi sꢕng trên sân khꢌu. Đꢕi thoꢋi
giꢂa các nhân vꢖt giꢂ vai trò chꢊ ñꢋo trong viꢓc tꢋo dꢔng cꢕt truyꢓn kꢑch và các xung ñꢈt
kꢑch tính. Tꢌt nhiên, ñꢕi thoꢋi trong kꢑch khác vꢗi ñꢕi thoꢋi cꢊa ñꢅi thưꢅng, bꢏi kꢑch, cũng
như văn xuôi và thơ ca, vꢍ bꢁn chꢌt là phꢁn ánh cuꢈc sꢕng bꢘng hình tưꢎng nghꢓ thuꢖt. Sꢔ
thành công cꢊa mꢈt vꢏ kꢑch ñưꢎc tꢋo bꢏi nhiꢍu yꢃu tꢕ, trong ñó có kꢑch bꢁn và diꢙn xuꢌt
cꢊa diꢙn viên. Thꢅi gian là yꢃu tꢕ không ñiꢇn hình nhưng lꢋi là yꢃu tꢕ quan trꢒng, không
thꢇ thiꢃu tꢋo nên tính mꢋch lꢋc trong kꢑch. Trong bài viꢃt này, chúng tôi nghiên cꢆu tính
mꢋch lꢋc thꢇ hiꢓn qua phương diꢓn thꢅi gian trong kꢑch, cꢚ thꢇ là trong văn bꢁn kꢑch Vũ
Như Tô (do Nxb Thanh niên ꢌn hành năm 2007) cꢊa nhà văn Nguyꢙn Huy Tưꢏng.
1
Nhꢖn bài ngày 10.06.2016; gꢛi phꢁn biꢓn và duyꢓt ñăng ngày 24.05.2016
Liên hꢓ tác giꢁ: Đꢜ Thꢑ Bích Phưꢎng; Email: [email protected]
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 5/2016
57
2. NꢅI DUNG
2.1. Mꢆt sꢇ khái niꢈm
Tính mꢊch lꢊc
Đã có nhiꢍu nhà nghiên cꢆu ngôn ngꢂ ñưa ra ñꢑnh nghĩa vꢍ mꢋch lꢋc như David
Nunan, Đꢜ Hꢂu Châu, Diꢓp Quang Ban... Các ñꢑnh nghĩa ñꢍu cꢕ gꢝng làm rõ cái cꢚ thꢇ
cꢊa thuꢖt ngꢂ mꢋch lꢋc vꢕn dĩ khá trꢀu tưꢎng. Theo chúng tôi, hiꢇu mꢈt cách ñơn giꢁn,
mꢊch lꢊc là sꢌi dây, mꢊch ngꢚm liên kꢃt diꢑn ngôn, tꢊo tính thꢄng nhꢆt cho diꢑn ngôn.
Mꢋch lꢋc có thꢇ "trꢕn sau" bꢌt kỳ yꢃu tꢕ nào cꢌu thành nên tác phꢞm. Trong mꢋch lꢋc có
liên kꢃt. Mꢈt phꢟn nào ñó cꢊa tính mꢋch lꢋc ñưꢎc thꢇ hiꢓn vꢍ mꢉt hình thꢆc thông qua các
phương thꢆc liên kꢃt.
Thꢀi gian
Thꢅi gian theo triꢃt hꢒc là mꢈt phương thꢆc tꢠn tꢋi cꢊa vꢖt chꢌt. Thꢅi gian chꢡ hình
thꢆc tꢠn tꢋi cꢊa các khách thꢇ vꢖt chꢌt ñưꢎc biꢇu hiꢓn ꢏ mꢆc ñꢈ lâu dài hay mau chóng (ñꢈ
dài vꢍ mꢉt thꢅi gian), ꢏ sꢔ kꢃ tiꢃp trưꢗc hay sau cꢊa các giai ñoꢋn vꢖn ñꢈng. Không mꢈt
vꢖt chꢌt nào tꢠn tꢋi ngoài thꢅi gian và không gian. Theo các tác giꢁ Tꢕ ñiꢈn tiꢃng Viꢛt:
"Thꢅi gian là hình thꢆc tꢠn tꢋi cơ bꢁn cꢊa vꢖt chꢌt, trong ñó vꢖt chꢌt vꢖn ñꢈng và phát triꢇn
liên tꢚc, không ngꢀng" [9, tr. 1501]. Tác giꢁ Nguyꢙn Thiꢓn Giáp trong 777 khái niꢛm ngôn
ngꢙ có ñꢑnh nghĩa thꢅi gian như sau: "Thꢅi gian là hình thꢆc tꢠn tꢋi cơ bꢁn cꢊa vꢖt chꢌt,
trong ñó vꢖt chꢌt vꢖn ñꢈng và phát triꢇn liên tꢚc. Thꢅi gian là ñꢋi lưꢎng ñꢉc trưng ñꢠng
thꢅi cho sꢔ dài lâu cꢊa các hiꢓn tưꢎng và nhꢂng sꢔ tiꢃp nꢕi cꢟn thiꢃt trong diꢙn trình cꢊa
chúng" [5, tr. 398].
Như vꢖy, thꢅi gian chính là thưꢗc ño cꢊa vꢖn ñꢈng, có quá khꢆ, hiꢓn tꢋi và tương lai;
thꢅi gian phát triꢇn liên tꢚc không có ngꢝt quãng, không có "nhꢁy cóc", không chꢋy nhanh
hơn, chꢖm lꢋi hay ñꢁo ngưꢎc ñưꢎc. Đó là khái niꢓm vꢍ thꢅi gian cꢊa vꢖt lý, thꢅi gian thông
thưꢅng. Đi vào văn hꢒc, thꢅi gian vꢖt lý trꢏ thành thꢅi gian nghꢓ thuꢖt, thꢅi gian tâm lý,
bao gꢠm cꢁ quá khꢆ, hiꢓn tꢋi, tương lai... Thꢅi gian nghꢓ thuꢖt là mꢈt biꢇu tưꢎng có tính
ưꢗc lꢓ, thꢇ hiꢓn quan niꢓm cꢊa nhà văn vꢍ cuꢈc ñꢅi và con ngưꢅi. Dꢔa vào hình tưꢎng thꢅi
gian, phꢟn nào ta sꢢ thꢌy ñưꢎc cꢁm quan cꢊa nhà văn. Thꢅi gian liên hoàn tꢋo nên logic
cꢊa cuꢈc sꢕng. Vì vꢖy, nó cũng là mꢈt mꢋch ngꢟm, sꢎi dây liên kꢃt cꢊa tác phꢞm văn hꢒc
bꢏi văn hꢒc là hình bóng cꢊa cuꢈc sꢕng.
2.2. Thꢉi gian trong vꢊ kꢁch Vũ Như Tô cꢋa Nguyꢌn Huy Tưꢊng
2.2.1. Thꢉi gian tuyꢍn tính
Thꢅi gian tuyꢃn tính là mꢈt trong nhꢂng nhân tꢕ ñiꢇn hình cho sꢔ logic. Diꢙn biꢃn cꢊa
vꢏ kꢑch diꢙn ra trong mưꢅi tháng. Điꢍu này ñưꢎc thꢇ hiꢓn rõ qua lꢅi giꢗi thiꢓu cꢊa tác giꢁ
58
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
"nꢛa năm sau" (hꢠi thꢆ ba), "bꢕn tháng sau" (mꢈt ñêm hè) (hꢠi thꢆ tư). Chính nhꢅ yꢃu tꢕ
thꢅi gian mà ta thꢌy ñưꢎc tính nhꢌt quán, mꢋch lꢋc cꢊa các sꢔ kiꢓn, sꢔ viꢓc. Mꢋch lꢋc ꢏ
ñây ñưꢎc cꢚ thꢇ hoá qua trình tꢔ diꢙn biꢃn cꢊa thꢅi gian vꢖt lý ñơn thuꢟn (thꢅi gian tuyꢃn
tính). Căn cꢆ vào diꢙn biꢃn cꢊa các sꢔ kiꢓn, sꢔ viꢓc và yêu cꢟu cꢊa viꢓc phân cꢁnh, phân
hꢠi, thꢅi gian tuyꢃn tính trong Vũ Như Tô cũng như hàng loꢋt các vꢏ kꢑch truyꢍn thꢕng
khác thưꢅng có sꢔ lưꢎc bꢣ, ngꢝt ñoꢋn, gián cách.
Thꢅi gian tuyꢃn tính không chꢡ ñưꢎc thꢇ hiꢓn qua các tꢀ chꢡ thꢅi gian mà qua cꢁ các tꢀ
phꢁn ánh quan hꢓ thꢅi gian. Qua viꢓc miêu tꢁ sꢔ hình thành tꢀng bưꢗc cꢊa viꢓc xây dꢔng
Cꢛu trùng ñài, ta thꢌy hình ꢁnh thꢅi gian ñang trôi ñi: "Mꢤ nó mꢗi chꢡ biꢃt cꢍnh ban ñêm.
Chꢆ buꢘi chiꢋu lúc mꢜt trꢀi lꢜn, buꢘi sáng lúc mꢜt trꢀi mꢅc, chꢜ sáng, chꢜ tꢕi, bóng ngưꢅi
bóng ngꢔa, lóng la lóng lánh, trông còn rꢔc rꢥ, ñꢤp ñꢢ bꢘng trăm, bꢘng nghìn". Phꢟn này
cꢊa ñài phꢁi ñưꢎc xây dꢔng xong tꢀ lâu rꢠi thì Vũ mꢗi có ñiꢍu kiꢓn ngꢝm nó vào cꢁ ba thꢅi
ñiꢇm cꢊa ngày và ñêm: ban ngày, ban chiꢍu và ban ñêm. Qua cách nói cꢊa thꢆ phi Kim
Phưꢎng vꢗi vua Lê Tương Dꢔc ta cũng thꢌy thꢅi gian hiꢓn hꢂu: "Thꢟn thiꢃp thꢆy thánh thꢈ
sút kém ñi nhiꢍu", hay qua hình dáng tiꢍu tuꢦ cꢊa Vũ Như Tô, ta cũng thꢌy dꢌu ꢌn cꢊa thꢅi
gian, ví dꢚ như "Tôi thꢌy ông quá say sưa vꢍ công viꢓc, suꢕt ngày lao lꢔc... Trông ông sút
ñi nhiꢍu"...
Các sꢔ kiꢓn trong vꢏ kꢑch cũng ñưꢎc miêu tꢁ theo trình tꢔ thꢅi gian. Tꢀ viꢓc vua
không chăm lo cuꢈc sꢕng dân, chꢡ sꢕng trong tꢛu sꢝc ñꢃn viꢓc xây Cꢛu trùng ñài làm kiꢓt
quꢓ ngân khꢕ, rꢠi ñꢃn viꢓc tăng sưu thuꢃ, không nghe theo lꢅi phꢁi cꢊa trung thꢟn, làm
nhꢚc Trꢑnh Duy Sꢁn. Kꢃt quꢁ cꢊa hàng loꢋt nhꢂng hành ñꢈng ñó dꢧn ñꢃn viꢓc khꢏi loꢋn
cꢊa Trꢑnh Duy Sꢁn và cꢊa dân xây ñài (hꢠi bꢕn). Kꢃt thúc sꢔ viꢓc là vua bꢑ giꢃt, ñài bꢑ
thiêu cháy, Vũ Như Tô chꢃt (hꢠi năm). Tꢌt cꢁ sꢔ viꢓc ñꢍu theo mꢈt trꢖt tꢔ thꢅi gian, theo
diꢙn biꢃn cꢊa lꢑch sꢛ, vì vꢖy vꢀa tꢋo ñưꢎc sꢔ logic, vꢀa tꢋo ñưꢎc tính chân thꢔc cꢊa lꢑch sꢛ.
Trong vꢏ kꢑch này không có sꢔ ñꢁo lꢈn thꢅi gian (nhꢂng sꢔ viꢓc trong quá khꢆ chꢡ
ñưꢎc kꢇ lꢋi chꢆ không ñưꢎc ñưa ra trình diꢙn). Các lꢗp, các hꢠi ñưꢎc sꢝp xꢃp theo trꢖt tꢔ
thꢅi gian tuyꢃn tính và theo kiꢇu quan hꢓ: hành ñꢈng này là nguyên nhân cꢊa hành ñꢈng
kia vì vꢖy mà không thꢇ ñꢁo lꢈn vꢑ trí các lꢗp, các hꢠi.
Thꢅi gian trong kꢑch là thꢅi gian ñꢅi sꢕng thưꢅng ngày, không có thꢅi gian tưꢏng
tưꢎng hay thꢅi gian trong tâm tưꢏng. Điꢍu này là do nꢈi dung lꢑch sꢛ cꢊa vꢏ kꢑch. Qua ñây,
ta cũng thꢌy vai trò quan trꢒng cꢊa yꢃu tꢕ thꢅi gian ñꢕi vꢗi sꢔ thành công cꢊa tác phꢞm.
Trꢖt tꢔ giꢂa các hꢠi kꢑch phꢁn ánh rꢌt rõ quan hꢓ thꢅi gian, quan hꢓ nguyên nhân tꢋo
sꢔ kꢃt dính, logic và chꢌt "xi măng" cho mꢋch lꢋc cꢊa văn bꢁn.
2.2.2. Thꢉi gian ñưꢂc thꢎ hiꢈn qua các tꢏ chꢐ thꢉi gian
Văn bꢁn kꢑch Vũ Như Tô cꢊa Nguyꢙn Huy Tưꢏng gꢠm có 5 hꢠi. ꢐ mꢜi hꢠi, mꢜi lꢗp
trong hꢠi sꢕ tꢀ chꢡ thꢅi gian có sꢕ lưꢎng khác nhau cho phù hꢎp vꢗi diꢙn biꢃn cꢊa vꢏ kꢑch.
Qua khꢁo sát vꢏ kꢑch, chúng tôi có bꢁng sau:
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 5/2016
59
Bꢀng 1. Sꢇ lưꢂng tꢏ chꢐ thꢉi gian trong các hꢑi kꢁch
Sꢄ tꢕ chꢖ
thꢀi gian
Sꢄ lưꢌt lꢀi không
có tꢕ chꢖ thꢀi gian
Hꢉi ꢝ Lꢗp
Sꢄ lưꢌt lꢀi
Lꢗp 1
Lꢗp 2
Lꢗp 3
Lꢗp 4
Lꢗp 5
Lꢗp 6
Lꢗp 7
Lꢗp 8
Lꢗp 9
Lꢗp 1
Lꢗp 2
Lꢗp 3
Lꢗp 4
Lꢗp 5
Lꢗp 1
Lꢗp 2
Lꢗp 3
Lꢗp 4
Lꢗp 5
Lꢗp 6
Lꢗp 7
Lꢗp 8
Lꢗp 9
Lꢗp 1
Lꢗp 2
Lꢗp 3
Lꢗp 4
Lꢗp 5
Lꢗp 6
Lꢗp 1
Lꢗp 2
Lꢗp 3
Lꢗp 4
Lꢗp 5
Lꢗp 6
Lꢗp 7
Lꢗp 8
Lꢗp 9
38
12
4
18
2
6
2
30
2
9
16
2
0
Hꢑi 1
(9 lꢗp ꢨ 144 lưꢎt lꢅi)
3
3
2
2
0
2
41
3
54
0
23
3
47
30
52
28
22
25
74
8
96
87
76
45
37
40
140
12
35
20
49
3
19
11
26
13
6
Hꢑi 2
(5 lꢗp ꢨ 157 lưꢎt lꢅi)
8
30
3
25
10
21
5
14
3
Hꢑi 3
(9 lꢗpꢨ213 lưꢎt lꢅi)
6
2
12
42
16
39
9
18
39
28
69
36
158
9
5
21
7
13
2
72
7
25
4
Hꢑi 4
19
35
18
12
18
10
7
15
67
30
12
27
10
7
10
17
6
6
7
6
Hꢑi 5
Tꢒng
2
4
5
1
28
16
14
822
11
18
4
19
9
11
368
1288
60
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
Dꢔa vào bꢁng 1 ta có thꢇ thꢌy sꢕ lꢗp không có tꢀ chꢡ thꢅi gian: 3/38 lꢗp (chiꢃm
khoꢁng 8%). Đó là lꢗp 4, lꢗp 6, lꢗp 8 cꢊa hꢠi 1. Lꢗp nhiꢍu tꢀ chꢡ thꢅi gian nhꢌt là lꢗp 3
cꢊa hꢠi 4 vꢗi sꢕ lưꢎng tꢀ chꢡ thꢅi gian là 158 tꢀ. Sꢕ tꢀ chꢡ thꢅi gian, sꢕ lưꢎt lꢅi không có tꢀ
chꢡ thꢅi gian ꢏ mꢜi hꢠi khác nhau, cꢚ thꢇ:
− Hꢑi 1: 182 tꢀ chꢡ thꢅi gian ꢨ 75 lưꢎt lꢅi không tꢀ chꢡ thꢅi gian.
− Hꢑi 2: 285 tꢀ chꢡ thꢅi gian ꢨ 64 lưꢎt lꢅi không tꢀ chꢡ thꢅi gian.
− Hꢑi 3: 344 tꢀ chꢡ thꢅi gian ꢨ 91 lưꢎt lꢅi không tꢀ chꢡ thꢅi gian.
− Hꢑi 4: 354 tꢀ chꢡ thꢅi gian ꢨ 71 lưꢎt lꢅi không tꢀ chꢡ thꢅi gian.
− Hꢑi 5: 124 tꢀ chꢡ thꢅi gian ꢨ 67 lưꢎt lꢅi không tꢀ chꢡ thꢅi gian.
Nhìn chung, sꢕ tꢀ chꢡ thꢅi gian ñꢍu nhiꢍu hơn sꢕ lưꢎt lꢅi ꢏ mꢜi hꢠi. Hꢠi 4 có tꢟn sꢕ tꢀ
chꢡ thꢅi gian nhiꢍu nhꢌt; trung bình cꢆ 1 lưꢎt lꢅi có khoꢁng 2 tꢀ chꢡ thꢅi gian.
Tꢀ chꢡ thꢅi gian không chꢡ xuꢌt hiꢓn trong lꢅi ñꢕi thoꢋi cꢊa mꢜi nhân vꢖt mà còn xuꢌt
hiꢓn ꢏ nhꢂng lꢅi dꢧn truyꢓn. Các tꢀ / cꢚm tꢀ hay xuꢌt hiꢓn là: mꢇt lúc lâu, lꢊi, tiꢃp, luôn,
ñꢏnh, vꢕa, nꢓa năm sau, thꢖnh thoꢍng, gꢚn chiꢋu, ñang, lâu lâu, lúc, chꢌt, vꢞn, mꢇt hꢉi lâu,
tꢄi dꢚn dꢚn, mꢇt ñêm hè, ñã, sau, chꢀ, bꢆy giꢀ, rꢉi, khi ꢆy, nꢙa, lâu, còn, ngay. Tꢟn sꢕ xuꢌt
hiꢓn: 57 lꢟn. Các tꢀ chꢡ thꢅi gian trong lꢅi dꢧn cho thꢌy rõ hơn diꢙn biꢃn cꢊa kꢑch, sꢔ thay
ñꢩi cꢊa con ngưꢅi, cꢁnh vꢖt trong thꢅi gian.
Cùng vꢗi mꢜi hꢠi, ꢏ mꢜi nhân vꢖt, tꢟn sꢕ xuꢌt hiꢓn tꢀ chꢡ thꢅi gian cũng khác nhau.
Qua khꢁo sát, chúng tôi có bꢁng sau:
Bꢀng 2. Sꢓ dꢔng tꢏ chꢐ thꢉi gian ꢊ mꢀi nhân vꢕt
Sꢄ lưꢌt lꢀi không sꢓ dꢔng tꢕ chꢖ thꢀi
STT
Nhân vꢒt
Tꢚn sꢄ
gian/tꢘng sꢄ lưꢌt lꢀi
74/173
14/51
1
2
3
4
5
6
7
8
Vũ Như Tô
Phó Bꢁo
297
130
115
113
99
Đan Thiꢍm
41/88
Lê Tương Dꢔc
Thꢑ Nhiên
41/88
10/35
Hai Quát
89
8/36
Trꢑnh Duy Sꢁn
Phó Cõi
66
12/40
61
23/46
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 5/2016
61
Sꢄ lưꢌt lꢀi không sꢓ dꢔng tꢕ chꢖ thꢀi
gian/tꢘng sꢄ lưꢌt lꢀi
STT
Nhân vꢒt
Tꢚn sꢄ
9
Phó Đꢈ
53
52
42
27
19
15
12
8
23/42
18/41
2/14
9/21
9/20
2/7
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
Nguyꢙn Vũ
Thái tꢛ Chiêm Thành
Phó Toét
Lê Trung Mꢋi
Ngưꢅi thꢎ
Kim Phưꢎng
Quân khꢏi loꢋn (quân sĩ, lũ quân)
Cꢁ bꢒn
16/24
9/14
19/25
13/19
5/7
7
Ngô Hꢋch
7
Nꢈi giám
7
Ngưꢅi lính
5
0/4
Tên thꢎ Chiêm Thành
Lê An
5
2/4
4
11/15
4/4
Cung nꢂ
0
Mꢒi ngưꢅi
0
2/2
Nhìn vào bꢁng 2, ta thꢌy chꢡ có 2/24 (chiꢃm khoꢁng 8%) nhân vꢖt là không sꢛ dꢚng tꢀ
chꢡ thꢅi gian. Vꢗi các nhân vꢖt còn lꢋi, tꢟn sꢕ sꢛ dꢚng tꢀ chꢡ thꢅi gian rꢌt cao. Đa sꢕ ꢏ các
nhân vꢖt, sꢕ lưꢎng tꢀ ñꢍu nhiꢍu hơn sꢕ lưꢎt lꢅi. Như vꢖy, rõ ràng là tꢀ chꢡ thꢅi gian xuꢌt
hiꢓn vꢗi tꢟn sꢕ rꢌt cao. Cao nhꢌt là nhân vꢖt trung tâm vꢗi 297 tꢀ ñưꢎc sꢛ dꢚng trên tꢩng
sꢕ lưꢎt lꢅi là 173. Điꢍu này lý giꢁi rꢘng thꢅi gian luôn bao quanh chúng ta và nó không chꢡ
ñưꢎc thꢇ hiꢓn qua sꢔ thay ñꢩi sꢝc diꢓn cꢊa con ngưꢅi hay sꢔ vꢖt mà nó còn ñưꢎc in dꢌu
trong mꢜi lꢅi ăn tiꢃng nói, hoꢋt ñꢈng cꢊa con ngưꢅi. Các tꢀ chꢡ thꢅi gian ñưꢎc lꢉp lꢋi nhiꢍu
lꢟn trong lꢅi nói cꢊa các nhân vꢖt vꢀa tꢋo sꢔ logic trong hành ñꢈng ngôn ngꢂ cꢊa mꢜi nhân
vꢖt vꢀa tꢋo sꢎi dây thꢅi gian nꢕi tiꢃp cho diꢙn biꢃn các sꢔ kiꢓn trong tác phꢞm.
62
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
Các tꢀ chꢡ thꢅi gian ñưꢎc dùng trong vꢏ kꢑch Vũ Như Tô cꢊa Nguyꢙn Huy Tưꢏng rꢌt
ña dꢋng, ñưꢎc sꢛ dꢚng vꢗi tꢟn suꢌt cao.
Bꢀng 3. Tꢖn sꢇ xuꢗt hiꢈn cꢋa các tꢏ chꢐ thꢉi gian
Tꢕ chꢖ thꢀi gian
Tꢚn sꢄ
136
119
103
102
97
Ví dꢔ
... ñây cũng ngꢛi thꢌy mùi khó chꢑu...
Mꢌy kꢪ ñã ñưꢎc quân vương biꢃt tꢗi?
Tôi còn lꢋ gì, còn lâu...
Cũng
Đã
Còn
Lꢋi
Lꢋi (95), lꢋi còn (5), lꢋi cꢆ (2)
Tôi vꢍ rꢠi thꢟy nó ꢏ lꢋi...
Rꢠi
Cꢆ
74
Hoàng thưꢎng cꢆ giꢂ lꢌy bꢁn ñꢠ...
... thꢛ xem khúc ñꢟu nꢂa...
Nꢂa
Mꢗi
61
49
Ông mꢗi gꢉp tôi; vꢀa mꢗi...
Năm (36), nghìn năm (1), trăm năm (1), năm nay (3), mꢌy
năm (2)
Năm
43
32
Xong
Có thꢃ thì ñài mꢗi xong ñưꢎc.
Ngày ñêm (1), cái ngày (1), mꢜi ngày (2), ngày hꢈi (1), ngày
mai (2), ngày (11), ngày ꢌy (2), ngày nào (3), ngày nay (2),
ngày ngày (3).
Ngày
28
Vꢧn
24
23
23
22
21
20
19
16
16
15
14
13
Chúng tôi vꢧn chꢅ dꢑp; vꢧn còn
Hꢖu thꢃ sꢢ xét công cho ông
Sꢢ
Ngay
Vꢀa
... bưꢗc ngay không ñưꢎc nói leo...
... thꢟy nó vꢀa nói...
Lúc
Lúc (11), mꢈt lúc (2), lúc nãy (1), lúc nào (7)
... không biꢃt bao giꢅ ñưꢎc tháo cũi sꢩ lꢠng...
Trꢧm sai cꢝt lưꢥi mi bây giꢅ
Bao giꢅ
Bây giꢅ
Đang
Khi
Trꢧm ñang mong ñꢎi
Khi (14), khi ꢌy (2), mꢌy khi (2), khi xưa (1)
Nay (12), nay mai (1), tꢗi nay (2)
Mi ñꢑnh xây ra sao?
Nay
Đꢑnh
Đꢅi
Đꢅi vua (1), già ñꢅi (1), ñꢅi (2), muôn ñꢅi (6), ñꢅi thưꢏ (3)...
Hôm nay (5), hôm trưꢗc (1), hôm sau (1), hôm nꢒ (1), hôm
qua (1), hôm kia (2), mꢌy hôm (2)
Hôm
13
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 5/2016
63
Tꢕ chꢖ thꢀi gian
Tꢚn sꢄ
Ví dꢔ
Sꢝp
12
Mꢈng cꢊa trꢧm sꢝp thành.
Đêm khuya (1), ñêm tꢕi (2), ñêm hè (1), ñêm qua (1), ñêm nay
(1), ñêm (5).
Đêm
11
Mãi
10
8
8
8
7
7
7
7
7
7
6
5
5
5
4
4
4
4
4
4
3
3
3
3
3
3
Mãi (9), mãi mãi (1)
Mau
Nói mau.
Trưꢗc
Đꢃn
Trưꢗc khi, tꢀ trưꢗc, vꢍ trưꢗc...
Đꢃn ngày ꢌy, ñꢃn sau, ñꢃn khi, ñꢃn nay, ñꢃn chꢃt
Suꢕt ngày, suꢕt ñꢅi...
Suꢕt
Sau
Nꢛa năm sau (1), sau trưꢗc(1), sau (3), sau này (2)
Ta chꢅ ngày chúng nó chꢃt.
Mꢈt lúc lâu, lâu thꢃ, lâu quá, lâu lâu
... thꢟy nó chóng xây xong...
... không phꢁi ñꢎi ñꢃn 2 năm...
Khꢏi công, khꢏi sꢔ, khꢏi loꢋn, khꢏi ñꢟu
Buꢩi nay, buꢩi chiꢍu, buꢩi sáng
... ñài lꢗn tꢌt phꢁi hoàn thành.
1 tháng, cùng lꢝm là ba bꢕn tháng, vài tháng...
Tꢀ ñꢌy, tꢀ lúc, tꢀ ngày, tꢀ ñây
Dꢑp ñꢌy chꢆ ñâu?
Chꢅ
Lâu
Chóng
Đꢎi
Khꢏi
Buꢩi
Hoàn thành
Tháng
Tꢀ
Dꢑp
Lꢟn
Lꢟn này, lꢟn thꢆ 2, lꢟn trưꢗc...
Trong 20 năm trꢅi, trong lúc...
Mai bꢁo con là...
Trong
Mai
Chꢕc nꢂa
Giꢅ
Chꢕc nꢂa sꢢ vào...
... ñã ñꢃn giꢅ chúng nó...
Luôn
Chꢎt
ñưꢎc luôn luôn gꢟn, luôn mꢌy năm nay...
...chꢎt ngꢛng ñꢟu lên nhìn...
Xuân (2), ngày xuân (1)
Xuân
Thꢡnh thoꢁng
Nào
Thꢡnh thoꢁng mꢤ nó ra chơi...
... nào hꢣi, nào tꢖp, nào tra cꢆu..
64
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
Tꢕ chꢖ thꢀi gian
Tìm
Tꢚn sꢄ
Ví dꢔ
3
3
3
3
2
2
2
2
2
2
2
2
2
2
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
... Đi tìm thꢎ giꢣi...
Hꢖu
Hꢖu thꢃ sꢢ xét công cho ông, hꢖu vꢖn...
Tuꢩi thanh xuân, năm 17 tuꢩi, 40 tuꢩi ñꢟu...
Hꢠi ꢌy (1), hꢠi lâu (2)
Tuꢩi
Hꢠi
Xưa
... nghìn xưa
Bꢝt ñꢟu
Bꢜng
... hꢒ mꢗi bꢝt ñꢟu ñꢌy.
Bꢜng giꢖt mình quay lꢋi...
... cái thù truyꢍn kiꢃp, kéo dài kiꢃp sꢕng.
trưꢅng tꢠn, trưꢅng thꢒ.
Kiꢃp
Trưꢅng
Bꢌy giꢅ
Đꢈ
... thì bꢌy giꢅ ai xin cꢌp tiꢍn...
... ñꢇ báo thù ñꢈ nꢒ, ñꢈ thanh xuân...
... trꢅi gꢟn chiꢍu...
Chiꢍu
Tiꢃp
... ai xây tiꢃp Cꢛu trùng ñài?
Trꢅi tꢕi dꢟn dꢟn, trꢅi thì tꢕi
Bꢌy lâu nay bao nhiêu thꢎ trong nꢈi...
Dân ta nghìn thu ñưꢎc hãnh diꢓn...
Tàn niên
Tꢕi
Bꢌy lâu nay
Nghìn thu
Niên
Hàng
... hàng 30 năm ꢏ ñây...
Chꢀng này
Cꢩ kim
Hè
... chꢆ ñꢍn chꢀng này...
... lꢕi chꢋm cꢊa chú thì thꢖt là cꢩ kim bꢖc nhꢌt.
Hè tꢗi
Bꢍn
... bꢍn như trăng sao.
Đương
Hiꢓn
... ñương ñꢈ thanh xuân...
Hiꢓn ñã kéo quân ñꢃn...
... mꢉt trꢅi mꢒc..
Mꢒc
Lꢉn
...mꢉt trꢅi lꢉn...
Cꢕ
Quên nhꢅi cꢕ kꢃt.
Muôn thuꢏ
Nꢕt
... dꢔng 1 kỳ công muôn thuꢏ...
... xây nꢕt Cꢛu trùng ñài...
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 5/2016
65
Căn cꢆ sꢕ tꢀ thꢕng kê ꢏ bꢁng 3, chúng tôi thꢌy như sau:
Thꢟ nhꢆt, xét ꢏ khía cꢋnh tꢀ loꢋi, tꢀ chꢡ thꢅi gian ñưꢎc sꢛ dꢚng không chꢡ là các tꢀ
thông thưꢅng thuꢈc tꢀ loꢋi danh tꢀ như giꢅ, phút, hꢠi, khi... mà còn có ꢏ cꢁ nhꢂng tꢀ loꢋi
khác như ñꢈng tꢀ (chꢅ, tìm, mꢒc, lꢉn...), tính tꢀ (lâu, bꢍn...), ñꢋi tꢀ (bao giꢅ, bꢌy lâu, bꢌy
giꢅ, ngày nào, hôm nào...), phꢚ tꢀ (ñã, ñang, sꢢ, còn, vꢀa...). Trong ñó, tꢀ chꢡ thꢅi gian là
phꢚ tꢀ chiꢃm sꢕ lưꢎng nhiꢍu nhꢌt.
Thꢟ hai, xét vꢍ mꢉt thì (tense), thꢅi gian có ꢏ cꢁ ba chiꢍu quá khꢆ (xưa, cꢕ...), hiꢓn tꢋi
(nay, hiꢓn, ñang...), tương lai (sꢢ, sꢝp, mai...).
Thꢟ ba, nꢃu xét vꢍ mꢉt nguꢠn gꢕc, các tꢀ chꢡ thꢅi gian trong tác phꢞm lꢋi có thꢇ chia
như sau:
− Có nguꢠn gꢕc không gian: như tꢀ kia (hôm kia), ñây ("Cꢛu trùng ñài tꢗi nay không
ai dꢔng nꢩi, rꢠi ñây Vũ sꢢ xây nhanh chóng...", này (lꢟn này, chꢀng này), nꢅ (hôm nꢒ)...
Như vꢖy, tꢀ ngꢂ chꢡ không gian ñã ñưꢎc chuyꢇn thành tꢀ ngꢂ chꢡ thꢅi gian.
− Có nguꢠn gꢕc tꢀ ꢞn dꢚ thꢅi gian chuyꢇn ñꢈng: trưꢗc (lꢟn trưꢗc, trưꢗc khi, tꢀ
trưꢗc...), sau (nꢛa năm sau, bꢕn tháng sau, sau này...), tꢗi (tꢗi nay)...
− Các tꢀ chꢡ thꢅi ñoꢋn: hꢠi, lúc...
− Có nguꢠn gꢕc tꢀ nhꢂng tꢀ chꢆa mꢈt tiꢍn giꢁ ñꢑnh vꢍ thꢅi gian: rꢠi, mai, ngay, mꢗi,
ñꢑnh, vꢀa...
Thꢟ tư, tꢩ hꢎp tꢀ ngꢂ thꢅi gian như: lꢋi còn, cũng xong, nay mai, ngày mai, hôm
trưꢗc, hôm sau, vꢧn còn...
Thꢟ năm, tꢀ ngꢂ thꢅi gian ñưꢎc tꢋo thành tꢀ các tꢩ hꢎp cꢌu trúc ngꢂ pháp như: Tꢀ ñꢌy
ñꢃn nay ("Rꢉi tꢕ ñꢆy ñꢃn nay, ngót 20 năm tôi chꢖ...", tꢀ trưꢗc tꢗi nay ("Tꢕ trưꢗc tꢗi nay
chꢍ có tiꢋn cũng ñưꢌc nꢙa là...".
Ngoài ra, liên kꢃt vꢍ hình thꢆc cũng là mꢈt mꢝt xích cꢊa mꢋch lꢋc. Sꢔ liên kꢃt này
ñưꢎc thꢇ hiꢓn qua các phương thꢆc lꢉp, thꢃ, ñꢕi, liên tưꢏng, nꢕi, tꢡnh lưꢎc, trꢖt tꢔ tuyꢃn
tính. Trong vꢏ kꢑch Vũ Như Tô, các phương thꢆc này cũng ñưꢎc sꢛ dꢚng rꢌt hꢂu hiꢓu
thông qua các tꢀ chꢡ thꢅi gian.
Phương thꢆc lꢉp: ñã, vꢕa, mꢗi, ñêm, ngày, hôm, lúc, ñang, sꢠ...
Phương thꢆc thꢃ: Nghìn thu – muôn thuꢎ, xưa – cꢄ, ñương – ñang, ngày ꢆy (...liꢛu
thꢚy nó có sꢄng ñưꢌc 30 năm [nꢙa] không? Mà có sꢄng ñưꢌc ñꢃn ngày ꢆy nꢙa, thì bꢆy giꢀ
ai xin cꢆp tiꢋn...
Phương thꢆc ñꢕi: Xưa – nay, ngày – ñêm, bꢂt ñꢚu – hoàn thành, lâu – chóng, (buꢘi)
sáng – tꢄi, khi trưꢗc – bây giꢀ...
66
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
Phương thꢆc nꢕi: Các tꢀ chꢡ thꢅi gian không chꢡ ñưꢎc dùng ñꢇ nꢕi các tꢀ trong câu
"Hoàng thưꢌng ñang mong Cꢔ lꢗn", nꢕi các câu vꢗi nhau "Đꢟc vua tin yêu nhꢆt. Khi ñꢟc
vua khꢎi quân ñánh vua Uy Mꢔc, quan Đông các giúp ñưꢌc nhiꢋu viꢛc lꢂm. Đꢃn sau ñi thi
hꢇi, ñáng lý trưꢌt..." mà còn dùng ñꢇ nꢕi các lꢗp, hꢠi vꢗi nhau. Ví dꢚ như lꢅi dꢧn ꢏ lꢗp 6
hꢠi 4 "Còn mꢇt mình Phó Cõi" dùng ñꢇ nꢕi tiꢃp thꢅi gian, diꢙn biꢃn sꢔ viꢓc ñã xꢁy ra ꢏ lꢗp
5 trưꢗc ñó; hꢠi 2 và hꢠi 3 nꢕi vꢗi nhau qua cꢚm tꢀ "Nꢓa năm sau"; hꢠi 3 và hꢠi 4 nꢕi vꢗi
nhau qua cꢚm tꢀ "Bꢄn tháng sau".
Phương thꢆc liên tưꢏng: Vꢕa, mꢗi – ñang – sꢠ; giꢀ ꢝ ngày – tháng – nămꢝ nghìn thu...
Phương thꢆc tꢡnh lưꢎc: Năm nay thꢚy nó 40 (tuꢘi), liꢛu thꢚy nó... Tꢀ tuꢘi ñã ñưꢎc lưꢎc bꢣ.
Phương thꢆc trꢖt tꢔ tuyꢃn tính: Thꢅi gian trong kꢑch Vũ Như Tô luôn theo trình tꢔ tꢀ
trưꢗc ñꢃn sau, tꢀ hành ñꢈng xꢁy ra trong quá khꢆ dꢧn ñꢃn hành ñꢈng xꢁy ra ꢏ hiꢓn tꢋi.
Điꢍu này không chꢡ ñưꢎc phꢁn ánh qua quan hꢓ thꢅi gian, hành ñꢈng mà còn thꢇ hiꢓn rõ
qua tꢀ chꢡ thꢅi gian như nꢓa năm sau (hꢠi 3), bꢄn tháng sau (hꢠi 4); Trꢚn Cao thꢆy sꢆm
nꢘi ꢎ phương ñông có thiên tꢓ khí, cùng ñꢉ ñꢍng ñánh lꢆy ñꢆt Thuꢡ Dương, Đông Triꢋu, tꢢ
xinh là Đꢃ Thích giáng sinh, nghiꢑm nhiên lꢒp mꢇt triꢋu ñình riêng trong ñꢆt Viꢛt... Hiꢛn
ñã kéo quân ñꢃn Đꢃ ñô, chꢢc hãm kinh thành...
Như vꢖy, vꢗi hơn 1200 tꢀ chꢡ thꢅi gian ñưꢎc sꢛ dꢚng, ta thꢌy rꢌt rõ tính mꢋch lꢋc vꢍ
cꢌu trúc, trình tꢔ, diꢙn biꢃn cꢊa các sꢔ kiꢓn, sꢔ viꢓc và ngay cꢁ hꢓ thꢕng nhân vꢖt kꢑch
trong kꢑch Vũ Như Tô cꢊa Nguyꢙn Huy Tưꢏng.
3. KꢘT LUꢙN
Tính mꢋch lꢋc trong văn bꢁn ñã ñưꢎc nhiꢍu nhà nghiên cꢆu quan tâm, chú ý, song vꢧn
cꢟn ñưꢎc tiꢃp tꢚc tìm hiꢇu, làm rõ bꢏi ñꢈ mơ hꢠ cꢊa nó. Chúng ta thưꢅng chꢡ nhꢖn diꢓn và
nꢝm bꢝt nó mꢈt cách sơ bꢈ, cꢁm tính qua các biꢇu hiꢓn vꢍ hình thꢆc và các mꢕi liên kꢃt
trên bꢍ mꢉt ngôn tꢀ. Sâu xa hơn, tính mꢋch lꢋc chính là sꢎi dây vô hình nꢕi các phꢟn cꢊa
diꢙn ngôn. Trong Vũ Như Tô cꢊa Nguyꢙn Huy Tưꢏng, yꢃu tꢕ thꢅi gian là mꢈt phꢟn quan
trꢒng cꢌu thành mꢋch ngꢟm mꢋch lꢋc, xuyên suꢕt và góp phꢟn tꢋo nên thành công cꢊa vꢏ
kꢑch thuꢈc thꢇ tài lꢑch sꢛ này.
TÀI LIꢚU THAM KHꢛO
1. Bích Thu, Tôn Thꢁo Miên (2000), Nguyꢑn Huy Tưꢎng vꢋ tác gia và tác phꢣm, Nxb Giáo dꢚc.
2. Diꢓp Quang Ban (2009), Giao tiꢃp diꢑn ngôn và cꢆu tꢊo cꢐa văn bꢍn, Nxb Giáo dꢚc.
3. Diꢓp Quang Ban (2005), Văn bꢍn và liên kꢃt trong tiꢃng Viꢛt, Nxb Giáo dꢚc.
4. Lê Bá Hán, Trꢟn Đình Sꢛ, Nguyꢙn Khꢝc Phi (Đꢠng chꢊ biên) (2006), Tꢕ ñiꢈn thuꢒt ngꢙ
văn hꢅc, Nxb Giáo dꢚc.
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 5/2016
67
5. Nguyꢙn Thiꢓn Giáp (2010), 777 khái niꢛm ngôn ngꢙ, Nxb Đꢋi hꢒc Quꢕc gia Hà Nꢈi.
6. Tꢌt Thꢝng (2000), Vꢋ thi pháp kꢏch, Nxb Sân khꢌu.
7. Trꢟn Đình Sꢛ (1998), Dꢞn luꢒn thi pháp hꢅc, Nxb Giáo dꢚc.
8. Trꢟn Ngꢒc Thêm (1985), Hꢛ thꢄng liên kꢃt văn bꢍn tiꢃng Viꢛt, Nxb Khoa hꢒc Xã hꢈi, Hà Nꢈi.
9. Trung tâm Tꢀ ñiꢇn hꢒc (2015), Tꢕ ñiꢈn tiꢃng Viꢛt, Nxb Đà Nꢫng.
COHERENCE SHOWS THROUGH THE TIME IN THE PLAY
ENTITLED "VU NHU TO" BY NGUYEN HUY TUONG
Abstract: Time is an important factor which forms human life as human beings cannot
exist beyond time. This has been clearly reflected in the play entitled "Vu Nhu To" by
Nguyen Huy Tuong (there are 22 out of 24 characters, including named and unnamed
characters, using words denoting time). By surveying 822 turns at talk, it has been seen
that words denoting time account for a large quantity (1288 words) and are varied (in
aspects of word form, tense, origins, phrases, grammatical structures). Chronology and
words denoting time are the two main factors forming the time coherence in the work.
Key words: Coherence, Vu Nhu To, time, play.
12 trang
16701
Free
Bạn đang xem tài liệu "Tính mạch lạc thể hiện qua phương diện thời gian trong vở kịch "Vũ Như Tô" của Nguyễn Huy Tưởng", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- tinh_mach_lac_the_hien_qua_phuong_dien_thoi_gian_trong_vo_ki.pdf
