Huy Cừ và đường tới "Cánh buồm mặt trời"
36
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
HUY CỪ Vꢀ ĐƯỜNG TỚI “CÁNH BUỒM MẶT TRỜI”
Lê Thꢀ Hiꢁn1
Trưꢀng Đꢁi hꢂc Thꢃ ñô Hà Nꢄi
Tóm tꢅt: Huy Cꢆ là mꢄt hiꢇn tưꢈng lꢁ cꢃa thơ ca Viꢇt Nam thꢀi hꢉu chiꢊn. Di sꢋn thơ ca
anh ñꢌ lꢁi không nhiꢍu, nhưng chꢎa ñꢏng trong ñó tꢐt cꢋ khát vꢂng, niꢍm vui, nꢑi buꢒn
và nhꢓng trăn trꢔ, suy tư cꢃa mꢄt thꢊ hꢇ ñã ñi qua chiꢊn tranh. Con ñưꢀng tꢆ “Tiꢊng hát
trong rꢆng”, “Tâm sꢏ cꢃa ñá” ñꢊn “Cánh buꢒm mꢕt trꢀi”... trong thơ anh không dài,
nhưng thꢌ hiꢇn rꢐt rõ nhꢓng suy ngꢖm, tìm tòi, thꢌ nghiꢇm riêng vꢍ ý nghĩa, giá trꢗ cꢃa
cuꢄc ñꢀi, cꢃa thơ ca.
Tꢆ khóa: Huy Cꢆ, thơ, Tiꢊng hát trong rꢆng, Tâm sꢏ cꢃa ñá, Cánh buꢒm mꢕt trꢀi.
1. Mꢂ ĐꢃU
Sꢀm có tꢁ chꢂt cꢃa mꢄt thi sĩ, sꢀm có mꢄt sꢁ bài thơ ñoꢅt giꢆi hay ñưꢇc phꢈ nhꢅc,
song Huy Cꢉ (1947ꢊ1986) chꢋ là mꢄt ngưꢌi lính, mꢄt viên chꢍc yêu thơ và thích làm thơ,
bꢎi lꢏ anh không coi thơ ca như mꢄt cuꢁn nhꢐt ký ghi chép lꢅi các sꢑ kiꢒn cꢃa cuꢄc ñꢌi hay
cꢃa chính mình, cũng không coi nó như mꢄt hình thꢍc “chꢓp cánh” hay “cꢍu rꢔi” cho tâm
hꢕn lúc phꢂn khꢎi, thăng hoa hay buꢕn bꢑc, ñau khꢈ. Huy Cꢉ chꢋ làm thơ khi suy ngꢖm
thꢂu ñáo và nhꢗng nꢔi nhꢀ, khát vꢘng, niꢙm hân hoan trong anh lên tiꢚng, bꢂt kꢛ ñó là lúc
nào, ꢎ ñâu, trong hoàn cꢆnh nào, nơi chiꢚn trưꢌng gian khꢈ khꢁc liꢒt hay khi ñang nꢜm trên
giưꢌng bꢒnh. Đꢄc giꢆ có thꢛ cꢆm nhꢐn rõ ñiꢙu này khi ñꢘc tꢐp di cꢆo thơ do chính ngưꢌi
em trai cꢃa anh ꢊ nhà giáo Nguyꢝn Huy Kꢞ ꢊ sưu tꢟm và biên tꢐp lꢅi. Trong sꢁ 50 bài cꢃa
tꢐp di cꢆo, chꢋ có 4 bài anh viꢚt trong nhꢗng năm tháng là chiꢚn sĩ công binh ꢎ chiꢚn
trưꢌng miꢙn Tây tꢉ 1967 ñꢚn 1971, 46 bài còn lꢅi, chꢃ yꢚu ñưꢇc viꢚt trong hai năm, 1981ꢊ
1982, là nhꢗng thâu lưꢇm, cꢆm nhꢐn, ñúc kꢚt giàu triꢚt lí tꢉ chính sꢑ ngꢈn ngang, bꢙ bꢄn
cꢃa con ngưꢌi, cuꢄc sꢁng thꢌi hꢐu chiꢚn. Sꢑ “ñꢍt quãng” này không phꢆi không có lí do,
song không vì thꢚ làm gián ñoꢅn mꢄt tâm thꢚ, mꢄt hꢕn thơ luôn hưꢀng tꢀi “Cánh buꢕm
mꢠt trꢌi”.
1
Nhꢐn bài ngày 05.11.2016; gꢡi phꢆn biꢒn và duyꢒt ñăng ngày 25.12.2016
Liên hꢒ tác giꢆ: Lê Thꢢ Hiꢙn; Email: [email protected]
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 11/2016
37
2. NꢄI DUNG
2.1. Đoꢅn khúc chiꢆn tranh
Mꢀi lꢟn ñꢟu ñꢘc thơ Huy Cꢉ, ngưꢌi ñꢘc sꢏ bꢢ cuꢁn hút vào thꢚ giꢀi cꢃa nhꢗng cánh
rꢉng, nhꢗng ngưꢌi lính trꢣ, nhꢗng tiꢚng hát bꢂt tꢐn kéo dài suꢁt nhꢗng năm tháng chiꢚn
tranh ñꢚn cꢆ thꢌi hꢐu chiꢚn..., mà không nhꢐn thꢂy ñưꢇc sꢑ khác thưꢌng, sâu thꢤm trong
ñó. ꢥ Huy Cꢉ, kí ꢍc và hiꢒn tꢅi luôn hòa trꢄn, xen cài nhưng không trꢎ thành nꢔi ám ꢆnh
thưꢌng trꢑc như thưꢌng thꢂy ꢎ nhiꢙu nhà thơ mꢠc áo lính cùng thꢌi. Huy Cꢉ cũng như hꢘ,
rꢌi trưꢌng ñꢅi hꢘc lên ñưꢌng ra trꢐn khi còn rꢂt trꢣ, nhưng có lꢏ vꢀi anh, ñưꢇc chiꢚn ñꢂu, hi
sinh vì Tꢈ quꢁc không chꢋ là bꢈn phꢐn, trách nhiꢒm mà còn là mꢄt niꢙm vinh dꢑ lꢀn. Anh
ñã có mꢠt ꢎ rꢉng Trưꢌng Sơn nhꢗng năm tháng khꢁc liꢒt nhꢂt, nơi hàng ngày, như nhà thơ
Nguyꢝn Đꢍc Mꢐu miêu tꢆ: “Mꢠt ñꢂt rơi ñꢟy bom / Khép kín vòng phong tꢦa / Cây lá thiꢚu
màu xanh / Rꢉng hoang thꢉa tiꢚng nꢈ”... (Trưꢀng ca sư ñoàn). Và nꢚu ꢎ mꢠt trꢐn miꢙn
Đông, Nguyꢝn Đꢍc Mꢐu cùng các chiꢚn sĩ bꢄ binh phꢆi ñꢁi mꢠt vꢀi sꢑ chꢚt chóc hi sinh:
“Thꢜng Long, thꢜng Minh ngã xuꢁng rào gai / Đꢂt ñói màu cây, khô dòng suꢁi cꢅn / Khꢧu
AK cꢟm tay ñói ñꢅn / Đêm ñói vꢟng trăng, ngày ñói mꢠt trꢌi”...; thì ꢎ mꢠt trꢐn miꢙn Tây,
Huy Cꢉ cùng nhꢗng ngưꢌi lính công binh cũng phꢆi hàng ngày chꢁng chꢘi vꢀi gian khꢈ,
hiꢛm nguy và nhꢗng cơn ñói, khát, nhꢘc nhꢜn thưꢌng trꢑc:
“Mùa mưa ñꢚn quꢆ bom rơi sꢏ ưꢀt
Ưꢀt cũng rơi, phía dưꢀi là quân thù.
Kꢣ ñꢢch biꢚt chúng tôi ñang ñóng chꢁt
Bên dòng sông, hàng chuyꢛn suꢁt mùa mưa”
Và:
“Có ngưꢌi lính rét run trong cơn sꢁt
Quꢆ quéo chua, muꢁi mꢠn, nꢓm ꢀt khô
Viên thuꢁc ñꢓng qua mùa mưa tꢟm tã
Rꢕi mái hꢟm và cꢆ cái sꢅp nꢜm
Tꢂm ni lông và lính ta sùng sũng
Đón nhꢗng bao hàng trôi như sóng trên sông”
(Nhꢓng tiꢊng ca không ưꢘt)
Tuy không trꢑc tiꢚp, thưꢌng xuyên cꢟm súng xung trꢐn như nhꢗng chiꢚn sĩ bꢄ binh,
không tham gia nhiꢙu chiꢚn dꢢch, không ñi hꢚt cuꢄc chiꢚn, nhưng Huy Cꢉ cũng ñã hé mꢎ
cho chúng ta thꢂy nhꢗng gì anh và ñꢕng ñꢄi ñã sꢁng, ñã trꢆi qua trong nhꢗng năm tháng
“không ai bꢢ lãng quên và không ñiꢙu gì bꢢ quên lãng” ꢂy (ý thơ Olga Berggoltz). Bꢁn năm
ꢎ chiꢚn trưꢌng, dù Huy Cꢉ ít làm thơ, ít nói vꢙ lí tưꢎng và sꢑ hi sinh cꢃa nhꢗng ngưꢌi lính,
38
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
cũng không miêu tꢆ cꢨ thꢛ, tꢋ mꢋ sꢑ khꢁc liꢒt cꢃa chiꢚn tranh..., nhưng chiꢚn tranh, vꢀi tꢂt
cꢆ sꢑ hꢃy diꢒt tàn bꢅo cꢃa nó, vꢖn hiꢒn lên trong thơ anh dꢗ dꢄi và bi tráng lꢅ thưꢌng:
“Bom rơi xuꢁng, lá cây thôi xào xꢅc
Cháy mꢂt rꢕi, chiꢚc lá ñꢦ cꢃa rꢉng
Cháy mꢂt rꢕi lá thư em thꢈn thꢍc
Cũng cháy luôn chút hoang tưꢎng cuꢁi cùng”
(Em phơi áo cho anh)
Thơ Huy Cꢉ không nhiꢙu sꢑ kiꢒn mà nhiꢙu ꢂn tưꢇng. Nó chꢍng tꢦ rꢜng không phꢆi ꢎ
nơi mưa bom bão ñꢅn, nơi sꢑ sꢁng và cái chꢚt mꢦng manh, nhꢗng ngưꢌi lính không có thꢌi
gian ñꢛ suy ngꢖm, nhꢀ nhung và làm thơ. Thơ ca luôn là bꢄ mꢠt tinh thꢟn, là ý chí và tâm
tình cꢃa mꢄt dân tꢄc, mꢄt thꢌi ñꢅi trong tꢉng giai ñoꢅn, thꢌi khꢓc lꢢch sꢡ. ꢥ bꢂt kì hoàn
cꢆnh, tình thꢚ nào, ngay cꢆ khi: “Chiꢚc quꢟn cꢄc, áo lót, mình cháy sém / Miꢒng khô cong,
cꢍ ñiꢛm núi tan tành / Chꢋ hơi thꢎ duy nhꢂt còn là nưꢀc / Chꢋ băng ñꢅn duy nhꢂt còn bên
mình / Chꢋ ngꢘn cꢌ duy nhꢂt bay phía trưꢀc” (Hà Nꢄi thꢀi tôi sꢙng), thì ý chí và cꢆm hꢍng
thơ ca cꢃa nhꢗng ngưꢌi lính cũng không bao giꢌ nguꢄi tꢓt. Tuy nhiên, khi phꢆn ánh hiꢒn
thꢑc chiꢚn tranh, Huy Cꢉ không bꢢ cuꢁn vào các chi tiꢚt ngꢈn ngang bꢙ bꢄn, ñꢠc biꢒt là
nhꢗng ñau thương, mꢂt mát, căm hꢌn..., mà chú ý tìm kiꢚm mꢄt ñiꢙu gì ñó lꢀn lao, khái
quát hơn. Trong chiꢚn tranh, không chꢋ có tình ñꢕng chí ñꢕng ñꢄi mꢀi là ñáng quí, mà ñôi
khi mꢄt thoáng yên tĩnh hiꢚm hoi cꢃa núi rꢉng giꢗa hai trꢐn bom cũng khơi nguꢕn cho
nhiꢙu ưꢀc vꢘng, mꢄt “chiꢚc áo lính” em phơi cũng trꢎ thành mꢄt nꢔi nhꢀ thương, mꢄt tình
yêu, theo anh suꢁt cuꢄc ñꢌi:
“Chiꢚc áo lính
Bꢁn mùa anh mꢠc
Đꢛ bꢁn mùa em phơi áo cho anh.
Chiꢚc áo lính tươi màu phai bꢅc
Em dꢢu hiꢙn, nhꢖn nꢅi, tươi lành.
...
Chiꢚc áo lính ñꢖm mꢕ hôi và máu
Hꢅt nào rơi... thꢂm màu áo em tôi?
Rꢉng nꢓng cháy, mênh mông rꢉng nꢓng cháy
Anh ꢎ trong rꢉng thương nhꢀ ñꢟy vơi...
(Em phơi áo cho anh)
Còn nhꢀ, trong trưꢌng ca Nhꢓng ngưꢀi ñi tꢘi biꢌn, nhà thơ Thanh Thꢆo ñã có nhꢗng
câu thơ ñꢟy sꢍc gꢇi: “Đưꢇc ra trꢐn nhꢗng năm ñꢂt nưꢀc mình ra trꢐn / Nhꢗng năm / Chiꢚc
áo dính chꢠt vào thân bꢅc màu ngꢓn nhanh rꢕi rách. / Nhꢗng năm / Chiꢚc áo có thꢛ sꢁng
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 11/2016
39
lâu hơn mꢄt ñꢌi ngưꢌi”. Đꢛ có ñưꢇc nhꢗng câu thơ này, Thanh Thꢆo ñã phꢆi mꢂt ngót hai
mươi năm chiêm nghiꢒm, suy ngꢖm vꢙ cái giá cꢃa chiꢚn tranh và sꢑ hi sinh cꢃa bꢅn bè
ñꢕng ñꢄi. Huy Cꢉ cũng vꢐy, chiꢚc áo không chꢋ thꢂm máu và mꢕ hôi, mà còn thꢂm nhꢗng
gian khꢈ nhꢘc nhꢜn mà “em” và “tôi” cùng chia sꢣ:
“Em ñã sꢁng bên anh, em hꢜng sꢁng
Cũng cháo, cũng măng, cũng gùi gꢅo tàn ñêm
Cũng sꢁt rét, rung căn hꢟm sũng nưꢀc
Có viên thuꢁc nào ñꢩ ñꢓng ñꢛ phꢟn em?”
(Em phơi áo cho anh)
Vꢀi ngưꢌi này, kí ꢍc là nꢔi ñau, nꢔi ám ꢆnh khôn nguôi, nhưng vꢀi ngưꢌi kia, kí ꢍc là
cꢆ mꢄt khꢁi kꢋ niꢒm, chan chꢍa nghĩa tình. Như thꢚ, chꢋ vꢀi vài ý thơ, chiꢚc áo lính giꢆn dꢢ,
“tꢂm áo mꢪ vá năm xưa” tꢉng cùng Hꢕ Bꢓc ñi suꢁt cuꢄc kháng chiꢚn chꢁng Pháp ñã lꢅi
ñưꢇc Huy Cꢉ, Thanh Thꢆo và nhiꢙu nhà thơ chiꢚn sĩ khác ñưa vào thơ ca thꢌi chꢁng Mꢫ
vꢀi nhiꢙu ý nghĩa mꢀi.
Khi nói vꢙ nꢔi gian khꢈ, sꢑ sꢣ chia, tình ñꢕng chí ñꢕng ñꢄi, em và tôi... trong chiꢚn
tranh, nhꢗng hình ꢆnh thơ cꢃa Huy Cꢉ bao giꢌ cũng giàu liên tưꢎng, khoáng ñꢅt và có tính
tưꢇng hình cao. Mùa mưa vꢀi các chiꢚn sĩ công binh ꢎ chiꢚn trưꢌng miꢙn Tây thưꢌng dꢗ
dꢄi, mùa mưa nào cũng thꢚ, chꢋ có ñiꢙu qua thơ Huy Cꢉ, nó không còn là mꢄt hiꢛm hꢘa bꢂt
thưꢌng và ñáng sꢇ nꢗa, mà ñã trꢎ nên bình thưꢌng bꢎi luôn có “tôi”, có nhꢗng ngưꢌi lính
ngày ñêm bám trꢨ, chuyꢛn hàng trong mưa, kiên cưꢌng chꢁng chꢘi vꢀi ñꢂt trꢌi, bom ñꢅn:
“Mùa mưa ñꢚn có thꢛ nào khác ñưꢇc
Tôi sꢌ tay lên trꢌi
Cꢆ mùa mưa, ñꢙu ưꢀt
Chꢋ trꢉ hàng và tiꢚng hát chúng tôi”
(Nhꢓng tiꢊng ca không ưꢘt)
Chꢋ bꢁn câu thơ mà phác dꢑng ñưꢇc cꢆ cꢆnh tưꢇng lꢖn hình tưꢇng; vꢉa gian khꢈ vꢉa
ngꢅo nghꢝ, vꢉa gꢟn gꢨi tꢑ nhiên vꢉa kì vĩ phi thưꢌng. Chính hình ꢆnh thơ “tôi sꢀ tay lên
trꢌi” ñã khiꢚn nhꢗng cơn mưa tꢟm tã, nhꢗng trꢐn bom dày ñꢠc kꢣ thù rꢆi xuꢁng tan loãng,
trꢎ thành bé nhꢦ, tꢟm thưꢌng. Tuy vꢐy, cái ñꢘng lꢅi trong Nhꢓng tiꢊng ca không ưꢘt nói
riêng cũng như cꢆ 4 bài thơ anh viꢚt thꢌi gian này nói chung không phꢆi là ñꢂt trꢌi, bom
ñꢅn hay nhꢗng mꢂt mát hi sinh, mà là “tiꢚng hát” cꢃa chính nhꢗng ngưꢌi lính ꢂy. Cꢂt lên
không phꢆi ñꢛ tꢑ trꢂn an, xua ñi nꢔi sꢇ hãi khi phꢆi ñꢁi mꢠt vꢀi sꢑ sꢁng và cái chꢚt..., thꢍ
tiꢚng hát này vꢉa phꢆng phꢂt cái hào hoa, lãng mꢅn cꢃa nhꢗng chàng trai gꢁc Hà thành,
vꢉa thꢛ hiꢒn tinh thꢟn, “nhuꢒ khí” cꢃa mꢄt thꢌi ñꢅi. Hóa ra, chiꢚn tranh, gian khꢈ, chꢚt
40
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
chóc không phꢆi là ñáng sꢇ khi mꢔi ngưꢌi ñꢙu ý thꢍc rõ vꢙ trách nhiꢒm, bꢈn phꢐn cꢃa
mình, biꢚt ñꢠt mình trong cái “ñꢅi cꢨc” cꢃa Tꢈ quꢁc. Bꢎi thꢚ, dꢖu ñang trú bom trong
nhꢗng “căn hꢟm sũng nưꢀc” hay khi “sꢍc lꢑc ñã vơi dꢟn”, thì tiꢚng hát cꢃa nhꢗng ngưꢌi
lính trꢣ vꢖn cꢂt lên, tràn ñꢟy hꢍng khꢎi và át ñi tꢂt cꢆ:
“Rꢉng lau trꢓng vꢖn là rꢉng lau trꢓng
Rꢉng dꢟu lá khô ñꢇi nꢓng vꢖn thì thꢟm
Chꢋ bóng tꢁi không còn là bóng tꢁi
Khi ñꢕng ñꢄi tôi ôm súng hát trong rꢉng...”
(Tiꢊng hát trong rꢆng)
ꢥ ñây, chúng tôi không muꢁn nói tꢀi “âm ñiꢒu sꢡ thi” hay cái motiv “tiꢚng hát át tiꢚng
bom” thưꢌng thꢂy ꢎ thơ ca thꢌi chꢁng Mꢫ, bꢎi gia tài thơ ca cꢃa Huy Cꢉ thꢌi kì này, như
ñã nói, chꢋ vꢦn vꢪn 4 bài. Nhưng như mꢄt sꢑ mꢠc nhiên, trong ñó có ñꢟy ñꢃ nhꢗng hình
ꢆnh, hình tưꢇng thơ ca ñiꢛn hình nhꢂt, lãng mꢅn và hào hùng, bi tráng và oanh liꢒt nhꢂt cꢃa
mꢄt thꢌi, ñó là tiꢚng hát cꢃa ñꢕng ñꢄi, là “em” và “tôi”, là chiꢚc áo lính bꢅc màu chiꢚn
trꢐn... Nên sꢏ không có gì là ngꢅc nhiên khi “tiꢚng hát trong rꢉng” cꢃa nhꢗng ngưꢌi lính trꢣ
ñã trꢎ thành nꢁt chꢃ âm trong bꢆn hùng ca thꢌi chꢁng Mꢫ cꢃa riêng Huy Cꢉ. Tiꢚng hát cꢃa
nhꢗng ngưꢌi lính trꢣ, ñó là sꢍc sꢁng, niꢙm tin, là bꢆn lĩnh cꢃa cꢆ mꢄt thꢚ hꢒ. Chính nó ñã
giúp hꢘ vưꢇt qua bom ñꢅn chꢚt chóc, hơn thꢚ, còn tiꢚp tꢨc truyꢙn cꢆm hꢍng cho nhꢗng
năm tháng tái thiꢚt ñꢟy gian khó sau này, cho “em” và “tôi”, cho nhꢗng ngưꢌi ñꢕng ñꢄi
cũ năm xưa, khi hꢘ lꢅi “... ñi trong rꢉng”..., trong mꢄt cuꢄc hành trình mꢀi, vꢀi các nhiꢒm
vꢨ mꢀi:
“Dưꢀi sꢓc lá
Tꢑa vào rꢉng em hát
Bàn tay ta như lá cꢦ ñá mꢙm
Sꢁng như núi
Ta trꢕng nên ñꢋnh núi
Sꢁng cho nhau
Ta gây dꢑng nhꢗng cánh rꢉng...”
(Rꢆng Tꢚ quꢙc)
2.2. Tꢇo vꢈt và sꢉ tìm kiꢆm bꢅn thꢊ
Bꢬng ñi mꢄt thꢌi gian dài, khoꢆng 10 năm sau khi rꢌi chiꢚn trưꢌng, Huy Cꢉ mꢀi “tái
xuꢂt” vꢀi mꢄt diꢒn mꢅo, dáng vꢣ khác hꢤn. Cũng chꢤng ai ñꢠt ra câu hꢦi tꢅi sao phꢆi sau
tꢉng ꢂy năm anh mꢀi trꢎ lꢅi vꢀi thơ ca, ñꢟy nhiꢒt huyꢚt và hꢍng khꢎi như thꢚ, bꢎi câu trꢆ
lꢌi thꢐt giꢆn ñơn, trong anh, tꢂt cꢆ ñã chín muꢕi. Anh ñi nhiꢙu, viꢚt nhanh, “xê dꢢch” suꢁt
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 11/2016
41
chiꢙu dài ñꢂt nưꢀc, ñꢠc biꢒt nhꢗng nơi tꢉng là chiꢚn trưꢌng năm xưa. Sau bom ñꢅn chꢚt
chóc, có lꢏ nhꢗng lꢀp trꢟm tích văn hóa ꢧn chꢍa trong cái sâu thꢤm huyꢙn bí cꢃa núi rꢉng,
cꢃa cái cơ thꢛ tꢑ nhiên ñꢟy thương tích ngày nào ñã cuꢁn hút anh. Vꢀi anh, ñꢂt ñá không
vô tri, dòng sông không âm thꢟm chꢆy dài theo lꢢch sꢡ. Nó luôn thao thꢍc, trăn trꢎ, luôn
tìm vꢙ cꢄi nguꢕn. Hóa thân vào tꢅo vꢐt, anh ñã ñánh thꢍc nhꢗng tâm sꢑ, ý nghĩ cꢃa mꢠt
ñꢂt, bꢟu trꢌi, ngꢘn gió, cánh rꢉng, dòng sông..., khiꢚn cho thꢚ giꢀi tꢑ nhiên vꢁn dĩ sꢁng
ñꢄng càng trꢎ nên sꢁng ñꢄng.
Tꢅo vꢐt trong thơ Huy Cꢉ như mꢄt sinh thꢛ, nó có ñꢌi sꢁng, biꢚt vꢐn ñꢄng và suy
ngꢖm. Ai cũng biꢚt “ñꢂt” là nơi ta sinh ra, nuôi ta khôn lꢀn, nhưng ít ai “nhꢀ mꢠt ñꢠt tên”
cho ñꢂt (ý thơ Nguyꢝn Khoa Điꢙm), ít ai biꢚt ñưꢇc rꢜng chính “ñꢂt” ñã phꢆi gánh chꢢu bao
thương ñau, ôm vào lòng bao mꢂt mát ñꢛ cho sꢑ sꢁng sinh sôi, cho cây ñꢌi nꢎ hoa kꢚt trái.
Ngàn ñꢌi nay và mãi sau này vꢖn vꢐy, “ñꢂt” bꢙn bꢋ và nhꢖn nꢅi dâng cho ñꢌi, cho ngưꢌi
tꢂt cꢆ:
“Đꢂt cho, ñꢂt ñã cho
Đꢚn chꢋ còn là ñꢂt
Không ꢕn ào
Chꢤng phꢂn son
Quanh năm bꢙn bꢋ chuyên cꢟn...
Đꢂt cho ngưꢌi tꢂt cꢆ
Còn ñꢂt, thích ꢎ trꢟn...”
(Bài thơ mꢕt ñꢐt)
Chính sꢑ giꢆn dꢢ và bao dung, thꢟm lꢠng và cao quí cꢃa “ñꢂt” ñã mách bꢆo Huy Cꢉ,
giúp anh khái quát, ñúc kꢚt thành mꢄt nguyên tꢓc, nguyên lí cꢃa sꢑ tꢕn tꢅi: “cho là ñưꢇc”.
“Cho là ñưꢇc”, “cho là nhꢐn”... ñó không chꢋ là lꢏ ñꢌi, là phép ñꢁi nhân xꢡ thꢚ, là nꢙn
móng nhân sinh..., mà còn là cơ sꢎ tꢅo nên sꢑ tương tác, cꢄng sinh, hòa hꢇp bꢙn vꢗng
muôn ñꢌi cꢃa vꢅn vꢐt:
“Cho cái nꢓng màu xanh
Trái cam rꢕi sꢏ ñꢦ
Cho lꢁi mòn viên ñá
Ngꢘn núi hóa con ñưꢌng.
(...)
Cho ñꢂt giꢘt mꢕ hôi
Bung lúa vàng hoa trꢓng
Cho ñꢌi thêm ánh nꢓng
Đꢛ cuꢄc sꢁng lung linh!...”
(Cho là ñưꢈc)
42
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
Lꢂy cꢆm hꢍng tꢉ “ñꢂt”, “trong nꢔi ñau cꢃa ñꢂt có con ngưꢌi” (Mꢕt trꢀi trong lòng ñꢐt
– Trꢟn Mꢅnh Hꢆo): “Hꢝ còn ngưꢌi còn ñꢂt / Sꢏ có cꢆ bꢟu trꢌi”; tꢉ sꢑ thꢁng nhꢂt hài hòa
giꢗa “cho” và “nhꢐn”..., Huy Cꢉ ñã dꢟn chꢅm ñꢚn giꢀi hꢅn cꢃa sꢑ thꢂu hiꢛu, giao cꢆm gꢟn
gũi giꢗa con ngưꢌi và tꢅo vꢐt, ñiꢙu mà rꢂt ít nhà thơ trưꢀc ñây ñꢅt tꢀi. Nhưng khác vꢀi cái
“xuân hꢕng” tràn ñꢟy thanh sꢓc trꢟn gian, ñài các kiêu sa mà u buꢕn tiꢚc nuꢁi cꢃa Xuân
Diꢒu; cái mênh mang, rꢇn ngꢇp “sông dài, trꢌi rꢄng, bꢚn cô liêu”, kì vĩ tráng lꢒ mà lꢣ loi
ñơn côi cꢃa Huy Cꢐn..., tꢅo vꢐt trong thơ Huy Cꢉ, tꢉ núi, rꢉng, “lá cꢦ” ñꢚn nhꢗng “ngꢘn
gió”... ñꢙu ñꢟy tꢑ tin và kiêu hãnh. Anh viꢚt vꢙ hoa hꢕng, hoa bưꢎi, hoa nhài ꢊ nhꢗng
“Bông hoa xinh ñꢛp cꢃa tôi”; loài hoa nào, bông hoa nào cũng rꢑc rꢩ, quyꢚn rũ, không phꢆi
chꢋ vì vꢣ ñꢪp tꢑ nhiên mà chính vì sꢑ “cháy hꢚt mình” cꢃa chúng: “Hoa sꢁng ñꢪp cho ñꢌi /
Đꢛ báo tin trái chín”. Anh viꢚt vꢙ dòng sông nhꢦ, thꢟm lꢠng và khiêm nhưꢌng quên mình
làm nên biꢛn lꢀn:
“Con sông chꢆy ñꢚn biꢛn
Qua mưa bão ngày ñêm
Con sông chꢤng còn tên
Chꢤng còn cꢆ chính mình
Đꢛ chꢋ còn biꢛn lꢀn.
(...)
Biꢛn thꢆn nhiên kiêu hãnh
Chꢋ nhꢐn, biꢚt bao ñꢌi
Còn dòng sông nhꢦ nhoi
Không nhꢐn, chꢋ biꢚt nhưꢌng
Quên mình làm nên biꢛn.”
(Cái lꢘn cꢃa dòng sông nhꢜ)
Chung qui, ñó vꢖn là sꢑ hi sinh, vꢖn là “cho là nhꢐn”: “Cꢆ ñꢚn cái mênh mông / Sông
cũng cho biꢛn nꢁt”. Nhưng ñiꢙu ñáng chú ý ꢎ nhꢗng câu thơ này chính là, ñꢜng sau cái sꢑ
“cho là nhꢐn” thông thưꢌng theo qui luꢐt cꢃa tꢅo hóa có sꢑ tꢑ nguyꢒn, sꢑ ñꢕng cꢆm, sꢣ
chia, không ràng buꢄc cũng không ñòi hꢦi, bꢎi không có nhꢗng dòng sông sꢏ không có
biꢛn cꢆ, không có ñꢅi dương mênh mông các dòng sông sꢏ cꢅn kiꢒt nguꢕn nưꢀc, sꢏ không
có nơi trú ngꢨ, sinh tꢕn cho vꢅn vꢐt và thꢑc thꢛ sꢁng muôn loài... Cái sꢑ sꢓp ñꢠt kì bí và
minh triꢚt cꢃa tꢅo hóa, cái lꢀn lao cꢃa dòng sông nhꢦ... qua sꢑ thꢛ hiꢒn cꢃa nhà thơ, thꢐt
giꢆn dꢢ và sâu sꢓc.
Trong thơ, Huy Cꢉ không chꢋ ñi sâu khám phá bꢆn chꢂt cꢃa các sꢑ vꢐt hiꢒn tưꢇng, mà
dưꢌng như chính sꢑ vꢐt hiꢒn tưꢇng cũng muꢁn mưꢇn hꢕn thơ cꢃa anh ñꢛ giãi bày. Có mꢄt
sꢑ ñꢕng ñiꢒu nào ñó giꢗa ngưꢌi làm thơ và cꢆnh vꢐt, nên ngưꢌi ñꢘc có cꢆm giác không
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 11/2016
43
phꢆi anh – nhà thơ ñang miêu tꢆ mà là cꢆnh vꢐt, tꢑ nhiên ñang tꢑ khꢓc hꢘa, phô diꢝn tiꢛu
sꢡ, nguꢕn gꢁc, chân dung cꢃa mình:
“Rꢉng
Là lá
Là cây
Là ñá mꢙm ngꢘn cꢦ
Đꢋnh núi cao mây phꢃ
Con voi rꢉng bâng khuâng”
(Rꢆng Tꢚ quꢙc)
Trưꢀc khi là sông Hꢕng
Tôi là rꢉng là núi
Là khe suꢁi trong xanh
Là ñá tꢟng nꢓng xói
Là nhꢗng vꢚt chân nai
Con voi lꢕng ngơ ngác
Đꢅi bàng bay qua thác
Hoa núi nꢎ ñꢟy trꢌi
(Bí mꢉt cꢃa rꢆng)
Trong các bài thơ anh viꢚt vꢙ tꢅo vꢐt thꢌi kì này, “Tâm sꢏ cꢃa ñá” là mꢄt bài thơ hay,
chꢂt chꢍa nhiꢙu suy ngꢖm vꢙ bꢆn chꢂt và ý nghĩa, giá trꢢ ñích cꢃa sꢑ sꢁng, sꢑ tꢕn tꢅi:
“Tôi là ñá
Cꢃa nhꢗng hang ñꢄng bꢐp bùng trong tiꢚng hú
Cꢃa nhꢗng mũi tên bꢜng ñá phóng ñi
Cꢃa nhꢗng lưꢩi rìu bén hơn sau nhát băm vào ñꢂt
Đá gan góc, tiꢚng hú dài sang sꢆng
Đàn ñá reo, ñàn ñá gꢘi vꢟng trăng
Mũi tên lꢀn, lưꢩi rìu càng phꢆi lꢀn
Đá cꢃa mꢄt thꢌi ñꢘng lꢅi rꢓn căng”
Đá tꢅo thành núi rꢉng, hang ñꢄng; thành công cꢨ sinh tꢕn; thành ñꢂt nuôi cây; thành
con ñưꢌng; thành nꢙn móng, bꢒ ñꢩ cho muôn ngàn cꢔ máy sꢨc sôi..., bꢎi “tôi là ñá”, nhưng
còn là “chiꢚc lá”, là “nꢓng vàng rꢑc rꢩ”, là “lꢡa”... Mꢔi lꢟn ñiꢒp khúc “tôi là ñá” lꢠp lꢅi là
thêm mꢄt lꢟn “ñá” tꢑ nhꢃ; thêm mꢄt lꢟn nhꢗng lꢀp trꢟm tích nguyên sinh kiꢚn tꢅo nên sꢑ
44
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
sꢁng, nên lꢢch sꢡ loài ngưꢌi ñưꢇc hé mꢎ, phơi lꢄ. Có phꢆi vì thꢚ mà xưa nay mꢘi công
trình tꢑ nhiên hay ñưꢇc tꢅo tác tꢉ ñá bao giꢌ cũng khiꢚn hꢐu sinh phꢆi ngꢖm nghĩ, suy tư tꢉ
sꢑ vꢗng bꢙn, uy nghiêm cꢃa nó?!...
Huy Cꢉ yêu rꢉng, yêu ngꢘn gió, dòng sông, yêu cꢦ cây hoa trái..., yêu tꢂt cꢆ nhꢗng
cꢆnh vꢐt thân thuꢄc, bꢎi vꢀi anh, chúng mang dáng hình cꢃa “em”, cꢃa cuꢄc ñꢌi, cꢃa quê
hương ñꢂt nưꢀc. Anh cꢆm thán trưꢀc dòng sông: “Hꢩi dòng sông cꢃa tôi / Mꢄt nꢡa ñꢌi
ghꢙnh thác / Đꢛ suꢁt ñꢌi ào ꢅt / Cuꢄn cát ñꢦ trong lòng...” (Trưꢘc khi là sông Hꢒng); anh
yêu quý cây, bꢎi: “Cây như chính cuꢄc ñꢌi / Che nꢓng mưa vꢂt vꢆ / Cây theo em tꢂt cꢆ /
Nhꢗng ao ưꢀc xanh rꢌn” (Nhꢓng bóng lá sinh sôi); và trên hꢚt, anh rút ra triꢚt lí ngay tꢉ
nhꢗng ñiꢙu quen thuꢄc, bình dꢢ nhꢂt : “Cꢦ cũng là ñꢂt nưꢀc / Nên bꢔng hóa tâm hꢕn / Bão
xiꢚt hay bình yên / Chꢤng bao giꢌ ngơi nghꢋ” (Tâm hꢒn lá cꢜ)...
J.W.Goethe vĩ ñꢅi ñã nói: “Thiên nhiên bao giꢌ cũng trung thꢑc, cũng ñúng vꢀi lꢏ
phꢆi”, còn nhà văn xuôi trꢗ tình Nga M.Prisvin hꢁi thúc: “Hãy tìm kiꢚm và phát hiꢒn trong
thiên nhiên nhꢗng phương diꢒn ñꢪp ñꢏ nhꢂt cꢃa tâm hꢕn”. Thâm nhꢐp và gꢓn bó vꢀi tꢅo
vꢐt, tꢑ nhiên, Huy Cꢉ trưꢀc hꢚt ñã tìm thꢂy sꢑ thăng bꢜng ñꢛ chuꢧn bꢢ bưꢀc vào mꢄt cuꢄc
chiꢚn mꢀi, dài lâu, không ñoán ñꢢnh trưꢀc ñưꢇc tính chꢂt, qui mô và sꢑ phꢍc tꢅp cꢃa nó;
hơn thꢚ, hành trình tìm kiꢚm cꢄi nguꢕn cꢃa tꢅo vꢐt cũng ñꢕng thꢌi là quá trình anh tꢑ thꢧm
thꢂu, khꢤng ñꢢnh cái bꢆn thꢛ cꢃa chính mình.
2.3. Đưꢋng tꢌi “Cánh buꢍm mꢎt trꢋi”
Trꢎ vꢙ tꢉ chiꢚn trưꢌng, cũng như bao ngưꢌi khác, Huy Cꢉ phꢆi ñꢁi mꢠt vꢀi nhiꢙu khó
khăn vꢂt vꢆ cꢃa thꢌi hꢐu chiꢚn. ꢥ Huy Cꢉ, không có cꢆm giác thꢌi gian ngưng trꢒ. Vꢀi
anh, cuꢄc sꢁng là mꢄt dòng chꢆy không ngꢉng, hꢁi hꢆ, vꢄi vã... Nhà thơ cũng hꢁi hꢆ, vꢄi
vã, vì nꢚu không thꢚ sꢏ không kꢢp ghi nhꢐn nhꢗng gì ñang ñꢈi thay, ñang diꢝn ra trong
cuꢄc ñꢌi này, cꢆ sꢑ cao quý và tꢟm thưꢌng cꢃa nó. Anh ñưa vào thơ tꢂt cꢆ nhꢗng gì lꢘt vào
tꢟm mꢓt hay có trong ý nghĩ: nhꢗng vui buꢕn cꢃa cuꢄc ñꢌi, sꢑ bꢂt bình trưꢀc nhꢗng kꢣ cơ
hꢄi dꢁi trá, thái ñꢄ yêu kính lãnh tꢨ và ñꢂt nưꢀc, nꢔi niꢙm cꢃa ñꢍa con tꢑ thꢂy mình chưa
làm tròn bꢈn phꢐn... Đꢌi sꢁng thưꢌng nhꢐt ñi vào thơ anh vꢀi nhiꢙu mꢆng sáng tꢁi; ngôn
ngꢗ thơ anh, vì thꢚ cũng ít nhiꢙu mang cái thô nhám cꢃa ñꢌi thưꢌng. Đôi lúc trong thơ, anh
ñã không thꢛ kiꢙm chꢚ ñưꢇc trưꢀc “niꢙm vui” cꢃa mꢄt lũ sâu mꢘt, lũ “dòi” lꢓm tiꢙn nhiꢙu
cꢃa, chuyên ñꢨc khoét cꢃa nhà nưꢀc, nhân dân:
“Niꢙm vui” nào cũng phꢆi có kim cương
Có mì chính, gꢅo, ñưꢌng và thuꢁc giꢆ...
Hãy vꢌi nhꢗng thꢍ ꢂy tꢉ kho bꢜng tiꢙn, bꢜng hꢁi lꢄ
Bꢜng quꢟn jeans, bꢜng áo ngꢃ mơ màng...
Đꢂy cũng là niꢙm vui” dꢖn ñꢚn giàu sang
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 11/2016
45
Nhꢗng “niꢙm vui” hân hoan ñáng giá hàng ngàn ñꢕng
trên bꢗa tiꢒc
Nhꢗng “niꢙm vui” còn có cꢆ “quyꢙn hành” tiꢚp sꢍc
Dꢂu son văn vꢣ, chꢗ kí lim dim...”
(Nhꢓng niꢍm vui ñáng chꢊt)
Hay:
“Mꢄt lũ ñꢋa suꢁt ngày ngáp vꢠt
Giꢘt cà phê ñen rơi xuꢁng ván bài riêng
Đꢍa ñꢆo ngũ, bꢦ ruꢄng vưꢌn, ñi phe lꢁp, phe săm
Cꢂm làm ñá, ñá lăn ngay trưꢀc mꢠt
Xăng ngang nhiên thành ꢈ ꢎ ven ñưꢌng
Thuꢁc lá tây rào rào như vꢓt
Cái mꢠt mꢪt mꢨ bán chui tân dưꢇc
Câng câng làm vênh váo phꢁ Hàng Buꢕm...”
(Hà Nꢄi thꢀi tôi sꢙng)
Tuy nhiên, như ñã nói, chꢤng khó khăn nào ñánh gꢨc ñưꢇc nhꢗng ngưꢌi lính ñã trꢆi
qua bom ñꢅn và may mꢓn còn sꢁng sót như Huy Cꢉ. Mꢔi lúc thꢂy mình mꢒt mꢦi, sao
nhãng, anh lꢅi “Đꢙi diꢇn vꢘi mꢕt trꢀi” và lꢨc vꢂn chính mình ñꢛ ñưꢇc tiꢚp thêm nghꢢ lꢑc:
“Đꢁi diꢒn vꢀi mꢠt trꢌi / Là nhꢗng ngày chiꢚn ñꢂu chưa hꢙ thôi / Giꢠc ñꢜng kia ñꢉng buông
mꢙm tay súng / Kꢣ cưꢀp còn ñâu chꢋ hát lꢌi ru”. Bꢎi thꢚ, “Đꢉng mꢂt công hòng làm tôi
chán nꢆn”. Huy Cꢉ vꢖn luôn tꢋnh táo ñꢛ nhꢐn ra rꢜng:
“Mꢄt kꢣ thù không còn trong tꢟm bꢓn
Nào phꢆi ñâu như vꢐy ñã là xong
Vꢖn còn nhꢗng kꢣ thù quꢖy lên trong tꢟm mꢓt
Chúng mꢠc áo nhân dân
Nhưng là mꢄt lũ mù
Trưꢀc gái ñꢪp rưꢇu thơm
Nhưng là mꢄt lũ câm
Trưꢀc sꢑ thꢐt bꢢ ñem ra gꢆ bán bꢜng tꢉng làn khói thuꢁc
Và ꢎ trưꢀc ñꢟu câu danh dꢑ
Chúng chꢘn chiꢚc nhꢖn vàng ñꢛ niꢙm tin bꢦ cuꢄc
Quăng ngôi nhà là mꢕi câu cho nhꢗng tuꢈi trꢣ ươn hèn
Ăn cꢓp gꢅo ñã quen mùi ñꢛ sꢁng vꢀi niꢙm vui ăn phꢎ
Ăn cꢓp tiꢙn ñã trꢎ thành ñꢄc quyꢙn cꢃa nhꢗng lꢌi khꢂn khꢍa
Và chúng cam tâm ñánh mꢂt cꢆ tâm hꢕn
Làm rơi xuꢁng bùn ñen tꢂm lòng ngưꢌi cꢄng sꢆn...”
(Tôi tin dòng máu cꢃa tôi)
46
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
Nꢔi ñau nào thꢌi hꢐu chiꢚn cũng bꢦng rát, nhꢍc nhꢁi. Nhưng nꢔi ñau vì trong khi có
bao ngưꢌi ñã ngã xuꢁng, thân xác hꢘ vꢖn còn nꢜm lꢅi nơi chiꢚn trưꢌng, bao ngưꢌi khác
vꢖn sꢬn sàng “Đꢂt nưꢀc chưa bình yên / Chúng tôi còn ra trꢐn”... mà vꢖn có nhꢗng kꢣ cơ
hꢄi xꢆo trá, thꢆn nhiên bòn rút, tꢐn hưꢎng lꢅc thú trên công sꢍc, xương máu cꢃa ñꢕng ñꢄi,
cꢃa nhân dân thì không thꢛ nào chꢂp nhꢐn ñưꢇc. Tꢑ thâm tâm, hꢤn Huy Cꢉ không muꢁn tô
vꢏ hay cưꢌng ñiꢒu hóa ñiꢙu gì. Sꢑ căm giꢐn, bꢂt bình cꢃa anh trưꢀc lũ “kꢣ thù” “mꢠc áo
nhân dân” là có thꢐt. Nó nhꢓc nhꢀ anh, nhꢓc nhꢀ chúng ta cꢟn biꢚt ta là ai và ñang ꢎ ñâu, ta
cꢟn phꢆi làm gì. Không phꢆi ngꢖu nhiên khi chiꢚn tranh mꢀi ñi qua, ñꢂt nưꢀc tꢅm bình yên,
anh lꢅi nhiꢙu lꢟn nhꢂn mꢅnh ñꢚn niꢙm tin, ñꢚn phꢧm chꢂt cꢃa mꢄt ngưꢌi lính ñꢚn thꢚ. “Tôi
tin dòng máu cꢃa tôi” là mꢄt bꢍc phác thꢆo nhiꢙu gam màu vꢙ mꢄt cuꢄc sꢁng ñang tái lꢐp,
ñꢕng thꢌi cũng là lꢌi hꢍa danh dꢑ sꢏ tiꢚp tꢨc ñꢂu tranh ñꢚn cùng, cꢁng hiꢚn ñꢚn hơi thꢎ
cuꢁi cùng cꢃa Huy Cꢉ.
Khi sáng tác, Huy Cꢉ ít quan tâm ñꢚn vꢟn ñiꢒu, nhưng thơ anh lꢅi có rꢂt nhiꢙu ꢧn dꢨ
và nhꢅc tính, bꢎi nó là tiꢚng ngân vang tꢑ nhiên cꢃa tâm hꢕn, trí tuꢒ, trái tim nhà thơ; nó
mang cꢆm hꢍng, nhiꢒt huyꢚt cꢃa mꢄt ngưꢌi lính, mꢄt viên chꢍc tꢉng trꢆi, ñꢟy trách nhiꢒm
vꢀi cuꢄc ñꢌi. Cuꢄc sꢁng càng gian khó, bꢆn lĩnh cꢃa con ngưꢌi càng ñưꢇc thꢡ thách, tôi
luyꢒn. Bꢂt chꢂp nhꢗng gian khó ꢂy, anh và thꢚ hꢒ cꢃa anh vꢖn bình thꢆn, kiêu hãnh:
“Tôi vꢖn uꢁng tiꢚng ñàn bꢟu có hꢕn muôn ñꢋnh núi
Và dꢅy con bưꢀc ñi, bưꢀc ngã trên nhꢗng viên ñá tôi lꢂy vꢙ
tꢉ ñꢋnh núi mꢌ sương”,
vꢖn hưꢀng tꢀi “Cánh buꢒm mꢕt trꢀi”, vꢖn lꢓng nghe “Khát vꢂng mùa xuân” trong tiꢚng
mưa nhꢪ rơi. Đây có lꢏ là lý do khiꢚn nhiꢙu bài thơ cꢃa anh ñã ñưꢇc phꢈ nhꢅc, ñưꢇc hát
nhiꢙu như vꢐy:
“Khi giꢘt mưa cꢃa mùa xuân rơi xuꢁng
Tôi biꢚt rꢜng bão tꢁ ñã bình yên
Gió heo may, phiꢚn lá vàng lꢅi sꢁng
Lꢅnh lꢏo qua rꢕi, mưa như lꢡa bùng lên
(...)
Mưa rơi xuꢁng
Còn mꢠt trꢌi ꢎ lꢅi
Thꢚ cho nên nꢓng tꢉ ñꢂy cũng rơi
Nꢓng chói chang vòm xanh Hà Nꢄi
Cho hè sang, quꢆ chín mꢘng môi ngưꢌi...
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 11/2016
47
3. KꢏT LUꢐN
Đꢌi Huy Cꢉ không dài, thơ Huy Cꢉ có thꢛ chưa dꢝ ñꢘc vì còn nhiꢙu sꢑ thꢤng thꢓn, gai
góc, nhưng ñó là nhꢗng sáng tꢅo, phát hiꢒn ñꢄc ñáo cꢃa mꢄt tư duy thơ mꢀi mꢣ, mꢄt tâm
nguyꢒn chân thành. Cũng giꢁng trưꢌng hꢇp Phùng Khꢓc Bꢓc (1944ꢊ1991) và tꢐp di cꢆo thơ
“Mꢄt chꢐm xanh” (Nxb Quân ñꢄi, giꢆi thưꢎng Hꢄi Nhà văn 1991), bꢅo bꢒnh ñã khiꢚn
nhiꢙu dꢑ ñꢢnh cꢃa Huy Cꢉ dang dꢎ, song anh vꢖn ñang tiꢚp tꢨc sꢁng, ꢎ mꢄt thꢚ giꢀi khác,
vꢀi “cánh buꢕm mꢠt trꢌi” cꢃa riêng mình.
TÀI LIꢑU THAM KHꢒO
1. Huy Cꢉ (2015), Cánh buꢒm mꢕt trꢀi, (Huy Kꢞ sưu tꢟm và biên soꢅn), Nxb Hꢄi Nhà văn.
2. Trꢟn Mꢅnh Hꢆo (1981), Mꢕt trꢀi trong lòng ñꢐt, Nxb Văn nghꢒ TP.Hꢕ Chí Minh.
3. Nguyꢝn Đꢍc Mꢐu (1978), Trưꢀng ca sư ñoàn, Nxb Quân ñꢄi Nhân dân.
4. Thanh Thꢆo (1977), Nhꢓng ngưꢀi ñi tꢘi biꢌn, Nxb Quân ñꢄi Nhân dân.
HUY CU AND HIS PATH TO “SOLAR SAIL”
Abstract: Huy Cu is one of the special poets of our postꢝwar poetry. His works bring to
the aspiration, happiness, sadness and even the worries and thoughts on a generation
who went through the war. The path from “the song in the forest” (Tieng hat trong rung),
“the words of stone” (Tam su cua da) to “the solar sail”(Canh buom mat troi) has shown
clearly his own thought, exploration and experience on values of life and poetry.
Keywords: Huy Cu, poetry, the song in the forest, the words of stone, the solar sail
12 trang
16380
Free
Bạn đang xem tài liệu "Huy Cừ và đường tới "Cánh buồm mặt trời"", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- huy_cu_va_duong_toi_canh_buom_mat_troi.pdf
