Các hình thức đánh giá cho môn Ngữ văn trong dạy và học
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN HIẾN
TẬP 6 SỐ 4
CÁC HÌNH THỨC ĐÁNH GIÁ CHO MÔN NGỮ VĂN TRONG DẠY VÀ HỌC
Trần Lê Hoa Tranh
Trường Đại học KHXH và NV, Đại học Quốc gia Tp. Hồ Chí Minh
Nhận bài ngày: 6/6/2019; Ngày duyệt đăng: 27/08/2019
Tóm tắt
Trong chuỗi hoạt động dạy và học, việc tổ chức đánh giá môn học rất quan trọng. Việc đánh
giá môn học thường phải dựa vào mục tiêu môn học, và chuẩn đầu ra. Với định hướng chú trọng
phát triển năng lực của người học, việc đánh giá môn học phải thể hiện rõ thang năng lực, thể hiện
rõ các cách thức đánh giá đáp ứng các năng lực nào, ở mức độ nào.
Chúng tôi lược dịch dựa trên bài viết về các cách thức đánh giá trong giảng dạy của Đại học
Curtin (Curtin Teaching and Learning, 2010) Developing Appropriate Assessment Tasks. Ở mỗi
cách thức đánh giá, người viết đều đưa ra điểm mạnh, điểm yếu, nên áp dụng như thế nào,… Đồng
thời chúng tôi cũng đưa ra một số kinh nghiệm đã áp dụng cho các môn học mà chúng tôi trực tiếp
giảng dạy hoặc quan sát để có thể xem như đây là một diễn đàn trao đổi kinh nghiệm giảng dạy với
các thầy cô có quan tâm.
Từ khóa: phương pháp đánh giá, môn ngữ văn, kết quả học tập.
Types of Assessment Methods for Literature Subjects in Teaching and Learning
Abtract
In teaching and learning activities, organize course/ subject assessment is very important that
we often meet difficulties in social sciences, especially literature. Course assessment needs to base
on learning outcomes and objectives of the subject. With the trend focusing on developing the ability
of students, the subject’s assessment methods need to clarify ability taxonomy and ability level.
We translate an article of Curtin University (Australia) about developing appropriate
assessment tasks. At the same time, we give our own experiences when we’ve applied for our courses
in our faculty. We can consider this is a forum that we discuss about the teaching experience together.
Keywords: assessment methods, literature subjects, learning outcomes.
Lâu nay trong các môn khoa học xã hội, đặc
biệt là môn Ngữ văn, chúng ta gặp lúng túng
trong việc đánh giá môn học. Đối với môn Ngữ
văn, chúng ta quen thuộc với cách ra đề theo
kiểu ra một hoặc hai câu nghị luận, người học
thông qua đó trình bày hiểu biết của mình. Cách
đánh giá này không hề sai, vì qua đó, thầy/ cô
biết được kiến thức của người học đến đâu; kỹ
năng phân tích, lập luận, cảm thụ, và kỹ thuật
viết đến mức nào. Tuy nhiên, chúng ta đã bỏ qua
một số kỹ năng khác cần có của các môn học
thuộc lĩnh vực khoa học xã hội (KHXH), đặc
biệt là môn Ngữ văn, ví dụ như kỹ năng tranh
biện, kỹ năng thuyết trình, kỹ năng nói trước
công chúng, kỹ năng viết bài tổng thuật, kỹ năng
đi điền dã, kỹ năng ứng dụng các hiểu biết nghệ
thuật,…
Có rất nhiều cách đánh giá khác nhau, người
dạy là người sẽ chọn một hoặc nhiều phương
thức khác nhau dưới đây để áp dụng, nhưng cần
chú ý là các phương thức đánh giá phải phù hợp
với chuẩn đầu ra của chương trình/ môn học và
phù hợp với các hoạt động dạy và học của thầy
và trò (như vậy có nghĩa là chúng ta cần lưu ý
đến cả phương tiện giảng dạy, cơ sở vật chất, số
lượng người học,…)
Sau đây là một số cách thức đánh giá phổ
biến cho môn Ngữ văn được lược dịch dựa trên
79
VAN HIEN UNIVERSITY JOURNAL OF SCIENCE
VOLUME 6 NUMBER 4
bài Developing Appropriate Assessment Tasks
(Curtin Teaching and Learning, 2010).
1. Các bài kiểm tra ngắn và trắc nghiệm
(short form and multiple choice tests) - không
sử dụng thường xuyên để kiểm tra kỹ năng liên
quan đến tư duy bậc cao.
bài kiểm tra khách quan. Chúng bao gồm bài
kiểm tra trắc nghiệm, hoàn thành câu, đúng- sai
và các loại kết hợp (ví dụ như câu a hợp với chọn
lựa 2, câu b hợp với chọn lựa 4,...), trong đó trắc
nghiệm được sử dụng phổ biến nhất. Lưu ý là
rất ít bài kiểm tra ngắn kiểu như vậy đánh giá
các kỹ năng tư duy bậc cao.
Dạng bài kiểm tra này còn được gọi là các
Ưu điểm
Nhược điểm
- Đo lường nhiều mẫu nội dung
- Mất ít thời gian để làm bài
- Việc xem và cho điểm cũng nhanh chóng
- Tương đối khó tạo ngân hàng đề vì cần nhiều
câu hỏi (so với dạng câu hỏi ngắn mà phía
dưới chúng tôi sẽ trình bày)
- Việc xem xét khiếu nại điểm cũng dễ dàng, - Khó thiết lập các tiêu chí
phản hồi nhanh
- Việc chấm điểm có thể chủ quan (tùy vào
- Các câu hỏi có thể tái sử dụng trong các bài
kiểm tra khác nhau
- Độ đánh giá là chính xác
năng lực ra đề, có thể sẽ còn gây trang cãi về
đáp án giống như trường hợp một số game
show học thuật gần đây trên truyền hình)
- Có thể khuyến khích việc đoán mò đáp án
- Có ít cơ hội tranh luận và ít thể hiện tính độc đáo.
Một số lời khuyên nếu sử dụng phương pháp
đánh giá này:
- Đáp án phải bao gồm ý tưởng ngắn gọn, đơn
giản, rõ. Nên độc lập với các phần còn lại của
câu hỏi.
luận điểm chính, tập trung vào các sự kiện,
thông tin chính, tránh lan man, diễn giải dài
dòng.
Ví dụ: câu trắc nghiệm cho môn Văn học
Trung Quốc:
- Tránh các từ ngữ khó hiểu, gây nhầm lẫn
- Đảm bảo các lựa chọn thay thế đều phù hợp
về ngữ pháp, từ vựng với đáp án và tương tự
về phong cách, dạng và độ dài.
Giả Đảo nổi tiếng với điển tích
a. “thôi, xao”
b. Hoàng Hạc lâu
c. Ôm trăng mà chết
- Câu trả lời đúng sẽ xuất hiện không có khuôn
mẫu và thường xuyên ở mỗi vị trí thay thế
(tức là không nên để câu trả lời đúng ở tất cả
các câu a, hoặc b, hoặc c, hoặc d)
Theo kinh nghiệm của riêng chúng tôi, trong
một số đề thi, phần lý thuyết chúng tôi áp dụng
vừa là trắc nghiệm, vừa là trả lời ngắn lý thuyết,
điều này giúp người học khi ghi nhớ sẽ nhớ các
d. Châu về hợp phố
2. Câu hỏi- trả lời ngắn (short answer test)-
không sử dụng thường xuyên để kiểm tra kỹ
năng liên quan đến tư duy bậc cao
Câu hỏi trả lời ngắn yêu cầu một câu trả lời
ngắn gọn bao gồm một cụm từ, câu hoặc đoạn
văn ngắn. Ví dụ: “giải thích ngắn gọn mục đích
của việc đánh giá quá trình”
Ưu điểm
Nhược điểm
- Đo lường được nội dung khá rộng rãi một cách - Tương đối khó làm so với cách đánh giá số
tương đối
- Tương đối dễ và nhanh chóng
1 (trả lời dạng ngắn hoặc trắc nghiệm)
- Khó thiết lập các tiêu chí
- Khuyến khích sự diễn đạt rõ ràng và súc tích - Việc chấm điểm có thể chủ quan
- Khuyến khích việc đọc (vì thế hay được dùng - Có thể khuyến khích người học đoán kết quả
cho các bài quizzes kiểm tra bài trước giờ học) - Ít cơ hội tranh luận và ít thể hiện tính độc đáo
- Dễ dàng xem lại bài đã chấm
- Có thể tái sử dụng các câu hỏi
80
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN HIẾN
TẬP 6 SỐ 4
Một số lời khuyên nếu sử dụng phương
pháp đánh giá này:
- Diễn giải thật rõ ràng về những gì bạn muốn
hỏi
Yêu cầu về nhà: người học đọc một số
chương giáo viên yêu cầu trong cuốn Sử ký của
Tư Mã Thiên, sau đó đến lớp giáo viên sẽ cho
làm một bài kiểm tra ngắn sau:
- Tránh sử dụng những cụm từ trích nguyên
văn từ sách giáo khoa/giáo trình
1. Sở Vương là ai?
2. Lã Bất Vi làm nghề gì?
Cả hai cách thức đánh giá trên còn có thêm
một ưu điểm, đó là chúng tôi có thể để sinh viên
đánh giá chéo (peer assess). Trong môn học của
mình, chúng tôi thường hay cho các câu hỏi nhỏ,
các câu trả lời đúng-sai, sau đó để người học trao
đổi bài và đánh giá lẫn nhau, giúp người học
nâng cao kỹ năng đánh giá.
3. Kinh Kha là người nước nào?
4. Nhân vật chính trong câu chuyện “Hồng
Môn yến” là ai?
5. Thành ngữ “nếm mật nằm gai” nằm trong
câu chuyện về nhân vật nào?
3. Bài luận (essay) – có thể kiểm tra kỹ năng
liên quan đến tư duy bậc cao
Hai hình thức đánh giá này thường được
dùng như một hình thức kiểm tra người học có
đọc bài trước ở nhà hay không. Khi dự giờ một
số môn học ở Hoa Kỳ, chúng tôi nhận thấy các
thầy cô giáo rất hay sử dụng. Chúng tôi cũng áp
dụng cho các môn học của mình và thấy khá
hiệu quả.
Các bài luận yêu cầu học sinh lựa chọn, tổ
chức và tích hợp tài liệu về một chủ đề cụ thể.
Kiểu đánh giá này cũng kiểm tra khả năng viết
và khả năng phát triển một luận cứ và sử dụng
các minh chứng để hỗ trợ. Các bài luận có thể từ
1 trang (300 từ đánh máy) đến các bài tập chính
10 trang (3000 từ). Các bài luận có thể được viết
theo hình thức thi cử hoặc bài tập nghiên cứu.
Khả năng đạo văn là cao.
Ví dụ cho bài kiểm tra câu hỏi trả lời ngắn
trong môn Văn học Trung Quốc
Ưu điểm
Nhược điểm
- Nội dung không bao quát
- Các câu hỏi có thể không được trả lời một
cách thấu đáo
- Tính chủ quan có thể ảnh hưởng đến việc
chấm điểm một cách công bằng
- Mất thời gian nhiều hơn hai cách đánh giá 1
và 2
- Giúp người học phát triển kỹ năng viết
- Có thể bộc lộ được những sai sót của người
học khi hiểu một vấn đề nào đó
- Thời gian nghĩ câu hỏi ngắn
- Có thể năng cao hiểu biết về một chủ đề nào
đó
- Giúp phát triển kỹ năng lấy thông tin tốt
- Sự nhất quán trong việc chấm điểm (tức là
độ tin cậy) khó duy trì
Một số lời khuyên nếu sử dụng phương pháp
đánh giá này:
Đây là hình thức đánh giá được sử dụng
nhiều trong các môn khoa học xã hội, đặc biệt là
môn Ngữ văn ở trường phổ thông và đại học. Có
lẽ 70% đề thi và kiểm tra trong lớp là theo hình
thức này. Do đó những ưu điểm, nhược điểm và
các lời khuyên trên đây có lẽ sẽ khá hữu ích cho
người dạy. Kinh nghiệm của chúng tôi khi giảng
dạy, chúng tôi đưa ra khá nhiều yêu cầu bài luận
từ đơn giản đến phức tạp và luôn dùng các chủ
đề đặc thù để tránh sao chép. Ví dụ: đọc một
chương sách/ một truyện ngắn và viết bài cảm
nhận (đơn giản); so sánh hai hiện tượng văn học
- Hãy cho những chủ đề phức tạp và theo tình
huống/giải quyết tình huống để người học
phải áp dụng chứ không phải là hồi phục kiến
thức (như vậy người học sẽ ít khả năng sao
chép, đạo văn)
- Yêu cầu người học nộp bản nháp, đề nghị sửa
chữa, sau đó đánh máy lại, chú ý xem người
học đã sửa bài luận thế nào.
- Đưa ra các thang chấm điểm cụ thể cho chất
lượng bài luận và tài liệu tham khảo.
81
VAN HIEN UNIVERSITY JOURNAL OF SCIENCE
VOLUME 6 NUMBER 4
và viết một bài tiểu luận dài (phức tạp). Đối với
môn Ngữ văn, nếu có các đề bài luận thích hợp,
đây là hình thức đánh giá phát triển nhiều mục
tiêu môn học nhất: kiểm tra về kiến thức, về tư
duy, về phương pháp; kiểm tra về kỹ năng giải
quyết tình huống, kỹ năng lấy thông tin, kỹ năng
làm chủ văn bản, kỹ năng viết lách.
tra kỹ năng liên quan đến tư duy bậc cao
Báo cáo bằng văn bản là một cách phổ biến
để trình bày thông tin, kiến nghị hoặc kết luận
liên quan đến một mục đích cụ thể. Báo cáo
được viết dựa trên việc thu thập, phân tích thông
tin, sử dụng phương pháp luận cụ thể. Có thể sử
dụng đánh giá các thí nghiệm, nghiên cứu hiện
trường, nghiên cứu trường hợp,…
4. Viết báo cáo (written report) - có thể kiểm
Ưu điểm
Nhược điểm
- Người học có thể làm giả dữ liệu, thông tin,
các con số
- Nhân rộng hoạt động thực tiễn
- Việc đánh giá, cho điểm tương đối nhanh
- Người học luyện tập viết theo một mẫu có tiêu - Việc cho điểm đôi khi còn chủ quan
chuẩn định dạng nhất định
- Có thể đánh giá kỹ năng chung chung như lấy
thông tin, khả năng vi tính,…
- Hỗ trợ việc phản ánh và giải quyết vấn đề
Một số lời khuyên nếu sử dụng phương pháp
đánh giá này:
người học,… Do đó, đây cũng là hình thức đánh
giá khá quan trọng.
- Nêu rõ ràng cho người học các kỹ năng viết
báo cáo hiệu quả trước khi sử dụng báo cáo
như một công việc đánh giá
5. Thực tập điền dã/thực hành kiểm tra
(fieldwork/ practicum tests)- có thể kiểm tra các
kỹ năng tư duy bậc cao.
- Xác lập rõ ràng về định dạng của báo cáo và
đưa các ví dụ về một báo cáo tốt và kém.
- Cho người học biết các thang điểm về ngôn
ngữ (ngữ pháp, chính tả, chấm câu,…) cũng
như là thang điểm tổng để đánh giá một báo
cáo chất lượng.
Viết báo cáo khá phổ biến khi thực hiện một
dự án lớn, hoặc luận văn tốt nghiệp của các môn
KHXH, ví dụ như các báo cáo về khảo sát xã hội
học, về nhu cầu, về việc ứng dụng một phương
pháp giảng dạy mới cần đo lường phản ứng của
Các kinh nghiệm thực địa và thực tiễn cung
cấp cơ hội để đánh giá tại chỗ hoặc sau khi trải
nghiệm. Các bài kiểm tra thực địa có thể bao
gồm: các bài kiểm tra về hiệu suất làm việc tại
chỗ hoặc nhiệm vụ được giao sau đó, bao gồm
việc đánh giá cả các kỹ năng và khả năng tại nơi
làm việc trong suốt thời gian thực hiện. Việc
đánh giá có thể do chuyên viên của trường, hoặc
chuyên viên nơi người học đến thực địa (ví dụ
như giám sát viên, nhân viên bảo tàng- nếu đi
bảo tàng).
Ưu điểm
Nhược điểm
- Đánh giá được tính độc đáo, thực tế và kinh - Tính nhất quán của việc đánh giá điểm là một
nghiệm học tập thực tiễn của người học vấn đề
- Cung cấp cơ hội cho việc tham gia vào các - Thiếu kiểm soát các kinh nghiệm thực địa
hoạt động cộng đồng và triển vọng xin việc sau - Người học có thể không thực hiện được các
này
công việc vì họ không phải là những người
thực địa chuyên nghiệp (vì thế đừng đưa ra
yêu cầu quá khó)
- Khuyến khích người học sau đó đi làm thêm.
- Phải dành thời gian cho chuyên viên đi tiền
trạm, đánh giá, tổ chức.
- Khó kiểm soát được việc đánh giá nếu giao
cho chuyên viên nơi thực địa.
82
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN HIẾN
TẬP 6 SỐ 4
Một số lời khuyên nếu sử dụng phương pháp
đánh giá này:
- Sử dụng các chiến lược để giảm bớt những
lo lắng, rủi ro: ví dụ như huấn luyện các
chuyên viên đánh giá cho tốt, huấn luyện
người học tự đánh giá,…
- Đảm bảo môi trường được kiểm soát, nếu có
thể, để giảm bớt những rủi ro hay gián đoạn
trong quá trình thực địa. Điều này đòi hỏi quá
trình tiền trạm, tổ chức phải thật tốt.
- Xác lập rõ rang về định dạng, thang điểm
đánh giá, các tiêu chuẩn thực hiện, tạo cơ hội
cho người học có các đánh giá mẫu.
Thực tập thực tế, điền dã là hoạt động phổ
biến của các trường đại học, các khoa KHXH
như văn học, ngôn ngữ học, lịch sử, nhân học,
xã hội học, du lịch, quan hệ quốc tế, báo chí,
truyền thông,… Những ưu điểm, nhược điểm
trên tạo lập căn cứ để hoàn thiện việc thực tập
điền dã vì trên thực tế, công tác này khá quan
trọng đối với người học và với mục tiêu của
chương trình đào tạo. Thông qua hoạt động này,
người học thực hành nhiều kỹ năng quan trọng
cần thiết cho bản thân. Lấy ví dụ, Khoa Văn học
tổ chức hoạt động thực tập thực tế hàng năm ở
một địa phương với quy trình kỹ càng, có đi tiền
trạm, có người hướng dẫn sinh viên, có đánh giá
cuối đợt, có sử dụng kết quả thực tập vào các
hoạt động nghiên cứu của Khoa,…
Hoạt động này chưa được chú ý ở bậc phổ
thông, ngoại trừ việc tổ chức đi cắm trại cho học
sinh (không thể xem như đây là hoạt động điền
dã đúng nghĩa). Hoạt động điền dã, thực địa của
học sinh phổ thông có lẽ nên được tổ chức nhiều
hơn, phong phú hơn, ví dụ như đi bảo tàng, đi
thăm mộ của một nhân vật được học trong sách
giáo khoa, đi xem phim, xem kịch, dự các buổi
giao lưu, thăm một trại mồ côi,…và cần có
những đánh giá cuối đợt một cách công khai, có
thang điểm rõ ràng.
6. Làm dự án (projects) - có thể kiểm tra các
kỹ năng tư duy bậc cao
Các dự án là một phần mở rộng của công việc
liên quan đến các hoạt động dựa theo yêu cầu
của môn học. Các dự án có thể là nhỏ hoặc lớn,
do cá nhân hoặc nhóm thực hiện và có kết quả
như báo cáo, thiết kế, tác phẩm nghệ thuật, wiki,
poster hay sản phẩm,…
Ưu điểm
Nhược điểm
- Cho phép người học tham gia nhiều hơn và có - Cần nhiều thời gian để phát triển, và đánh
trách nhiệm trong việc học tập.
giá, cho điểm.
- Đánh giá người học học trong ngữ cảnh
- Khuyến khích sáng kiến, sự độc lập và giải
quyết vấn đề.
- Có thể đánh giá một loạt các đầu ra bao gồm
quản lý thời gian và công việc.
- Thể hiện được các kỹ năng và các nỗ lực.
- Có tính toàn diện, đa chiều và linh hoạt
- Người học có thể khám phá một chủ đề sâu.
- Có thể gây ra sự so sánh giữa người học nếu
các dự án khác nhau.
- Có thể cần phải có sự hợp tác, làm việc
online (nên cơ sở vật chất phải đảm bảo)
- Có thể phải có sự đầu tư ngoài (ví dụ như tài
chính, tài trợ,…)
Dạy học theo dự án là mô hình gần đây rất
được quan tâm. Các ưu điểm và nhược điểm
trình bày trên đây cho thấy đây là một hoạt động
cần nhân rộng, khuyến khích. Tuy nhiên, cũng
cần phải căn cứ vào tình hình về cơ sở vật chất,
về thời gian để không biến dạy học dự án thành
phong trào, hình thức, không thực chất.
Truyện Kiều”, “Lưu Quang Vũ- Sức sống cùng
thời gian” của THPT Chuyên Trần Đại Nghĩa”,
“Sách và tuổi trẻ” của THPT Lê Thánh Tôn,…
Thông qua việc làm một dự án, người học có thể
học được nhiều kỹ năng mềm, phát huy sự sáng
tạo, yêu mến đối tượng của dự án,…
Ở trường đại học, những dự án của sinh viên
là rất nhiều, ví dụ các cuộc thi văn học, thi ảnh,
thi làm phim, các phong trào,…đều rất hữu dụng
Một số trường THPT đã có những dự án
thành công như dự án “Học sinh Phú Nhuận với
83
VAN HIEN UNIVERSITY JOURNAL OF SCIENCE
VOLUME 6 NUMBER 4
cho sinh viên.
7. Thuyết trình (presentations) - có thể kiểm
tra các kỹ năng tư duy bậc cao
Các bài thuyết trình thường là theo những chủ
đề đã được chuẩn bị và có thể sử dụng những
phương tiện trợ giúp như PowerPoint hay các tài
liệu phát tay. Hình thức đánh giá này có thể thực
hiện cá nhân hay nhóm. Các bài thuyết trình có
thể có các hình thức khác nhau như đóng vai, hoạt
động nhóm, hội thảo, thuyết trình hội nghị, tranh
luận, trình bày sản phẩm, thời gian hỏi-đáp và bài
phát biểu chính thức (speech).
Ưu điểm
Nhược điểm
- Có thể đánh giá một loạt các chuẩn đầu ra bao - Có thể mất nhiều thời gian trong giới hạn các
gồm các kỹ năng chung cuộc họp lớp
- Việc đánh giá, cho điểm với các tiêu chí đặt - Yêu cầu về công nghệ/ các phương tiện nghe
ra nhanh chóng và đáng tin cậy
- Người dạy có thể đánh giá ngay và phản hồi
lập tức cho người học
- Chủ đề đa dạng
- Cho phép người học thể hiện tính độc đáo và
quyền tranh luận.
nhìn cho người học (tức là cơ sở vật chất phải
tốt)
- Có thể làm người học hơi căng thẳng, lo lắng
- Người học có khuynh hướng khi thuyết trình
sẽ chỉ đọc.
Một số lời khuyên nếu sử dụng phương pháp
đánh giá này:
- Đặt giới hạn thời gian tối thiểu và tối đa cho
mỗi bài thuyết trình
- Nếu chia nhóm thuyết trình, đưa ra trước yêu
cầu từ người dạy, từ mỗi thành viên trong
nhóm, điểm sẽ được bàn luận giữa các thành
viên trong nhóm.
- Cho người học cơ hội phát triển và thực hành kỹ
năngnóitrước côngchúngtrước khithuyếttrình.
- Đảm bảo người học không được đọc bài
trước khán giả, cần nhắc nhở, ngay cả khi họ
sử dụng những tờ ghi chú.
Phương pháp thuyết trình đang được sử dụng
rộng rãi ở các trường đại học, và ngay cả trường
khối trường phổ thông trung học, phổ thông cơ
sở. Một lưu ý tưởng không thừa đó là cần cân
nhắc số lượng và quy mô đề tài thuyết trình ở
mỗi khóa học, không nên để quá nhiều, hoặc quá
nặng. Nhiều lớp học bị cho quá nhiều đề tài thì
người học sẽ làm quấy quá cho xong, không có
chất lượng. Người dạy cũng cần theo dõi sát sao
tiến trình chuẩn bị ở các nhóm/cá nhân để đảm
bảo chất lượng thuyết trình đồng thời có những
nhận xét kỹ lưỡng sau mỗi bài thuyết trình để
người học có thêm kinh nghiệm.
Một ý tưởng nữa cho hình thức đánh giá này
là người dạy hoàn toàn có thể để các nhóm đánh
giá chéo nhau trên cơ sở đưa ra một thang điểm
(rubric) cụ thể và chính xác. Chúng tôi đã áp
dụng nhiều năm nay cho môn học của mình và
chúng tôi nhận thấy các nhóm đánh giá nhau khá
chính xác, cẩn thận.
8. Nghiên cứu tình huống (case study) - có
thể kiểm tra các kỹ năng tư duy bậc cao
Nghiên cứu tình huống liên quan đến tình
huống, thông tin và các vấn đề có thể cung cấp
cơ hội học tập sâu hơn cho người học. Tình
huống có thể là một kinh nghiệm thực tế, bao
gồm các chi tiết xác thực, hay kinh nghiệm thực,
trong đó một số yếu tố được thay đổi để tránh
nhận dạng, hoặc có thể là giả thuyết. Mục đích
là để cung cấp cho người học cơ hội để khám
phá và áp dụng các kỹ năng và lý thuyết mà họ
đã học được trong một lĩnh vực nghiên cứu có
liên quan. Một phân tích nghiên cứu tình huống,
bao gồm phản hồi cá nhân của người học đối với
tình huống, thường được trình bày dưới dạng
một báo cáo viết hay nói. Trong các phân tích
này, chúng ta có thể đánh giá về cách người học
áp dụng kỹ năng và/ hoặc lý thuyết trong phạm
vi các kết quả học tập dự kiến.
84
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN HIẾN
Ưu điểm
TẬP 6 SỐ 4
Nhược điểm
- Có thể bao quát một số chuẩn đầu ra
- Tiêu chuẩn đánh giá có thể khó xác định
- Tính chủ quan có thể ảnh hưởng đến việc cho
điểm
- Khuyến khích việc học tập thực chất
- Giúp phát triển các kỹ năng tư duy phản biện
- Có thể phát triển kỹ năng viết bậc cao
- Có thể đánh giá một loạt các kỹ năng hoặc kết
quả học tập dự kiến bao gồm các kỹ năng
chung
- Mất thời gian cho điểm nhiều hơn.
- Ít đạo văn
Một số lời khuyên nếu sử dụng phương pháp
đánh giá này:
pháp các môn Ngữ văn hay sử dụng ở bậc đại
học, sau đại học, nhất là trong trường hợp làm
tiểu luận, niên luận, khóa luận tốt nghiệp. Như
vậy, lưu ý nhất vẫn là các trường hợp nghiên cứu
phải có điểm mới, điểm chưa rõ ràng để người
học áp dụng các kiến thức đã học. Thang điểm
cần cụ thể, chặt chẽ để tránh trường hợp đạo văn.
9. Làm áp phích (poster) - có thể kiểm tra
các kỹ năng tư duy bậc cao
Làm áp phích/poster là biểu diễn trực quan
một chủ đề hoặc kết quả của một hoạt động học
tập. Poster có thể sử dụng các phương tiện
truyền thông khác nhau, bao gồm công nghệ học
tập, có thể làm cá nhân hoặc làm nhóm.
- Nên đưa ra nhữngchủ đề, trường hợp để nghiên
cứu có liên hệ với chương trình học, dựa vào
kinh nghiệm và trình độ của người học.
- Đảm bảo các trường hợp nghiên cứu phải
phức tạp, chưa rõ ràng để người học có thể
áp dụng kiến thức về lý thuyết và kỹ năng.
- Xác lập rõ ràng về hình thức cho báo cáo,
đưa ra các mẫu báo cáo tốt.
- Nếu có kế hoạch đánh giá chất lượng của các
bài viết học thuật và nguồn tham khảo, phải
nêu rõ trong tiêu chí đánh giá.
Nghiên cứu trường hợp/ tình huống là phương
Ưu điểm
Nhược điểm
- Cho phép sáng tạo và độc đáo
- Có thể đánh giá một loạt các kết quả.
- Cho điểm bằng cách sử dụng các tiêu chí thì
nhanh chóng và hiệu quả
- Cho phép nhiều chủ đề đa dạng
- Khuyến khích học tập tích cực
- Có khả năng đánh giá chéo được.
- Có thể tập trung quá mức vào phần hình
thức, thuyết trình hơn là nội dung hoặc kiến
thức
- Việc so sánh các cá nhân/ nhóm sẽ khó khan
vì poster có thể rất khác nhau
- Có thể cần sự hỗ trợ tài chính.
Một số lời khuyên nếu sử dụng phương pháp
đánh giá này:
- Đưa ra mục đích và điểm các tiêu chí rõ ràng
cho người học trước khi họ bắt đầu làm
poster.
- Không đặt nhiệm vụ mà người học có thể tìm
thấy được (ví dụ trên các web), làm vậy sẽ
thúc đẩy việc đạo văn.
- Cung cấp các ví dụ về chú thích của cả hai ví
dụ tốt và không thể chấp nhận được.
- Sắp xếp một cuộc trưng bày công khai các
poster hoàn chỉnh.
Thực tế những năm gần đây, ngay tại Khoa
Văn học, ở một số môn đã có giảng viên yêu cầu
sinh viên làm poster và thu được phản hồi, hiệu
ứng khá tốt. Ví dụ việc làm poster các tác phẩm
thuộc các thể loại khác nhau trong môn “Loại
thể văn học”, poster các trường phái nghệ thuật
trong môn “Đại cương Nghệ thuật học”,…
10. Tạp chí và blog (journals and blogs) - có
thể kiểm tra các kỹ năng tư duy bậc cao
Các tạp chí và blog được người học viết trong
một khoảng thời gin, chẳng hạn như một học kỳ,
để phản ánh kinh nghiệm học tập của họ. Hình
85
VAN HIEN UNIVERSITY JOURNAL OF SCIENCE
VOLUME 6 NUMBER 4
thức này tạo cơ hội cho người học thể hiện cảm
xúc, suy nghĩ và niềm tin của họ về nội dung và
quá trình học tập và bản thân họ trong một phong
cách và cấu trúc viết không chính thức.
Ưu điểm
Nhược điểm
- Khuyến khích sự tham gia và có trách nhiệm - Khó xác định các tiêu chí đánh giá
trong việc học.
- Khuyến khích việc tự đánh giá và phản ảnh
- Đòi hỏi phải có thời gian để thiết lập các yêu
cầu cao.
- Cung cấp thông tin chi tiết về người học như - Các vấn đề về sự riêng tư và bảo mật cần
cảm xúc, suy nghĩ, niềm tin,…
- Toàn diện, đa chiều
được lưu ý
- Người học có thể bắt chước từ các tạp chí
- Khuyến khích việc viết thường xuyên, kéo dài, - Có thể không phát triển kỹ năng viết hàn lâm.
ngay cả khi kết thúc môn học.
Một số lời khuyên nếu sử dụng phương pháp
đánh giá này:
- Minh bạch và xác định nhóm người đọc các tạp
chí/blog tự tạo này để đảm bảo tính bảo mật.
- Khuyến khích ý kiến xây dựng nếu người
học đang sử dụng một blog.
- Đề xuất một số lĩnh vực để người học tập
trung, có thể sử dụng những câu hỏi gợi ý,
hướng dẫn.
- Người dạy cần có những phản hồi, nhận xét
thường xuyên, nhất là trong giai đoạn đầu.
- Giữ nhật ký hoặc viết blog chia sẻ bài học
với người học.
đầu xuất hiện trong các môn KHXH. Chúng ta
có thể nhìn thấy dưới dạng những format khác,
ví dụ như người học tự tạo các trang trên
facebook theo một chủ đề được người dạy gợi ý
hoặc cho trước, sau đó giáo viên sẽ theo dõi
trang đó hoạt động thế nào, tương tác giữa các
thành viên, giữa người đọc- chủ trang,… Một ví
dụ cụ thể là môn Văn học Nga của Khoa Văn
học đang được GV thực hiện cách đánh giá này.
11. Hồ sơ cá nhân (portfolio) - có thể kiểm
tra các kỹ năng tư duy bậc cao
Portfolio là một sưu tập có mục đích của
người học về những thành tích, công việc mà họ
đạt được để cho thấy những nỗ lực, tiến bộ và
thành tựu theo thời gian.
Hình thức đánh giá bằng cách cho người học
tự tạo các tạp chí, blog như trên hiện đang bắt
Ưu điểm
Nhược điểm
- Khuyến khích sự tham gia và trách nhiệm học - Mất nhiều thời gian để phát triển portfolio và
tập
đánh giá
- Đánh giá người học trong bối cảnh học tập
- Khuyến khích sự tự đánh giá và phản ảnh
- Có thể khó xác định việc đánh giá
- Có thể yêu cầu tài trợ, các nguồn lực khác
- Có thể đánh giá một loạt các kỹ năng hoặc kết - Việc so sánh các sinh viên sẽ khó khăn vì
quả bao gồm các kỹ năng chung. portfolio sẽ rất đa dạng
- Cho phép giới thiệu các kỹ năng và thành tựu - Có thể chiếm diện tích trưng bày nếu không
của người học
phải là e-portfolio.
- Có tính toàn diện, đa chiều và linh hoạt
Một số lời khuyên nếu sử dụng phương pháp
đánh giá này:
- Cung cấp các câu hỏi hướng dẫn cho việc
phản ánh và tự đánh giá.
- Cung cấp ví dụ một số portfolio đã hoàn thành.
- Nên ghi chú một số mục bắt buộc trong
portfolio thể hiện các hoạt động học tập,
phản ánh, tự đánh giá.
Hình thức đánh giá bằng cách cho làm
portfolio hiện nay chưa phổ biến ở các môn học,
chủ yếu là các hồ sơ xin học bổng, xin việc. Học
sinh sinh viên chưa có những chỉ dẫn hoặc huấn
86
TẠP CHÍ KHOA HỌC ĐẠI HỌC VĂN HIẾN
TẬP 6 SỐ 4
luyện làm portfolio sao cho hiệu quả, rõ ràng,
bộc lộ những ưu điểm, thành tích của mình.
Trên đây là một số hình thức đánh giá môn
học, đặc biệt hữu ích cho các môn KHXH mà
chúng ta có thể áp dụng trong quá trình dạy học.
Những hình thức đánh giá này đa dạng, hướng
đến việc đánh giá quá trình học, đến những kỹ
năng, phương pháp tiếp cận kiến thức. Tuy
nhiên, việc áp dụng cũng phải rất cơ động, uyển
chuyển trong những bối cảnh thuận lợi nhất định
thì mới thành công.
Tài liệu tham khảo
Curtin Teaching and Learning. (2010). Developing
Appropriate Assessment Tasks. In Teaching
and Learning at Curtin 2010. Curtin
University:
Perth.
(pp.22-46).
87
9 trang
23281
Free
Bạn đang xem tài liệu "Các hình thức đánh giá cho môn Ngữ văn trong dạy và học", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- cac_hinh_thuc_danh_gia_cho_mon_ngu_van_trong_day_va_hoc.pdf
