Bàn thêm về khái niệm "luận đề" và "tiểu thuyết luận đề"
44
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
BꢀN THÊM VỀ KHÁI NIỆM “LUẬN ĐỀ” Vꢀ
“TIỂU THUYẾT LUẬN ĐỀ”
Đꢀ Tiꢁn Minh1
Trưꢀng THPT Trꢁn Phú, Vĩnh Phúc
Tóm tꢂt: Tiꢃu thuyꢄt, theo M.Bakhtin, là thꢃ loꢅi ñang sinh thành và chưa hoàn kꢄt, do
ñó, trong nghiên cꢆu, phê bình văn hꢇc, viꢈc phân loꢅi, xác ñꢉnh các tiêu chí phân loꢅi
tiꢃu thuyꢄt… vꢊn là vꢋn ñꢌ chưa dꢆt khoát, cꢁn tiꢄp tꢍc trao ñꢎi, tranh luꢏn. Bài viꢄt này
xin ñưꢐc bàn thêm vꢌ khái niꢈm “luꢏn ñꢌ” và “tiꢃu thuyꢄt luꢏn ñꢌ” vꢑn thu hút sꢒ quan
tâm cꢓa khá nhiꢌu nhà nghiên cꢆu trưꢔc ñây và hiꢈn nay.
Tꢕ khóa: luꢏn ñꢌ, tiꢃu thuyꢄt luꢏn ñꢌ, văn hꢇc Viꢈt Nam
1. Mꢂ ĐꢃU
Tꢀ sau 1975, ñꢁc biꢂt tꢀ 1986 ñꢃn nay, văn hꢄc Viꢂt Nam ñã ñꢅi mꢆi mꢇt cách khá
toàn diꢂn tꢀ ñꢈ tài, chꢉ ñꢈ ñꢃn tư duy nghꢂ thuꢊt, thi pháp… Trên văn ñàn ñã xuꢋt hiꢂn mꢇt
ñꢇi ngũ nhà văn mang trong mình mꢇt tinh thꢌn thꢍm mꢎ mꢆi. Văn chương cꢉa hꢄ là tiꢃng
nói cꢉa ý thꢏc cá nhân ꢐ mꢇt góc/ trình ñꢇ khác, và tư duy nghꢂ thuꢊt mꢆi ñã ñem ñꢃn cho
văn xuôi Viꢂt Nam ñương ñꢑi nhꢒng sꢓn phꢍm nghꢂ thuꢊt mꢆi lꢑ. Trong ñꢇi ngũ ñó, có thꢔ
nhꢊn thꢋy nhꢒng gương mꢁt các nhà văn tiêu biꢔu như Nguyꢕn Minh Châu, Nguyꢕn Khꢓi,
Ma Văn Kháng, Nguyꢕn Khꢖc Trưꢗng, Bꢓo Ninh, Tꢑ Duy Anh, Hꢘ Anh Thái... Hꢄ ñã thꢙc
sꢙ mang ñꢃn cho văn hꢄc giai ñoꢑn ñꢅi mꢆi mꢇt quan niꢂm nghꢂ thuꢊt mꢆi, mꢇt tư duy
mꢆi, khám phá cuꢇc sꢚng trong tính ña chiꢈu. Sáng tác cꢉa hꢄ, ñꢁc biꢂt là tiꢔu thuyꢃt ñã trꢐ
lên khꢐi sꢖc và phong phú cꢓ vꢈ tinh thꢌn ñꢅi mꢆi và cá tính sáng tꢑo, góp cho văn ñàn
Viꢂt Nam ñương ñꢑi mꢇt bꢓn sꢖc riêng hꢃt sꢏc ñꢇc ñáo và có giá trꢛ.
Mꢁc dù văn hꢄc Viꢂt Nam ñương ñꢑi ñã ñưꢜc bàn luꢊn, soi chiꢃu tꢀ nhiꢈu phương
diꢂn khác nhau, nhưng theo chúng tôi, có mꢇt vꢋn ñꢈ lý luꢊn gꢖn vꢆi thꢙc tiꢕn văn hꢄc
chưa ñưꢜc quan tâm ñúng mꢏc, ñó là tính luꢊn ñꢈ trong văn hꢄc. ꢝ ñây, tính luꢊn ñꢈ không
phꢓi là mꢇt thꢔ loꢑi hay mꢇt tiꢔu loꢑi mà ñưꢜc hiꢔu như là nhꢒng vꢋn ñꢈ xã hꢇi, ñꢗi sꢚng,
nghꢂ thuꢊt ñꢁt ra trong sáng tác nghꢂ thuꢊt, thꢔ hiꢂn ý thꢏc ñꢚi thoꢑi cꢉa nhà văn vꢈ các
1 Nhꢊn bài ngày 14.01.2017; gꢞi phꢓn biꢂn, chꢟnh sꢞa và duyꢂt ñăng ngày 20.02.2017
Liên hꢂ tác giꢓ: Đꢠ Tiꢃn Minh; Email: [email protected]
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 13/2017
45
vꢋn ñꢈ khác nhau trong chính các sáng tác ꢋy. Tính luꢊn ñꢈ trong tiꢔu thuyꢃt Viꢂt Nam
ñương ñꢑi rꢋt khác vꢆi tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ trong văn hꢄc giai ñoꢑn 30ꢡ45, “là mꢇt lꢚi rꢋt
mꢆi ꢐ nưꢆc ta”, mà Vũ Ngꢄc Phan tꢀng ñꢈ cꢊp trong Nhà văn hiꢈn ñꢅi (1942) [1, tr.242]
khi ông phân tích, ñánh giá các tiꢔu thuyꢃt cꢉa Nhꢋt Linh (Đoꢅn tuyꢈt, Lꢅnh lùng, Hai vꢖ
ñꢗp), vì nó ñưꢜc hình thành và phát triꢔn trong mꢇt bꢚi cꢓnh lꢛch sꢞ xã hꢇi mꢆi. Bꢐi thꢃ,
bài viꢃt này xin ñưꢜc bàn thêm vꢈ khái niꢂm cũng như mꢇt sꢚ luꢊn ñꢈ cơ bꢓn trong tiꢔu
thuyꢃt Viꢂt Nam hiꢂn ñꢑi.
2. NꢄI DUNG
2.1. Xung quanh khái niꢅm “luꢆn ñꢇ” và “tiꢈu thuyꢁt luꢆn ñꢇ”
Theo Đꢅi tꢕ ñiꢃn tiꢄng Viꢈt, “luꢊn ñꢈ” là “Mꢂnh ñꢈ, hꢄc thuyꢃt hay mꢇt vꢋn ñꢈ ñưꢜc
ñưa ra ñꢔ bàn luꢊn, ñꢔ bꢓo vꢂ bꢢng luꢊn cꢏ” [2, tr.1059]. Luꢏn ñꢌ ñương nhiên có nꢇi hàm
ý nghĩa rꢇng hơn luꢏn ñiꢃm, bꢐi luꢊn ñiꢔm vꢚn là “Nhꢒng quan ñiꢔm có tính lý luꢊn ñưꢜc
ñưa ra bàn luꢊn trong phꢑm vi nào ñó”. Nꢃu luꢊn ñiꢔm thưꢗng ñưꢜc dùng trong các tranh
luꢊn hꢄc thuꢊt, mang tính chꢉ quan rõ nét, ñưꢜc diꢕn giꢓ hay nhà khoa hꢄc ñưa ra và chꢏng
minh bꢢng các cꢏ liꢂu, tìm tòi, nghiên cꢏu, suy luꢊn cꢉa riêng mình thì luꢊn ñꢈ là các vꢋn
ñꢈ xã hꢇi, khách quan nꢓy sinh tꢀ thꢙc tiꢕn, ñưꢜc ñꢈ xuꢋt dưꢆi hình thꢏc nêu vꢋn ñꢈ nhꢢm
mꢣc ñích cùng trao ñꢅi, bàn luꢊn, kiꢔm chꢏng. Đôi khi trong nghiên cꢏu văn chương,
ngưꢗi ta ñã nhꢌm lꢤn khi ñꢘng nhꢋt khái niꢂm luꢏn ñꢌ vꢆi chꢓ ñꢌ (nꢇi dung chính) cꢉa tác
phꢍm. Trong trưꢗng hꢜp này, sꢙ hiꢔn lꢇ các bình diꢂn hay quan hꢂ, xung ñꢇt cơ bꢓn, chính
yꢃu mà tác giꢓ tꢊp trung thꢔ hiꢂn ngay ꢐ tên (tiêu ñꢈ) tác phꢍm trꢐ thành căn cꢏ dꢤn ñꢃn
cách hiꢔu trên. Đꢘ và ñen cꢉa Standhal, Làm gì cꢉa Tsernysevsky, Tꢙi ác và hình phꢅt cꢉa
F.Dostoevsky, Jesus chꢑng Christ cꢉa H.Barbusse… là các tác phꢍm như thꢃ. Tuy vꢊy,
luꢊn ñꢈ không phꢓi là chꢉ ñꢈ, mꢁc dù ñôi khi trong mꢇt sꢚ tác phꢍm cꢣ thꢔ, nó khá trùng
khít. Tác phꢍm nào cũng có luꢊn ñꢈ và không chꢟ có mꢇt luꢊn ñꢈ duy nhꢋt. Viꢂc hình
thành, xác lꢊp luꢊn ñꢈ là nguyên tꢖc tiên quyꢃt cꢋu thành chꢉ ñꢈ tác phꢍm, cũng ñꢘng thꢗi
là phương tiꢂn ñꢔ sơ ñꢘ hóa (mô hình hóa) và minh giꢓi các vꢋn ñꢈ xã hꢇi thꢙc tꢘn hoꢁc
mꢆi nꢓy sinh dưꢆi dꢑng mꢇt ý tưꢐng, mꢇt lí thuyꢃt, mꢇt hiꢂn tưꢜng luân lí – ñꢑo ñꢏc, xã
hꢇi – thꢍm mĩ, văn chương – nghꢂ thuꢊt… mà tác giꢓ muꢚn triꢔn khai, phꢓn ánh, thꢔ hiꢂn.
Như vꢊy, tính luꢏn ñꢌ trong văn hꢄc ñưꢜc hiꢔu là nhꢒng vꢋn ñꢈ có ý nghĩa xã hꢇi và
nhân sinh lꢆn, cơ bꢓn, ñưꢜc nhà văn khái quát, thꢔ hiꢂn trong tác phꢍm thông qua cách
thꢏc tꢅ chꢏc cꢚt truyꢂn, thông qua hꢂ thꢚng nhân vꢊt, sꢙ kiꢂn…, nhꢢm biꢔu ñꢑt và bàn luꢊn
vꢆi ñꢇc giꢓ vꢈ chính các vꢋn ñꢈ ꢋy. Tính luꢊn ñꢈ trong văn hꢄc không mâu thuꢤn hay loꢑi
trꢀ tính chꢉ quan cꢉa cá nhân nhà văn, cũng không gꢑt bꢥ tính hư cꢋu vꢚn là ñꢁc thù cꢉa
sáng tꢑo nghꢂ thuꢊt. Nhà văn ñưa ra luꢊn ñꢈ trong tác phꢍm là ñꢔ thu hút sꢙ quan tâm cꢉa
ñꢇc giꢓ, cùng trao ñꢅi, ñꢚi thoꢑi vꢆi ñꢇc giꢓ chꢏ không áp ñꢁt chꢉ kiꢃn.
46
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
Vꢈ tiꢃu thuyꢄt luꢏn ñꢌ, cho ñꢃn nay vꢤn còn nhiꢈu ý kiꢃn chưa thꢚng nhꢋt, bꢐi ñiꢈu
này liên quan tꢆi viꢂc phân loꢑi và các tiêu chí phân loꢑi tiꢔu thuyꢃt. Trong các tꢀ ñiꢔn
tiꢃng Anh, tiꢃng Nga hiꢂn hành không có mꢣc riêng vꢈ tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ, mà chꢟ phꢅ biꢃn
khái niꢂm “social novel”, có nghĩa là “tiꢔu thuyꢃt vꢈ các vꢋn ñꢈ cꢉa xã hꢇi”. Có thꢔ trích
dꢤn mꢇt sꢚ cách giꢓi thích thuꢊt ngꢒ này như sau: “Social novel hay còn gꢄi là problem
novel, là tác phꢍm hư cꢋu nhꢢm mꢣc ñích phꢓn ánh các vꢋn ñꢈ cꢉa xã hꢇi như giꢆi tính,
vꢋn ñꢈ chꢉng tꢇc, ñꢛnh kiꢃn xã hꢇi, ñưꢜc chuyꢔn tꢓi thông qua các nhân vꢊt trong tiꢔu
thuyꢃt” [3]; “Thuꢊt ngꢒ “social novel” ñưꢜc tác giꢓ Louis Cazamian sꢞ dꢣng trong tác
phꢍm Le Roman social en Angleterre có nꢇi dung vꢈ các vꢋn ñꢈ cꢉa tꢌng lꢆp lao ñꢇng và
thành thꢛ, ñưꢜc xuꢋt bꢓn vào khoꢓng giꢒa 1830 ꢡ1850. Tiꢃp ñó, Robert Colby cũng chꢏng
minh thuꢊt ngꢒ này trong cuꢚn Fiction with a Purpose (1967), thꢔ loꢑi tiꢔu thuyꢃt cꢉa văn
hꢄc Anh giai ñoꢑn 1840ꢡ1860 thưꢗng viꢃt vꢈ các vꢋn ñꢈ ñꢑo ñꢏc xã hꢇi. Đꢃn thꢃ kꢦ 20,
thuꢊt ngꢒ ngày cũng ñưꢜc sꢞ dꢣng trong nhiꢈu tác phꢍm sau này như tác phꢍm The Ragged
Trousered Philanthropists (1918) cꢉa Robert Tressell. Đꢚi vꢆi Cazamian, social novel là
cách phꢓn ánh hiꢂn thꢙc lꢛch sꢞ. Vꢈ hình thꢏc, loꢑi hình này là sꢙ kꢃt hꢜp giꢒa nghꢂ thuꢊt
phóng sꢙ vꢆi văn hꢄc trong ñó có sꢙ ꢓnh hưꢐng cꢉa các yꢃu tꢚ lꢛch sꢞ và tiꢔu sꢞ” [4]; “Mꢇt
sꢚ thuꢊt ngꢒ tương tꢙ như thesis novel, propaganda novel, industrial novel, workingꢚclass
novel và problem novel cũng ñưꢜc sꢞ dꢣng ñꢔ mô tꢓ loꢑi tiꢔu thuyꢃt này. Đây cũng ñưꢜc
gꢄi là tiꢔu thuyꢃt xã hꢇi hꢄc. Viꢃt vꢈ các vꢋn ñꢈ phꢓn kháng xã hꢇi cũng thuꢇc thꢔ loꢑi
“social novel”, nhꢋn mꢑnh vào ý tưꢐng thay ñꢅi xã hꢇi… Thuꢊt ngꢒ này ñưꢜc phát hiꢂn
ñꢌu tiên ꢐ Anh vào thꢃ kꢦ 18, và sau ñó ñưꢜc sꢞ dꢣng ꢐ khꢖp châu Âu và Mꢎ” [5] v.v…
Vꢋn ñꢈ có hay không có “tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ” tꢀ lâu cũng ñưꢜc giꢆi nghiên cꢏu, phê
bình văn hꢄc Viꢂt Nam quan tâm, ñꢈ cꢊp. Khi ñánh giá tiꢔu thuyꢃt Đoꢅn tuyꢈt cꢉa Nhꢋt
Linh, giáo sư Đꢠ Đꢏc Hiꢔu ñã ñưa ra ý kiꢃn cꢉa bà Susan Rubin Suleiman ꢐ Đꢑi hꢄc
Harvard, trong cuꢚn Tiꢃu thuyꢄt luꢏn ñꢌ (Le roman à thèse – Paris, 1983), khꢧng ñꢛnh “có
tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ”, trong sꢙ phân biꢂt vꢆi tiꢔu thuyꢃt xã hꢇi, tiꢔu thuyꢃt chính trꢛ, tiꢔu
thuyꢃt nhꢊp cuꢇc…; cꢉa J.P. Goldenstein trong Đꢃ ñꢇc tiꢃu thuyꢄt (Pour lire le Roman,
1983), cũng thꢀa nhꢊn có “tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ” trong bꢓng ghi gꢌn hai mươi loꢑi hình tiꢔu
thuyꢃt. Cũng theo giáo sư: “ꢝ Viꢂt Nam, mꢇt sꢚ nhà phê bình ñã nói ñꢃn “tiꢔu thuyꢃt luꢊn
ñꢈ” trưꢆc năm 1945; chꢧng hꢑn, Vũ Ngꢄc Phan trong Nhà văn hiꢈn ñꢅi, ghi nhꢊn mưꢗi hai
loꢑi hình tiꢔu thuyꢃt (…), trong ñó có tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ. Bùi Xuân Bào, trong tác phꢍm
Tiꢃu thuyꢄt hiꢈn ñꢅi Viꢈt Nam viꢃt bꢢng tiꢃng Pháp (Le Roman Vietnamien contemporain,
1925ꢡ1945, Tꢉ sách Nhân văn xã hꢇi) nhꢊn ñꢛnh Đoꢅn tuyꢈt cꢉa Nhꢋt Linh là tiꢔu thuyꢃt
luꢊn ñꢈ, “luꢊn ñꢈ vꢈ cá nhân”…” [6, tr.86]. Thꢃ nhưng, ngay trong các tranh luꢊn vꢈ thꢔ
loꢑi này ꢐ phương Tây, cũng có nhꢒng ý kiꢃn trái ngưꢜc cho rꢢng “tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ ꢐ
ngoài phꢑm vi nghꢂ thuꢊt”, “chꢏng minh mꢇt luꢊn ñꢈ bꢢng tiꢔu thuyꢃt là mꢇt sꢙ ñiên rꢘ
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 13/2017
47
thꢙc sꢙ” hoꢁc “có sꢙ xung ñꢇt giꢒa hai khái niꢂm tiꢔu thuyꢃt và luꢊn ñꢈ” [6, tr.87ꢡ88]. Như
thꢃ, mꢋu chꢚt cꢉa vꢋn ñꢈ này, trưꢆc khi cꢌn xác ñꢛnh các ñꢁc trưng thi pháp thꢔ loꢑi cꢉa nó
như bà Suleiman ñã làm, (ñꢔ khꢧng ñꢛnh nó là mꢇt thꢔ loꢑi), nꢢm ꢐ sꢙ ñan bꢂn hài hòa, gꢖn
bó giꢒa hai lĩnh vꢙc khá xa nhau vꢈ bꢓn chꢋt và mꢣc ñích, cách thꢏc sáng tꢑo, thꢔ hiꢂn:
“tiꢔu thuyꢃt” và “luꢊn ñꢈ”.
Trưꢆc ñây, nhà văn Nhꢋt Linh tꢀng ñưa ra mꢇt ñꢛnh nghĩa ñꢌy chꢋt “tꢙ lꢙc văn ñoàn”
vꢈ loꢑi tiꢔu thuyꢃt này: “Viꢃt luꢊn ñꢈ tiꢔu thuyꢃt nghĩa là viꢃt tiꢔu thuyꢃt ñꢔ nêu lên mꢇt lý
thuyꢃt, ñꢔ tán dương tuyên truyꢈn mꢇt cái gì mà tác giꢓ cho là ñꢨp, ñꢔ ñꢓ ñꢓo mꢇt cái gì tác
giꢓ cho là xꢋu xa” [7]. Giáo sư Đꢠ Đꢏc Hiꢔu ñꢏng ꢐ khoꢓng giꢒa: “vꢆi tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ
cũng vꢊy, nꢃu “cái tiꢔu thuyꢃt” (le romanesque) bao trùm, lꢋn át “cái luꢊn ñꢈ”, thì tác phꢍm
sꢩ tꢘn tꢑi, như mꢇt công trình nghꢂ thuꢊt” [6, tr.86]. Còn giáo sư, nhà nghiên cꢏu Phan Cꢙ
Đꢂ nhꢋn mꢑnh “tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ” là “nhꢒng tác phꢍm ñưꢜc viꢃt ra nhꢢm khꢧng ñꢛnh mꢇt
luꢊn ñꢈ dưꢗng như có sꢪn, mꢇt ý ñꢘ tư tưꢐng và triꢃt lý nhân sinh. Toàn bꢇ tác phꢍm tꢊp
trung ñꢛnh hưꢆng vào luꢊn ñꢈ, tꢀ cꢚt truyꢂn, nhân vꢊt cho ñꢃn các chi tiꢃt” [8, tr.141].
Như thꢃ, vꢋn ñꢈ không phꢓi ꢐ chꢠ, chꢟ khi “cái tiꢔu thuyꢃt” lꢋn át “cái luꢊn ñꢈ” thì tác
phꢍm văn chương mꢆi bꢆt khô khan, bꢆt tính tuyên truyꢈn hay giáo huꢋn, mà nꢇi dung tư
tưꢐng và nghꢂ thuꢊt cꢉa tác phꢍm nꢢm ꢐ sꢙ kꢃt hꢜp hài hòa, nhuꢌn nhꢛ giꢒa tính luꢊn ñꢈ và
tính tư tưꢐng, giꢒa viꢂc tꢅ chꢏc cꢚt truyꢂn, nhân vꢊt minh hꢄa vꢆi các thꢉ pháp “nghꢂ thuꢊt
hóa” cꢉa văn chương. Mꢠi nhà văn, tꢀ trong dꢙ ñꢘ sáng tꢑo lꢤn phác thꢓo cꢚt truyꢂn và hꢂ
thꢚng nhân vꢊt cho mꢠi tác phꢍm cꢉa mình, ñã lꢘng ghép, bao chꢏa, “trꢒ sꢪn” mꢇt “luꢊn
ñꢈ” nào ñó. Có ñiꢈu, tính luꢊn ñꢈ luôn “ꢍn” trong các mꢚi quan hꢂ, các tuyꢃn, các hình
tưꢜng nhân vꢊt ñã ñưꢜc xây dꢙng. Bꢐi thꢃ, luꢊn ñꢈ luôn ñóng vai trò là cái “khung”
tư tưꢐng, nghꢂ thuꢊt mà mꢠi nhà văn ñꢈu ꢡ ꢐ mꢏc ñꢇ nào ñó, bꢢng cách nào ñó ꢡ phꢓi
ñꢑt ñưꢜc.
Cꢌn lưu ý rꢢng, ranh giꢆi giꢒa tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ và tiꢔu thuyꢃt tâm lí, tiꢔu thuyꢃt xã
hꢇi, tiꢔu thuyꢃt hiꢂn thꢙc… thưꢗng không rõ ràng. Nói cách khác, tính luꢊn ñꢈ như là mꢇt
mꢤu sꢚ chung, trùng khít, xâm lꢋn vào nhau giꢒa các thꢔ loꢑi này. Xét ñꢃn cùng, tiꢔu
thuyꢃt tâm lí xã hꢇi, tiꢔu thuyꢃt hiꢂn thꢙc sꢩ chuyꢔn ñꢃn ñꢇc giꢓ các thông ñiꢂp gì nꢃu
không phꢓi là các luꢊn ñꢈ, vꢋn ñꢈ lꢆn, quan trꢄng ñã, ñang, sꢩ nꢓy sinh trong thꢙc tiꢕn và
thu hút sꢙ quan tâm cꢉa ñꢇc giꢓ?! Ngưꢗi ta thưꢗng không thích, không muꢚn dùng tꢀ luꢊn
ñꢈ, bꢐi theo cách nghĩ thông thưꢗng thì trong tác phꢍm nghꢂ thuꢊt, cꢏ có “luꢊn ñꢈ” là tác
phꢍm thưꢗng khô khan, ít sꢙ hư cꢋu sáng tꢑo vì nhà văn sꢩ phꢓi tꢊp trung diꢕn giꢓi, chꢏng
minh cho nó. Hơn nꢒa, có vꢫ như tác giꢓ cꢉa các tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ thưꢗng hay “gây gꢅ”,
“làm khó” cho ñꢇc giꢓ khi bꢛ “ép buꢇc” phꢓi tiꢃp nhꢊn cái biꢂn giꢓi chꢉ quan cꢉa tác giꢓ,
biꢃt chꢖc rꢢng anh ta khi ñã ñꢈ xuꢋt thì sꢩ cꢚ gꢖng bꢓo vꢂ cho ñưꢜc, ñꢃn cùng cái luꢊn ñꢈ
48
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
ꢋy. Đꢄc nhan ñꢈ các tiꢔu thuyꢃt ñã nói ꢐ trên hay thoꢑt ñꢄc Tꢋn trò ñꢀi cꢉa Balzac, Chiꢄn
tranh và hòa bình cꢉa Tolstoy, Trăm năm cô ñơn cꢉa G.Marquez… sꢩ thꢋy ngay các luꢊn
ñꢈ lꢆn tác giꢓ sꢩ triꢔn khai trong ñó. Viꢂc bàn luꢊn vꢈ tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ hꢧn sꢩ còn kéo
dài, bꢐi thꢃ nào là luꢊn ñꢈ, có luꢊn ñꢈ nào trong tiꢔu thuyꢃt… phꢣ thuꢇc vào thꢙc tiꢕn xã
hꢇi và tâm lí tiꢃp nhꢊn cꢉa ñꢇc giꢓ. Nhà tiꢔu thuyꢃt hiꢂn thꢙc, tiꢔu thuyꢃt tâm lí hay tiꢔu
thuyꢃt luꢊn ñꢈ ñꢈu có cái ý tưꢐng chꢉ quan cꢉa mình, và ñương nhiên là anh ta sꢩ triꢔn
khai và bênh vꢙc chꢉ ý ñó.
2.2. Mꢉt sꢊ luꢆn ñꢇ cơ bꢋn trong tiꢈu thuyꢁt Viꢅt Nam qua các giai ñoꢌn
Truyꢂn và tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ thưꢗng xuꢋt hiꢂn và phát triꢔn mꢑnh trong nhꢒng thꢗi kỳ
hình thành nhꢒng tư tưꢐng triꢃt hꢄc và mꢎ hꢄc mꢆi, nhꢒng chꢉ thuyꢃt chính trꢛ và ñꢑo ñꢏc
mꢆi, nhꢒng thꢗi kỳ ñꢅi mꢆi tư duy… có sꢙ chuyꢔn biꢃn tꢀ hꢂ tư tưꢐng này sang hꢂ tư
tưꢐng khác. Tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ có thꢔ xuꢋt hiꢂn tꢀ trưꢆc thꢃ kꢦ XX, nhưng nó chꢟ thꢙc sꢙ
xuꢋt hiꢂn trong nꢈn tiꢔu thuyꢃt hiꢂn ñꢑi, là mꢇt thꢔ loꢑi mang màu sꢖc hiꢂn ñꢑi. Nhꢒng
cuꢚn tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ thành công thưꢗng mang vꢫ ñꢨp trí tuꢂ, góp phꢌn nâng cao tꢌm
khái quát và ý nghĩa triꢃt hꢄc cꢉa tác phꢍm. Nó khái quát hiꢂn thꢙc tꢀ chiꢌu cao cꢉa nhꢒng
vꢋn ñꢈ triꢃt hꢄc chꢏ không phꢓi tꢀ chiꢌu rꢙng cꢉa nhꢒng môi trưꢗng và hoàn cꢓnh. Trong
thꢃ kꢦ XIX, ñiꢂn ꢓnh chưa xuꢋt hiꢂn, phóng sꢙ chưa phát triꢔn như trong thꢃ kꢟ XX, vì thꢃ
nhà tiꢔu thuyꢃt Banzac tꢙ nhꢊn mình là “ngưꢗi thư ký trung thành cꢉa thꢗi ñꢑi” (hiꢔu theo
cꢓ nghĩa bóng và nghĩa ñen). Có thꢔ Balzac nghĩ rꢢng khi lꢛch sꢞ sang trang, bꢇ Tꢋn trò ñꢀi
sꢩ là chꢏng nhân cꢉa thꢗi ñꢑi, là lꢛch sꢞ, ñꢛa lý, kinh tꢃ, văn hóa cꢉa cꢓ mꢇt thꢗi ñꢑi.
Sang thꢃ kꢦ XX, tiꢔu thuyꢃt không còn làm thay nhiꢂm vꢣ cꢉa các thꢔ loꢑi văn hꢄc,
các loꢑi hình nghꢂ thuꢊt khác (như ñiꢂn ꢓnh). Tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ thưꢗng không mꢐ rꢇng
diꢂn phꢓn ánh mà thưꢗng khái quát tꢀ chiꢈu sâu triꢃt hꢄc vꢆi rꢋt ít nhân vꢊt và sꢙ kiꢂn
ñưꢜc chꢄn lꢄc. Đó là cách làm cꢉa nhà hiꢂn sinh chꢉ nghĩa, các nhà văn viꢃt kꢛch phi lý
như Jean Paul Sartre vꢆi Buꢛn nôn (1938), Albert Camus vꢆi Kꢖ xa lꢅ (1942), Eugène
Ionesco vꢆi Nhꢜng chiꢄc ghꢄ (1952), Ngưꢀi thuê nhà mꢔi (1955), Samuel Beckett vꢆi vꢐ
Trong khi chꢀ ñꢐi Godot (1952)…
ꢝ Viꢂt Nam, các tác phꢍm có tính chꢋt luꢊn ñꢈ ñã xuꢋt hiꢂn khá sꢆm, có lꢩ là tꢀ
Truyꢌn kỳ mꢅn lꢍc (Nguyꢕn Dꢒ), mꢇt cái mꢚc cꢉa văn hꢄc hình tưꢜng viꢃt bꢢng chꢒ Hán
ñꢌu thꢃ kꢦ XVI, dù cꢚt truyꢂn luꢊn ñꢈ ꢐ ñây còn ñơn giꢓn, khuynh hưꢆng luꢊn ñꢈ ñưꢜc
phát ngôn trꢙc tiꢃp qua lꢗi cꢉa các nhân vꢊt chính trong các câu chuyꢂn “truyꢈn kì”,
“chí quái”.
Đꢌu thꢃ kꢦ XX, Phan Bꢇi Châu cũng không ñꢁt vꢋn ñꢈ phꢓi trung thành vꢆi lꢛch sꢞ,
thꢊm chí nhà chí sĩ yêu nưꢆc ñã hiꢂn ñꢑi hóa lꢛch sꢞ, nhưng Trùng quang tâm sꢝ (1925)
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 13/2017
49
thꢙc chꢋt là mꢇt loꢑi tiꢔu thuyꢃt lꢛch sꢞ có luꢊn ñꢈ, luꢊn ñꢈ vꢈ cách mꢑng Viꢂt Nam. Ngưꢗi
viꢃt tiꢔu thuyꢃt luôn hưꢆng vꢈ hiꢂn tꢑi, kêu gꢄi ñꢘng bào cꢓ nưꢆc ñꢏng lên làm cách mꢑng,
noi gương các bꢊc tiên liꢂt ngày xưa. Bꢐi thꢃ, “Trong tình hình nghiên cꢏu hiꢂn nay, chúng
ta coi Phan Bꢇi Châu là ngưꢗi mꢐ ñưꢗng cho tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ thꢃ kꢦ XX” [8, tr.145].
Nhꢒng năm 30 cꢉa thꢃ kꢟ XX là thꢗi kỳ chuyꢔn biꢃn mꢑnh mꢩ tꢀ hꢂ tư tưꢐng phong
kiꢃn sang hꢂ tư tưꢐng tư sꢓn, tꢀ thꢃ giꢆi cꢉa cái ta, cái chung cꢉa cꢇng ñꢘng sang thꢃ giꢆi
cꢉa cái tôi, cꢉa cái riêng, cái cá nhân. Khꢐi ñꢌu vꢆi Hoàng Ngꢄc Phách ꢐ miꢈn Bꢖc và Hꢘ
Biꢔu Chánh ꢐ miꢈn Nam, tiꢔu thuyꢃt Viꢂt Nam chính thꢏc hình thành và gia nhꢊp cꢇng
ñꢘng chung cꢉa tiꢔu thuyꢃt thꢃ giꢆi. Nꢃu căn cꢏ vào nhan ñꢈ các tiꢔu thuyꢃt cꢉa Hꢘ Biꢔu
Chánh (Cay ñꢂng mùi ñꢀi, Tiꢌn bꢅc bꢅc tiꢌn, Cha con nghĩa nꢞng, Vì nghĩa vì tình, Con
nhà giàu, Con nhà nghèo…) có thꢔ coi ñó là các tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ vì ông ñã ñưa vào tác
phꢍm cꢉa mình không chꢟ mâu thuꢤn giꢒa bꢄn “nhà giàu” và “nhà nghèo” ꢐ Nam Bꢇ, mà
còn cꢓ nhꢒng vꢋn ñꢈ nhꢏc nhꢚi, bꢏc bꢚi, nhꢒng mꢚi quan hꢂ càng trꢐ nên cꢌn thiꢃt gꢖn bó
trong cái nhiꢕu loꢑn cꢉa cuꢇc sꢚng ñương thꢗi, các phong tꢣc, tꢊp quán, cꢚt cách, truyꢈn
thꢚng ñꢑo lý…, nhưng ngưꢗi ta vꢤn xꢃp các tiꢔu thuyꢃt ñó vào loꢑi tiꢔu thuyꢃt hiꢂn thꢙc
hay phong tꢣc. Tương tꢙ như thꢃ, Tꢑ Tâm cꢉa Hoàng Ngꢄc Phách cũng nêu bꢊt cuꢇc ñꢋu
tranh giꢒa cái “tôi” cá nhân trong tình yêu vꢆi rào cꢓn lꢕ giáo phong kiꢃn trói buꢇc, nhưng
do cꢋu trúc và cách triꢔn khai vꢋn ñꢈ bám sát nhân vꢊt cꢉa tác giꢓ, nên yꢃu tꢚ tâm lí là nꢅi
trꢇi, bꢓn thân tác giꢓ và ñꢇc giꢓ vꢤn thưꢗng xꢃp Tꢚ Tâm vào thꢔ loꢑi “tiꢔu thuyꢃt tâm lí”.
Tính luꢊn ñꢈ chꢟ thꢙc sꢙ rõ rꢂt trong các tiꢔu thuyꢃt mang màu sꢖc lãng mꢑn, tiꢔu tư
sꢓn cꢉa Tꢙ lꢙc văn ñoàn. Tꢙ lꢙc văn ñoàn tuyên bꢚ giꢓi phóng cá nhân, ñꢋu tranh cho hꢑnh
phúc lꢏa ñôi chꢚng lꢑi ñꢑi gia ñình phong kiꢃn vꢆi nhꢒng ràng buꢇc khꢖt khe cꢉa lꢕ giáo.
Hàng loꢑt tác phꢍm cꢉa Nhꢋt Linh, Khái Hưng, Hoàng Đꢑo là truyꢂn và tiꢔu thuyꢃt luꢊn
ñꢈ: Nꢝa chꢕng xuân (1933), Đoꢅn tuyꢈt (1934), Lꢅnh lùng (1936), Hai vꢖ ñꢗp, Gia ñình
(1937), Thoát ly (1937), Con ñưꢀng sáng (1938). Nꢝa chꢕng xuân là tiꢔu thuyꢃt ñꢌu tiên
cꢉa Tꢙ lꢙc văn ñoàn tꢋn công vào ñꢑi gia ñình phong kiꢃn, phê phán gay gꢖt lꢩ giáo phong
kiꢃn ñã chà ñꢑp lên hꢑnh phúc cá nhân, tình yêu lꢏa ñôi cꢉa lꢆp thanh niên trí thꢏc. Tác
phꢍm phꢓn ánh mꢚi quan hꢂ cũ ꢡ mꢆi ñang trꢐ nên gay gꢖt trong xã hꢇi thành thꢛ lúc bꢋy
giꢗ. Đoꢅn tuyꢈt có thꢔ coi là bꢓn tuyên ngôn mꢑnh mꢩ nhꢋt cꢉa Tꢙ lꢙc văn ñoàn vꢈ quyꢈn
sꢚng cꢉa cá nhân. Nhà nghiên cꢏu Đꢠ Đꢏc Hiꢔu khꢧng ñꢛnh: “Đoꢅn tuyꢈt cꢉa Nhꢋt Linh là
mꢇt tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ, ꢡ luꢊn ñꢈ xung ñꢇt mꢆi / cũ, cái tây hꢄc / cái tꢊp tꢣc cũ; luꢊn ñꢈ
giꢓi phóng cá nhân khꢥi ñꢑi gia ñình phòng kiꢃn. Nó ñưꢜc bꢇc lꢇ trꢙc tiꢃp nhiꢈu lꢌn, dưꢆi
nhiꢈu dꢑng, không che dꢋu, qua suy nghĩ cꢉa nhân vꢊt, qua ñꢚi thoꢑi tâm tình, qua nhꢒng
xô xát trong gia ñình, nhꢋt là qua Tòa án, và nꢢm ngày trong cꢋu trúc tiꢔu thuyꢃt…” [6,
tr.90].Chính nhꢗ có kinh nghiꢂm sꢚng cꢉa bꢓn thân, nhꢗ sꢙ kꢃt hꢜp nhꢒng phán ñoán cꢉa
50
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
trí tuꢂ vꢆi nhꢒng rung cꢓm cꢉa tâm hꢘn mà tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ cꢉa Nhꢋt Linh (Đoꢅn tuyꢈt,
Đôi bꢅn, Lꢅnh lùng) không khô khan, công thꢏc, giꢓ tꢑo. Hình tưꢜng làm nꢅi bꢊt luꢊn ñꢈ,
làm cho luꢊn ñꢈ có máu thꢛt và sꢙ sꢚng. Ngưꢜc lꢑi, nhꢗ có nhꢒng luꢊn ñꢈ mà Nhꢋt Linh
nâng cao ñưꢜc ý nghĩa xã hꢇi và sꢏc khái quát cꢉa tác phꢍm.
Cũng tꢊp trung vào ý thꢏc vꢈ cái “tôi” cá nhân, song con ngưꢗi cá nhân trong Tꢙ lꢙc
văn ñoàn muꢚn “cꢐi trói”, “bung thoát”, muꢚn rꢗi bꢥ gia ñình ñꢔ hòa nhꢊp vào xã hꢇi tꢙ do
thì con ngưꢗi cá nhân trong các sáng tác cꢉa Trương Tꢞu lꢑi có xu hưꢆng hưꢆng nꢇi. Con
ngưꢗi trưꢆc hoàn cꢓnh, con ngưꢗi ña ngã, tác ñꢇng cꢉa cái vô thꢏc trong con ngưꢗi là các
luꢊn ñꢈ trꢐ ñi trꢐ lꢑi trong mꢇt sꢚ tiꢔu thuyꢃt cꢉa Trương Tꢞu như Thanh niên S.O.S, Trái
tim nꢎi loꢅn, Mꢙt chiꢄn sĩ, Mꢙt cꢎ ñôi ba tròng… “Chính lꢚi văn luꢊn ñꢈ, giàu chi tiꢃt hiꢂn
thꢙc ñꢗi thưꢗng khiꢃn cho tác phꢍm cꢉa ông còn có thꢔ trꢐ thành ñiꢔm tꢙa cꢉa nhiꢈu bꢇ
môn liên ngành như lꢛch sꢞ, báo chí, ngôn ngꢒ hꢄc, văn hóa hꢄc, xã hꢇi hꢄc…” [10, tr.11].
Nꢃu các nhà văn lãng mꢑn thưꢗng hưꢆng sꢙ chú ý vào vꢋn ñꢈ nhân sinh, thì các nhà
văn hiꢂn thꢙc như Ngô Tꢋt Tꢚ, Nguyꢕn Công Hoan, Vũ Trꢄng Phꢣng, Nguyên Hꢘng, Nam
Cao lꢑi ñꢁc biꢂt quan tâm ñꢃn ñꢗi sꢚng dân sinh. Không kꢔ mꢓng phóng sꢙ, ngay các tiꢔu
thuyꢃt cꢉa Vũ Trꢄng Phꢣng và các nhà văn kꢔ trên cũng ñꢈu hưꢆng vào cái ñꢈ tài quen
thuꢇc là nông thôn và nông dân, nơi nhꢒng kꢫ nghèo khó bꢌn cùng ñang oꢢn mình chꢚng
chꢄi vꢆi cái ñói, vꢆi sưu cao thuꢃ nꢁng. Luꢊn ñꢈ vꢈ sꢙ bꢌn cùng tha hóa cꢉa ngưꢗi nông
dân, vꢈ ách áp bꢏc cꢉa bꢄn phong kiꢃn thꢚng trꢛ, vꢈ mꢚi quan hꢂ không ñꢇi trꢗi chung giꢒa
ñꢛa chꢉ và nông dân… xuyên thꢋm trong Tꢂt ñèn, Bưꢔc ñưꢀng cùng, Giông tꢑ, Vꢟ ñê, Cꢘ
dꢅi… Tꢂt ñèn kꢃt thúc bꢢng cꢓnh “trꢗi tꢚi ñen như mꢙc và tꢚi như cái tiꢈn ñꢘ cꢉa chꢛ”
nhưng ñương thꢗi, theo ñánh giá cꢉa Vũ Trꢄng Phꢣng, nó xꢏng ñáng là “mꢇt thiên tiꢔu
thuyꢃt có luꢊn ñꢈ xã hꢇi hoàn toàn phꢙng sꢙ dân quê, mꢇt áng văn có thꢔ gꢄi là mꢇt kiꢂt
tác, tùng lai chưa tꢀng thꢋy”.
Giai ñoꢑn 1945 ꢡ 1975 là giai ñoꢑn ñꢋt nưꢆc trꢓi qua hai cuꢇc chiꢃn tranh khꢚc liꢂt,
chúng ta vꢀa phꢓi xây dꢙng chꢉ nghĩa xã hꢇi ꢐ miꢈn Bꢖc, vꢀa ñꢋu tranh thꢚng nhꢋt nưꢆc
nhà ꢐ miꢈn Nam. Văn hꢄc ñã song hành cùng lꢛch sꢞ. Liên quan ñꢃn ñꢈ tài nông thôn, hꢜp
tác hóa, khi ñó ñã xuꢋt hiꢂn nhiꢈu tiꢔu thuyꢃt ñáng chú ý, chꢧng hꢑn Xung ñꢙt, Cái sân
gꢅch, Vꢍ lúa chiêm, Bꢑn năm sau, Đi bưꢔc nꢜa, Con trâu, Cꢘ non, Bão biꢃn, Chꢓ tꢉch
huyꢈn, Đꢋt làng, Cù lao Tràm…, ꢋy là chưa kꢔ ñꢃn các truyꢂn vꢀa như Trong gió cát cꢉa
Bùi Hiꢔn, Quê hương cꢉa Vũ Tú Nam, Mùa lꢅc, Tꢁm nhìn xa, Ngưꢀi trꢠ vꢌ cꢉa Nguyꢕn
Khꢓi, Hai chꢉ em cꢉa Vũ Thꢛ Thưꢗng, Trai làng Quyꢌn cꢉa Nguyꢕn Đꢛch Dũng hay mꢇt sꢚ
tác phꢍm khác nꢒa cꢉa Chu Văn, Lê Lꢙu, Ngô Ngꢄc Bꢇi, Nguyꢕn Kiên, Nguyꢕn Thꢛ Ngꢄc
Tú... Mꢓng văn hꢄc vꢈ ñꢈ tài chiꢃn tranh cũng có nhiꢈu tác phꢍm nꢅi bꢊt, chꢧng hꢑn Đꢋt
TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 13/2017
51
nưꢔc ñꢆng lên, Vào lꢝa. Mꢞt trꢏn trên cao, Vùng trꢀi, Mꢊn và tôi, Cꢝa sông, Dꢋu chân
ngưꢀi lính, Đưꢀng trong mây, Hòn ñꢋt, Đꢋt miꢌn Đông, Dưꢔi ñám mây màu cánh vꢅc v.v…
Nhìn chung, các cây bút văn xuôi giai ñoꢑn này, bꢋt kꢔ là viꢃt vꢈ ñꢈ tài nông thôn hay
chiꢃn tranh ñꢈu tꢊp trung khai thác sâu các luꢊn ñꢈ vꢈ giai cꢋp, vꢈ lꢙa chꢄn lꢩ sꢚng, vꢈ
ñꢛchꢡ ta..., bꢐi nꢈn văn hꢄc chiꢃn tranh nào cũng vꢊy. Các luꢊn ñꢈ này cũng ñưꢜc thꢔ hiꢂn
rꢋt sinh ñꢇng. Đành rꢢng ꢐ ñây kꢃt cꢣc các tác phꢍm ñꢈu có ñꢛnh hưꢆng, sꢙ phân tuyꢃn
nhân vꢊt chính diꢂn ꢡ phꢓn diꢂn, tꢚt ꢡ xꢋu, tiꢃn bꢇ ꢡ bꢓo thꢉ rꢋt cꢣ thꢔ, nhưng tính cách cꢉa
các nhân vꢊt không hꢈ giꢓn ñơn. Lão Am trong Cái sân gꢅch; Tuy Kiꢈn trong Tꢁm nhìn xa;
bà Hai, binh Mâu trong Đi bưꢔc nꢜa… hay thꢊm chí cꢓ các nhân vꢊt ñưꢜc xꢃp vào loꢑi
tích cꢙc, “ñiꢔn hình” như Biꢈn trong Tꢁm nhìn xa, Tiꢂp trong Bão biꢃn, Mꢤn trong Mꢊn và
tôi, chꢛ Sꢏ trong Hòn Đꢋt, Chính ꢉy Kinh và Lꢒ trong Dꢋu chân ngưꢀi lính… hoàn toàn
không phꢓi là nhꢒng hình tưꢜng khô khan, thiꢃu sinh khí, cái loa phát ngôn cho nhà văn vꢈ
mꢇt vꢋn ñꢈ, luꢊn ñꢈ chính trꢛ, xã hꢇi thuꢌn túy nào ñó.
Tꢀ 1975 ñꢃn nay, ñã hơn 40 năm trôi qua kꢔ tꢀ ngày miꢈn Nam hoàn toàn giꢓi phóng,
nhu cꢌu ñꢅi mꢆi mꢄi mꢁt cꢉa ñꢋt nưꢆc, ñꢁc biꢂt là sau Đꢑi hꢇi toàn quꢚc lꢌn thꢏ VI cꢉa
Đꢓng Cꢇng sꢓn Viꢂt Nam (1986) và Nghꢛ quyꢃt 05 cꢉa Bꢇ Chính trꢛ, cuꢇc gꢁp cꢉa Tꢅng bí
thư Nguyꢕn Văn Linh vꢆi ñꢑi diꢂn giꢆi văn nghꢂ sĩ vào cuꢚi năm 1987... ñã thꢅi mꢇt luꢘng
gió lꢆn vào ñꢗi sꢚng văn hꢄc nghꢂ thuꢊt nưꢆc nhà, mꢐ ra thꢗi kỳ ñꢅi mꢆi thꢙc sꢙ, trên tinh
thꢌn nhìn thꢧng vào sꢙ thꢊt. Văn hꢄc vꢊn ñꢇng theo hưꢆng dân chꢉ ñem ñꢃn cơ hꢇi cho
ngưꢗi cꢌm bút thꢥa sꢏc khai thác, tìm tòi, sáng tꢑo. Các nhà văn ñã tìm hiꢂn thꢙc ngay
trong các quan hꢂ thꢃ sꢙ ña chiꢈu, phꢏc tꢑp chꢢng chꢛt cꢉa ñꢗi sꢚng hꢊu chiꢃn, trong suy
ngꢤm, trăn trꢐ cꢉa cꢓ mꢇt thꢃ hꢂ vꢈ quá khꢏ, hiꢂn tꢑi và tương lai. Các luꢊn ñꢈ cơ bꢓn thꢔ
hiꢂn trong tiꢔu thuyꢃt ñương ñꢑi ñꢈu tꢊp trung vào các vꢋn ñꢈ nóng bꢥng, gay gꢖt cꢉa ñꢗi
sꢚng xã hꢇi hôm nay: luꢊn ñꢈ vꢈ thiꢂn ꢡ ác; vꢈ tꢙ do cá nhân, tính dꢣc và sꢙ giꢓi thoát khꢥi
ràng buꢇc cꢉa nhꢒng chuꢍn mꢙc cũ; vꢈ sꢙ biꢃn ñꢅi cꢉa các giá trꢛ trong thꢗi kinh tꢃ thꢛ
trưꢗng; vꢈ sꢙ thay ñꢅi tư duy và phương thꢏc sáng tꢑo nghꢂ thuꢊt... Tꢀ Sao ñꢎi ngôi cꢉa
Chu Văn, Đám cưꢔi không có giꢋy giá thú cꢉa Ma Văn Kháng, Ăn mày dĩ vãng cꢉa Chu
Lai, Gꢞp gꢟ cuꢑi năm, Thꢀi gian cꢓa ngưꢀi cꢉa Nguyꢕn Khꢓi, Thꢀi xa vꢂng, Đꢅi tá không
biꢄt ñùa cꢉa Lê Lꢙu, Mꢡnh ñꢋt lꢂm ngưꢀi nhiꢌu ma cꢉa Nguyꢕn Khꢖc Trưꢗng..., ñꢃn các
tiꢔu thuyꢃt cꢉa Nguyꢕn Bình Phương, Hꢘ Anh Thái, Nguyꢕn Viꢂt Hà, Nguyꢕn Xuân
Khánh, Thuꢊn... sau này ñꢈu toát lên tinh thꢌn ñꢅi mꢆi. Đó là hành trình hưꢆng tꢆi viꢂc
miêu tꢓ, thꢔ hiꢂn sꢚ phꢊn cꢉa mꢠi cá nhân riêng lꢫ trong mꢚi quan hꢂ vꢆi dân tꢇc, thꢗi ñꢑi
trong các chiꢈu kích không gian ꢡ thꢗi gian, trong bꢚi cꢓnh phát triꢔn, hꢇi nhꢊp. Chính các
luꢊn ñꢈ, tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ giai ñoꢑn này ñã góp phꢌn làm phong phú, sâu sꢖc hơn cho
diꢂn mꢑo và thành tꢙu ñáng ghi nhꢊn cꢉa văn xuôi Viꢂt Nam ñương ñꢑi
52
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI
3. KꢍT LUꢎN
Trên ñây chúng tôi chꢟ ñiꢔm lꢑi mꢇt sꢚ ý kiꢃn trao ñꢅi vꢈ khái niꢂm cũng như các
chꢁng ñưꢗng, các luꢊn ñꢈ cơ bꢓn trong các tiꢔu thuyꢃt Viꢂt Nam có tính luꢊn ñꢈ. Mꢁc dù
vꢤn còn các ý kiꢃn phꢉ nhꢊn hay hꢑ thꢋp giá trꢛ thꢙc tiꢕn, cho rꢢng nó khô khan, sơ lưꢜc và
minh hꢄa, tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ vꢤn cꢏ là mꢇt thꢔ loꢑi thích hꢜp, ñꢖc dꢣng trong bꢚi cꢓnh ñꢗi
sꢚng xã hꢇi và tình hình vꢊn ñꢇng, phát triꢔn chung cꢉa văn hꢄc nưꢆc nhà suꢚt các chꢁng
ñưꢗng vꢀa qua. Đꢁc sꢖc cꢉa tiꢔu thuyꢃt luꢊn ñꢈ Viꢂt Nam hiꢂn ñꢑi vꢈ các phương diꢂn nꢇi
dung và nghꢂ thuꢊt sꢩ ñưꢜc chúng tôi tiꢃp tꢣc phân tích, chꢟ ra trong các nghiên cꢏu
tiꢃp theo
TÀI LIꢏU THAM KHꢐO
1. Vũ Ngꢄc Phan (1994), Nhà văn hiꢈn ñꢅi, tꢊp 2, Nxb Văn hꢄc – Hꢇi Nghiên cꢏu Giꢓng dꢑy
Văn hꢄc TP. Hꢘ Chí Minh.
2. Nguyꢕn Như Ý (chꢉ biên) (1998), Đꢅi tꢕ ñiꢃn tiꢄng Viꢈt, Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nꢇi.
CENTURY SOCIAL NOVEL IN VICTORIAN ENGLAND.pdf.
6. Đꢠ Đꢏc Hiꢔu (1999), Đꢎi mꢔi ñꢇc và bình văn, Nxb Hꢇi Nhà văn, Hà Nꢇi.
7. Nhꢋt Linh (1961), Viꢄt và ñꢇc tiꢃu thuyꢄt, Nxb Đꢗi nay, Sài Gòn.
8. Phan Cꢙ Đꢂ (2005) (Chꢉ biên), Văn hꢇc Viꢈt Nam thꢄ kꢢ XX, Nxb Giáo dꢣc, Hà Nꢇi
9. Đꢠ Đꢏc Hiꢔu (2000), Thi pháp hiꢈn ñꢅi, Nxb Hꢇi Nhà văn, Hà Nꢇi.
10. Nguyꢕn Hꢒu Sơn (2009) (sưu tꢌm và biên soꢑn), Trương Tꢝu – Tuyꢃn tꢏp văn xuôi, Nxb Lao
ñꢇng, Hà Nꢇi.
11. Phan Cꢙ Đꢂ (2003), Tiꢃu thuyꢄt Viꢈt Nam hiꢈn ñꢅi, Nxb Giáo dꢣc, Hà Nꢇi.
FURTHER DISCUSSING ON CONCEPT
OF “THESIS” AND “THESIS NOVEL”
Abstract: According to M.Bakhtin, novel is an ongoing and unfinished genre. Therefore,
it is necessary to further discuss on literary criticism, classification as well as definition
on criteria to classify novel. The article discusses on the concept of “Thesis” and “Thesis
novel”, which has been attracting the attention of many previous and current
researchers.
Keywords: Thesis, thesis novel, Vietnamese literature.
9 trang
16580
Free
Bạn đang xem tài liệu "Bàn thêm về khái niệm "luận đề" và "tiểu thuyết luận đề"", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- ban_them_ve_khai_niem_luan_de_va_tieu_thuyet_luan_de.pdf
