Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ (Bản đẹp)
Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ - Lưu hành nội bộ - Khoa Kinh tế - Trường Cao Đẳng Nghề Đà Lạt
CHƯƠNG 1: TIỀN TỆ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
1.1.Nguồn gốc ra đời, bản chất, chức năng và vai trò của tiền tệ.
1.1.1. Nguồn gốc ra đời và quá trình phát triển của tiền tệ.
Trong thꢀi kꢁ ꢂꢃu cꢄa chꢅ ꢂꢆ công xã nguyên thuꢇ, vꢈi công cꢉ lao ꢂꢆng thô sơ,
con ngꢊꢀi tꢋ cung cꢌp cho nhau sꢍ sꢎn phꢏm ít ꢐi kiꢅm ꢂꢊꢑc tꢒ sꢓn bꢔn, hái lꢊꢑm. Khi
ꢂꢀi sꢍng cꢆng ꢂꢕng ngày càng phát triꢖn, ý thꢗc phân công lao ꢂꢆng ꢂꢊꢑc hình thành và
lꢊꢑng sꢎn phꢏm dꢊ thꢒa ꢂã làm nꢎy sinh quan hꢘ trao ꢂꢙi giꢚa các thꢛ tꢆc.
Cùng vꢈi sꢋ chuyên môn hoá lao ꢂꢆng phát triꢖn và quá trình phân công lao ꢂꢆng
xã hꢆi ngày mꢆt sâu hơn, nhu cꢃu trao ꢂꢙi hàng hoá ngày càng nhiꢜu và mꢝ rꢆng, viꢘc
trao ꢂꢙi trꢋc tiꢅp gây khó khꢓn cho viꢘc lꢊu thông hàng hoá ꢂòi hꢐi phꢎi có mꢆt “vꢞt
ngang giá chung” làm trung gian trao ꢂꢙi. Ban ꢂꢃu, vꢞt trung gian ꢂꢊꢑc lꢋa chꢟn tꢒ
nhꢚng hàng hoá mang nét ꢂꢠc trꢊng phꢙ biꢅn cꢄa vùng, lãnh thꢙ… Khi kinh tꢅ phát triꢖn,
nhu cꢃu trao ꢂꢙi ngày càng mꢝ rꢆng không chꢡ diꢢn ra trong phꢣm vi vùng, lãnh thꢙ mà
còn vꢊꢑt ra khꢐi vùng, lãnh thꢙ ꢂó thì quá trình trao ꢂꢙi gꢠp khó khꢓn khi mꢤi ꢂꢛa
phꢊơng có mꢆt vꢞt trung gian khác nhau. ꢥꢖ khꢔc phꢉc tình trꢣng này, cꢃn có mꢆt vꢞt
ngang giá chung duy nhꢌt làm trung gian cho quá trình trao ꢂꢙi - ꢂó chính là tiꢜn tꢘ.
Trong thꢀi kꢁ ꢂꢃu khoꢎng 2.000 nꢀm trꢁꢂc công nguyên, vꢃt trung gian trao ꢄꢅi
thꢁꢆng ꢄꢁꢇc chꢈn tꢉ mꢊt hàng hoá có giá trꢋ sꢌ dꢍng cꢎn thiꢏt chung cho nhiꢐu ngꢁꢆi,
có tính chꢑt phꢅ biꢏn, ꢄꢒc trꢁng cho ꢄꢋa phꢁơng, khu vꢓc nơi diꢔn ra quan hꢕ trao ꢄꢅi.
(Hy Lꢣp dùng gia súc; Tây Tꢣng, Mông Cꢙ dùng chè; ꢝ Bꢔc Mꢦ dùng thuꢍc lá, ꢝ Trung
Quꢍc có vùng dùng vꢎi, có vùng dùng vꢐ trai hoꢠc da…) Viꢕc sꢌ dꢍng tiꢐn tꢕ dꢁꢂi dꢖng
hàng hoá, còn gꢈi là hoá tꢕ, có nhiꢜu bꢌt lꢑi. Khó chia nhꢐ trong trao ꢂꢙi, khó bꢎo quꢎn
và vꢞn chuyꢖn. Vì thꢅ, các loꢣi hàng hoá thông thꢊꢀng ꢂꢊꢑc dùng làm tiꢜn tꢘ dꢃn bꢛ ꢂào
thꢎi nhꢊꢀng chꢤ cho thꢀi kꢁ sꢧ dꢉng tiꢜn kim loꢣi.
Tꢉ thꢏ kꢗ thꢘ 7 trꢁꢂc công nguyên, tiꢐn kim loꢖi ꢄã bꢙt ꢄꢎu ꢄꢁꢇc sꢌ dꢍng và phát
triꢚn rꢊng rãi trong suꢛt thꢆi kꢜ phong kiꢏn. Tuy nhiên, trong các kim loꢣi ꢂꢊꢑc chꢟn làm
vꢞt ngang giá chung là sꢔt, kꢨm, thiꢅc, ꢂꢕng, bꢣc và vàng cꢩng trꢎi qua quá trình tꢋ ꢂào
thꢎi dꢃn dꢃn ꢂꢖ cuꢍi cùng còn lꢣi ꢝ kim loꢣi quý là vàng. Cuꢛi thꢏ kꢗ XIX, vàng ꢄꢊc
quyꢐn ꢄóng vai trò là vꢃt ngang giá chung, còn gꢈi là kim loꢖi tiꢐn tꢕ. Viꢘc sꢧ dꢉng tiꢜn
kim loꢣi tuy có nhꢚng ꢊu ꢂiꢖm hơn so vꢈi hoá tꢘ không kim loꢣi nhꢊng cꢩng có nhꢚng
hꢣn chꢅ nhꢊ cꢕng kꢜnh, khó chuyên chꢝ. Mꢠt khác, khi quy mô sꢎn xuꢌt và trao ꢂꢙi hàng
hoá ngày càng phát triꢖn ꢂòi hꢐi sꢋ gia tꢓng cꢄa phꢊơng tiꢘn trao ꢂꢙi trong khi nguꢕn
Trang 9
Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ - Lưu hành nội bộ - Khoa Kinh tế - Trường Cao Đẳng Nghề Đà Lạt
vàng dꢋ trꢚ không ꢂꢄ ꢂáp ꢗng. Do ꢂó, thay vì dùng vàng trꢋc tiꢅp làm phꢊơng tiꢘn trao
ꢂꢙi, các nꢊꢈc ꢂã có xu hꢊꢈng chuyꢖn sang sꢧ dꢉng tiꢜn dꢌu hiꢘu ngày càng phꢙ biꢅn.
Tꢒ thꢅ kꢇ thꢗ XIV, các ngân hàng cho ra ꢂꢀi các chꢗng chꢡ tiꢜn gꢧi do ngân hàng
phát hành ꢂꢖ huy ꢂꢆng tiꢜn gꢧi cꢄa xã hꢆi, ꢂꢊꢑc sꢧ dꢉng làm phꢊơng tiꢘn thanh toán ꢝ
các nꢊꢈc Châu Âu. ꢥꢅn thꢅ kꢇ XVI-XVII, nó ꢂꢊꢑc thay thꢅ bꢪng giꢌy bꢣc cꢄa ngân hàng
phát hành, loꢣi giꢌy bꢣc này ꢂꢊꢑc ꢂꢎm bꢎo bꢪng vàng và ꢂꢊꢑc lꢊu hành song song vꢈi
tiꢜn ꢂúc bꢪng vàng cꢄa nhà nꢊꢈc. ꢝꢏn ꢄꢎu thꢏ kꢗ XX, giꢑy bꢖc ngân hàng thay thꢏ hoàn
toàn cho các kim loꢖi quý nhꢁ bꢖc và vàng. Ngày nay, tiꢜn giꢌy ꢂꢊꢑc sꢧ dꢉng làm
phꢊơng tiꢘn trao ꢂꢙi ngày càng phꢙ biꢅn vì nhꢚng tiꢘn lꢑi nhꢊ dꢢ mang theo trong ngꢊꢀi,
dꢢ cꢌt trꢚ. Tuy nhiên viꢘc lꢊu thông tiꢜn giꢌy dꢢ rơi vào tình trꢣng bꢌt ꢙn vì viꢘc ꢂiꢜu
chꢡnh cho nó phù hꢑp vꢈi nhu cꢃu trao ꢂꢙi hàng hoá là cꢎ mꢆt nghꢘ thuꢞt phꢗc tꢣp. Cùng
vꢈi viꢘc phát triꢖn mꢣnh mꢨ cꢄa ngân hàng, quá trình thanh toán cꢄa nꢜn kinh tꢅ ꢂꢊꢑc tꢞp
trung phꢃn lꢈn qua hꢘ thꢍng ngân hàng thông qua các bút toán chuyꢖn khoꢎn hoꢠc thanh
toán bù trꢒ trên tài khoꢎn ký thác. Sꢓ ra ꢄꢆi cꢞa tiꢐn ghi sꢅ, còn gꢈi là bút tꢕ, cùng vꢈi
các chꢗng tꢒ thanh toán nhꢊ séc, giꢌy nhꢀ thu…ꢂã làm ꢂa dꢣng các phꢊơng tiꢘn thanh
toán bên cꢣnh các hình thꢗc thanh toán bꢪng tiꢜn mꢠt, ꢂꢕng thꢀi còn tꢣo ꢂiꢜu kiꢘn giꢎm
bꢈt nhꢚng chi phí lꢊu hành tiꢜn giꢌy nhꢊ in ꢌn, bꢎo quꢎn, kiꢖm ꢂꢅm, vꢞn chuyꢖn. Vì vꢞy,
viꢘc sꢧ dꢉng tiꢜn qua ngân hàng ꢂꢊꢑc coi là xu hꢊꢈng phát triꢖn tꢌt yꢅu cꢄa nꢜn kinh tꢅ
phát triꢖn. Hơn nꢚa, trong thꢀi ꢂꢣi mà nhꢚng tiꢅn bꢆ khoa hꢟc kꢦ thuꢞt ngày càng ꢂi sâu
vào ꢂꢀi sꢍng kinh tꢅ xã hꢆi thì viꢘc sꢧ dꢉng nhꢚng loꢣi thꢫ thanh toán trꢝ nên ꢂꢊꢑc ꢊa
chuꢆng vì ngꢊꢀi ta có thꢖ thanh toán ngay, giꢎm thiꢖu thꢀi gian luân chuyꢖn chꢗng tꢒ
qua ngân hàng hoꢠc ghi chép chꢗng tꢒ thanh toán.
Tóm lại, lꢛch sꢧ ra ꢂꢀi và phát triꢖn cꢄa tiꢜn tꢘ luôn gꢔn liꢜn vꢈi sꢋ phát triꢖn và
lꢊu thông hàng hoá. ꢥiꢜu này ꢂã ꢂꢊꢑc chꢗng minh qua quá trình hoàn thiꢘn các hình thꢗc
tiꢜn tꢘ, tꢒ hình thꢗc sơ khai ban ꢂꢃu là hoá tꢘ không kim loꢣi cho ꢂꢅn tiꢜn ꢂiꢘn tꢧ ngày
nay. Tuy nhiên cꢃn xác ꢂꢛnh rꢪng, các thꢀi kꢁ phát triꢖn này không phꢄ ꢂꢛnh lꢬn nhau,
nghꢭa là các loꢣi tiꢜn tꢘ vꢬn tꢕn tꢣi ꢂan xen nhau trong quá trình lꢊu thông.
1.1.2. Bản chất của tiền tệ.
Các nhà kinh tꢅ hꢟc thꢅ kꢇ XVI mà ꢂꢣi diꢘn là Thomas-Men (1576-1641) ꢂã
khꢮng ꢂꢛnh: vàng, bꢣc là tiꢜn tꢘ, là cꢄa cꢎi xã hꢆi chính thꢍng. Trꢊꢀng phái này cho rꢪng
chꢡ có kim loꢣi quý mꢈi thꢋc hiꢘn các chꢗc nꢓng cꢄa tiꢜn tꢘ. ꢥꢅn ꢂꢃu thꢅ kꢇ XX, khi các
loꢣi tiꢜn dꢌu hiꢘu nhꢊ tiꢜn giꢌy, tiꢜn tín dꢉng ra ꢂꢀi nhꢊng vꢬn thꢋc hiꢘn chꢗc nꢓng trao
ꢂꢙi và lꢊu thông hàng hoá thì các nhà kinh tꢅ lꢣi ꢂꢜ cao tiꢜn dꢌu hiꢘu. Hꢟ cho rꢪng: tiꢜn tꢘ
chꢡ là công cꢉ kꢦ thuꢞt ꢂꢖ phꢉc vꢉ cho viꢘc trao ꢂꢙi hàng hoá thuꢞn tiꢘn, chꢡ là ꢂơn vꢛ
Trang 10
Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ - Lưu hành nội bộ - Khoa Kinh tế - Trường Cao Đẳng Nghề Đà Lạt
tính toán trꢒu tꢊꢑng, nên bꢎn thân tiꢜn tꢘ không cꢃn có giá trꢛ nꢆi tꢣi mà Nhà nꢊꢈc hoàn
toàn có thꢖ phát hành tiꢜn giꢌy vꢈi nhꢚng dꢌu hiꢘu quy ꢊꢈc là có thꢖ phꢉc vꢉ cho trao ꢂꢙi
hàng hoá. K.Marx (1818-1863) nghiên cꢗu nguꢕn gꢍc ra ꢂꢀi cꢄa tiꢜn tꢘ qua sꢋ phát triꢖn
các hình thái giá trꢛ và khꢮng ꢂꢛnh tiꢜn tꢘ có nguꢕn gꢍc tꢒ hàng hoá. Ông cho rꢪng: Tiꢜn
tꢘ là mꢆt hàng hoá ꢂꢠc biꢘt tách ra khꢐi thꢅ giꢈi hàng hoá ꢂóng vai trò là vꢞt ngang giá
chung ꢂꢖ ꢂo lꢊꢀng giá trꢛ cꢄa tꢌt cꢎ các hàng hoá khác. Ông chꢡ ra rꢪng vàng chꢡ trꢝ
thành tiꢜn tꢘ trong nhꢚng ꢂiꢜu kiꢘn lꢛch sꢧ nhꢌt ꢂꢛnh. Trꢊꢈc khi trꢝ thành tiꢜn tꢘ và sau
khi ꢂꢊꢑc thꢒa nhꢞn ꢂóng vai trò là tiꢜn tꢘ thì vàng vꢬn giꢚ nguyên bꢎn chꢌt là hàng hóa.
Ngày nay, cùng vꢈi viꢘc phát triꢖn các phꢊơng tiꢘn trao ꢂꢙi, thanh toán, khi ꢂꢜ cꢞp
ꢂꢅn tiꢜn ngꢊꢀi ta không nhìn nó mꢆt cách giꢎn ꢂơn cho rꢪng tiꢜn chꢡ là kim loꢣi quý hay
chꢡ là tiꢜn giꢌy. Theo quan ꢂiꢖm cꢄa các nhà kinh tꢅ hꢟc hiꢘn ꢂꢣi (ꢂꢣi diꢘn là P.A
Samuelson): “Bꢎn chꢌt tiꢜn tꢘ ngày nay ꢂã ꢂꢊꢑc phơi bày rõ ràng, ngꢊꢀi ta muꢍn có tiꢜn
tꢘ vꢈi danh nghꢭa là tiꢜn chꢗ không phꢎi là hàng hoá, không phꢎi vì bꢎn thân nó mà là vì
nhꢚng thꢗ mà có thꢖ dùng nó ꢂꢖ mua ꢂꢊꢑc”. Nhꢊ vꢞy, hꢟ cho rꢪng, tiꢜn tꢘ là tꢌt cꢎ các
phꢊơng tiꢘn thanh toán có thꢖ ꢂꢊꢑc chꢌp nhꢞn làm trung gian trao ꢂꢙi và ꢂꢊꢑc pháp luꢞt
thꢒa nhꢞn. Tuy nhiên, trong ꢂiꢜu kiꢘn sꢎn xuꢌt và trao ꢂꢙi phát triꢖn nhꢊ hiꢘn nay, tiꢜn tꢘ
không chꢡ ꢂơn thuꢃn là phꢊơng tiꢘn trao ꢂꢙi mà có thꢖ sꢧ dꢉng tiꢜn ꢂꢖ ꢂꢃu tꢊ, cho vay và
tích luꢦ, sꢝ hꢚu. Theo nhꢚng phân tích trên, mꢆt ꢂꢛnh nghꢭa vꢜ tiꢜn ꢂꢊꢑc hiꢖu ꢂꢃy ꢂꢄ nhꢊ
sau: Tiꢜn tꢘ là tꢌt cꢎ các phꢊơng tiꢘn có thꢖ ꢂóng vai trò trung gian trao ꢂꢙi ꢂꢊꢑc pháp
luꢞt thꢒa nhꢞn và ngꢊꢀi sꢝ hꢚu nó sꢧ dꢉng ꢂꢖ phꢉc vꢉ cho nhꢚng nhu cꢃu trong ꢂꢀi sꢍng
kinh tꢅ xã hꢆi. Bꢎn chꢌt cꢄa tiꢜn ꢂꢊꢑc thꢖ hiꢘn rõ hơn thông qua các chꢗc nꢓng cꢄa nó.
1.1.3. Chức năng của tiền tệ
1.1.3.1. Chꢀc nꢁng phưꢂng tiꢃn trao ꢄꢅi
Là mꢆt phꢊơng tiꢘn trao ꢂꢙi, tiꢜn tꢘ ꢂꢊꢑc sꢧ dꢉng nhꢊ mꢆt vꢞt môi giꢈi trung gian
trong viꢘc trao ꢂꢙi các hàng hoá, dꢛch vꢉ. ꢥây là chꢗc nꢓng ꢂꢃu tiên cꢄa tiꢜn tꢘ, nó phꢎn
ánh lý do tꢣi sao tiꢜn tꢘ lꢣi xuꢌt hiꢘn và tꢕn tꢣi trong nꢜn kinh tꢅ hàng hoá .
Trong nꢜn kinh tꢅ trao ꢂꢙi trꢋc tiꢅp, ngꢊꢀi ta phꢎi tiꢅn hành ꢂꢕng thꢀi hai dꢛch vꢉ
bán và mua vꢈi mꢆt ngꢊꢀi khác. ꢥiꢜu ꢂó là ꢂơn giꢎn trong trꢊꢀng hꢑp chꢡ có ít ngꢊꢀi
tham gia trao ꢂꢙi, nhꢊng trong ꢂiꢜu kiꢘn nꢜn kinh tꢅ phát triꢖn, các chi phí ꢂꢖ tìm kiꢅm
nhꢊ vꢞy quá cao. Vì vꢞy ngꢊꢀi ta cꢃn sꢧ dꢉng tiꢜn làm môi giꢈi trong quá trình này, tꢗc
là ngꢊꢀi ta trꢊꢈc hꢅt sꢨ ꢂꢙi hàng hoá cꢄa mình lꢌy tiꢜn sau ꢂó dùng tiꢜn mua thꢗ hàng
hoá mình cꢃn. Rõ ràng viꢘc thꢋc hiꢘn lꢃn lꢊꢑt các giao dꢛch bán và mua vꢈi hai ngꢊꢀi sꢨ
dꢢ dàng hơn nhiꢜu so vꢈi viꢘc thꢊc hiꢘn ꢂꢕng thꢀi hai giao dꢛch ꢂꢍi vꢈi cùng mꢆt ngꢊꢀi.
Trang 11
Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ - Lưu hành nội bộ - Khoa Kinh tế - Trường Cao Đẳng Nghề Đà Lạt
ꢥꢖ thꢋc hiꢘn chꢗc nꢓng phꢊơng tiꢘn trao ꢂꢙi tiꢜn phꢎi có nhꢚng tiêu chuꢏn nhꢌt ꢂꢛnh:
- ꢥꢊꢑc chꢌp nhꢞn rꢆng rãi.
- Dꢢ nhꢞn biꢅt.
- Có thꢖ chia nhꢐ ꢂꢊꢑc.
- Dꢢ vꢞn chuyꢖn.
- Không bꢛ hꢊ hꢐng mꢆt cách nhanh chóng.
- ꢥꢊꢑc tꢣo ra hàng loꢣt mꢆt cách dꢢ dàng.
- Có tính ꢂꢕng nhꢌt.
1.1.3.2. Chꢀc nꢁng ꢄꢂn vꢆ ꢄánh giá.
Chꢗc nꢓng thꢗ hai cꢄa tiꢜn là mꢆt ꢂơn vꢛ ꢂánh giá, tꢗc tiꢜn tꢘ ꢂꢊꢑc sꢧ dꢉng làm
ꢂơn vꢛ ꢂꢖ ꢂo giá trꢛ cꢄa các hàng hoá, dꢛch vꢉ trong nꢜn kinh tꢅ. Qua viꢘc thꢋc hiꢘn chꢗc
nꢓng này, giá trꢛ cꢄa các hàng hoá, dꢛch vꢉ ꢂꢊꢑc biꢖu hiꢘn ra bꢪng tiꢜn nhꢀ ꢂó mà viꢘc
trao ꢂꢙi hàng hoá ꢂꢊꢑc diꢢn ra thuꢞn lꢑi hơn.
Nꢅu giá trꢛ hàng hoá không có ꢂơn vꢛ ꢂo chung là tiꢜn, mꢤi hàng hoá sꢨ ꢂꢊꢑc ꢂꢛnh
giá bꢪng tꢌt cꢎ các hàng hoá còn lꢣi, nhꢊ vꢞy sꢍ lꢊꢑng giá các mꢠt hàng trong nꢜn kinh tꢅ
sꢨ nhiꢜu ꢂꢅn mꢗc ngꢊꢀi ta không còn thꢀi gian cho viꢘc tiêu dùng hàng hoá, do phꢃn lꢈn
thꢀi gian ꢂã dành cho viꢘc ꢂꢟc giá hàng hoá. Khi giá cꢄa các hàng hoá, dꢛch vꢉ ꢂꢊꢑc biꢖu
hiꢘn bꢪng tiꢜn, không nhꢚng thuꢞn tiꢘn cho ngꢊꢀi bán hàng hóa mà viꢘc ꢂꢟc bꢎng giá
cꢩng ꢂơn giꢎn hơn rꢌt nhiꢜu vꢈi chi phí thꢀi gian ít hơn sꢧ dꢉng cho các giao dꢛch.
1.1.3.3. Chꢀc nꢁng phưꢂng tiꢃn dꢇ trꢈ giá trꢆ.
Là mꢆt phꢊơng tiꢘn dꢋ trꢚ giá trꢛ, tiꢜn tꢘ là nơi cꢌt giꢚ sꢗc mua qua thꢀi gian.
Khi ngꢊꢀi ta nhꢞn ꢂꢊꢑc thu nhꢞp mà chꢊa muꢍn tiêu nó hoꢠc chꢊa có ꢂiꢜu kiꢘn ꢂꢖ chi
tiêu ngay, tiꢜn là mꢆt phꢊơng tiꢘn ꢂꢖ cho viꢘc cꢌt giꢚ sꢗc mua trong nhꢚng trꢊꢀng hꢑp
này hoꢠc có thꢖ ngꢊꢀi ta giꢚ tiꢜn chꢡ ꢂơn thuꢃn là viꢘc ꢂꢖ lꢣi cꢄa cꢎi.
Viꢘc cꢌt giꢚ nhꢊ vꢞy có thꢖ thꢋc hiꢘn bꢪng nhiꢜu phꢊơng tiꢘn ngoài tiꢜn nhꢊ: Cꢙ
phiꢅu, trái phiꢅu, ꢂꢌt ꢂai, nhà cꢧa…, mꢆt sꢍ loꢣi tài sꢎn nhꢊ vꢞy ꢂem lꢣi mꢆt mꢗc lãi cao
hơn cho ngꢊꢀi giꢚ hoꢠc có thꢖ chꢍng ꢂꢯ lꢣi sꢋ tꢓng cao vꢜ giá so vꢈi viꢘc giꢚ tiꢜn mꢠt.
Tuy nhiên ngꢊꢀi ta vꢬn giꢚ tiꢜn vꢈi mꢉc ꢂích dꢋ trꢚ giá trꢛ bꢝi vì tiꢜn có thꢖ chuyꢖn ꢂꢙi
mꢆt cách nhanh chóng ra các tài sꢎn khác, còn các tài sꢎn khác nhiꢜu khi ꢂòi hꢐi mꢆt chi
phí giao dꢛch cao khi ngꢊꢀi ta muꢍn chuyꢖn ꢂꢙi nó sang tiꢜn. Nhꢚng ꢂiꢜu ꢂó cho thꢌy,
tiꢜn là mꢆt phꢊơng tiꢘn dꢋ trꢚ giá trꢛ bên cꢣnh các loꢣi tài sꢎn khác.
Trang 12
Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ - Lưu hành nội bộ - Khoa Kinh tế - Trường Cao Đẳng Nghề Đà Lạt
Viꢘc thꢋc hiꢘn chꢗc nꢓng phꢊơng tiꢘn dꢋ trꢚ giá trꢛ cꢄa tiꢜn tꢍt ꢂꢅn ꢂâu tuꢁ thuꢆc
vào sꢋ ꢙn ꢂꢛnh cꢄa mꢗc giá chung, do giá trꢛ cꢄa tiꢜn ꢂꢊꢑc xác ꢂꢛnh theo khꢍi lꢊꢑng hàng
hoá mà nó có thꢖ ꢂꢙi ꢂꢊꢑc. Khi mꢗc giá tꢓng lên, giá trꢛ cꢄa tiꢜn sꢨ giꢎm ꢂi và ngꢊꢑc lꢣi.
1.1.4. Vai trò của tiền tệ:
1.1.4.1. Vai trò cꢉa tiꢊn tꢃ trong quꢋn lý kinh tꢌ vꢍ mô:
- Là công cꢉ ꢂꢖ xây dꢋng các chính sách kinh tꢅ vꢭ mô: Chính sách tiꢜn tꢘ, chính sách tài
khoá, CSTT, CSTK, CSNH, CSKTꢥN,…
- Là ꢂꢍi tꢊꢑng và cꢩng là mꢉc tiêu cꢄa các chính sách kinh tꢅ vꢭ mô: ꢙn ꢂꢛnh tiꢜn tꢘ là cơ
sꢝ cꢄa sꢋ ꢙn ꢂꢛnh kinh tꢅ; ꢙn ꢂꢛnh ꢂꢕng tiꢜn là sꢋ ꢙn ꢂꢛnh cꢄa nꢜn kinh tꢅ, nꢜn kinh tꢅ
ꢙn ꢂꢛnh thì phꢎi có sꢋ ꢙn ꢂꢛnh tiꢜn tꢘ.
1.1.4.2. Vai trò cꢉa tiꢊn tꢃ trong quꢋn lý kinh tꢌ vi mô:
- Hình thành vꢍn cꢄa các doanh nghiꢘp.
- Là cꢓn cꢗ xây dꢋng các chꢡ tiêu ꢂánh giá hiꢘu quꢎ kinh tꢅ nhꢪm so sánh chꢌt lꢊꢑng hoꢣt
ꢂꢆng sꢎn xuꢌt kinh doanh giꢚa các doanh nghiꢘp khác nhau vꢈi nhau.
- Là cꢓn cꢗ xây dꢋng các chꢡ tiêu ꢂánh giá và lꢋa chꢟn các phꢊơng án sꢎn xuꢌt kinh
doanh tìm ra phꢊơng án tꢍi ꢊu.
- Là cơ sꢝ ꢂꢖ thꢋc hiꢘn và cꢄng cꢍ hꢣch toán kinh tꢅ.
- Là cơ sꢝ ꢂꢖ thꢋc hiꢘn phân phꢍi lꢣi trong các doanh nghiꢘp nhꢪm phát triꢖn sꢎn xuꢌt và
ꢂꢎm bꢎo ꢂꢀi sꢍng xã hꢆi.
- Công cꢉ ꢂꢖ phân tích kinh tꢅ và tài chính doanh nghiꢘp, trên cơ sꢝ ꢂó, tiꢅn hành lꢋa
chꢟn ꢂꢃu tꢊ ꢂúng ꢂꢔn.
1.2. Các chế độ lưu thông tiền tệ
1.2.1. Chế độ lưu thông tiền kim loại
1.2.1.1. Chꢌ ꢄꢎ ꢄꢂn bꢋn vꢆ.
ꢥơn bꢎn vꢛ là chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ lꢌy 1 thꢗ kim loꢣi làm vꢞt ngang giá chung. Vꢞt ngang giá
chung là vꢞt liꢘu ꢂúc tiꢜn có thꢖ là ꢂꢕng, kꢨm, bꢣc hoꢠc vàng.
- Nꢅu chꢅ ꢂꢆ ꢂơn bꢎn vꢛ vꢈi kꢨm hoꢠc ꢂꢕng làm bꢎn vꢛ và trꢝ thành tiꢜn ꢂúc, gꢟi là chꢅ
ꢂꢆ lꢊu thông tiꢜn kém giá.
- Nꢅu chꢅ ꢂꢆ ꢂơn bꢎn vꢛ vꢈi vꢞt ngang giá là bꢣc hoꢠc vàng và sꢋ xuꢌt hiꢘn cꢄa tiꢜn ꢂúc
bꢪng bꢣc hoꢠc vàng ngꢊꢀi ta gꢟi là chꢅ ꢂꢆ lꢊu thông tiꢜn ꢂꢄ giá.
Trang 13
Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ - Lưu hành nội bộ - Khoa Kinh tế - Trường Cao Đẳng Nghề Đà Lạt
1.2.1.2. Chꢌ ꢄꢎ song bꢋn vꢆ.
Chꢅ ꢂꢆ song bꢎn vꢛ là chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ mà vàng và bꢣc ꢂꢜu ꢂꢊꢑc sꢧ dꢉng vꢈi tꢊ cách
là tiꢜn tꢘ. Vàng và bꢣc ꢂꢜu là vꢞt ngang giá, ꢂꢜu thꢋc hiꢘn chꢗc nꢓng thꢊꢈc ꢂo giá trꢛ và
phꢊơng tiꢘn lꢊu thông vꢈi quyꢜn lꢋc ngang nhau.
Trong chꢅ ꢂꢆ song bꢎn vꢛ có phân biꢘt 2 loꢣi bꢎn vꢛ:
- Bꢎn vꢛ song song: là bꢎn vꢛ mà theo ꢂó tiꢜn vàng và tiꢜn bꢣc lꢊu thông trên thꢛ trꢊꢀng
theo giá trꢛ thꢋc tꢅ cꢄa nó, nhà nꢊꢈc không can thiꢘp. Tꢒ ꢂó xuꢌt hiꢘn 2 thꢊꢈc ꢂo giá trꢛ
và trong 1 nꢊꢈc có 2 hꢘ thꢍng giá cꢎ: hꢘ thꢍng giá cꢎ theo vàng và hꢘ thꢍng giá cꢎ theo
bꢣc. Hai hꢘ thꢍng này luôn thay ꢂꢙi.
- Bꢎn vꢛ kép: là song bꢎn vꢛ nhꢊng tiꢜn vàng và tiꢜn bꢣc lꢊu thông trên thꢛ trꢊꢀng theo tꢇ
giá ꢂꢊꢑc nhà nꢊꢈc quy ꢂꢛnh (tꢇ giá pháp ꢂꢛnh).
1.2.1.3. Chế độ bản vị vàng.
Là chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ ꢂiꢖn hình cꢄa chꢄ nghꢭa tꢊ bꢎn. Trong chꢅ ꢂꢆ này, 1 lꢊꢑng vàng
nhꢌt ꢂꢛnh ꢂꢊꢑc nhà nꢊꢈc quy ꢂꢛnh làm tiêu chuꢏn giá cꢎ.
Chꢅ ꢂꢆ bꢎn vꢛ vàng có 3 ꢂꢠc ꢂiꢖm:
- Tiꢜn vàng ꢂꢊꢑc ꢂúc tꢋ do theo tiêu chuꢏn giá cꢎ mà Nhà nꢊꢈc quy ꢂꢛnh và ꢂꢊꢑc thanh
toán không hꢣn chꢅ.
- Tiꢜn giꢌy ꢂꢊꢑc tꢋ do ꢂꢙi lꢌy tiꢜn vàng theo giá trꢛ danh nghꢭa cꢄa tiꢜn giꢌy nghꢭa là ꢂꢙi
ngang giá. Tꢒ ꢂó sꢗc mua cꢄa tiꢜn giꢌy sꢨ ꢙn ꢂꢛnh, ꢂây là ꢂiꢜu kiꢘn quan trꢟng hàng ꢂꢃu
ꢂꢖ ꢙn ꢂꢛnh và thúc ꢂꢏy nꢜn kinh tꢅ phát triꢖn.
- Vàng ꢂꢊꢑc tꢋ do luân chuyꢖn giꢚa các nꢊꢈc, mꢟi ngꢊꢀi ꢂꢊꢑc tꢋ do xuꢌt nhꢞp khꢏu
vàng.
1.2.2. Chế độ lưu thông tiền dấu hiệu.
Chꢅ ꢂꢆ lꢊu thông tiꢜn dꢌu hiꢘu (tiꢜn giꢌy) là ꢂꢠc trꢊng cơ bꢎn cꢄa lꢊu thông tiꢜn tꢘ
trong giai ꢂoꢣn phát triꢖn sau này cꢄa CNTB. Tuy nhiên, trong thꢀi kꢁ phong kiꢅn, tiꢜn
giꢌy ꢂã xuꢌt hiꢘn sꢈm ꢝ Trung Quꢍc (TK VII) ra ꢂꢀi tꢒ lý do là nó tꢣo ra thu nhꢞp do
viꢘc in tiꢜn và phát hành tiꢜn cho các Nhà nꢊꢈc phong kiꢅn, ngoài ra do các ꢂꢅ chꢅ cꢃn
tꢞp trung kim loꢣi ꢂꢖ chꢅ tꢣo súng, ꢂꢣn. khí giꢈi…
ꢥꢅn giai ꢂoꢣn phát triꢖn cꢄa CNTB, lꢋc lꢊꢑng sꢎn xuꢌt phát triꢖn nhanh nên làm
nꢎy sinh sꢋ khan hiꢅm tiꢜn kim loꢣi, mꢠt khác viꢘc sꢧ dꢉng tiꢜn ꢂúc trong lꢊu thông cꢩng
có nhiꢜu trꢝ ngꢣi vì nó bꢛ hao mòn, bꢛ biꢅn chꢌt. Và khi hꢘ thꢍng ngân hàng phát triꢖn thì
càng tꢣo ꢂiꢜu kiꢘn cho sꢋ ra ꢂꢀi cꢄa các công cꢉ lꢊu thông tín dꢉng.
Trang 14
Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ - Lưu hành nội bộ - Khoa Kinh tế - Trường Cao Đẳng Nghề Đà Lạt
Vꢞy nguyên nhân ra ꢂꢀi cꢄa tiꢜn dꢌu hiꢘu là xuꢌt phát tꢒ nhꢚng ꢂòi hꢐi thꢋc tꢅ vꢜ
lꢊu thông hàng hoá và lꢊu thông tiꢜn tꢘ dꢊꢈi tác ꢂꢆng cꢄa hꢘ thꢍng ngân hàng.
Sꢧ dꢉng tiꢜn dꢌu hiꢘu trong chꢅ ꢂꢆ lꢊu thông tiꢜn tꢘ có 2 tác dꢉng lꢈn:
- Giꢎi quyꢅt ꢂꢊꢑc tình trꢣng thiꢅu phꢊơng tiꢘn trao ꢂꢙi phát sinh tꢒ chꢅ ꢂꢆ lꢊu thông tiꢜn
kim loꢣi.
- Tiꢅt kiꢘm nhiꢜu chi phí cho xã hꢆi.
Có 2 chꢅ ꢂꢆ lꢊu thông tiꢜn giꢌy:
- Chꢅ ꢂꢆ lꢊu thông tiꢜn giꢌy khꢎ hoán: ꢥây là loꢣi tiꢜn giꢌy ꢂꢊꢑc chuyꢖn ꢂꢙi ra vàng mꢆt
cách tꢋ do và không hꢣn chꢅ sꢍ lꢊꢑng.
- Chꢅ ꢂꢆ lꢊu thông tiꢜn giꢌy bꢌt khꢎ hoán: Là tiꢜn giꢌy không chuyꢖn ꢂꢙi ꢂꢊꢑc ra vàng.
1.2.3. Các hệ thống tiền tệ trên thế giới từ thế kỷ XIX đến nay.
Quan hệ mậu dịch giữa các nước dẫn đến hình thành các chế độ tiền tệ quốc
tế. Đó là 1 tập hợp những quy định thống nhất giữa các nước trong việc tổ chức và
điều hành thống nhất các quan hệ tiền tệ- tín dụng phát sinh giữa các nước nhằm
thiết lập một trật tự cho các quan hệ kinh tế- mậu dịch.
Lꢛch sꢧ các chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ quꢍc tꢅ ꢂiꢖn hình:
Chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ quꢍc tꢅ Pari 1867
Chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ Genova 1922
Chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ Bretton Woods 1944
Chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ Jamaica 1977
Chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ Europe 1979
1.2.3.1. Chꢌ ꢄꢎ tiꢊn tꢃ quꢏc tꢌ Pari nꢁm 1867.
Song song vꢈi viꢘc thꢋc thi chꢅ ꢂꢆ tiꢜn vàng ꢝ các nꢊꢈc, trên phꢣm vi quꢍc tꢅ, mꢆt
chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ dꢋa trên tiêu chuꢏn vàng ꢂã ꢂꢊꢑc thiꢅt lꢞp. ꢥó là chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ quꢍc tꢅ
Pari. Chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ quꢍc tꢅ này ꢂꢊꢑc xác lꢞp vào nꢓm 1867 tꢣi Pari sau cuꢆc cách mꢣng
công nghiꢘp diꢢn ra trên thꢅ giꢈi.
Nhꢚng nꢆi dung chꢄ yꢅu cꢄa chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ này là:
- Thꢒa nhꢞn vàng là tiꢜn tꢘ thꢅ giꢈi, ꢂꢊꢑc chu chuyꢖn và trao ꢂꢙi tꢋ do giꢚa các quꢍc gia.
- Vàng là cꢓn cꢗ ꢂꢖ xác lꢞp tꢇ giá hꢍi ꢂoái giꢚa các ꢂꢕng tiꢜn quꢍc gia cꢄa các nꢊꢈc.
- Vàng thꢋc hiꢘn mꢟi chꢗc nꢓng cꢄa tiꢜn tꢘ. Chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ quꢍc tꢅ Pari, vꢜ cơ bꢎn là có
sꢋ ꢂꢕng nhꢌt.
Trang 15
Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ - Lưu hành nội bộ - Khoa Kinh tế - Trường Cao Đẳng Nghề Đà Lạt
1.2.3.2 Chꢌ ꢄꢎ tiꢊn tꢃ Genova (Italia.)
- Bꢛi cꢟnh ra ꢄꢆi cꢞa chꢏ ꢄꢊ tiꢐn tꢕ Giê-nơ: Sau Thꢅ chiꢅn lꢃn thꢗ I, viꢘc khôi phꢉc lꢣi
nꢜn kinh tꢅ ꢝ các nꢊꢈc châu Âu trꢝ nên cꢌp thiꢅt. Nhu cꢃu thiꢅt lꢞp mꢆt trꢞt tꢋ mꢈi trong
các quan hꢘ mꢞu dꢛch, tín dꢉng, tiꢜn tꢘ quꢍc tꢅ nhꢪm nhanh chóng khôi phꢉc lꢣi nꢜn kinh
tꢅ bꢛ tꢙn thꢌt trong chiꢅn tranh trꢝ nên vô cùng cꢌp thiꢅt ꢂꢍi vꢈi các quꢍc gia ꢝ châu Âu.
Thꢋc tꢅ này ꢂòi hꢐi phꢎi có nhꢚng thoꢎ thuꢞn thꢍng nhꢌt giꢚa các nꢊꢈc ꢂꢖ thiꢅt lꢞp mꢆt
trꢞt tꢋ mꢈi trong các quan hꢘ mꢞu dꢛch, tín dꢉng và tiꢜn tꢘ quꢍc tꢅ.
- Nꢊi dung cꢞa chꢏ ꢄꢊ tiꢐn tꢕ Giê-nơ: Chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ Giê-nơ hình thành là kꢅt quꢎ cꢄa
nhꢚng thoꢎ thuꢞn giꢚa các nꢊꢈc tham gia Hꢆi nghꢛ tiꢜn tꢘ-tài chính quꢍc tꢅ tꢙ chꢗc chꢗc
tꢣi thành phꢍ Giê-nơ (Italia) vào nꢓm 1922. Qua hꢆi nghꢛ nhꢪm tꢙ chꢗc lꢣi các quan hꢘ
tiꢜn tꢘ-tài chính quꢍc tꢅ, thúc ꢂꢏy các quan hꢘ mꢞu dꢛch và các quan hꢘ kinh tꢅ quꢍc tꢅ
khác giꢚa các nꢊꢈc thành viên vào thꢀi kꢁ hꢞu chiꢅn. Trong chꢅ ꢂꢆ này các nꢊꢈc ꢂã thoꢎ
thuꢞn nhꢚng nꢆi dung chꢄ yꢅu sau ꢂây:
Mꢆt là, các nꢊꢈc chính thꢗc thꢒa nhꢞn vai trò ꢂꢠc biꢘt quan trꢟng cꢄa ꢂꢕng Bꢎng
Anh (GBP) trong các quan hꢘ tiꢜn tꢘ, thanh toán và tín dꢉng quꢍc tꢅ. Hꢟ thꢒa nhꢞn ꢂꢕng
Bꢎng Anh là phꢊơng tiꢘn thanh toán và phꢊơng tiꢘn dꢋ trꢚ quꢍc tꢅ, ꢂánh giá nó ngang
vꢈi vàng, coi ꢂꢕng Bꢎng Anh là ꢂꢕng tiꢜn chꢄ chꢍt. Vì vꢞy, thꢋc chꢌt cꢄa chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ
này là chꢅ ꢂꢆ bꢎn vꢛ Bꢎng Anh, mꢆt ꢂꢕng tiꢜn quꢍc gia do Ngân hàng Anh phát hành.
Hai là, viꢘc sꢧ dꢉng ꢂꢕng Bꢎng Anh trong thanh toán quꢍc tꢅ vꢜ ngoꢣi thꢊơng và
các quan hꢘ kinh tꢅ quꢍc tꢅ khác không hꢣn chꢅ. Các nꢊꢈc muꢍn có Bꢎng Anh thì phꢎi
chuyꢖn vàng ꢂꢙi lꢌy Bꢎng Anh cꢄa nꢊꢈc Anh.
1.2.3.3. Chꢌ ꢄꢎ tiꢊn tꢃ Bretton-woods.
Bꢛi cꢟnh ra ꢄꢆi: Nꢅu nhꢊ ꢂꢕng bꢎng Anh ꢂꢊꢑc sꢧ dꢉng nhꢊ là ꢂꢕng tiꢜn quꢍc tꢅ ꢂꢆc tôn
trꢊꢈc thꢅ chiꢅn thꢗ II, thì sau thꢅ chiꢅn thꢗ II, do nꢜn kinh tꢅ Anh bꢛ kiꢘt quꢘ, tꢇ trꢟng
mꢞu dꢛch quꢍc tꢅ giꢎm sút nghiêm trꢟng, thꢛ trꢊꢀng tài chính và thꢛ trꢊꢀng hꢍi ꢂoái sꢉp
ꢂꢙ nên ꢂꢕng bꢎng Anh ꢂã bꢛ rút khꢐi vai trò ꢂꢕng tiꢜn quꢍc tꢅ ꢂꢆc tôn. Ngꢊꢑc lꢣi, Mꢦ là
nꢊꢈc hꢃu nhꢊ không bꢛ ꢎnh hꢊꢝng bꢝi hꢞu quꢎ cꢄa chiꢅn tranh, mà còn ꢂꢊꢑc hꢊꢝng lꢑi
tꢒ cuꢆc chiꢅn, cho nên trꢝ thành nꢊꢈc chiꢅm tꢇ trꢟng mꢞu dꢛch lꢈn. Ngoài ra, ꢂꢖ ꢙn ꢂꢛnh
sꢗc mua ꢂꢕng tiꢜn cꢄa mình, Mꢦ ꢂã bán vàng vꢈi giá ꢙn ꢂꢛnh trong suꢍt 34 nꢓm tꢒ nꢓm
1934-1936 vꢈi giá 35 USD/ounce. Nhꢀ vꢞy ꢂꢕng dollar Mꢦ ꢂã loꢣi ꢂꢊꢑc ꢂꢕng bꢎng Anh
và chiꢅm ꢂꢛa vꢛ tiꢜn tꢘ quꢍc tꢅ ꢂꢆc tôn ꢂꢅn ngày nay.
Trang 16
Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ - Lưu hành nội bộ - Khoa Kinh tế - Trường Cao Đẳng Nghề Đà Lạt
Hꢕ thꢛng tiꢐn tꢕ theo Thoꢟ ꢁꢂc Bretton Woods (1946-1971):
Theo thoꢎ ꢊꢈc Bretton Woods, Chính phꢄ các nꢊꢈc thành viên cam kꢅt duy trì tꢇ
giá cꢍ ꢂꢛnh cꢄa ꢂꢕng tiꢜn nꢊꢈc mình so vꢈi ꢂô la Mꢦ và vàng. Tꢇ giá hꢍi ꢂoái cꢄa nhꢚng
ꢂꢕng tiꢜn khác so vꢈi USD chꢡ ꢂꢊꢑc phép thay ꢂꢙi trong phꢣm vi biên ꢂꢆ 1% so vꢈi
mꢘnh giá công bꢍ.
Tꢇ giá cꢍ ꢂꢛnh này ꢂꢊꢑc duy trì bꢪng vꢈi sꢋ can thiꢘp chính thꢗc trên thꢛ trꢊꢀng
ngoꢣi hꢍi bꢪng cách là NHTW tham gia mua hoꢠc bán USD tuꢁ theo quan hꢘ cung cꢃu
trên thꢛ trꢊꢀng. Hꢘ thꢍng tiꢜn tꢘ Bretton Woods mang lꢣi sꢋ ꢙn ꢂꢛnh tꢇ giá và ꢂiꢜu này có
ý nghꢭa rꢌt quan trꢟng vì nó loꢣi bꢐ ꢂꢊꢑc sꢋ bꢌt ꢙn ꢂꢍi vꢈi các giao dꢛch buôn bán và ꢂꢃu
tꢊ quꢍc tꢅ. Nhꢀ vꢞy thúc ꢂꢏy sꢋ tꢓng trꢊꢝng và ꢂem lꢣi lꢑi ích cho tꢌt cꢎ các nꢊꢈc thành
viên.
Tuy hơn 25 nꢓm dꢊꢈi chꢅ ꢂꢆ tꢇ giá cꢍ ꢂꢛnh theo thoꢎ ꢊꢈc Bretton Woods, hꢃu hꢅt
chính phꢄ cꢄa các quꢍc gia thành viên ꢂꢜu không muꢍn gꢔn chính sách tiꢜn tꢘ cꢄa mình
vꢈi viꢘc duy trì sꢗc mua cꢄa ꢂꢕng tiꢜn nhꢊ cam kꢅt. Sꢋ ngꢃn ngꢣi cꢄa chính phꢄ trong
viꢘc ꢂiꢜu chꢡnh sꢗc mua ꢂꢕng tiꢜn hoꢠc ꢂiꢜu chꢡnh chính sách kinh tꢅ nhꢪm duy trì tꢇ giá
ꢙn ꢂꢛnh nhꢊ ꢂã cam kꢅt cuꢍi cùng ꢂꢊa ꢂꢅn sꢋ khꢄng hoꢎng tꢇ giá. Nhꢚng trꢞn chiꢅn tꢇ
giá ꢂã xꢎy ra giꢚa các NHTW nhꢊng kꢅt quꢎ sꢋ thꢔng lꢑi lꢣi thuꢆc vꢜ thꢛ trꢊꢀng và vào
giꢚa nꢓm 1971, hꢘ thꢍng tiꢜn tꢘ Bretton Woods sꢉp ꢂꢙ.
Trong hꢘ thꢍng tiꢜn tꢘ Bretton Woods, trách nhiꢘm cꢄa Mꢦ là duy trì sꢋ ꢙn ꢂꢛnh
cꢄa giá cꢎ bꢝi vì tꢌt cꢎ ꢂꢕng tiꢜn cꢄa các quꢍc gia khác ꢂꢜu dꢋa vào giá trꢛ cꢄa ꢂꢕng
dollar Mꢦ. Do vꢞy, nꢅu Mꢦ giꢚ giá vàng ꢙn ꢂꢛnh ꢝ mꢗc 35USD/ounce thì giá cꢎ thꢅ giꢈi
sꢨ ꢙn ꢂꢛnh. Nhꢊng Mꢦ ꢂã không thꢖ nào giꢚ ꢂꢊꢑc giá vàng ꢙn ꢂꢛnh ꢝ mꢗc này vì nhꢚng
lý do sau ꢂây:
- Thꢗ nhꢌt: là do Chính phꢄ Johson phꢎi chi tiêu quá lꢈn vào nhꢚng nꢓm 1960 cho viꢘc
leo thang chiꢅn tranh ꢝ Viꢘt Nam và cho nhꢚng chꢊơng trình xã hꢆi rꢌt tꢍn kém bꢪng
viꢘc in tiꢜn thay vì tꢓng thuꢅ. Kꢅt quꢎ là Mꢦ khó lòng giꢚ ꢂꢊꢑc giá vàng nhꢊ ꢂã cam kꢅt.
- Thꢗ hai: là sau khi kinh tꢅ châu Âu và Nhꢞt bꢎn ꢂꢊꢑc phꢉc hꢕi sau chiꢅn tranh, các
nꢊꢈc nhꢊ ꢥꢗc, Pháp, Anh, Nhꢞt... bꢔt ꢂꢃu gia tꢓng xuꢌt khꢏu và thu vꢜ ꢂꢕng dollar Mꢦ
cho nên dꢋ trꢚ ngoꢣi tꢘ (USD) cꢄa các nꢊꢈc này ngày càng gia tꢓng. Trong thꢀi gian này,
Mꢦ cam kꢅt bán vàng vꢈi giá cꢍ ꢂꢛnh 35USD/ounce, vì thꢅ các nꢊꢈc châu Âu và Nhꢞt
Bꢎn sꢧ dꢉng dꢋ trꢚ ngoꢣi tꢘ cꢄa mình ꢂꢖ tꢌn công vào kho vàng cꢄa Mꢦ khiꢅn cho dꢋ trꢚ
vàng cꢄa Mꢦ cꢣn dꢃn. Kꢅt quꢎ Mꢦ phꢎi ngꢒng viꢘc chuyꢖn ꢂꢕi dollar ra vàng theo giá
chính thꢗc vào nꢓm 1968 và thꢎ nꢙi giá vàng vào nꢓm 1973.
Trang 17
Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ - Lưu hành nội bộ - Khoa Kinh tế - Trường Cao Đẳng Nghề Đà Lạt
- Thꢗ ba: các nꢊꢈc ꢥꢗc, Nhꢞt và Thuꢰ Sꢭ tꢒ chꢍi áp ꢂꢠt tꢇ lꢘ lꢣm phát cꢄa Mꢦ lên ꢂꢕng
tiꢜn cꢄa hꢟ theo cơ chꢅ tꢇ giá cꢍ ꢂꢛnh, kꢅt quꢎ là dollar giꢎm giá mꢣnh so vꢈi ꢂꢕng tiꢜn
các nꢊꢈc này.
1.2.3.4. Chế độ tiền tệ Gia-mai-ca (Bút tệ SDR)
Chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ Gia-mai-ca ra ꢂꢀi trên cơ sꢝ Hiꢘp ꢂꢛnh ꢂꢊꢑc ký kꢅt giꢚa các nꢊꢈc
thành viên IMF tꢣi Gia-mai-ca vào nhꢚng nꢓm 1976-1978. Chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ này vꢞn hành
theo nhꢚng nguyên tꢔc cơ bꢎn sau ꢂây:
- Thꢒa nhꢞn SDR là cơ sꢝ cꢄa chꢅ ꢂꢆ tiꢜn cꢄa các nꢊꢈc. SDR trꢝ thành mꢆt ꢂơn vꢛ tiꢜn tꢘ
tính toán quꢍc tꢅ mꢈi. Giá trꢛ cꢄa nó ꢂꢊꢑc xác ꢂꢛnh theo phꢊơng pháp rꢙ tiꢜn tꢘ, lúc ꢂꢃu
rꢙ tiꢜn tꢘ gꢕm 16 ꢂꢕng tiꢜn mꢣnh nhꢌt cꢄa thꢅ giꢈi. Hiꢘn nay, tham gia “rꢙ tiꢜn tꢘ” là 5
ꢂꢕng tiꢜn mꢣnh cꢄa nhꢚng quꢍc gia có tiꢜm lꢋc vꢜ kinh tꢅ, tài chính. Nhꢊ vꢞy, chꢅ ꢂꢆ
tiꢜn tꢘ Gia-mai-ca thꢋc chꢌt là chꢅ ꢂꢆ bꢎn vꢛ SDR và tꢣi thꢀi ꢂiꢖm ra ꢂꢀi 1 SDR =
2,5USD.
- Các nꢊꢈc thành viên ꢂꢊꢑc tꢋ do lꢋa chꢟn thi hành chꢅ ꢂꢆ tꢇ giá hꢍi ꢂoái mà không cꢃn
ꢂꢅn sꢋ can thiꢘp cꢄa IMF.
- Thꢋc hiꢘn phi tiꢜn tꢘ hoá vai trò cꢄa vàng. Không thꢒa nhꢞn vàng trong chꢗc nꢓng là
thꢊꢈc ꢂo giá trꢛ và là cơ sꢝ ꢂꢖ xác ꢂꢛnh tꢇ giá hꢍi ꢂoái cꢄa các ꢂꢕng tiꢜn quꢍc gia các
nꢊꢈc.
- Chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ Gia-mai-ca ꢂꢅn nay vꢬn chꢊa ꢂi ꢂꢅn cùng cꢄa sꢋ hoàn thiꢘn. Mꢆt sꢍ
nguyên tꢔc cꢄa chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ ꢌy vꢬn chꢊa ꢂꢊꢑc chꢌp hành triꢘt ꢂꢖ, chꢊa trꢝ thành hiꢘn
thꢋc.
1.2.3.5. Chꢌ ꢄꢎ tiꢊn tꢃ châu Âu
Chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ châu Âu là mꢆt chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ quꢍc tꢅ khu vꢋc. Chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ này
trong bꢍi cꢎnh mâu thuꢬn giꢚa ba trung tâm thꢅ lꢋc quꢍc tꢅ trong lꢭnh vꢋc thꢊơng mꢣi,
tiꢜn tꢘ, tài chính ngày càng trꢝ nên gay gꢔt. Nó ꢂꢊꢑc xây dꢋng trên cơ sꢝ Hiꢘp ꢂꢛnh tiꢜn
tꢘ do các nꢊꢈc trên lꢉc ꢂꢛa châu Âu ký kꢅt vào tháng 3-1979.
Nꢊi dung cơ bꢟn cꢞa chꢏ ꢄꢊ tiꢐn tꢕ này nhꢁ sau:
- Chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ châu Âu không dꢋa trên SDR mà dꢋa vào ECU - mꢆt ꢂơn vꢛ tiꢜn tꢘ quꢍc
tꢅ khu vꢋc cꢄa các nꢊꢈc châu Âu. Giá trꢛ cꢄa ECU ꢂꢊꢑc ꢂꢎm bꢎo bꢪng dꢋ trꢚ vàng và
ngoꢣi hꢍi cꢄa các nꢊꢈc thành viên.
Khác vꢈi chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ Gia-mai-ca, chꢅ ꢂꢆ tiꢜn tꢘ châu Âu không dꢋa trên SDR
mà dꢋa vào ECU - mꢆt ꢂơn vꢛ tiꢜn tꢘ quꢍc tꢅ khu vꢋc cꢄa các nꢊꢈc thuꢆc khꢍi EU. ꢥꢕng
ECU có các chꢗc nꢓng tꢊơng tꢋ nhꢊ SDR, là hình thái tiꢜn “bút tꢘ”. Giá trꢛ cꢄa ECU
Trang 18
Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ - Lưu hành nội bộ - Khoa Kinh tế - Trường Cao Đẳng Nghề Đà Lạt
ꢂꢊꢑc tính theo phꢊơng pháp “rꢙ tiꢜn tꢘ”, nghꢭa là giá trꢛ cꢄa nó ꢂꢊꢑc dꢋa trên sꢗc mua
“tꢙng hꢑp” cꢄa các ꢂꢕng tiꢜn tham gia “rꢙ tiꢜn tꢘ”. Khi “giá trꢛ” cꢄa các ꢂꢕng tiꢜn tham
gia “rꢙ tiꢜn tꢘ” thay ꢂꢙi, thì giá trꢛ cꢄa toàn rꢙ cꢩng thay ꢂꢙi và do ꢂó, giá trꢛ cꢄa ECU
cꢩng ꢂꢊꢑc ꢂꢊꢑc xác ꢂꢛnh lꢣi. Hiꢘn nay ꢂꢕng tiꢜn chung châu Âu có tên gꢟi mꢈi là
EURO.
1.2.4. Lꢆch sꢐ ꢄꢑng tiꢊn Viꢃt Nam tꢒ nꢁm 1975 ꢄꢌn nay.
Chꢅ ꢂꢆ tiꢜn cꢄa chính quyꢜn Ngꢉy Sài gòn tꢒ 1954 ꢂꢅn 1975: Chính quyꢜn Ngꢉy
có luꢞt nghiêm cꢌm lꢊu hành ꢂꢕng tiꢜn miꢜn Bꢔc và ꢂꢕng tiꢜn ꢥông Dꢊơng ꢝ miꢜn Nam.
Chúng thành lꢞp Ngân hàng nꢓm 1954 và cꢩng lꢌy tên là NHQG Viꢘt Nam, cho phép tiêu
song song ꢂꢕng USD và ꢂꢕng tiꢜn Quꢍc gia vꢈi tꢇ giá 35 ꢂꢕng Quꢍc gia ꢓn 1 ꢂꢕng USD.
Tꢇ giá này ꢙn ꢂꢛnh tꢒ nꢓm 1954 ꢂꢅn nꢓm 1960. Tꢒ nꢓm 1960 ꢂꢅn 1965 ꢂꢕng tiꢜn Ngꢉy
mꢌt giá dꢃn dꢃn và ꢂꢅn nꢓm 1965 tꢇ giá này còn 118ꢂ/USD. Tꢒ nꢓm 1966 ꢂꢅn 1968 sꢗc
mua cꢄa ꢂꢕng tiꢜn Ngꢉy tiꢅp tꢉc mꢌt giá mꢣnh xuꢍng còn 250ꢂ/USD và ꢂꢅn nꢓm 1973
thì tꢇ giá này ꢂã là 500ꢂ/ USD - giꢎm 14,3 lꢃn so vꢈi thꢀi kꢁ nhꢚng nꢓm 1954 - 1960.
Tꢒ nꢓm 1975 ꢂꢅn nꢓm 1984: Trong 3 nꢓm ꢂꢃu sau ngày miꢜn Nam giꢎi phóng, ꢂꢖ
có mꢆt thꢀi gian ꢂꢘm cꢃn thiꢅt và quan trꢟng, hai miꢜn vꢬn dùng hai ꢂꢕng tiꢜn khác nhau:
Miꢜn Bꢔc vꢬn là tiꢜn NHNN VN, miꢜn Nam tiꢅp tꢉc dùng tiꢜn cꢄa chính quyꢜn cꢩ. Ngày
3/5/1975 chính quyꢜn cách mꢣng tiꢅp quꢎn NHQG cꢄa Nguꢰ quyꢜn Sài gòn và vꢬn sꢧ
dꢉng ꢂꢕng tiꢜn cꢄa chꢅ ꢂꢆ cꢩ trong lꢊu thông ꢂꢖ không gây rꢍi loꢣn trong lꢊu thông tiꢜn
tꢘ ꢝ miꢜn Nam nhꢚng ngày ꢂꢃu giꢎi phóng. Ngày 6/6/1975 - 5 tuꢃn sau ngày giꢎi phóng,
Chính phꢄ cách mꢣng lâm thꢀi Cꢆng hoà miꢜn Nam Viꢘt nam ꢂã ra Nghꢛ ꢂꢛnh sꢍ 04/PCT
- 75 vꢜ thành lꢞp Ngân hàng Quꢍc gia Viꢘt Nam do Ông Trꢃn Dꢊơng làm Thꢍng ꢂꢍc.
ꢥꢅn ngày 22/ 9/1975, dꢊꢈi sꢋ lãnh ꢂꢣo cꢄa Bꢆ chính trꢛ và TW ꢥꢎng Lao ꢂꢆng Viꢘt
Nam, Chính phꢄ cách mꢣng lâm thꢀi Cꢆng Hoà miꢜn Nam Viꢘt Nam ꢂã tꢙ chꢗc cuꢆc ꢂꢙi
tiꢜn trên qui mô toàn miꢜn Nam ꢂꢖ ꢂꢊa ꢂꢕng tiꢜn mꢈi lꢌy tên là "Tiꢜn Ngân hàng Viꢘt
Nam" (còn gꢟi là tiꢜn giꢎi phóng) vào lꢊu thông vꢈi tꢇ lꢘ 1 ꢂꢕng NHVN ꢓn 500ꢂ tiꢜn cꢄa
chꢅ ꢂꢆ cꢩ và tꢊơng ꢂꢊơng vꢈi 1 USD. Ngày 2/5/ 1978 - ꢥúng dꢛp kꢇ niꢘm 3 nꢓm ngày
giꢎi phóng hoàn toàn miꢜn Nam, Nhà nꢊꢈc CHXHCN Viꢘt Nam công bꢍ ꢂꢙi tiꢜn lꢃn thꢗ
3 trên phꢣm vi toàn quꢍc, thꢍng nhꢌt tiꢜn tꢘ cꢎ nꢊꢈc vꢈi tꢇ lꢘ 1ꢂꢕng tiꢜn NHNN cꢩ ꢝ
miꢜn Bꢔc hoꢠc 0,8 ꢂꢕng tiꢜn Giꢎi phóng ꢝ miꢜn Nam ꢓn 1ꢂꢕng NHNN mꢈi.
Sau bao biꢅn cꢍ cꢄa lꢛch sꢧ, ꢂꢕng tiꢜn mꢈi ꢂꢊꢑc thꢍng nhꢌt trên phꢣm vi cꢎ nꢊꢈc.
Lꢨ ra ꢂây sꢨ là thꢀi ꢂiꢖm ꢂꢃu tiên cꢄa lꢛch sꢧ phát triꢖn tiꢜn tꢘ cꢄa ꢂꢌt nꢊꢈc, nhꢊng ꢂáng
tiꢅc là vì nhiꢜu nguyên nhân, ꢂꢕng tiꢜn lꢣi rơi vào nhꢚng thꢓng trꢃm mꢈi.
Trang 19
Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ - Lưu hành nội bộ - Khoa Kinh tế - Trường Cao Đẳng Nghề Đà Lạt
Ngay sau ꢂó do nꢜn kinh tꢅ nói chung còn ꢝ trình ꢂꢆ quá nghèo nàn, lꢣc hꢞu lꢣi do
nhꢚng sai lꢃm trong cꢎi tꢣo các thành phꢃn kinh tꢅ - nhꢌt là cꢎi tꢣo giꢈi công thꢊơng
nghiꢘp miꢜn Nam ꢂꢖ áp dꢉng cơ chꢅ bao cꢌp giꢍng nhꢊ ꢝ miꢜn Bꢔc trong cꢎ nꢊꢈc nên
lꢣm phát ꢂã liên tꢉc gia tꢓng – Tꢒ chꢤ giá trꢛ ꢂꢕng tiꢜn mꢈi sát vꢈi sꢗc mua cꢄa ꢂꢕng
Dola Mꢦ (1,25ꢂ/1USD) ꢂã nhanh chóng bꢛ nꢈi rꢆng ra. ꢥꢕng tiꢜn NHNN VN mꢌt giá
mꢣnh so vꢈi ꢂꢕng USD, ꢂꢅn trꢊꢈc ngày ꢂꢙi tiꢜn tháng 9/1985 tꢇ giá giꢚa ꢂꢕng tiꢜn
NHNN VN so vꢈi ꢂꢕng USD ꢂã là: 150ꢂ/USD.
1.3. Quy luật lưu thông tiền tệ.
1.3.1. Nội dung của quy luật.
Quy luꢞt lꢊu thông tiꢜn tꢘ do K.Marx nghiên cꢗu và phát hiꢘn, làm nꢜn tꢎng lý
luꢞn trong nghiên cꢗu tiꢜn tꢘ ngày nay và trong ꢂiꢜu hành chính sách tiꢜn tꢘ.
Có thꢖ nói, quy luꢞt lꢊu thông tiꢜn tꢘ chꢗa ꢂꢋng 2 nꢆi dung cơ bꢎn:
- Thꢘ nhꢑt, phꢎn ánh mꢍi quan hꢘ có tính quy luꢞt giꢚa quy luꢞt lꢊu thông hàng hoá vꢈi
tiꢜn tꢘ và lꢊu thông tiꢜn tꢘ. Trong ꢂó sꢎn xuꢌt lꢊu thông hàng hoá bao giꢀ cꢩng ꢂóng vai
trò cơ sꢝ, quyꢅt ꢂꢛnh còn tiꢜn tꢘ và lꢊu thông tiꢜn tꢘ có tác ꢂꢆng ngꢊꢑc trꢝ lꢣi ꢂꢍi vꢈi sꢎn
xuꢌt lꢊu thông hàng hoá. Trong nꢜn kinh tꢅ thꢛ trꢊꢀng phát triꢖn sꢋ vꢞn ꢂꢆng cꢄa hàng
hoá và sꢋ vꢞn ꢂꢆng cꢄa tiꢜn tꢘ xoꢔt xuýt vꢈi nhau nhꢊng lꢊu thông hàng hoá bao giꢀ
cꢩng giꢚ vai trò cơ sꢝ cho lꢊu thông tiꢜn tꢘ. K.Marx nói: “Sꢋ vꢞn ꢂꢆng mà lꢊu thông
hàng hoá buꢆc lꢊu thông tiꢜn tꢘ phꢎi theo, làm cho tiꢜn tꢘ luôn luôn xa rꢀi ꢂiꢖm xuꢌt phát
cꢄa nó ꢂꢖ luôn luôn chuyꢖn tꢒ tay ngꢊꢀi này sang tay ngꢊꢀi khác: ꢥó là cái mà ngꢊꢀi ta
gꢟi là lꢊu thông tiꢜn tꢘ”
Lꢊu thông tiꢜn tꢘ diꢢn ra mꢆt cách có quy luꢞt. Quy luꢞt ꢂó bꢔt nguꢕn tꢒ chꢤ lꢊu
thông hàng hoá là cơ sꢝ lꢊu thông tiꢜn tꢘ và lꢊu thông hàng hoá chꢡ thu hút mꢆt khꢍi
lꢊꢑng tiꢜn tꢘ nhꢌt ꢂꢛnh. Nhꢊ vꢞy lꢊu thông tiꢜn tꢘ, không chꢡ là quy luꢞt xác ꢂꢛnh khꢍi
lꢊꢑng lꢊu thông tiꢜn tꢘ cꢃn thiꢅt cho lꢊu thông, mà nó còn chꢡ rõ mꢍi quan hꢘ có tính quy
luꢞt giꢚa các yꢅu tꢍ sꢍ lꢊꢑng hàng hoá dꢛch vꢉ, mꢗc giá cꢎ, sꢍ lꢊꢑng tiꢜn tꢘ và tꢍc ꢂꢆ lꢊu
thông tiꢜn tꢘ.
- Thꢘ hai: ꢥꢊa ra công thꢗc cơ bꢎn, công thꢗc tꢙng quát ꢂꢖ xác ꢂꢛnh nhu cꢃu tiꢜn tꢘ cho
nꢜn kinh tꢅ (khꢍi lꢊꢑng tiꢜn tꢘ cꢃn thiꢅt cho nꢜn kinh tꢅ) và ꢂi ꢂꢅn kꢅt luꢞn có ý nghꢭa vꢜ
mꢠt lý luꢞn và thꢋc tiꢢn:
+ Nhu cꢃu tiꢜn tꢘ tꢓng giꢎm tꢇ lꢘ thuꢞn vꢈi tꢍc ꢂꢆ tꢓng trꢊꢝng kinh tꢅ - nghꢭa là sꢎn xuꢌt,
lꢊu thông hàng hoá gia tꢓng thì nhꢌt ꢂꢛnh làm tꢓng nhu cꢃu tiꢜn tꢘ cꢄa nꢜn kinh tꢅ.
Trang 20
Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ - Lưu hành nội bộ - Khoa Kinh tế - Trường Cao Đẳng Nghề Đà Lạt
+ Nhu cꢃu tiꢜn tꢘ tꢓng giꢎm tꢇ lꢘ nghꢛch vꢈi tꢍc ꢂꢆ lꢊu thông tiꢜn tꢘ (Velocity of Money).
K.Marx viꢅt: Nhꢊ vꢞy tꢙng sꢍ lꢊꢑng tiꢜn hoꢣt ꢂꢆng vꢈi tꢊ cách là phꢊơng tiꢘn lꢊu thông
trong mꢤi mꢆt khoꢎng thꢀi gian nhꢌt ꢂꢛnh, mꢆt mꢠt ꢂꢊꢑc quyꢅt ꢂꢛnh bꢝi tꢙng sꢍ giá cꢎ
cꢄa thꢅ giꢈi hàng hoá ꢂang lꢊu thông và mꢠt khác bꢝi tꢍc ꢂꢆ nhanh hay chꢞm cꢄa nhꢚng
quá trình ngꢊꢑc nhau cꢄa lꢊu thông hàng hoá, tuꢁ theo tꢍc ꢂꢆ này mà mꢆt bꢆ phꢞn lꢈn
hay nhꢐ trong tꢙng sꢍ giá cꢎ có thꢖ ꢂꢊꢑc thꢋc hiꢘn vꢈi cùng mꢆt ꢂꢕng tiꢜn. K.Marx cho
rꢪng lꢊu thông tiꢜn tꢘ là: “quy luꢞt theo ꢂó sꢍ lꢊꢑng các phꢊơng tiꢘn lꢊu thông ꢂꢊꢑc
quyꢅt ꢂꢛnh bꢝi tꢙng sꢍ giá cꢎ các hàng hoá ꢂang lꢊu thông và tꢍc ꢂꢆ lꢊu thông trung bình
cꢄa tiꢜn” Quy luꢞt ꢌy còn có thꢖ diꢢn ꢂꢣt nhꢊ sau: Vꢈi mꢆt tꢙng sꢍ giá trꢛ hàng hoá nhꢌt
ꢂꢛnh và vꢈi mꢆt tꢍc ꢂꢆ trung bình nhꢌt ꢂꢛnh cꢄa nhꢚng sꢋ biꢅn ꢂꢙi hình thái cꢄa các hàng
hoá, thì sꢍ lꢊꢑng tiꢜn hay vꢞt liꢘu tiꢜn ꢂang lꢊu thông sꢨ phꢉ thuꢆc vào bꢎn thân cꢄa giá
trꢛ vꢞt liꢘu này. Tꢒ quy luꢞt trên, có thꢖ rút ra nhꢚng kꢅt luꢞn quan trꢟng sau ꢂây:
Mꢊt là: Sꢍ lꢊꢑng tiꢜn tꢘ cꢃn thiꢅt cho lꢊu thông (nhu cꢃu tiꢜn tꢘ) ꢂꢊꢑc quyꢅt ꢂꢛnh
bꢝi 3 yꢅu tꢍ:
• Tꢙng sꢍ lꢊꢑng hàng hoá dꢛch vꢉ;
• Mꢗc giá cꢎ;
• Tꢍc ꢂꢆ lꢊu thông tiꢜn tꢘ;
Trong ꢂó nhu cꢃu tiꢜn tꢘ biꢅn ꢂꢙii tꢇ lꢘ thuꢞn vꢈi hai yêú tꢍ ꢂꢃu và tꢇ lꢘ nghꢛch vꢈi
yꢅu tꢍ thꢗ ba.
Hai là, sꢍ lꢊꢑng tiꢜn tꢘ trong lꢊu thông có ꢎnh hꢊꢝng ngꢊꢑc trꢝ lꢣi vꢈi mꢗc giá cꢎ
hàng hoá.
Tꢒ sꢋ phân tích nói trên, nꢆi dung cꢄa quy luꢞt lꢊu thông tiꢜn tꢘ cho rꢪng khꢍi
lꢊꢑng tiꢜn cꢃn thiꢅt cho lꢊu thông trong mꢆt thꢀi gian nhꢌt ꢂꢛnh phꢉ thuꢆc vào tꢙng giá
cꢎ cꢄa hàng hoá ꢂꢊꢑc sꢎn xuꢌt ꢂꢊa vào lꢊu thông và tꢍc ꢂꢆ lꢊu thông tiꢜn tꢘ trong thꢀi
gian ꢂó.
Công thꢗc: Mc = H/V = ꢱPxQ / V
Trong ꢂó: Mc: Khꢍi lꢊꢑng tiꢜn cꢃn thiꢅt cho lꢊu thông.
H: Tꢙng giá cꢎ hàng hoá cꢃn ꢂꢊꢑc thꢋc hiꢘn.
P: Giá cꢎ hàng hoá.
Q: Khꢍi lꢊꢑng hàng hoá ꢂꢊa vào lꢊu thông.
V: Tꢍc ꢂꢆ lꢊu thông cꢄa tiꢜn tꢘ.
Trang 21
Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ - Lưu hành nội bộ - Khoa Kinh tế - Trường Cao Đẳng Nghề Đà Lạt
* Ý nghꢭa cꢄa quy luꢞt.
Nghiên cꢗu quy luꢞt lꢊu thông tiꢜn tꢘ cꢄa K.Marx cꢩng nhꢊ tiꢅp thu có chꢟn lꢟc
nhꢚng hꢟc thuyꢅt tiꢜn tꢘ cꢄa các nhà kinh tꢅ hꢟc nꢙi tiꢅng nhꢊ William Petty (1623-
1687), Adam Smith (1723-1790), David Ricado (1772-1823)... mꢆt cách ꢂúng ꢂꢔn và có
cơ sꢝ khoa hꢟc vꢜ phꢣm trù kinh tꢅ tiꢜn tꢘ nói riêng và nꢜn kinh tꢅ tiꢜn tꢘ nói chung giúp
viꢘc hoꢣch ꢂꢛnh và thꢋc hiꢘn chính sách tiꢜn tꢘ hꢑp lý. Qua ꢂó, ꢂꢎm bꢎo cung cꢌp ꢂꢃy ꢂꢄ
các phꢊơng tiꢘn cho nꢜn kinh tꢅ nhꢀ ꢂó mà thúc ꢂꢏy nꢜn kinh tꢅ phát triꢖn.
1.3.2. Cung cầu tiền tệ.
1.3.2.1. Cꢓu tiꢊn tꢃ.
a) Khái niꢕm cꢎu tiꢐn tꢕ
Cꢃu tiꢜn tꢘ là sꢍ lꢊꢑng tiꢜn tꢘ mà dân chúng, doanh nghiꢘp, các tꢙ chꢗc xã hꢆi và
các cơ quan Nhà nꢊꢈc cꢃn nꢔm giꢚ ꢂꢖ thoꢎ mãn các nhu cꢃu giao dꢛch, dꢋ phòng và tích
luꢦ.
b) Thành phꢎn và các nhân tꢛ ꢟnh hꢁꢠng mꢘc cꢎu tiꢐn tꢕ.
* Mꢗc cꢃu giao dꢛch.
Là nhu cꢃu tiꢜn tꢘ vꢈi tꢊ cách là phꢊơng tiꢘn trao ꢂꢙi nhꢪm phꢉc vꢉ cho nhu cꢃu
giao dꢛch hàng ngày cꢄa các chꢄ thꢖ trong xã hꢆi nhꢊ mua hàng, trꢎ công, trꢎ lꢊơng,
thanh toán nꢑ… Mꢗc cꢃu giao dꢛch chꢛu tác ꢂꢆng bꢝi 3 nhân tꢍ cơ bꢎn:
- Chi phí giao dꢛch liên quan ꢂꢅn viꢘc mua bán các tài sꢎn sinh lꢀi khi cꢃn thiꢅt. Chi phí
này càng cao mꢗc cꢃu tiꢜn giao dꢛch càng lꢈn.
- Mꢗc lãi suꢌt ròng (chi phí cơ hꢆi) phꢎi trꢎ khi nꢔm giꢚ tiꢜn. Nꢅu chi phí cơ hꢆi cꢄa viꢘc
nꢔm giꢚ tiꢜn tꢓng lên thì mꢗc cꢃu tiꢜn giao dꢛch giꢎm.
- Mꢗc thu nhꢞp. Nhu cꢃu chi tiêu tꢓng lên cùng vꢈi sꢋ tꢓng lên cꢄa thu nhꢞp ꢂꢛnh kꢁ.
* Mꢗc cꢃu tiꢜn dꢋ phòng.
Là nhu cꢃu tiꢜn nhꢪm ꢂáp ꢗng các khoꢎn chi tiêu không dꢋ tính trꢊꢈc ꢂꢊꢑc khi có
các nhu cꢃu ꢂꢆt xuꢌt nhꢊ ꢍm ꢂau, hꢐng xe, tai nꢣn hoꢠc giá cꢎ tꢓng… Mꢗc cꢃu tiꢜn dꢋ
phòng chꢛu tác ꢂꢆng cꢄa các nhân tꢍ nhꢊ:
- Tính lꢐng cꢄa các tài sꢎn tài chính. Nꢅu các tài sꢎn tài chính ꢂꢊꢑc nꢔm giꢚ vꢈi tính lꢐng
cao thì nhu cꢃu tiꢜn dꢋ phòng giꢎm xuꢍng và ngꢊꢑc lꢣi.
- Sꢋ biꢅn ꢂꢆng cꢄa các chính sách vꢭ mô, môi trꢊꢀng kinh tꢅ, thꢌt nghiꢘp.. cꢩng ꢎnh
hꢊꢝng ꢂꢅn nhu cꢃu tiꢜn dꢋ phòng.
Trang 22
Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ - Lưu hành nội bộ - Khoa Kinh tế - Trường Cao Đẳng Nghề Đà Lạt
* Mꢗc cꢃu tiꢜn ꢂꢃu tꢊ
Là lꢊꢑng tiꢜn cꢃn nꢔm giꢚ nhꢪm quꢎn lý tài sꢎn mꢆt cách linh hoꢣt và có hiꢘu quꢎ
trên cꢎ hai góc ꢂꢆ: tꢍi ꢂa hoá lꢑi nhuꢞn và an toàn.
Nhu cꢃu vꢜ tiꢜn tꢘ ꢂꢖ phꢉc vꢉ cho nhu cꢃu ꢂꢃu tꢊ phꢉ thuꢆc vào 2 nhân tꢍ quan trꢟng là:
- Lãi suꢌt tín dꢉng ngân hàng.
- Mꢗc lꢑi nhuꢞn tꢒ hoꢣt ꢂꢆng ꢂꢃu tꢊ.
1.3.2.2. Cung tiꢊn tꢃ.
a) Khái niꢕm cung tiꢐn tꢕ.
Cung tiꢜn tꢘ là viꢘc tꢣo ra và ꢂꢊa vào lꢊu thông tꢙng phꢊơng tiꢘn ꢂóng vai trò tiꢜn
ꢂꢖ ꢂáp ꢗng nhu cꢃu sꢧ dꢉng tiꢜn trong nꢜn kinh tꢅ.
Khꢍi lꢊꢑng tiꢜn trong nꢜn kinh tꢅ ꢂꢊꢑc cung ꢗng tꢒ nhꢚng tác nhân sau:
- Ngân hàng Trung ꢊơng: Cơ quan chính phꢄ có chꢗc nꢓng theo dõi bao quát hꢘ thꢍng
hoꢣt ꢂꢆng ngân hàng và có trách nhiꢘm thꢋc hiꢘn viꢘc chꢡ ꢂꢣo chính sách tiꢜn tꢘ. (Cꢉ thꢖ
trong chꢊơng 2, nꢆi dung 2.2.3.1)
- Ngân hàng thꢊơng mꢣi và các tꢙ chꢗc tín dꢉng: là các trung gian tài chính, hꢟ nhꢞn tiꢜn
gꢧi tꢒ các cá nhân và tꢙ chꢗc và thꢋc hiꢘn cho vay- các ngân hàng thꢊơng mꢣi, các công
ty tiꢅt kiꢘm và cho vay, các ngân hàng tiꢅt kiꢘm tꢊơng trꢑ và các liên hiꢘp tín dꢉng. Tꢒ
mꢆt khoꢎn tiꢜn gꢧi ban ꢂꢃu thông qua cho vay bꢪng chuyꢖn khoꢎn, NHTM có khꢎ nꢓng
tꢣo ra tiꢜn gꢧi thanh toán.
- Các tꢙ chꢗc tài chính phi ngân hàng.
b) Các nhân tꢛ ꢟnh hꢁꢠng mꢘc cung tiꢐn.
Cung tiꢜn tꢘ trong nꢜn kinh tꢅ do NHTW quyꢅt ꢂꢛnh thông qua chính sách tiꢜn tꢘ.
Khi NHTW thꢋc hiꢘn chính sách tiꢜn tꢘ thꢔt chꢠt thì mꢗc cung tiꢜn giꢎm và ngꢊꢑc lꢣi.
Các yꢅu tꢍ làm cơ sꢝ ꢂꢖ ngân hàng NHTW quyꢅt ꢂꢛnh ꢂꢅn chính sách tiꢜn tꢘ cꢄa mình là:
- Chꢡ sꢍ trꢊꢑt giá và tꢇ lꢘ lꢣm phát trong nꢜn kinh tꢅ.
- Tꢍc ꢂꢆ tꢓng trꢊꢝng kinh tꢅ cꢄa quꢍc gia trong tꢒng thꢀi kꢁ.
- Mꢗc ꢂꢆ thâm hꢉt ngân sách Nhà nꢊꢈc.
- Mꢗc ꢂꢆ thâm hꢉt cán cân thanh toán quꢍc tꢅ.
1.3.3. Vꢔn dꢕng quy luꢔt lưu thông tiꢊn tꢃ.
Cơ sꢠ cung ꢘng tiꢐn: NHNN ꢂꢆc quyꢜn cung ꢗng tiꢜn, ꢂiꢜu tiꢅt khꢍi cung tiꢜn tꢘ, ꢙn ꢂꢛnh
giá trꢛ ꢂꢕng tiꢜn. Mꢗc cung ꢗng tiꢜn ꢂꢊꢑc dꢋa vào các cơ sꢝ:
Trang 23
Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ - Lưu hành nội bộ - Khoa Kinh tế - Trường Cao Đẳng Nghề Đà Lạt
- Chꢡ sꢍ trꢊꢑt giá cꢄa hàng hóa.
- Tꢍc ꢂꢆ tꢓng trꢊꢝng cꢄa nꢜn kinh tꢅ.
- Thâm hꢉt ngân sách.
- Thâm hꢉt cán cân thanh toán quꢍc tꢅ.
Quan ꢄiꢚm cung ꢘng tiꢐn:
- Chính sách tiꢜn tꢘ thꢔt chꢠt: Hꢣn chꢅ cung ꢗng tiꢜn, vꢍn, tín dꢉng, ꢂꢃu tꢊ, tꢓng trꢊꢝng
kinh tꢅ nóng; chꢍng lꢣm phát.
- Chính sách tiꢜn tꢘ nꢈi lꢐng: Mꢝ rꢆng viꢘc cung ꢗng tiꢜn, vꢍn, tín dꢉng, ꢂꢃu tꢊ nhꢪm
thúc ꢂꢏy tꢓng trꢊꢝng kinh tꢅ, chꢍng suy thoái kinh tꢅ.
1.3.4. Các khối tiền trong lưu thông
Các khꢍi tiꢜn tꢘ trong lꢊu thông tꢞp hꢑp các phꢊơng tiꢘn ꢂꢊꢑc sꢧ dꢉng chung làm
phꢊơng tiꢘn trao ꢂꢙi, ꢂꢊꢑc phân chia tuꢁ theo “ꢂꢆ lꢐng” hay tính thanh khoꢎn cꢄa các
phꢊơng tiꢘn ꢂó trong nhꢚng khoꢎng thꢀi gian nhꢌt ꢂꢛnh cꢄa mꢆt quꢍc gia.
Các khꢍi tiꢜn tꢘ trong lꢊu thông bao gꢕm:
- Khối tiền giao dịch (M ) gꢕm nhꢚng phꢊơng tiꢘn ꢂꢊꢑc sꢧ dꢉng rꢆng rãi trong thanh
1
toán chi trꢎ vꢜ hàng hoá dꢛch vꢉ, bꢆ phꢞn này có tính lꢐng cao nhꢌt:
+ Tiꢜn mꢠt trong lꢊu hành: Bꢆ phꢞn tiꢜn mꢠt (giꢌy bꢣc ngân hàng và tiꢜn ꢂúc) nꢪm ngoài
hꢘ thꢍng ngân hàng.
+ Tiꢜn gꢧi không kꢁ hꢣn tꢣi các tꢙ chꢗc tín dꢉng.
- Khối tiền mở rộng (M ) gꢕm:
2
+ M
1
+ Tiꢜn gꢧi có kꢁ hꢣn
Bꢆ phꢞn tiꢜn gꢧi có kꢁ hꢣn mꢠc dù không trꢋc tiꢅp sꢧ dꢉng làm phꢊơng tiꢘn trao
ꢂꢙi, nhꢊng chúng cꢩng có thꢖ ꢂꢊꢑc chuyꢖn ꢂꢙi ra tiꢜn giao dꢛch mꢆt cách nhanh chóng và
vꢈi phí tꢙn thꢌp. Bꢆ phꢞn này còn có thꢖ ꢂꢊꢑc chia ra theo kꢁ hꢣn hoꢠc sꢍ lꢊꢑng.
- Khối tiền tài sản (M ) bao gꢕm:
3
+ M
2
+ Trái khoán có mꢗc lꢐng cao nhꢊ: Hꢍi phiꢅu, tín phiꢅu kho bꢣc… Bꢆ phꢞn trái khoán
này là tài sꢎn chính nhꢊng vꢬn có thꢖ ꢂꢊꢑc chuyꢖn ꢂꢙi ra tiꢜn giao dꢛch tꢊơng ꢂꢍi nhanh
chóng.
Trang 24
Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ - Lưu hành nội bộ - Khoa Kinh tế - Trường Cao Đẳng Nghề Đà Lạt
- Khꢏi M4 bao gꢑm:
+ M3
+Giꢑy chꢘng nhꢃn sꢠ hꢡu bꢑt ꢄꢊng sꢟn
1.4. Lạm phát, thiểu phát và các biện pháp ổn định tiền tệ.
1.4.1. Lạm phát.
1.4.1.1. ꢖꢆnh nghꢍa.
Lꢣm phát gꢃn nhꢊ phꢣm trù vꢍn có trong nꢜn sꢎn xuꢌt hàng hoá. Có nhiꢜu nhà
kinh tꢅ ꢂã ꢂi tìm mꢆt ꢂꢛnh nghꢭa cho ꢂúng thuꢞt ngꢚ này nhꢊng nói chung chꢊa có sꢋ
ꢂꢕng ý hoàn toàn.
Có nhiꢜu quan ꢂiꢖm nhìn nhꢞn và ꢂꢛnh nghꢭa lꢣm phát rꢌt khác nhau:
- Có quan ꢂiꢖm cho rꢪng lꢣm phát là sꢋ tꢓng lên liên tꢉc cꢄa giá cꢎ, nói cách khác ꢂó là
tình trꢣng mꢗc giá cꢎ tꢓng và tꢓng liên tꢉc.
- Quan ꢂiꢖm khác cho rꢪng lꢣm phát là viꢘc phát hành tiꢜn giꢌy vꢊꢑt quá mꢗc ꢂꢎm bꢎo
bꢪng vàng, bꢣc, ngoꢣi tꢘ … cꢄa quꢍc gia, vì vꢞy gây ra sꢋ mꢌt giá cꢄa tiꢜn giꢌy làm cho
giá cꢎ hàng hoá bꢛ ꢂꢏy lên cao.
- Lꢣi có quan ꢂiꢖm cho rꢪng lꢣm phát là sꢋ mꢌt cân ꢂꢍi nghiêm trꢟng giꢚa tiꢜn và hàng
trong nꢜn kinh tꢅ, sꢋ mꢌt cân ꢂꢍi khiꢅn cho giá cꢎ tꢓng lên nhanh ꢝ mꢟi lúc mꢟi nơi.
Tꢒ nhꢚng quan ꢂiꢖm trên có thꢖ ꢂꢊa ra mꢆt khái niꢘm vꢜ lꢣm phát nhꢊ sau: Lꢣm phát là
hiꢘn tꢊꢑng kinh tꢅ, trong ꢂó giꢌy bꢣc lꢊu thông vꢊꢑt quá nhu cꢃu cꢃn thiꢅt, làm cho
chúng bꢛ mꢌt giá, dꢬn ꢂꢅn giá cꢎ cꢄa hꢃu hꢅt các hàng hóa trong lꢊu thông không ngꢒng
tꢓng lên.
1.4.1.2 Nguyên nhân cꢉa lꢗm phát.
Có nhiꢜu nguyên nhân dꢬn ꢂꢅn lꢣm phát, nhꢚng nguyên nhân cơ bꢎn ꢂó là:
a) Lꢖm phát do cꢎu kéo:
Các hiꢘn tꢊꢑng kinh tꢅ làm tꢓng tꢙng cꢃu tiꢜn, dꢬn ꢂꢅn tꢓng tꢙng cung tiꢜn, trong
ꢂiꢜu kiꢘn tꢓng trꢊꢝng kinh tꢅ không tꢊơng ꢗng ꢂã dꢬn ꢂꢅn lꢣm phát. ꢥó là lꢣm phát do
nhu cꢃu hay còn gꢟi là lꢣm phát cꢃu kéo.
Lꢣm phát do cꢃu kéo do nhiꢜu nguyên nhân nhꢊng chꢄ yꢅu là:
- Tꢓng cꢃu tiꢜn do thâm hꢉt ngân sách.
- Tꢓng trꢑ cꢌp và phúc lꢑi xã hꢆi…
- Tꢓng cꢃu tiꢜn bꢔt nguꢕn tꢒ nhu cꢃu vꢜ hàng hóa.
Trang 25
Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ - Lưu hành nội bộ - Khoa Kinh tế - Trường Cao Đẳng Nghề Đà Lạt
b) Lꢖm phát do chi phí ꢄꢢy.
Lꢣm phát loꢣi này xuꢌt hiꢘn khi chi phí ꢂꢃu vào cho sꢎn xuꢌt tꢓng hoꢠc nꢓng lꢋc
sꢎn xuꢌt cꢄa nꢜn kinh tꢅ giꢎm sút. Khi chi phí sꢎn xuꢌt tꢓng lên chꢔc chꢔn sꢨ dꢬn ꢂꢅn giá
thành sꢎn phꢏm tꢓng lên làm giá bán sꢎn phꢏm tꢓng và chꢡ sꢍ giá tꢓng. Chi phí tꢓng lên
do nhiꢜu nguyên nhân:
- Tꢓng lꢊơng vꢊꢑt quá mꢗc tꢓng nꢓng suꢌt lao ꢂꢆng xã hꢆi.
- ꢥꢃu tꢊ cơ bꢎn kém hiꢘu quꢎ
- Nguyên liꢘu ꢂꢃu vào cꢄa mꢆt sꢍ sꢎn phꢏm tꢓng lên. Chꢄ yꢅu là nhꢚng nguyên liꢘu
nhꢞp tꢒ nꢊꢈc ngoài
Nꢅu lꢣm phát do cꢃu kéo ꢝ mꢗc vꢒa phꢎi là mꢆt ꢂiꢜu kiꢘn rꢌt tꢍt cho nꢜn kinh tꢅ,
nó sꢨ kích thích ꢂꢃu tꢊ mꢝ rꢆng sꢎn xuꢌt, ngꢊꢀi ta còn ví nó nhꢊ mꢆt chꢌt dꢃu mꢝ dùng
ꢂꢖ bôi trơn cho bꢆ máy kinh tꢅ. Nhꢊng lꢣm phát chi phí ꢂꢏy thì dù bꢌt kꢁ mꢗc ꢂꢆ nào
cꢩng ꢂꢜu không tꢍt, vì bꢎn thân nó ꢂã mang trong mình sꢋ suy thoái kinh tꢅ.
c) Hꢕ thꢛng chính trꢋ không ꢅn ꢄꢋnh, là mꢊt nguyên nhân dꢣn ꢄꢏn lꢖm phát.
Hꢘ thꢍng chính trꢛ không ꢙn ꢂꢛnh dꢬn ꢂꢅn viꢘc ꢂiꢜu hành kinh tꢅ cꢄa Chính phꢄ
không hiꢘu quꢎ. Nhꢊng vꢌn ꢂꢜ quan trꢟng hơn là dân chúng không tin tꢊꢝng vào giꢌy bꢣc
ngân hàng hiꢘn hành. Ngꢊꢀi ta tìm ꢂꢅn hàng hóa quý hiꢅm, ngoꢣi tꢘ, vàng…ꢂꢖ dꢋ trꢚ giá
trꢛ. Vì thꢅ giꢌy bꢣc ngân hàng “bꢛ ꢂꢏy” ra lꢊu thông nhiꢜu hơn và nó mꢌt giá càng nhanh.
1.4.1.3. ꢖo lưꢘng lꢗm phát.
ꢥo lꢊꢀng lꢣm phát có thꢖ ꢂo lꢊꢀng qua các chꢡ sꢍ sau:
- Chꢤ sꢛ giá tiêu dùng xã hꢊi (CPI) (Consumer Price Index): (CPI là chꢡ sꢍ ꢂꢊꢑc sꢧ dꢉng
mꢆt cách phꢙ biꢅn trong viꢘc ꢂánh giá mꢗc ꢂꢆ lꢣm phát) CPI ꢂo lꢊꢀng mꢗc giá bình quân
cꢄa mꢆt nhóm hàng hoá và dꢛch vꢉ cꢃn cho tiêu dùng cꢄa các hꢆ gia ꢂình trong mꢆt giai
ꢂoꢣn nhꢌt ꢂꢛnh. Ngꢊꢀi ta thꢊꢀng chꢟn mꢆt rꢙ hàng tiêu dùng có chia các nhóm: áo quꢃn,
nhà cꢧa, chꢌt ꢂꢍt, vꢞn tꢎi, y tꢅ… và xác ꢂꢛnh mꢗc ꢂꢆ quan trꢟng cꢄa tꢒng nhóm hàng
trong tꢙng chi tiêu ꢂꢖ làm cꢓn cꢗ tính chꢡ sꢍ giá bình quân. Vào ꢂꢃu kꢁ tính CPI thì các
sꢍ liꢘu vꢜ giá cꢎ hàng hoá, dꢛch vꢉ cꢃn thiꢅt ꢂꢊꢑc thu thꢞp và sau ꢂó chꢡ sꢍ CPI ꢂꢊꢑc tính
bꢪng cách so sánh giá trꢛ hiꢘn tꢣi và giá trꢛ gꢍc cꢄa rꢙ hàng hoá, dꢛch vꢉ ꢂꢊꢑc lꢋa chꢟn.
ꢲ Viꢘt Nam, CPI ꢂꢊꢑc tính cho toàn quꢍc và cho tꢒng ꢂꢛa phꢊơng, chꢡ sꢍ giá bình
quân ꢂꢊꢑc thông báo hàng tháng, hàng quý và hàng nꢓm. Hiꢘn nay ꢂꢖ tính CPI, mꢆt rꢙ
hàng hoá ꢂꢊꢑc lꢋa chꢟn bao gꢕm 494 mꢠt hàng (giai ꢂoꢣn 2006-2010 do Tꢙng cꢉc Thꢍng
kê công bꢍ).
Trang 26
Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ - Lưu hành nội bộ - Khoa Kinh tế - Trường Cao Đẳng Nghề Đà Lạt
Trên cơ sꢝ xác ꢂꢛnh ꢂꢊꢑc chꢡ sꢍ giá tiêu dùng bình quân, tꢇ lꢘ lꢣm phát phꢎn ánh
sꢋ thay ꢂꢙi mꢗc giá bình quân cꢄa giai ꢂoꢣn này so vꢈi giai ꢂoꢣn trꢊꢈc và ꢂꢊꢑc tính theo
công thꢗc sau:
Tꢇ lꢘ lꢣm phát = (Mꢗc giá nꢓm hiꢘn tꢣi - Mꢗc giá nꢓm trꢊꢈc) x 100
Mꢗc giá nꢓm trꢊꢈc
- Chꢤ sꢛ giá cꢟ sꢟn xuꢑt PPI (Producer Price Index): ꢥây là chꢡ sꢍ giá thành sꢎn xuꢌt cꢄa
mꢆt sꢍ mꢠt hàng và dꢛch vꢉ tiêu biꢖu. ꢲ Mꢦ ngꢊꢀi ta sꢧ dꢉng giá cꢄa 3.400 loꢣi hàng
hoá ꢂꢖ tính PPI. Chꢡ sꢍ này thꢊꢀng ꢂꢊꢑc các doanh nghiꢘp sꢧ dꢉng, cách tính cꢄa PPI
hoàn toàn giꢍng nhꢊ cách tính cꢄa CPI.
1.4.1.4. Các loꢗi lꢗm phát.
a) Lꢖm phát vꢉa phꢟi.
Lꢣm phát vꢒa phꢎi là loꢣi lꢣm phát mà tꢣi thꢀi ꢂiꢖm xꢎy ra, giá cꢎ hàng hóa so vꢈi
trꢊꢈc không cao và tꢍc ꢂꢆ tꢓng chꢞm. Tꢇ lꢘ lꢣm phát ꢂo ꢂꢊꢑc dꢊꢈi 10% gꢟi là lꢣm phát ꢝ
mꢗc “1 con sꢍ”.
Loꢣi lꢣm này thꢊꢀng thꢌy ꢝ các nꢊꢈc có nꢜn kinh tꢅ phát triꢖn. Lꢣm phát vꢒa phꢎi
không ꢎnh hꢊꢝng nhiꢜu ꢂꢅn sꢋ phát triꢖn kinh tꢅ - xã hꢆi. Thꢞm chí nó còn tác ꢂꢆng
ngꢊꢑc lꢣi làm cho nꢜn kinh tꢅ nꢓng ꢂꢆng hơn. Vì vꢞy mà nhiꢜu chính phꢄ còn có kꢅ
hoꢣch duy trì lꢣm phát vꢒa phꢎi trong kꢅ hoꢣch phát triꢖn kinh tꢅ - xã hꢆi cꢄa mình.
Các nꢊꢈc tꢊ bꢎn phát ttriꢖn nhꢊ: Nhꢞt Bꢎn, Hoa Kì, Thꢉy ꢥiꢖn, Thꢉy Sꢭ, Anh,
Pháp.. thꢊꢀng duy trì lꢣm phát ꢝ mꢗc thꢌp nhꢪm ꢂꢣt nhꢚng mꢉc tiêu kinh tꢅ - xã hꢆi ꢂã
dꢋ ꢂꢛnh.
b) Lꢖm phát phi mã.
Lꢣm phát phi mã là loꢣi lꢣm phát mà tꢣi thꢀi ꢂiꢖm xꢎy ra, giá cꢎ hàng hóa tꢓng
cao, vꢈi tꢍc ꢂꢆ nhanh so vꢈi trꢊꢈc. Tꢇ lꢘ lꢣm phát thꢊꢀng ꢝ mꢗc 2 con sꢍ: tꢒ 10%,
20%....
Thông thꢊꢀng lꢣm phát phi mã có ꢎnh hꢊꢝng xꢌu ꢂꢅn sꢋ phát triꢖn kinh tꢅ - xã
hꢆi. Nꢅu không có biꢘn pháp khꢔc phꢉc kꢛp thꢀi thì lꢣm phát này sꢨ là cơ sꢝ dꢬn ꢂꢅn lꢣm
phát cao hơn.
c) Siêu lꢖm phát.
Tuꢁ theo quan ꢂiꢖm cꢄa các nhà kinh tꢅ, ngoài các lꢣm phát trên ꢂây còn có lꢣm
phát 3 chꢚ sꢍ. Siêu lꢣm phát là loꢣi lꢣm phát mà giá cꢎ cꢄa tꢌt cꢎ các hàng hóa tꢓng cao
Trang 27
Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ - Lưu hành nội bộ - Khoa Kinh tế - Trường Cao Đẳng Nghề Đà Lạt
gꢌp nhiꢜu lꢃn lꢣm phát phi mã. Loꢣi lꢣm phát này có tꢍc ꢂꢆ tꢓng rꢌt nhanh, liên tꢉc và
không thꢖ kiꢜm chꢅ ꢂꢊꢑc.
Loꢣi lꢣm phát này có ꢎnh hꢊꢝng xꢌu tꢈi sꢋ phát triꢖn kinh tê – xã hꢆi. Nꢅu không
có nhꢚng giꢎi pháp ꢂꢆt phá thì không thꢖ khꢔc phꢉc ꢂꢊꢑc tình trꢣng siêu lꢣm phát này.
1.4.2. Giảm phát – Thiểu phát.
1.4.2.1. Giꢋm phát.
Giꢎm phát là hiꢘn tꢊꢑng kinh tꢅ, trong ꢂó giá hàng tiêu dùng và dꢛch vꢉ có xu
hꢊꢈng giꢎm thꢌp liên tꢉc trong mꢆt khoꢎng thꢀi gian nhꢌt ꢂꢛnh.
Giꢎm phát xꢎy ra do nhiꢜu nguyên nhân, ꢂó là:
- Cung lꢈn hơn cꢃu vꢜ lꢊꢑng hàng hóa và dꢛch vꢉ trên thꢛ trꢊꢀng, làm cho giá cꢎ giꢎm
thꢌp.
- Thu nhꢞp giꢎm dꢬn ꢂꢅn nhu cꢃu cꢄa dân cꢊ buꢆc phꢎi giꢎm theo, làm cho sꢍ lꢊꢑng hàng
hóa tiêu dùng và dꢛch vꢉ “ bꢛ thꢒa”, dꢬn ꢂꢅn giá cꢎ giꢎm.
- Hàng hóa, dꢛch vꢉ cung ꢗng không phù hꢑp vꢈi thꢛ hiꢅu ngꢊꢀi tiêu dùng, dꢬn ꢂꢅn phꢎi
hꢣ giá mꢈi có cơ hꢆi tiêu thꢉ ꢂꢊꢑc…
Giꢎm phát làm cho hàng hóa tiêu thꢉ chꢞm, nꢜn kinh tꢅ lâm vào tình trꢣng trì trꢘ.
Nꢅu không có giꢎi pháp khꢔc phꢉc, nꢜn kinh tꢅ sꢨ lâm vào tình trꢣng khꢄng hoꢎng thꢒa,
sꢗc sꢎn xuꢌt sꢨ bꢛ suy thoái, các doanh nghiꢘp và cꢎ nꢜn kinh tꢅ mꢌt khꢎ nꢓng cꢣnh tranh.
1.4.2.2. Thiꢙu phát.
Thiꢖu phát là hiꢘn tꢊꢑng kinh tꢅ, trong ꢂó giꢌy bꢣc lꢊu thông ít hơn nhu cꢃu cꢃn
thiꢅt, dꢬn ꢂꢅn giá cꢎ cꢄa hꢃu hꢅt các hàng hóa trong lꢊu thông không ngꢒng giꢎm xuꢍng.
1.4.3. Vận dụng các biện pháp ổn định tiền tệ trong điều kiện của Việt Nam hiện
nay.
Nhꢚng giꢎi pháp ꢂꢊꢑc ꢂꢜ xuꢌt là nhꢚng gꢑi ý ꢂꢖ sinh viên tꢋ nghiên cꢗu vꢈi các
tài liꢘu phù hꢑp vꢈi tꢒng thꢀi kꢁ cꢉ thꢖ, sꢨ bao gꢕm cꢎ trꢊꢈc mꢔt và lâu dài.
- Mꢆt là, cꢃn thꢋc hiꢘn chính sách tài chính - tiꢜn tꢘ nꢓng ꢂꢆng và hiꢘu quꢎ.
- Hai là, ꢂiꢜu chꢡnh tꢓng trꢊꢝng kinh tꢅ.
- Ba là, hꢣn chꢅ tꢓng chi phí.
Trang 28
Tải về để xem bản đầy đủ
64 trang
9381
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Giáo trình Lý thuyết tài chính tiền tệ (Bản đẹp)", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- giao_trinh_ly_thuyet_tai_chinh_tien_te_ban_dep.pdf
