Bài giảng Thanh toán quốc tế - Bài 4: Quản lý ngân sách

BÀI 4:

QUẢN LÝ NGÂN SÁCH

ThS. Phạm Thị Thanh Thủy

Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

v1.0012108210

1

TÌNH HUỐNG KHỞI ĐỘNG: Kinh nghiệm quản lý ngân sách của Singapore

• Chính phủ Singapore đã kiềm chế chặt chẽ chi tiêu trong giới hạn của nguồn thu, tạo

ra sự thặng dư ngân sách vừa phải trong khoảng thời gian dài. Từ năm 1989 - 1996:

thực hiện lập kế hoạch thu, chi ngân sách theo sự bỏ phiếu của các cử tri đại diện.

Phương thức này đã tạo sự linh hoạt hơn trong tái phân bổ nguồn lực. Tuy nhiên còn

nhiều ràng buộc, vẫn còn tồn tại như: không thể thay đổi các quỹ tiền tệ giữa các

năm, thiếu thông tin đầu ra và kết quả, cũng như sự tồn tại dai dẳng quá nhiều việc

kiểm soát các quyết định tài chính.

• Từ 1989 đến nay: lập kế hoạch chi ngân sách theo kết quả đầu ra. Với những kinh

nghiệm được tích lũy qua các lần cải cách quản lý ngân sách Nhà nước đã giúp cho

Singapore thực hiện thành công phương thức lập kế hoạch chi ngân sách theo kết

quả đầu ra.

Vậy, Singapore đã thực hiện những chính sách gì và như thế nào để quản lý

một cách hiệu quả và thành công đến vậy? Và chúng ta đã rút ra được

những bài học gì từ Singapore trong việc quản lý ngân sách?

v1.0012108210

2

MỤC TIÊU

Mục tiêu của bài này giúp sinh viên hiểu được vai trò quan trọng của quản lý

ngân sách Nhà nước. Nội dung quản lý ngân sách Nhà nước bao gồm lập dự

toán ngân sách Nhà nước, chấp hành ngân sách Nhà nước và quyết toán ngân

sách Nhà nước. Kết thúc bài, sinh viên nắm được quy trình quản lý ngân sách

Nhà nước và cơ chế quản lý nó.

v1.0012108210

3

NỘI DUNG

Khái niệm và vai trò quản lý ngân sách

Nguyên tắc quản lý ngân sách Nhà nước

Nội dung quản lý ngân sách Nhà nước

v1.0012108210

4

1. KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÒ CỦA QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

• Quản lý ngân sách Nhà nước là hoạt động của các

chủ thể quản lý ngân sách Nhà nước thông qua

việc sử dụng có chủ định các phương pháp quản lý

và các công cụ quản lý để tác động và điều khiển

hoạt động của ngân sách Nhà nước nhằm đạt

được các mục tiêu đã định.

• Nội dung trọng yếu của quản lý tài chính quốc gia,

củng cố kỷ luật tài chính, sử dụng tiết kiệm, có hiệu

quả ngân sách và tài sản của Nhà nước, tăng tích

lũy nhằm thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá

đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đáp

ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao

đời sống nhân dân, bảo đảm quốc phòng, an ninh,

đối ngoại.

v1.0012108210

5

2. NGUYÊN TẮC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

THỐNG NHẤT

CÂN ĐỐI NGÂN SÁCH

DÂN CHỦ

CÔNG KHAI, MINH BẠCH

QUY TRÁCH NHIỆM

v1.0012108210

6

3. NỘI DUNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

3.1. Lập dự toán ngân sách

3.2. Quá trình hình thành ngân sách

3.3. Chấp hành ngân sách

3.4. Quyết toán ngân sách

v1.0012108210

7

3.1. LẬP DỰ TOÁN NGÂN SÁCH

• Ý nghĩa lập dự toán:

 Là khâu quan trọng nhất của chu trình;

 Đánh giá được tổng thể kinh tế -xã hội.

• Căn cứ lập dự toán:

 Chủ trương phương hướng, kế hoạch chính phủ;

 Kết quả phân tích, chế độ tiêu chuẩn.

• Yêu cầu: Xây dựng trên cơ sở kế hoạch và nhiệm

vụ cụ thể đảm bảo thu chi của nhà nước.

• Phương pháp lập:

 Từ trên xuống;

 Từ cơ sở lên;

 MTEF.

v1.0012108210

8

PHƯƠNG PHÁP, TRÌNH TỰ LẬP

Ở cấp tổng hợp

Bằng phương pháp tổng

hợp dựa vào các chỉ tiêu

cân đối lớn

Bằng phương pháp tổng

hợp từ cơ sở

Dự toán thu chi ngân

sách Nhà nước

Dự toán thu chi ngân

sách Nhà nước

So sánh

Các biện pháp

xử lý

Chênh lệch

v1.0012108210

9

PHƯƠNG PHÁP, TRÌNH TỰ LẬP (tiếp theo)

Ở cấp cơ sở

Hợp đồng kinh tế

Tình hình thị trường

Các thông tin kinh tế

Dự toán thu chi ngân

sách Nhà nước

Dự án vốn

Chủ động lập

Dự án sản xuất

Dự án tiêu thụ

Dự án phân phối thu nhập

v1.0012108210

10

PHƯƠNG PHÁP, TRÌNH TỰ LẬP (tiếp theo)

Quy trình MTEF

Từ trên xuống (Chính phủ, Quốc hội, Bộ Tài chính, Kế hoạch…)

Khuôn khổ kinh

tế vĩ mô trung

hạn

Hạn mức chi tiêu

sơ bộ trung hạn

Thảo luận xây dựng

hạn mức chính thức

Xem xét phê

duyệt dự toán

Từ dưới lên (các ngành, tỉnh)

Xây dựng dự toán

theo thứ tự ưu

tiên

Đánh giá mục tiêu

chiến lược

Dự toán trung hạn

thống nhất

v1.0012108210

11

3.2. QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH NGÂN SÁCH

NGUYÊN THỦ

QUỐC GIA

QUỐC HỘI

CHÍNH PHỦ

Quá trình lập

Quá trình

phê chuẩn

Quá trình

thông báo

BỘ TÀI CHÍNH

CÁC BỘ, CƠ

QUAN NHÀ NƯỚC

v1.0012108210

12

3.3. CHẤP HÀNH NGÂN SÁCH

• Là một khâu trọng yếu của chu trình ngân sách.

• Nếu như lập dự toán ngân sách có tốt thì cũng chỉ trên giấy tờ nằm trong khả năng

dự kiến. Chúng có thể biến thành hiện thực hay không thì phải phụ thuộc vào khâu

chấp hành.

• Chấp hành tốt thì sẽ có tác động tích cực đảm bảo cân bằng thu chi ngân sách.

TỔ CHỨC THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

TỔ CHỨC CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

v1.0012108210

13

3.4. QUYẾT TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

• Là khâu cuối cùng của chu trình ngân sách.

• Việc quyết toán được thực hiện nhằm mục

đích xác định kết quả hoạt động thu chi ngân

sách Nhà nước, nhằm rút ra bài học kinh

nghiệm cho các năm tiếp sau. Nhìn nhận lại

quá trình quản lý ngân sách trong một năm.

• Quyết toán ngân sách phải đảm bảo đúng chế

độ kế toán, đúng theo các khoản mục trong hệ

thống mục lục ngân sách và theo luật định về

chế độ kế toán, quyết toán.

v1.0012108210

14

3.4. QUYẾT TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC (tiếp theo)

• Nội dung: Hết kỳ kế toán (tháng, quý, năm) đơn vị dự toán cấp chính quyền phải

khóa sổ kế toán the đúng quy cách.

• Thực hiện chính lý quyết toán nếu có sai sót phải điều chỉnh.

• Lập báo cáo gửi lên các cấp có thẩm quyền phê duyệt.

v1.0012108210

15

GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG

• Việc lập, chấp hành và quyết toán ngân sách địa phương đã thực hiện khá tốt, tuy nhiên

cũng còn chậm, chưa đổi mới, đôi khi cũng chưa đúng theo quy định của Nhà nước.

• Tình trạng quản lý thu, chi ngân sách Nhà nước vẫn còn thất thoát do chưa bao quát hết.

• Các nguồn thu và khoản chi, chưa có quan điểm xử lý rõ ràng về các khoản chi sai quy

định của Nhà nước hoặc chưa tập trung đúng mức về quản lý chi ngân sách Nhà nước.

• Công tác quyết toán là khâu rất quan trọng, nhưng chưa được quan tâm đúng mức, chưa

làm đủ sổ sách.

• Đội ngũ cán bộ quản lý ngân sách còn hạn chế về chuyên môn, chậm đổi mới.

v1.0012108210

16

GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG (tiếp theo)

Việt nam cần phải:

• Xác định và đo lường các chi tiết và báo cáo những đầu ra (hàng hóa công) được tạo bởi

các cơ quan Nhà nước.

• Mô tả mối liên kết giữa đầu ra của các cơ quan Nhà nước và kết quả mong muốn đạt

được theo chiến lược phát triển của Nhà nước.

• Báo cáo công khai đầu ra then chốt dựa vào các chỉ tiêu thực hiện chương trình mục tiêu.

v1.0012108210

17

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 1

Cơ quan nhà nước có thẩm quyền thu ngân sách Nhà nước là cơ quan nào?

A. Kho bạc Nhà nước.

B. Cơ quan Thuế.

C. Cơ quan Hải quan.

D. Cơ quan thu được Nhà nước giao nhiệm vụ.

Trả lời:

• Đáp án đúng là: D. Cơ quan thu được Nhà nước giao nhiệm vụ.

• Vì: Các cơ quan như cơ quan tài chính, Thuế, Hải quan, hoặc một số cơ quan khác

được gọi tắt là cơ quan thu được Nhà nước giao nhiệm vụ thụ ngân sách có thẩm

quyền thu ngân sách.

v1.0012108210

18

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM 2

Tất cả các khoản thu ngân sách Nhà nước phải tập trung về:

A. Kho bạc Nhà nước.

B. Cơ quan phụ trách thu.

C. Cơ quan Hải quan.

D. Bộ Tài Chính.

Trả lời:

• Đáp án đúng là: A. Kho bạc nhà nước.

• Vì: Tất cả các khoản thu ngân sách nhà nước đều phải tập trung về Kho bạc Nhà nước

theo đúng quy định của pháp luật. Trong một số trường hợp đặc biệt, cơ quan thu được

phép thu trực tiếp nhưng phải nộp đầy đủ đúng thời hạn vào kho bạc Nhà nước theo quy

định của Bộ trưởng Bộ Tài Chính.

v1.0012108210

19

CÂU HỎI TỰ LUẬN

Anh (chị) hãy trình bày các căn cứ lập dự toán ngân sách Nhà nước?

Trả lời:

• Nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội và bảo đảm quốc phòng – an ninh; chỉ tiêu,

nhiệm vụ cụ thể của năm kế hoạch và những chỉ tiêu phản ánh quy mô nhiệm vụ,

đặc điểm hoạt động, điều kiện kinh tế – xã hội và tự nhiên của từng vùng như: dân

số theo vùng lãnh thổ, các chỉ tiêu về kinh tế – xã hội do cơ quan có thẩm quyền

thông báo đối với từng bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan

khác ở trung ương, từng địa phương và đơn vị.

• Các luật, pháp lệnh thuế, chế độ thu; định mức phân bổ ngân sách; chế độ, tiêu

chuẩn, định mức chi ngân sách do cấp có thẩm quyền quy định; trường hợp cần sửa

đổi, bổ sung các văn bản này thì phải được nghiên cứu sửa đổi, bổ sung và ban

hành trước thời điểm lập dự toán ngân sách Nhà nước hàng năm.

• Đối với thu ngân sách Nhà nước, việc lập dự toán phải căn cứ vào mức tăng trưởng

kinh tế, các chỉ tiêu liên quan và các quy định của pháp luật về thu ngân sách.

v1.0012108210

20

Bài giảng Thanh toán quốc tế - Bài 4: Quản lý ngân sách - Phạm Thị Thanh Thủy