Nhạc tính và họa tính trong sáng tác của Trường thơ Loạn

Download

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI

NHAC TINH VA HOA TINH

TRONG SANG TAC CUA TRƯƠNG THƠ LOAN

Chu Lê Phương¹

Trưꢀng Đꢁi hꢂc Quy Nhơn

Tóm tꢃt: Chꢄ trong vòng 13 năm (1932 – 1945), các thi sĩ Thơ mꢅi ñã làm nên mꢆt cuꢆc

cách mꢁng thi ca, tꢁo dꢇu ꢇn quan trꢂng trong hành trình thơ ca dân tꢆc. Xuꢇt hiꢈn tꢉ

giai ñoꢁn phát triꢊn thꢋ hai cꢌa phong trào này, Trưꢀng thơ Loꢁn ñã gây ñưꢍc tiꢎng

vang lꢅn trên thi ñàn, ñem ñꢎn mꢆt chân trꢀi thơ mꢅi lꢁ mang ñꢏm chꢇt tưꢍng trưng, siêu

thꢐc cꢌa thơ ca phương Tây. Hꢂ ñã ñꢑi mꢅi cách cꢒm, cách phꢒn ánh hiꢈn thꢐc, góp

phꢓn mꢔ rꢆng biên giꢅi cho thơ. Tài năng cꢌa thi sĩ thơ Loꢁn là ý thꢋc xem trꢂng và tìm

hưꢅng cách tân tuyꢈt ñꢕi. Tꢉ ñó, nhꢁc tính và hꢂa tính trꢔ thành ñꢖc trưng, thꢎ mꢁnh rꢇt

riêng cꢌa nhꢗng thi phꢘm Trưꢀng thơ Loꢁn trong toàn bꢆ tiꢎn trình phát triꢊn cꢌa thi ca

Viꢈt Nam nꢙa ñꢓu thꢎ kꢄ XX.

Tꢉ khóa: Thơ Viꢈt Nam hiꢈn ñꢁi; Thơ mꢅi; Trưꢀng thơ Loꢁn, nhꢁc tính, hꢂa tính.

1. ĐꢄT VꢅN Đꢆ

Phong trào Thơ mꢀi 1932 – 1945 là mꢁt cuꢁc cách mꢂng trong thi ca Viꢃt Nam hiꢃn

ñꢂi, có ñóng góp lꢀn lao trong viꢃc ñưa nꢄn văn hꢅc dân tꢁc tiꢆn nhanh trên con ñưꢇng

hiꢃn ñꢂi hóa. “Thꢀi kì này, ban ñꢓu trên ñꢇt Bình Đꢚnh dꢇy lên mꢆt trưꢀng thơ mang tên

Trưꢀng thơ Loꢁn, do Hàn Mꢖc Tꢙ, Chꢎ Lan Viên, Xuân Khai (bút danh lúc ñꢓu cꢌa Yꢎn

Lan) sáng lꢏp... Lúc bꢇy giꢀ phong trào Thơ Mꢅi ñương nꢑi dꢏy ꢛ ꢁt, có khuynh hưꢅng

lãng mꢁn. Trưꢇng thơ Loꢂn tách hꢜn ra mꢆt lꢕi khác, nꢖng vꢝ siêu thꢐc, tưꢍng trưng,

huyꢝn ꢒo... tôn chꢄ mꢞc ñích cꢌa nó ñưꢍc trình bày trong lꢀi tꢐa tꢏp Thơ Điên (Hàn Mꢖc

Tꢙ. Sau thi sĩ cho ñꢑi tên là Đau thương) và Điêu tàn (Chꢎ Lan Viên) do hai tác giꢒ tꢐ ñꢝ

lꢇy, sau có mꢆt sꢕ ngưꢀi hưꢔng ꢋng như: Bích Khê, Hoàng Diꢈp, Quỳnh Dao... và ñã

gióng lên hꢛi chuông tân kỳ trên thi ñàn ñꢚa phương cũng như toàn quꢕc” [1].

“Trưꢀng thơ Loꢁn” vꢀi nhꢈng quan niꢃm nghꢃ thuꢉt tân kì ñã ñem ñꢆn sꢊ thay ñꢋi táo

bꢂo vꢄ nghꢃ thuꢉt. Vꢉt liꢃu xây nên tòa thơ lꢁng lꢌy, kinh dꢍ cꢎa trưꢇng thơ ꢏy chính là

Nhꢉn bài ngày: 15.6.2017, gꢐi phꢑn biꢃn, chꢒnh sꢐa và duyꢃt ñăng ngày 25.7.2017

Liên hꢃ tác giꢑ: Chu Lê Phương; Email: [email protected]

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 17/2017

nhꢈng cꢏu trúc thơ, lꢀp ngôn ngꢈ lꢏp lánh tꢊ phát sáng nhꢇ bàn tay kỳ ꢑo cꢎa ngưꢇi nghꢃ

sĩ. Nhꢈng nguꢓn cꢑm hꢔng dào dꢂt, kiꢕu tư duy khác lꢂ tꢂo nên ꢖ thơ Loꢂn mꢁt hꢃ thꢗng

cꢑm xúc, biꢕu tưꢘng và nhꢈng dꢏu hiꢃu hình thꢔc tꢂo nên thꢆ giꢀi thơ mênh mông ña nghĩa

và gꢘi cꢑm. Trong sꢗ nhꢈng thành tꢊu nghꢃ thuꢉt cꢎa Trưꢇng thơ Loꢂn, nhꢂc tính và hꢅa

tính như hai ưu ñiꢕm nꢋi bꢉt, ñꢁc ñáo, hòa quyꢃn chꢙt chꢚ, tꢂo nên màu sꢛc ñꢙc trưng cho

trưꢇng thơ và ñánh dꢏu sꢊ cách tân cꢎa trưꢇng thơ vꢀi phong trào Thơ mꢀi nói riêng và cꢑ

thi ca Viꢃt ñương thꢇi nói chung.

2. NꢇI DUNG

2.1. Nhꢈc tính

2.1.1. Quan niꢉm “Âm nhꢈc thiên khꢊi, âm nhꢈc là trên hꢋt”

Trong suꢗt diꢜn trình tꢓn tꢂi tꢝ 1932 ꢞ 1945, mꢁt trong nhꢈng thành tꢊu nghꢃ thuꢉt cꢎa

Thơ mꢀi là sꢐ dꢟng nhꢂc ñiꢃu ñꢕ biꢕu ñꢂt tình cꢑm. Nhꢂc cꢎa Thơ mꢀi bꢛt nguꢓn tꢝ ñiꢃu

tâm hꢓn dân tꢁc quen thuꢁc phꢑng phꢏt trong ca dao, dân ca, trong Đưꢇng thi qua nhiꢄu

thꢇi kỳ, ñã ngꢏm sâu vào máu thꢍt cꢎa bao thꢆ hꢃ các nhà thơ Viꢃt. Trên nꢄn tꢑng truyꢄn

thꢗng ꢏy, Thơ mꢀi ñã nhanh nhꢂy tiꢆp thu nhꢈng thành tꢊu vꢄ nhꢂc tính trong thơ Pháp ñꢕ

làm nên nhꢂc ñiꢃu riêng, vꢀi ñiꢕm tꢊa là thi pháp ngꢈ ñiꢃu cꢎa ngôn ngꢈ Viꢃt.

ꢠ chꢙng ñưꢇng 1932 – 1935, Thơ mꢀi ban ñꢡu chꢍu ꢑnh hưꢖng cꢎa thơ lãng mꢂn

Pháp. Các nhà Thơ mꢀi ñã rꢏt dꢟng công ñưa nhꢂc vào thơ, nhꢂc làm nꢄn cho thơ, nhꢂc

hòa âm, phꢗi nhꢍp vꢀi giꢅng ñiꢃu thơ, dꢌn dꢛt hꢓn thơ, thơ ñi theo nhꢂc, ñiꢃp trùng nhꢈng

vang ngân qua nhiꢄu giai ñiꢃu. Nhꢂc ñiꢃu bꢢng ꢞ trꢛc theo kiꢕu thơ Đưꢇng thꢏt ngôn, ngũ

ngôn; nhꢂc ñiꢃu lꢟc bát cꢎa ca dao, dân ca ñưꢘc các nhà thơ tìm cách biꢆn tꢏu, vꢛt dòng,

ngꢛt nhꢍp; nhꢂc ñiꢃu bꢢng cách xây dꢊng thanh ñiꢃu tꢝng câu thơ, bài thơ... Có thꢕ kꢕ ñꢆn

tên tuꢋi cꢎa các thi sĩ tiêu biꢕu như: Thꢆ Lꢈ, Xuân Diꢃu, Huy Cꢉn, Nguyꢜn Bính.

Bưꢀc sang chꢙng ñưꢇng phát triꢕn thꢔ hai, tꢝ 1936 trꢖ ñi, vꢀi sꢊ lꢀn dꢡn ꢑnh hưꢖng

cꢎa khuynh hưꢀng tưꢘng trưng, siêu thꢊc phương Tây, Thơ mꢀi ñꢙt ra yêu cꢡu cao vꢄ nhꢂc

tính. Paul Verlaine khꢣng ñꢍnh: “Âm nhꢁc là thiên khꢔi, âm nhꢁc là trên hꢎt” (De la

musique avant toutes choses). Các nhà Thơ mꢀi lúc này ra sꢔc khai thác nhꢂc tính tꢗi ña,

ñꢓng thꢇi, khꢖi xưꢀng tꢝ Baudelaire vꢀi quan niꢃm vꢄ sꢊ tương hꢘp cꢎa các giác quan

(correspondances des sens), Thơ mꢀi ñꢙc biꢃt chú ý ñꢆn sꢊ dao ñꢁng giꢈa ngꢈ âm và ngꢈ

nghĩa, ñưa thơ ñi vꢄ phía tưꢘng trưng. Nhꢂc ꢞ thơ xuꢏt hiꢃn trong tương hꢘp ꢏy nên trꢖ nên

lung linh, kỳ ꢑo, lưu giꢈ lâu bꢄn chꢏt thơ trong lòng ngưꢇi, nhꢂc hoá hꢓn thơ, kiꢆn trúc câu

thơ âm vang nhiꢄu giai ñiꢃu.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI

Xuꢏt hiꢃn vào giai ñoꢂn phát triꢕn thꢔ hai cꢎa Thơ mꢀi, các nhà thơ Loꢂn chꢍu ꢑnh

hưꢖng sâu sꢛc bꢖi quan niꢃm vꢄ âm nhꢂc cꢎa chꢎ nghĩa tưꢘng trưng: “Âm nhꢁc là thiên

khꢔi, âm nhꢁc là trên hꢎt” (Verlaine). Thꢆ giꢀi vô hình cꢎa âm thanh chꢛp cánh cho trí

tưꢖng tưꢘng nhà thơ ñꢕ tꢝ ñó có mꢁt thꢆ giꢀi hꢈu hình hiꢃn ra muôn hình muôn sꢛc. Mꢤi

bài thơ là mꢁt bꢑn giao hưꢖng gꢘi cái lꢐng lơ không rõ ràng, cái sꢛc thái mơ hꢓ mà tinh tꢆ

nhꢏt cꢎa tâm trꢂng. “Nhꢁc ñiꢈu có ñôi khi ta không cꢒm thꢇy rõ rꢈt, tuy nó vꢟn có, nó thꢇm

dꢓn vào lòng ta, len lꢇn, lê thê khiꢎn ta bâng khuâng ngây ngꢇt. Đó là thꢋ nhꢁc ñiꢈu ñã

làm cho ñꢆc giꢒ ñi vào cõi mꢆng. Thơ phát ra thꢋ âm nhꢁc này có giá trꢚ như nhꢗng câu

thꢓn chú” [6, tr.200]. Ý thꢔc vꢄ nhꢂc tính ñã thưꢇng trꢊc trong tâm thꢔc các thi sĩ ñꢆn tꢝng

câu thơ, tꢝng khꢋ thơ, ñꢆn giꢀi hꢂn nào ñó ñã trꢖ thành vô thꢔc trong sáng tác. Tâm hꢓn thi

sĩ thơ Loꢂn như mꢁt dàn nhꢂc giao hưꢖng ñã căng, chꢒ mꢁt hơi gió cũng dꢜ dàng khơi vꢅng

nhꢈng tiꢆng ñàn: “Thơ bay, thơ bay vô bàn tay ngà/ Thơ ngà ngà say, thơ ngà ngà say”

(Bích Khê – Nhꢁc), “Trăng! Trăng! Trăng! Là Trăng, Trăng, Trăng!” (Hàn Mꢙc Tꢐ –

Trăng vàng, trăng ngꢂc), “Bꢎn My Lăng còn lꢁnh, bꢎn My Lăng/ Ông lái buꢛn ñꢍi khách

suꢕt bao trăng” (Yꢆn Lan – Bꢎn My Lăng).

Có thꢕ nói, thơ tưꢘng trưng ñã phát hiꢃn và ñꢄ cao âm nhꢂc, bꢖi như nó quan niꢃm, thơ

là tiꢆng nói cꢎa cꢑm xúc. Bài thơ ñưꢘc kiꢆn trúc bꢢng âm nhꢂc sꢚ tꢂo ra mꢁt nhãn quan

mꢀi mꢥ vꢄ sꢊ vꢉt, vꢄ ngôn tꢝ. Tinh thꢡn âm nhꢂc ñã ñưꢘc Hàn Mꢙc Tꢐ ñưa ra trong tuyên

ngôn chính mình: “Tôi làm thơ? Nghĩa là tôi nhꢇn mꢆt cung ñàn, bꢇm mꢆt ñưꢀng tơ, rung

rinh mꢆt làn ánh sáng. Anh sꢠ thꢇy hơi ñàn lꢒ lưꢅt theo hơi thꢔ cꢌa hꢛn tôi và chìm theo

nhꢗng ñiꢈu nóng ran trút xuꢕng bꢔi năm ñꢓu ngón tay uyꢊn chuyꢊn. Anh sꢠ run theo khúc

ngân nga cꢌa tơ ñꢛng, sꢠ mꢖc cho giai âm rên rꢄ nuꢕi tiꢎc không ngưng. Và anh sꢠ cꢒm

giác lꢁ...” (Tꢐa Thơ Điên). Tꢝ ñó, mꢤi bài thơ là mꢁt bꢑn nhꢂc giao hưꢖng. Quan niꢃm vꢄ

nhꢂc tính trong thơ cꢎa Trưꢇng thơ Loꢂn, mꢁt mꢙt ꢑnh hưꢖng ñꢆn các thi sĩ ñương thꢇi,

mꢙt khác tꢂo nên nꢄn móng vꢈng chꢛc, mꢖ ra nhꢈng cách kiꢆn giꢑi thơ, nhꢂc tính trong thơ

theo hưꢀng hiꢃn ñꢂi.

2.1.2. Phương thꢌc xây dꢍng nhꢈc tính

Trên cơ sꢖ nꢗi tiꢆp truyꢄn thꢗng “thi trung hꢗu nhꢁc” cꢎa phương Đông và tꢉn dꢟng

lꢘi thꢆ cꢎa tiꢆng Viꢃt – thꢔ ngôn ngꢈ ñơn âm tiꢆt, giàu thanh ñiꢃu, cùng vꢀi sꢊ tiꢆp nhꢉn

quan niꢃm âm nhꢂc cꢎa trưꢇng phái tưꢘng trưng Pháp, Trưꢇng thơ Loꢂn ñã mang ñꢆn thi

ca mꢁt tinh thꢡn âm nhꢂc hiꢃn ñꢂi. Hꢅ không chꢒ trao cho âm nhꢂc chꢔc năng khꢑi thꢍ thꢆ

giꢀi bí ꢦn, thꢗng nhꢏt, tương giao và thꢕ hiꢃn lòng ngưꢇi sâu thꢣm mà còn tꢂo ra nhꢈng bài

thơ – nhꢂc vô cùng ñꢁc ñáo. Nói khác ñi, các thi sĩ thơ Loꢂn ñã mꢂnh dꢂn “thơ hóa” âm

nhꢂc. Hꢅ ñòi hꢧi mꢤi con chꢈ phꢑi vang lên như nhꢈng nꢗt nhꢂc. Mꢁt sꢗ bài thơ xem nhꢂc

như nguꢓn cꢑm hꢔng, ñꢄ tài sáng tác, nâng nhꢂc trꢖ thành biꢕu tưꢘng: Đàn ngꢂc cꢎa Hàn

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 17/2017

Mꢙc Tꢐ, Tỳ bà, Nhꢁc, Nghê thưꢀng cꢎa Bích Khê. Bích Khê mô phꢧng mꢁt thꢔ âm nhꢂc

ngꢉp ngꢝng, man mác trong vũ trꢟ, ñó là nhꢂc mưa, nhꢂc trong ñêm trăng, nhꢂc cꢎa mùa

hoàng hoa, nhꢂc mꢁng mꢍ chiêm bao. Thi sĩ có hꢣn mꢁt bài thơ vꢀi tꢊa ñꢄ Nhꢁc: “Nàng ơi!

Đꢉng ñꢆng... có nhꢁc trong dây/ Nhꢁc gây hoa mꢆng, nhꢁc ngát trong mây/ Nhꢁc lên cung

hưꢀng, nhꢁc vô ñào mꢆng/ Ô tiên nương!... Hꢅp nhꢁc ñꢓy hương”.

Bên cꢂnh ñó, ñꢕ tꢂo dꢊng tính nhꢂc, các thi sĩ Trưꢇng thơ Loꢂn ñã vꢉn dꢟng tài tình hꢃ

thꢗng âm ñiꢃu và phꢗi hꢘp nhuꢡn nhuyꢜn hꢃ thꢗng nhꢍp ñiꢃu. Nhiꢄu sáng tác tꢂo nên ꢏn

tưꢘng âm ñiꢃu nhꢇ sꢐ dꢟng toàn bꢁ thanh bꢢng: Tỳ bà, Hoàng Hoa (Bích Khê), hay chꢎ

yꢆu là thanh bꢢng: Trăng vàng, trăng ngꢂc, Ưng trăng (Hàn Mꢙc Tꢐ), Mꢆng quân thiꢝu

(Quỳnh Dao), Bꢎn My Lăng (Yꢆn Lan). Bích Khê là ngưꢇi thưꢇng trꢊc ý thꢔc tꢂo nên tính

nhꢂc bꢢng âm ñiꢃu. Đꢆn vꢀi cõi thơ cꢎa Bích Khê là bưꢀc vào mꢁt không gian ñꢡy nhꢂc.

Nhꢂc tꢝ ñàn, vꢅng tꢝ không gian, thꢉm chí nó cꢏt lên tꢝ môi thiꢆu nꢈ. Rꢓi “nhꢁc lên cung

thương, nhꢁc vô ñào ñꢆng”, trong mꢁt thꢆ giꢀi huyꢄn ꢑo hư thꢊc xen lꢌn cꢑnh trꢡn gian vꢀi

cõi thiên tiên. Thꢆ giꢀi thơ Bích Khê như ông tꢊ ý thꢔc... là mꢁt cõi trꢇi ꢖ ngoài trꢇi.

Có thꢕ nói, vùng ñꢏt Á Đông vꢗn là ñꢏt phong phú vꢄ nhꢂc tính: ngưꢇi làm thơ chꢒ cꢡn

nuôi dưꢨng tình ý và tài năng, nhꢂc tính tꢝ ñó sꢚ vang vꢅng. Ngôn ngꢈ Á Đông là ngôn

ngꢈ ñơn âm và nhiꢄu thanh ñiꢃu. Màu sꢛc tưꢘng trưng cũng bꢛt ñꢡu tꢝ ñó. Hàn Mꢙc Tꢐ

cũng trꢖ vꢄ vꢀi âm ñiꢃu vꢀi nhꢈng thanh bꢢng:

“Trưꢅc sân anh thơ thꢘn

Đăm ñăm trông nhꢁn vꢝ

Mây chiꢝu còn phiêu bꢁt

Lang thang trên ñꢛi quê”

(Tình quê)

“Ô! Đêm nay trꢀi trong như gương

Không làn mây vương không hơi sương

Tơ trăng buôn rèm trên muôn cành

Tơ trăng vàng rung như âm thanh”

(Tiêu sꢓu)

Cùng vꢀi nghꢃ thuꢉt sꢐ dꢟng thanh ñiꢃu, Trưꢇng thơ Loꢂn cũng chú trꢅng sꢐ dꢟng vꢡn

ñiꢃu ñꢕ tăng cưꢇng sꢔc ám gꢘi cꢎa thơ. Cách gieo vꢡn ñꢡy sáng tꢂo và ñꢙc sꢛc như vꢡn

liꢄn, vꢡn ôm, vꢡn hꢤn hꢘp xuꢏt hiꢃn ngꢉp tràn... Vꢡn liꢄn thưꢇng khơi gꢘi nhꢈng xúc cꢑm

trùng ñiꢃp, quꢏn quýt: “Thuyꢝn ngư phꢌ lꢀ ñꢀ sóng nguyꢈt/ Xây mꢆng ñꢡp bꢢng da ngà áo

tuyꢎt/ Gái ôm ñàn he hé cꢖp thu ba/ Tiꢎng vàng tiꢎng ngꢂc xào xꢁc chen ra” (Bích Khê –

Trái tim); vꢡn ôm thưꢇng mꢖ cꢑm xúc theo nhꢈng chiꢄu kích rꢁng lꢀn: “Trăng dꢓu sáng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI

còn thua ñôi mꢃt ngꢂc/ Trꢀi tuy xa lòng thiꢎu nꢗ xa hơn/ Ái ân là hơi thꢔ cꢌa van lơn/ Và

thú thiꢈt cũng chưa thích bꢢng khóc” (Hàn Mꢙc Tꢐ – Dꢇu tích); vꢡn hꢤn hꢘp thưꢇng là sꢊ

tꢋng hꢘp cꢎa nhiꢄu hình ꢑnh, hay nhꢈng tꢡng xúc cꢑm: “Mây chꢃp lꢞa gì vây núi biꢎc/

Sương xanh mꢛ bꢁc dꢇu trăng vàng/ Thuyꢝn ai giꢣn trưꢅc sông Ngân ꢇy/ Mà ñꢊ sao sa

xuꢕng cõi trꢓn” (Chꢆ Lan Viên – Mơ trăng).

Trong nhiꢄu sáng tác, các thi sĩ Trưꢇng thơ Loꢂn sꢐ dꢟng khá thành công nhꢈng biꢃn

pháp trùng ñiꢃp ꢖ nhiꢄu cꢏp ñꢁ khác nhau như: ñiꢃp tꢝ, ñiꢃp ngꢈ, ñiꢃp cú, tꢂo ꢏn tưꢘng nꢗi

kꢆt và tăng tiꢆn trong cꢑm xúc, diꢜn tꢑ: “Ôi bình vàng ôi chén ngꢂc ñꢓy hương/ Ôi hꢛ

nguyꢈt ñꢂng nhiꢝu trăng lꢇp loáng” (Bích Khê – Sꢂ ngưꢀi), “Hương ñꢓm hơi thꢔ/ Hương

ñꢓm hơi nhꢅ/ Hương ñꢓm hơi quen” (Hàn Mꢙc Tꢐ – Nhꢁc), “Nhꢗng vꢤ xanh xao cꢌa mꢖt hꢛ/

Nhꢗng nét buꢛn buꢛn tơ liꢥu rꢌ/ Nhꢗng lꢀi năn nꢄ cꢌa hư vô” (Hàn Mꢙc Tꢐ – Huyꢝn ꢒo).

Các nhóm chꢈ ñi vꢄ, lꢙp lꢂi, gꢗi chꢓng lên nhau như nhꢈng nhꢍp sóng vꢤ bꢇ tꢂo âm ñiꢃu

khꢛc khoꢑi, da diꢆt và triꢄn miên.

Bên cꢂnh ñó, thơ Loꢂn còn sáng tꢂo nhꢈng cung bꢉc tiꢆt tꢏu ñꢙc sꢛc. Yꢆu tính cꢎa thơ

tưꢘng trưng là hình ꢑnh ám thꢍ và nhꢂc tính do sꢊ láy ñi láy lꢂi cꢎa âm thanh các con chꢈ,

cꢎa nhꢍp ñiꢃu. Các nhà nghiên cꢔu cho rꢢng: “Thơ Tưꢍng Trưng không mô tꢒ mà ám gꢍi

thông qua hình ꢒnh, ngôn tꢉ và nhꢁc tính. Vꢅi mꢆt mꢏt ñꢆ dày hꢈ thꢕng hình ꢒnh, thơ gꢍi

cꢒm giác. ꢦ Chꢎ Lan Viên, ñó là nhꢗng bóng ma, nhꢗng ñꢓu lâu, xương trꢃng (Điêu tàn),

ꢔ Bích Khê là nhꢗng sꢂ ngưꢀi, nhꢗng chân thân thiꢎu nꢗ, nhꢗng sông trăng chꢒy ngꢂc,

nhꢗng hào quang khiêu vũ, nhꢗng rưꢍu hú ma, nhꢗng hương trinh bꢁch (Tinh huyꢎt), và ꢔ

Hàn Mꢖc Tꢙ nhꢗng hꢛn, nhꢗng máu, cùng vꢅi trăng xuꢇt hiꢈn gꢓn suꢕt cꢒ tꢏp thơ... Nhꢁc

là tꢇt cꢒ, trưꢅc khi nói ñꢎn cái hay cꢌa ý tꢋ... Nhꢗng kiꢎn trúc ñꢓy âm vang...” [3, tr.45].

Như vꢉy, vꢀi nhꢈng bài thơ ñꢡy nhꢂc tính cùng sꢊ chú trꢅng khꢑ năng ám thꢍ sꢊ vꢉt, các

nhà thơ Loꢂn ñã khai sinh cho nó nhꢈng ý nghĩa tưꢘng trưng. Hiꢕu theo hưꢀng ñó, Bích

Khê ñi gꢡn vꢀi tưꢘng trưng nhꢏt. ꢠ nhꢈng bài thơ bꢑy chꢈ, dꢊa trên nhꢍp chꢎ ñꢂo là 4/3,

mꢤi khꢋ thơ Bích Khê có mꢁt cách ngꢛt nhꢍp riêng, có khi là 3/4, có khi là 4/3, khi thì

2/2/3 khi lꢂi chuyꢕn sang nhꢍp 5/2: “Chàng ơi, hꢛn say trong mơ màng/ ꢧ Hꢛn ta hay là hꢛn

tình lang?/ Non Yên tên bay ngang muôn ñꢓu/ Thâm khuê oan gì giam xuân sâu?” (Hoàng

Hoa). Sꢊ kꢆt hꢘp nhꢈng thanh bꢢng cùng cách ngꢛt nhꢍp tân kì tꢂo nên nhꢂc ñiꢃu nhꢩ

nhàng, bay bꢋng, da diꢆt. Ý tꢔ thơ không ñơn thuꢡn ñưꢘc cꢑm nhꢉn ꢖ bꢄ mꢙt câu chꢈ mà ꢖ

tꢡng sâu tâm hꢓn thi nhân thông qua nhꢈng hình ꢑnh ñꢡy sꢔc ám gꢘi. Vꢀi thꢕ thơ tám chꢈ,

hꢡu hꢆt các nhà thơ ñꢄu ngꢛt nhꢍp 3/5, hoꢙc 5/2 hoꢙc chí ít cũng là 6/2, Bích Khê lꢂi tꢂo

nên mꢁt cách ngꢛt nhꢍp mꢀi lꢂ 4/4. Cách ngꢛt nhꢍp này hoàn toàn mꢀi so vꢀi văn hꢅc trung

ñꢂi, so vꢀi thi sĩ ñương thꢇi, khiꢆn ngưꢇi ñꢅc tiꢆp xúc mà liên tưꢖng ñꢆn hai bài thơ tꢔ

ngôn sát cꢂnh nhau: “Nhꢗng cánh hꢛng ñơm, nhꢗng cánh hꢛng ñơm/ Nhꢡ nhàng, nhꢚp

nhàng, thꢔ ñꢝu trong sương/ Màu trꢃng không gian thêm gꢀn gꢍn sóng” (Nhꢁc).

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 17/2017

Trong thơ Chꢆ Lan Viên, ngưꢇi ta thꢏy hiꢃn lên nhiêu hình ꢑnh kì dꢍ cꢎa trí tưꢖng

tưꢘng sꢛc sꢑo nhưng cũng có cái huyꢜn hoꢙc siêu hình. Viꢃc xưng “ta”, “tôi”, nhꢈng tꢝ

ngꢈ có tính chꢏt liên kꢆt trꢂng thái, hành ñꢁng, biꢕu cꢑm, nhꢍp ñiꢃu thay ñꢋi linh hoꢂt: 4/4

sang 4/3 và kꢆt thúc là 3/4 góp phꢡn làm tăng chꢏt siêu thꢊc mꢁt cách tꢒnh táo và khéo léo

ñúng dꢟng ý cꢎa ngưꢇi sáng tꢂo: “Ta cꢔi truꢛng ra! Ta cꢔi truꢛng ra!/ Ngoài kia trăng

sáng chꢒy bao la/ Ta nhꢒy vào quay cuꢛng thôi lăn lꢆn/ Thôi ngꢞp lꢖn trong ánh vàng hꢨn

ñꢆn/ Cho trăng ghì, trăng riꢎt cꢒ làn da” (Tꢃm trăng). Nhꢍp ñiꢃu linh hoꢂt thưꢇng xuꢏt

hiꢃn khi các thi sĩ Trưꢇng thơ Loꢂn phiêu du vào nhꢈng giꢏc mꢁng, nhꢈng chꢉp chꢇn mơ

ꢑo. Đó là khi ngưꢇi thơ thoát khꢧi ràng buꢁc nꢙng nꢄ cꢎa xác thân hoꢙc nhꢈng ưꢀc chꢆ hꢂn

hꢩp cꢎa xã hꢁi bꢍ rũ bꢧ, hꢅ lꢉp tꢔc say sưa vꢀi nhꢈng rung ñꢁng huyꢄn nhiꢃm trong cõi

mꢁng. Nhiꢄu sáng tác hiꢃn hình nguyên vꢩn là nhꢈng giꢏc mꢁng bꢖi sꢊ vꢛng mꢙt cꢎa lý trí,

sꢊ câu dꢌn cꢎa nhꢍp ñiꢃu thay ñꢋi, phꢗi hꢘp linh hoꢂt mꢁt sꢗ thꢕ thơ trong cꢑ bài thơ:

“Lòng giꢎng lꢁnh! Lòng giꢎng lꢁnh... Miꢈng giꢎng hꢒ ra/ Nuꢕt ꢐc bao la/ Nuꢕt vì sao rꢛi/

Loꢁn rꢛi! Loꢁn rꢛi, ôi giꢎng loꢁn” (Trăng tꢐ tꢙ), “Hôm ꢇy, lòng ta chꢉng ꢅn lꢁnh/ Ơi

nàng, ta lꢁi thꢇy xiêu xiêu.../ Bóng ñꢑ vꢝ chiꢝu/ Mây vàng phiêu diêu/ Hôm nay bóng lꢁi vꢝ

chiꢝu/ Đưꢀng tơ lꢁi cꢋ sau ñèo ñưa ra...” (Quỳnh Dao – Nhꢁc chiꢝu).

Tꢊ do và thành thꢊc là ñiꢄu kiꢃn giúp thơ Loꢂn tìm con ñưꢇng riêng cho mình. Trong

thơ ca nói chung, hình thꢔc chính là sꢊ hiꢃn diꢃn cá tính, phong cách cꢎa tꢝng nghꢃ sĩ. Nꢆu

nhà thơ là “con chim ngꢋa cꢑ hót chơi” như Xuân Diꢃu ñꢍnh nghĩa thì các nhà thơ Loꢂn là

con chim hót có ý thꢔc, muꢗn tìm cho mình mꢁt giꢅng riêng vꢀi sꢊ khác biꢃt. Hꢅ có ý thꢔc

sꢐ dꢟng nhiꢄu kꢪ thuꢉt ngôn tꢝ. Đóng góp mꢀi mꢥ cꢎa hꢅ cho Thơ mꢀi hiꢃn thꢇi và thơ ca

Viꢃt nꢐa ñꢡu thꢆ kꢒ XX là tꢂo ra ꢏn tưꢘng thính giác và thꢍ giác mꢂnh mꢚ.

2.2. Hꢎa tính

2.2.1. Quan niꢉm thơ “hiꢏn hiꢉn hoa và phꢐng phꢑt hương”

Tꢝ xa xưa, ngưꢇi phương Tây ñã xem hꢁi hꢅa và thi ca là hai loꢂi hình nghꢃ thuꢉt gꢡn

gũi, thꢉm chí hꢅa tính còn ñưꢘc coi là yꢆu tꢗ quyꢆt ñꢍnh bꢑn chꢏt thi ca. Thꢇi cꢋ ñꢂi, nhà

thơ Hy Lꢂp Simonides khꢣng ñꢍnh: “Hꢂa là thơ không lꢀi, thơ là hꢂa có lꢀi”. ꢠ phương

Đông, tꢝ xa xưa, Tô Đông Pha khen Vương Duy: “Đꢂc thơ Ma Cꢏt thꢇy trong thơ ông có

hꢂa, xem tranh Ma Cꢏt thꢇy có thơ”. Sꢊ trùng hꢘp này có thꢕ chꢔng minh thơ – hꢅa ñꢓng

chꢏt là mꢁt niꢄm tin tưꢖng chung tꢊ cꢋ chí kim trên khꢛp thꢆ giꢀi. Suy cho cùng, cꢑ thơ và

hꢅa ñꢄu ghi lꢂi, diꢜn tꢑ cꢑnh và tình, chꢒ có ñiꢄu chꢏt liꢃu nghꢃ thuꢉt không giꢗng nhau.

Các nhà thơ trung ñꢂi Viꢃt Nam như Nguyꢜn Trãi, Nguyꢜn Du, Bà Huyꢃn Thanh Quan

thưꢇng sꢐ dꢟng phong thái thꢎy mꢙc trong thơ mình. Và hꢅa tính trong thơ phương Đông

hiꢃn hꢈu trong các bài thơ có khuynh hưꢀng “tꢒ cꢒnh ngꢞ tình”.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI

Phong trào Thơ mꢀi 1932 – 1945 ra ñꢇi, gꢛn liꢄn vꢀi quan niꢃm giꢑi phóng cái tôi cá

nhân. Vꢂn vꢉt, con ngưꢇi ñưꢘc các thi sĩ Thơ mꢀi lưu giꢈ và khúc xꢂ vào tác phꢦm bꢢng

cꢑm quan hiꢃn ñꢂi. Thiên nhiên, con ngưꢇi trong Thơ mꢀi luôn ñưꢘc cꢑm nhꢉn trong thꢆ

vꢉn ñꢁng. Cùng vꢀi nhꢂc tính, hꢅa tính ñưꢘc ñꢄ cꢉp như mꢁt yꢆu tꢗ ꢑnh hưꢖng ñꢆn sꢊ sinh

tꢓn cꢎa tꢝng bài Thơ mꢀi. Hꢃ thꢗng hình ꢑnh: trăng sao, thông liꢜu, mây trꢇi, dòng sông,

bꢆn nưꢀc, con ñò... ñꢄu ñưꢘc miêu tꢑ trong sꢊ vꢉn ñꢁng chuyꢕn mình, có màu sꢛc, âm

thanh và mang nhiꢄu cꢑm xúc cá thꢕ. Xuân Diꢃu khi tꢑ thꢆ giꢀi tưꢘng trưng Huyꢝn diꢈu

vꢀi nhꢂc, hương, rưꢘu ñã thꢗt lên: “Dꢟn vào thꢎ giꢅi cꢌa Du Dương:/ Ngꢉng hơi thꢔ lꢁi,

xem trong ꢇy/ Hiꢊn hiꢈn hoa và phꢒng phꢇt hương...”. Thơ trung ñꢂi ưꢀc lꢃ, khuôn sáo, do

ñó, hꢅa tính phꢡn nào mang nét quy phꢂm, ít gꢡn vꢀi hiꢃn thꢊc cuꢁc sꢗng. Thơ mꢀi gꢛn

nhiꢄu vꢀi quê hương, nꢙng lòng thiꢆt tha cuꢁc sꢗng, tính hꢁi hꢅa, do ñó, tăng lên gꢏp bꢁi

và chꢎ yꢆu ñưꢘc tꢂo dꢊng tꢝ nghꢃ thuꢉt tꢑ chân.

Trưꢇng thơ Loꢂn là tꢉp hꢘp cꢎa nhiꢄu gương mꢙt thi sĩ chꢍu ꢑnh hưꢖng cꢎa khuynh

hưꢀng tưꢘng trưng, siêu thꢊc. Vì thꢆ, nhꢂc tính và hꢅa tính – hai yꢆu tꢗ căn cꢗt cꢎa sáng

tác tưꢘng trưng, siêu thꢊc luôn thưꢇng trꢊc trong tâm thꢔc ngưꢇi sáng tꢂo. Hꢅa sĩ

Kandinsky thuꢁc trưꢇng phái trꢝu tưꢘng Nga thꢆ kꢒ XX tꢝng nói: “Âm nhꢁc là ngưꢀi thꢓy

tꢕi thưꢍng” và “màu sꢃc là phím ñàn, mꢃt là cái búa ñꢏp lên nó, tâm hꢛn là thꢋ nhꢁc khí

có muôn ngàn dây cung”. Tinh thꢡn coi trꢅng nhꢂc tính và hꢅa tính ñó ñã ñưꢘc các thi sĩ

Trưꢇng thơ Loꢂn cꢑm thꢟ sâu sꢛc. Hàn Mꢙc Tꢐ, vꢍ chꢎ soái cꢎa Trưꢇng thơ Loꢂn tꢝng

quan niꢃm vꢄ sꢊ gꢛn kꢆt giꢈa nhꢂc và hꢅa trong mꢁt biꢕu tưꢘng ñꢩp ñꢚ – Trăng: “Nhꢇt là

trăng giꢗa mùa thu, ánh sáng càng thêm kỳ ꢒo, thơm thơm, và nꢎu ngưꢀi thơ lꢃng nghe

mꢆt cách ung dung, sꢠ nhꢏn thꢇy có nhiꢝu miꢎng nhꢁc say say gió xé rách tơi tꢒ” (Chơi

giꢗa mùa trăng). Hàn Mꢙc Tꢐ ñã tꢝng ca ngꢘi Bích Khê có năng lꢊc biꢆn hóa kì diꢃu cꢎa

nhꢂc trong thơ. Tỳ bà, Mꢆng cꢓm ca, Hoàng Hoa không chꢒ là nhꢈng âm thanh xꢗn xang,

rꢂo rꢊc mà còn là nhꢈng bꢔc tranh có nhꢂc, ñꢡy hương hoa và chìm trong ꢑo mꢁng.

2.2.2. Phương thꢌc xây dꢍng hꢎa tính

Hình ꢑnh là mꢁt phương tiꢃn biꢕu hiꢃn giúp các nhà thơ cꢟ thꢕ hóa cꢑm xúc, suy nghĩ.

Các thi sĩ Thơ mꢀi ñã vꢉn dꢟng hiꢃu quꢑ motip hình ꢑnh quen thuꢁc trong thơ cꢋ ñiꢕn Viꢃt

Nam và thơ ca phương Đông như: thiꢆu nꢈ, trăng, con cò, mùa xuân, mùa thu, dòng sông...

vꢀi nhꢈng hiꢃu ꢔng thꢦm mꢪ mꢀi. Trưꢇng thơ Loꢂn ñã vꢚ nên nhiꢄu bꢔc tranh thiên nhiên

ñꢩp, mꢀi lꢂ trên cơ sꢖ kꢆt hꢘp ñưꢘc cái chân thꢉt cꢎa cuꢁc sꢗng vꢀi trí tưꢖng tưꢘng phong

phú cꢎa hꢓn thơ. Hàn Mꢙc Tꢐ vꢀi hình ꢑnh con sông, cꢑnh vꢉt xꢔ Huꢆ qua nhꢈng nét vꢚ

ñưꢘm buꢓn: “Gió theo lꢕi gió, mây ñưꢀng mây/ Dòng nưꢅc buꢛn thiu, hoa bꢃp lay” (Đây

thôn Vĩ Dꢁ); Yꢆn Lan viꢆt vꢄ Bình Đꢍnh bꢢng nhꢈng thi liꢃu ám ꢑnh “hꢛn xa xꢋ”: “Ôi Bình

Đꢚnh tꢐ thành cao, trao gꢙi/ Buꢛn xꢎ tà qua mꢇy cꢙa rêu xanh/ Nơi ñꢎn ñꢂng nhꢗng vũng

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 17/2017

chiꢝu lꢁnh vꢍi/ Buꢑi trăng gꢓy, gió lꢞy xuꢕng mong manh” (Bình Đꢚnh 1935)... Trong quá

trình sáng tꢂo, các nhà thơ Loꢂn có ý thꢔc chꢅn lꢅc nhꢈng hình ꢑnh tâm ñꢛc nhꢏt, có khꢑ

năng gꢘi cꢑm nhꢏt ñꢕ mô tꢑ chân thꢊc cꢑnh vꢉt, ñꢓng thꢇi diꢜn tꢑ sâu sꢛc cꢑm xúc.

Bên cꢂnh ñó, ñꢕ tꢂo nên hꢅa tính, trong nhiꢄu thi phꢦm, các thi sĩ Trưꢇng thơ Loꢂn sꢐ

dꢟng và miêu tꢑ màu sꢛc ñiêu luyꢃn. Hàn Mꢙc Tꢐ ngay tꢝ tꢉp Gái quê ñã bꢍ hꢏp dꢌn bꢖi vꢥ

xuân tình cꢎa nhꢈng nàng thiꢆu nꢈ. Vꢥ thanh xuân, trinh bꢂch, căng mꢅng ꢏy ñưꢘc kꢆt

ñꢅng ꢖ nhꢈng màu sꢛc: “tươi như máu, ñꢩ au au, ñꢩ bꢉng, ñꢩ hây hây...”. Đꢆn tꢉp Đau

thương, hình bóng giai nhân hiꢃn lên phong phú, ña dꢂng. Hꢅ là hiꢃn thân cꢎa nàng thiꢆu

nꢈ ñương dꢉy thì dưꢀi ánh trăng xuân, vꢥ xuân tình gꢛn vꢀi sꢊ trinh bꢂch. Xuyên suꢗt

trong Đau thương là sꢊ xuꢏt hiꢃn màu vàng, màu trꢛng vꢀi nhꢈng cung bꢉc ñꢉm nhꢂt khác

nhau: “áo xiêm lꢇm tꢇm vàng”, “áo em trꢃng quá nhìn không ra”, “chꢎt rꢛi xiêm áo trꢃng

như tinh”, “vꢤ trꢃng trong nguyên vꢡn”. Đꢆn tꢉp Thưꢍng thanh khí, Xuân như ý, và kꢍch

thơ Quꢓn tiên hꢆi, khi hꢓn thơ ñã “ñi tꢉ tưꢍng trưng sang bꢎn bꢀ siêu thꢐc” (Chu Văn

Sơn), hình sꢛc trꢡn gian có mꢇ ñi ít nhiꢄu, thay vào ñó là nhꢈng hình sꢛc siêu thoát cꢎa mꢁt

cõi khác, màu sꢛc trꢖ nên nhòe mꢇ, hư ꢑo: “Sao, vàng sao rơi ñꢓy trên sóng nưꢅc/ Đꢉng

ngꢒ tay mà hꢋng máu trꢀi xa” (Sao, vàng, sao); “Không mê chi kỳ trân ngưꢀi vàng

chꢁm.../ Trꢀi cꢩ bꢛng bay thú vꢚ tiêu dao/ Rưꢍu nꢛng thơm say hoa nguyꢈt hꢛng ñào” (Say

thơ). Tꢉp Điêu tàn cꢎa Chꢆ Lan Viên xuꢏt hiꢃn ñꢁt ngꢁt giꢈa làng thơ Viꢃt Nam vꢀi mꢁt

thꢆ giꢀi hãi hùng bꢖi sꢅ ngưꢇi, xương vꢨ, máu trào, mꢓ không, nguyꢃt lꢂnh... vꢀi nhꢈng

mꢑng màu rùng rꢘn, kinh dꢍ. Màu vàng cꢎa trăng, màu ñꢧ cꢎa máu ñưꢘc cꢑm nhꢉn chꢎ yꢆu

ꢖ khía cꢂnh ma quái: “Thôi ngꢞp lꢖn trong ánh trăng vàng hꢨn ñꢆn/ Cho trăng ghì, trăng

riꢎt cꢒ làn da” (Tꢃm trăng); “Hꢓu ran nóng, lꢙa hꢛng bꢉng cháy mꢃt/ Máu nꢛng tươi lay

vꢣ cꢒ thành tim” (Điꢈu nhꢁc ñiên cuꢛng); “Ô, nhìn kìa, em ơi, trăng lꢒ tꢒ/ Rơi trên ñꢓu

chưa bꢁc nhꢗng hàng cây” (Trăng ñiên). Trong thơ Bích Khê, hꢅa tính ñưꢘc tꢂo nên bꢖi

màu sꢛc cꢎa vàng bꢂc, ngꢅc ngà, xà cꢝ, san hô, hꢋ phách... Bꢔc tranh cꢑnh vꢉt tꢝ trꢡn gian

ñꢆn cung trăng cũng rꢊc rꢨ sꢛc màu: trꢇi xanh, trăng vàng, mây nhung, sao kim cương, mꢙt

hꢓ thꢎy tinh... Điꢄu ñáng chú ý, khi miêu tꢑ thiên nhiên, Bích Khê dưꢇng như chꢒ chú ý

ñꢆn nhꢈng mꢑng màu theo phong cách cꢎa các hꢅa sĩ lãng mꢂn thꢆ kꢒ XIX, ñꢗi lꢉp vꢀi

trưꢇng phái cꢋ ñiꢕn quan tâm trưꢀc hꢆt ñꢆn ñưꢇng nét, hình thꢕ. Chính vì thꢆ, màu sꢛc

trong thơ thi sĩ thưꢇng rꢏt ñꢙc biꢃt, là sꢊ tương giao, hòa hꢘp thưꢇng ñưꢘc tꢂo nên bꢖi

nghꢃ thuꢉt so sánh và ꢦn dꢟ chuyꢕn ñꢋi cꢑm giác: nꢃng vàng thơm, trꢃng như hoa lê, mꢆng

rꢇt xanh, mꢆng trꢃng phau phau...

Các thi sĩ Trưꢇng thơ Loꢂn ñã tꢂo ra ñưꢘc mꢁt hꢃ thꢗng hình ꢑnh gꢘi cꢑm giác mang

dꢏu ꢏn cá nhân, tꢝ ñó tꢂo nên hꢅa tính ñꢁc ñáo so vꢀi Thơ mꢀi ñương thꢇi. Đó là nhꢈng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI

bóng ma, ñꢡu lâu, xương trꢛng trong Điêu tàn cꢎa Chꢆ Lan Viên; nhꢈng sꢅ ngưꢇi, châu

thân thiꢆu nꢈ, dòng sông chꢑy ngꢅc, hào quang khiêu vũ, hương trinh bꢂch trong Tinh

huyꢎt cꢎa Bích Khê; là trăng, hꢓn, máu trong Đau thương cꢎa Hàn Mꢙc Tꢐ. Điꢄu này là

bꢢng chꢔng cho thꢏy chꢏt tưꢘng trưng cꢎa Baudelaire ñã ngꢏm vào huyꢆt quꢑn cꢎa cꢑ

trưꢇng thơ. Chꢆ Lan Viên trong Điêu tàn ñã mꢖ ñꢡu cho nhꢈng suꢗi nguꢓn hình ꢑnh ñꢉm

ñꢙc chꢏt kinh dꢍ cho cꢑ Trưꢇng thơ Loꢂn: “Ta sꢠ nhꢚp khꢅp xương lên ñꢄnh sꢂ/ Ta sꢠ ca

nhꢗng giꢂng cꢌa Hꢛn Điên/ Đꢊ máu cꢁn, hꢛn tàn, tim tan vꢣ/ Đꢊ trôi ñi ngày tháng nꢖng

ưu phiꢝn” (Điꢈu nhꢁc ñiên cuꢛng). Nꢆu như các thi hꢈu cꢎa mình thưꢇng xuyên nghiêng

vꢄ sꢊ tuân thꢎ các quan niꢃm mang tính chꢏt lý thuyꢆt, thì Hàn Mꢙc Tꢐ thưꢇng xuyên có

mꢁt ñꢇi sꢗng thꢊc thꢕ rꢏt gꢡn vꢀi thꢆ giꢀi kinh dꢍ ñó, khiꢆn cho Đau thương thꢉt sꢊ là Thơ

ñiên: “Rꢛi hꢛn ngꢃm tꢙ thi hꢛn tan rã/ Bꢕc thành âm khí loãng nguyꢈt cꢓu xa” (Hꢛn lìa

khꢩi xác), “Anh ñã thoát hꢛn anh ngoài xác thꢚt/ Đꢊ chꢏp chꢀn trong ánh sáng mông lung”

(Sáng láng)... Nhꢈng hình ꢑnh kì dꢍ, thꢕ hiꢃn nꢤi ñau tinh thꢡn, nꢤi ñau thꢕ xác và nꢤi cô

ñơn, tuyꢃt vꢅng khꢎng khiꢆp ñang tưꢀc bꢧ ñi cꢎa chꢎ thꢕ nhꢈng nghi thꢔc biꢕu cꢑm thông

thưꢇng, chꢒ còn ñꢕ lꢂi nhꢈng tư thꢆ, hành ñꢁng khác lꢂ, quái dꢍ.

Nꢆu Chꢆ Lan Viên dꢊng nên mꢁt bꢔc tranh toàn cꢑnh kinh dꢍ, chꢆt chóc vꢄ thꢆ giꢀi

Chiêm Thành trong quá khꢔ thì Hàn Mꢙc Tꢐ lꢂi hay chiêm nghiꢃm nꢤi ñau thương bꢑn thꢕ,

Bích Khê là thi sĩ say mê vꢚ nên bꢔc tranh thân thꢕ con ngưꢇi vꢀi nhꢈng góc ñꢁ táo bꢂo

nhꢏt: có phꢡn lꢁ ra ngoài như môi, da thꢍt, tóc, mi, tay, chân...; có phꢡn thưꢇng che kín như

bꢟng, ngꢊc, vú...; có phꢡn bí ꢦn trong thân thꢕ như tim, máu, tꢎy, óc, sꢅ... Tꢏt cꢑ nhꢈng

hình ꢑnh này ñꢄu ñưꢘc thi sĩ sꢐ sꢟng và trꢖ thành biꢕu trưng cho ñam mê, khoái lꢂc, mơ

mꢁng, ưꢀc ao, cho cái ñꢩp vĩnh viꢜn mà thi ca cꢡn vươn tꢀi. Nhꢈng quy tꢛc vꢄ cái ñꢩp, cái

thanh cao trong thơ trung ñꢂi ñã hoàn toàn bꢍ phá vꢨ, Bích Khê hiꢃn diꢃn như mꢁt nhà thơ

bưꢀc qua nhꢈng cꢏm kꢍ: “Ôi ñi! Đoàn tiên lꢆt khꢩa thân/ Hoan hô xác thꢚt chiꢎm ngôi

thꢓn” (Mꢆng lꢁ). Các sáng tác hiꢃn lên như mꢁt bꢔc tranh thꢇi kì Phꢟc hưng ngꢓn ngꢁn sꢊ

sꢗng, thꢏm ñưꢘm hꢓn, cꢑm xúc và mꢪ cꢑm cꢎa thi nhân.

Tꢝ ngꢈ, hình ꢑnh phꢑn ánh tiꢆng ñàn ñưꢘc cꢑm nhꢉn bꢢng sꢊ giao thoa giꢈa các giác

quan, rꢏt nương, rꢏt nhꢩ, quyꢆn rũ mê hꢓn. Nhꢇ ñó biên giꢀi thơ Bích Khê mꢖ rꢁng, ñi xa

hơn vào cõi tưꢘng trưng, diꢜn tꢑ chính xác nhꢈng âm thanh, sꢛc màu diꢜm ꢑo. Chꢏt hꢅa,

chꢏt nhꢂc gꢛn bó vꢀi nhau trong mꢁt chuꢤi nhꢈng ꢦn dꢟ ñꢁc ñáo lꢂ lꢌm, nhꢈng ñiꢃp ngꢈ

nhuꢡn nhuyꢜn, tꢏt cꢑ tꢂo nên sꢊ bùng nꢋ ngꢈ nghĩa, thi sĩ tꢊ giꢑi thoát mình khꢧi nhꢈng

logic thông thưꢇng cꢎa sꢊ phát triꢕn ngôn tꢝ. Tꢝ nhꢈng sáng tác “vưꢍt qua ñꢚa hꢁt lãng

mꢁn sang lãnh ñꢚa tưꢍng trưng” (Đꢤ Lai Thúy) cꢎa Bích Khê, Trưꢇng thơ Loꢂn ñã có thꢕ

khꢣng ñꢍnh vꢀi thi ñàn Thơ mꢀi, thơ vꢝa là mꢁt dòng chꢑy không ngꢝng cꢎa hình ꢑnh,

ñꢓng thꢇi cũng là mꢁt dòng trôi bꢏt tꢉn cꢎa âm nhꢂc.

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 17/2017

3. KꢒT LUꢓN

Trưꢇng thơ Loꢂn là mꢁt hiꢃn tưꢘng ñꢁc ñáo cꢎa phong trào Thơ mꢀi Viꢃt Nam 1932 –

1945. Xuꢏt hiꢃn ꢖ chꢙng ñưꢇng thꢔ hai, các thi sĩ ñã làm mꢁt cuꢁc cách tân quyꢆt liꢃt vꢄ

thi pháp trên cơ sꢖ kꢆ thꢝa nhꢈng thành tꢊu cꢎa văn hꢅc dân tꢁc trong bꢗi cꢑnh giao lưu

văn hóa Đông – Tây. Nhꢈng thi phꢦm cꢎa Trưꢇng thơ Loꢂn như ñưꢘc chưng cꢏt tꢝ chính

“máu cuꢛng” và “hꢛn ñiên” (chꢈ dùng cꢎa Hàn Mꢙc Tꢐ), ñưꢘc hoài thai tꢝ nhꢈng cơn ñau

bꢏt tꢉn cꢎa thꢕ xác, nhꢈng vò xé ñꢆn tꢉn cùng cꢎa tâm hꢓn thi sĩ. Thi sĩ Trưꢇng thơ Loꢂn

luôn muꢗn vưꢘt thoát khꢧi hꢈu hꢂn, vươn ñꢆn trưꢇng tꢓn, sáng tꢂo nên nhꢈng thi phꢦm

bꢢng mꢁt thꢔ ngôn ngꢈ nghꢃ thuꢉt ñꢙc sꢛc, mang dꢏu ꢏn cá nhân ñꢁc ñáo. Nhꢂc tính và hꢅa

tính ñã trꢖ thành phương tiꢃn ñꢕ cꢑm nhꢉn thꢆ giꢀi ñꢡy vi diꢃu, mang ñꢉm dꢏu ꢏn nhꢈng

cái Tôi. Tꢝ ñó, các thi phꢦm ñã mꢖ rꢁng biên giꢀi cho thơ. Đóng góp cꢎa Trưꢇng thơ Loꢂn

vꢄ tư tưꢖng và nghꢃ thuꢉt cꢡn ñưꢘc ghi nhꢉn như mꢁt trong nhꢈng ñꢁng lꢊc giúp thơ hiꢃn

ñꢂi Viꢃt Nam nꢐa ñꢡu thꢆ kꢒ XX hòa nhꢉp vꢀi quꢪ ñꢂo chung cꢎa thơ hiꢃn ñꢂi thꢆ giꢀi.

TÀI LIꢔU THAM KHꢕO

1. Http://www.wikipedia.org/wiki/Trưꢇng_thơ_Loꢂn

2. Nguyꢜn Đăng Điꢃp (2002), Giꢂng ñiꢈu trong thơ trꢗ tình, ꢞ Nxb Văn hꢅc, Hà Nꢁi.

3. Nguyꢜn Hꢈu Hiꢆu (2010), “Tính hiꢃn ñꢂi cꢎa Thơ Mꢀi Viꢃt Nam xét trên phương diꢃn ngôn

tꢝ”, Tꢁp chí Nghiên cꢋu văn hꢂc, (7), tr.45.

4. Hoài Thanh – Hoài Chân (1999), Thi nhân Viꢈt Nam (bꢒn in lꢓn thꢋ mưꢀi sáu), ꢞ Nxb Văn

hꢅc, Hà Nꢁi.

5. Trꢡn Khánh Thành (chꢎ biên), Nguyꢜn Thanh Tâm, Vũ Thꢍ Lan Anh (2016), Khuynh hưꢅng

tưꢍng trưng và siêu thꢐc trong thơ Viꢈt Nam hiꢈn ñꢁi, ꢞ Nxb Đꢂi hꢅc Quꢗc gia Hà Nꢁi.

6. Đꢤ Lai Thúy (2000), Mꢃt thơ, ꢞ Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nꢁi.

MUSIC AND ACTIVITY

IN THE INFRASTRUCTURE OF THE CRAZY POETRY

Abstract: In only 13 years (1932 ꢧ 1945), the poets of Poetry have made a poetic

revolution, making an important mark in the journey of national poetry. Emerging from

the second stage of this movement, the crazy poetry has made a great resounding on the

piano, bringing a poetic, poetic, metaphorical portrayal of Western poetry. They have

changed the way they feel, the way they reflect reality, contribute to expanding the border

for poetry. The poetic talents are aware of the importance of music and poetry in the

direction of absolute innovation. Since then, music and graphics became the

characteristic and unique strengths of the characteristic, the very strength of the poetry of

the crazy portry in the entire development of Vietnamese poetry in the first half of the

twentieth century.

Keywords: modern Vietnamese poetry; New poetry; Poetry school, music, graphics.

10 trang yennguyen 17081 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Nhạc tính và họa tính trong sáng tác của Trường thơ Loạn", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

nhac_tinh_va_hoa_tinh_trong_sang_tac_cua_truong_tho_loan.pdf