Luận văn Nghiên cứu phương pháp phân tích chuỗi tuần tự theo thời gian và dự báo sản lượng chè xuất khẩu tỉnh Thái Nguyên
MỤC LỤC
1
1. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
Việc phát triển và ứng dụng Công nghệ thông tin (CNTT) và Truyền thông
(TT) phục vụ cho việc phân tích dữ liệu và dự báo kinh tế được diễn ra hầu hết
ở các quốc gia trên thế giới. Tuỳ thuộc vào trình độ phát triển của mỗi quốc gia
mà việc ứng dụng khác nhau theo từng cấp độ. Hầu hết các quốc gia đều tồn tại
các hệ thống phân tích dữ liệu và dự báo kinh tế phục vụ cho phát triển kinh tế.
Ở châu Âu, các hệ thống phân tích dữ liệu và dự báo phụ thuộc vào lĩnh vực
hoạt động, các lĩnh vực phân tích dữ liệu và dự báo liên quan đến hiện tượng tự
nhiên thì phương pháp định lượng hay được sử dụng như mô hình hóa. Tuy nhiên
tùy vào từng lĩnh vực, ngành mà các phương pháp phân tích dữ liệu và dự báo có
thể khác nhau. Cụ thể trong lĩnh vực năng lượng và môi trường, châu Âu hiện
nay đang sử dụng một số mô hình sau:
E3ME: Mô hình phân tích dữ liệu và dự báo kinh tế-môi trường và năng
lượng;
MESSAGE: Mô hình phân tích dữ liệu và dự báo chiến lược cung cấp
năng lượng thay thế và tác động chung về môi trường.
GEM-E3(): Mô hình phân tích dữ liệu và dự báo cân bằng tổng cho môi
trường-kinh tế và năng lượng.
CLUE: Mô hình phân tích dữ liệu và dự báo chuyển đổi mục đích sử dụng
đất và ảnh hưởng của sự chuyển đổi này.
Hiện nay trên thế giới, trong lĩnh vực tài nguyên môi trường, nhiều mô
hình đang được nghiên cứu và ứng dụng để dự báo tốc độ tan băng ở Bắc Cực,
lượng khí thải nhà kính, thảm phủ thực vật trên trái đất trong tương lai.
Hiện nay ở Việt Nam, cơ quan áp dụng nhiều hệ thống phân tích dữ liệu và
dự báo báo là Bộ Kế hoạch và Đầu tư, nơi có nhiều đơn vị tham gia công tác
phân tích dữ liệu và dự báo phục vụ việc lập và triển khai các hoạch phát triển
kinh tế xã hội như Trung tâm Thông tin và Dự báo Kinh tế Xã hội Quốc gia,
Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, Viện Chiến lược phát triển,
Tổng cục Thống kê và Vụ Tổng hợp kinh tế quốc dân. Tuy nhiên những cơ
quan này chủ yếu tập trung phân tích dữ liệu và dự báo về lĩnh vực kinh tế, xã
hội mà chưa có nhiều dự báo về biến động môi trường và tài nguyên thiên
nhiên. Bên cạnh đó, còn có các cơ quan bộ/ngành (Tập đoàn điện lực Việt Nam,
2
Tập đoàn Than-Khoáng sản để dự báo cung cầu điện và nhiên liệu,…), các
Viện nghiên cứu (Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, Viện
Nghiên cứu Quản lý Kinh tế trung ương,…), trường đại học (Đại học Quốc gia
Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Kinh tế Quốc dân,...) và nhiều cá nhân sử
dụng các phương pháp nghiên cứu phục vụ nhu cầu nghiên cứu của mình.
Trong lĩnh vực quản lý tài nguyên và môi trường, đã có một số hệ thống
phân tích dữ liệu và dự báo được áp dụng trong nghiên cứu chính sách, quy hoạch
phát triển như:
TS Nguyễn Trần Dương, GS.TSKH. Nguyễn Quang Thái, TSKH. Trần
Trọng Khuê, Bùi Trinh đã sử dụng mô hình I-O môi trường để phân tích
dữ liệu và dự báo định lượng giữa tăng trưởng kinh tế và biến động môi
trường.
Các tác giả Bui Trinh, Francisco T. Secretario, Kim Kwangmun, Le Ha
Thanh và Pham Huong Giang đã sử dụng mô hình I-O để phân tích và dự
báo tác động môi trường-kinh tế để phân tích mức độ phát thải của một số
khí nhà kính, nước thải của từng ngành, từng khu vực khác nhau.
2. Tính cấp thiết của đề tài
Phân tích dữ liệu và dự báo là một yếu tố quan trọng của hầu hết các
quyết định kinh doanh và lập kế hoạch kinh tế. Phân tích dữ liệu và dự báo như
một tập hợp các công cụ giúp người ra quyết định đưa ra các phán đoán tốt nhất
về các sự kiện tương lai. Bài toán phân tích và dự báo đã được một số nhà quản
lý, chuyên gia kinh tế nghiên cứu và đề xuất một số giải pháp ứng dụng vào một
số lĩnh vực cụ thể: Phân tích và dự báo tình hình tài chính, tiền tệ, hoạch định và
điều hành chính sách tài chính, xây dựng mô hình dự báo chỉ số thống kê xã hội
chủ yếu, dự báo biến động giá chứng khoán, dự báo sự tác động của vốn đầu tư
từ nước ngoài, dự báo giá một số mặt hàng tư liệu sản xuất. Tuy nhiên, những
nghiên cứu này chưa tập trung nhiều vào việc dự báo sản lượng xuất khẩu cho
một số cây công nghiệp nhằm có được những biện pháp phát triển đem lại hiệu
quả kinh tế cao
Trong các cây công nghiệp trên địa bàn Trung du và miền núi phía Bắc nói
chung và Thái Nguyên nói riêng, chè là cây công nghiệp quan trọng trong phát
triển kinh tế, xã hội của khu vực. Trước yêu cầu phát triển kinh tế, đặc biệt là
trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, để tồn tại và phát triển vững
3
chắc ngành chè phải có những giải pháp mới phù hợp để có thể phát triển sản
lượng và chất lượng chè. Một trong những công việc cấp thiết của các giải pháp
là việc phân tích đánh giá và dự báo sản lượng chè xuất khẩu trong những năm
tiếp theo ở tỉnh Thái Nguyên.
Xuât́ phat́ trong hoaǹ can
̉
h đóviê
̣
̉
phaṕ xây dư
̣ng
môt
̣
chương trình phân tích và dự báo sản lượng chè xuất khẩu làmô
̣
t viêc lam̀
̣
hêt́ sưć cấp thiết.
3. Mục tiêu đề tài
Xây dựng chương trình phân tích chuỗi tuần tự theo thời gian dự báo sản
lượng chè xuất khẩu Tỉnh Thái Nguyên.
Đề xuất được một số giải pháp nhằm phát triển sản lượng chè xuất khẩu
Tỉnh Thái Nguyên.
4. Cách tiếp cân, phương pháp nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu
4.1. Cách tiếp cận
Nghiên cứu lý thuyết và tham khảo các kỹ thuật, tài liệu, các ứng dụng có
liên quan đến nội dung của đề tài. Sau đó, tiến hành đánh giá ưu nhược
điểm của các kỹ thuật trên. Trên cơ sở đó, đề xuất các kỹ thuật mới.
Gặp gỡ trao đổi với các nhà khoa học, nhà nghiên cứu có chuyên môn sâu
về lĩnh vực này.
4.2. Phương pháp nghiên cứu
Đặc tả lý thuyết.
Nghiên cứu các kỹ thuật phân tích dữ liệu và dự báo kinh tế.
Nghiên cứu và phân tích một số phương pháp phân tích chuỗi tuần tự theo
thời gian.
Thu thập số liệu sản lượng chè xuất khẩu Tỉnh Thái Nguyên và một số
nhân tố ảnh hưởng.
Xây dựng chương trình phân tích chuỗi tuần tự theo thời gian và dự báo
sản lượng chè xuất khẩu Tỉnh Thái Nguyên.
4
4.3. Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu tổng quan về phân tích dữ liệu và dự báo kinh tế .
Nghiên cứu một số phương pháp liên quan và đề xuất phương pháp phù
hợp dự báo sản lượng chè xuất khẩu Tỉnh Thái Nguyên.
Xây dựng chương trình phân tích chuỗi tuần tự theo thời gian và dự báo
sản lượng chè xuất khẩu Tỉnh Thái Nguyên.
5
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
TÊN HÌNH VẼ
SỐ
STT
TRANG
25
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Hình 1.1. Lưu đồ thuật toán phương pháp hồi quy tuyến tính
Hình 1.2. Lưu đồ thuật toán phương pháp san bằng mũ
Hình 1.3. Lưu đồ thuật toán PP Trung bình động giản đơn
Hình 2.1. Những nhiệm vụ chính trong QT tiền xử lý dữ liệu
Hình 2.2. Biểu đồ phân cấp chức năng
Hình 2.3. Biểu đồ luồng dữ liệu mức khung cảnh
Hình 2.4. Biểu đồ luồng dữ liệu mức đỉnh
Hình 2.5. DFD mức dưới đỉnh chức năng xử lý dữ liệu
Hình 2.6. DFD mức dưới đỉnh chức năng phân tích dự báo
27
29
36
36
37
37
38
38
10 Hình 3.1. Biểu đồ thể hiện xu hướng của dữ liệu
11 Hình 3.2. Kết quả dự báo phương pháp san bằng mũ
41
41
12 Hình 3.3. Kết quả dự báo phương pháp hồi quy tuyến tính
13 Hình 3.4. Kết quả dự báo phương pháp trung bình động
42
42
14
Hình 3.5. Kết quả dự báo phương pháp holt - winter
42
15 Hình 3.6. Thống kê báo cáo
43
6
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
7
SỐ
STT
TÊN BẢNG BIỂU
TRANG
1
Bảng 3.1. Bảng số liệu thống kê sản lượng chè
40
8
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG
THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
1. Thông tin chung:
- Tên đề tài: Nghiên cứu phương pháp phân tích chuỗi tuần tự theo thời gian
và dự báo sản lượng chè xuất khẩu tỉnh Thái Nguyên.
- Mã số: T2014-07-38
- Chủ nhiệm: Lê Anh Tú
- Cơ quan chủ trì: Trường Đại học Công nghệ thông tin và Truyền thông
- Thời gian thực hiện: 12 tháng
2. Mục tiêu:
+ Xây dựng chương trình phân tích chuỗi tuần tự theo thời gian dự báo sản
lượng chè xuất khẩu Tỉnh Thái Nguyên.
+ Đề xuất được một số giải pháp nhằm phát triển sản lượng chè xuất khẩu
Tỉnh Thái Nguyên.
3. Kết quả nghiên cứu:
+ Chương trình phân tích chuỗi tuần tự theo thời gian dự báo sản lượng chè
xuất khẩu Tỉnh Thái Nguyên.
4. Sản phẩm:
+ Chương trình phân tích và dự báo sản lượng chè xuất khẩu tỉnh Thái
Nguyên.
+ Báo cáo tổng kết đề tài.
+ 01 bài báo đã đăng tạp chí Khoa học và Công nghệ - Đại học Thái Nguyên.
9
+ 01 bài báo đã được chấp nhận đăng trên tạp chí Khoa học và Công nghệ -
Đại học Thái Nguyên.
+ 01 báo cáo tại hội thảo khoa học có yếu tố quốc tế ICTEA2013.
+ Hướng dẫn 01 thực tập chuyên ngành.
5. Hiệu quả:
+ Đối với giáo dục và đào tạo: Giúp cho giảng viên và sinh viên Khoa HTTT
Kinh tế có được chương trình thực hành thí nghiệm, gắn kết giữa lý thuyết với
thực hành. Điều này giúp nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo.
+ Đối với kinh tế - xã hội: Ứng dụng các hệ hỗ trợ ra quyết định dựa trên hệ
thống phân tích dữ liệu và dự báo kinh tế giúp các cơ quan ban ngành của tỉnh
Thái Nguyên xây dựng chiến lược phát triển xuất khẩu chè đúng đắn của mình
trong tương lai, mang lại hiệu quả to lớn cho cá nhân, tổ chức.
6. Khả năng áp dụng và phương thức chuyển giao kết quả nghiên cứu:
+ Áp dụng cho các đơn vị đào tạo giảng dạy môn học “phân tích dữ liệu và
dự báo kinh tế”
+ Áp dụng cho các cơ quan, doanh nghiệp trong phân tích và dự báo các lĩnh
vực hoạt động sản xuất, kinh doanh…
Thái Nguyên, Ngày 20 tháng 11 năm 2014
Cơ quan chủ trì
Chủ nhiệm đề tài
(ký, họ và tên)
(ký, họ và tên, đóng dấu)
10
THAI NGUYEN UNIVERSITY
UNIVERSITY OF INFORMATION AND COMMUNICATION
TECHNOLOGY
INFORMATION ON RESEARCH RESULTS
1. General information:
- Project title: Research methods of analysis time sequence and predicted output of
Thai Nguyen tea exports.
- Code number: T2014-07-38
- Coordinator: Le Anh Tu
- Implementing institution: University of Information and Communication Technology
- Duration: from January, 2014 to December, 2014
2. Objective(s):
+ Construction program sequence analysis time tea production forecast export
Thai Nguyen province.
+ Proposed a number of measures aimed at developing the export of tea, Thai
Nguyen province.
3. Research results:
+ The analysis of time sequence forecasting export tea production Thai Nguyen
province.
4. Products:
+ The analysis and forecast output of Thai Nguyen tea exports.
+ Report summarizing topics
+ 01 articles were published journals Science and Technology - Thai Nguyen
University.
11
+ 01 articles have been accepted in the journal Science and Technology - Thai
Nguyen University.
+ 01 reported at scientific conferences with international factors ICTEA2013.
+ Guide 01 specialized practice.
5. Effects:
+ For education and training: Help for Student and Faculty of Economics file
systems has been carried out experimental programs, links between theory and
practice. This helps to improve the quality of education and training.
+ For economic - social support systems application decisions based on data
analysis systems and economic forecasting agencies help the province of Thai
Nguyen strategy development right tea exports their propriety in the future, bring
greater efficiency to individuals and organizations.
6. Transfer alternatives of research results andapplic ability:
+ Apply for units training courses teaching "economic analysis forecasts"
+ Apply for agencies and businesses in analyzing and forecasting the areas of
production, sales ...
12
Chương 1.
TỔNG QUAN VỀ PHÂN TÍCH CHUỖI TUẦN TỰ
THEO THỜI GIAN VÀ DỰ BÁO
1.1. Chuỗi tuần tự theo thời gian
1.1.1. Định nghĩa
Chuỗi tuần tự theo thời gian là một chuỗi các gía trị của một đại lượng
nào đó được ghi nhận tuần tự theo thời gian.
Ví dụ:
Số lượng hàng bán được trong 12 tháng của một công ty.
Các giá trị của chuỗi tuần tự theo thời gian của đại lượng X được ký hiệu
X1, X2, ………, Xt, …. Xn, với Xt, là gía trị quan sát của X ở thời điểm t.
1.1.2. Các thành phần của chuỗi tuần tự theo thời gian
Các nhà thống kê thường chia chuỗi tuần tự theo thời gian ra làm 4 thành phần:
- Thành phần xu hướng dài hạn (long-term trend component)
- Thành phần mùa (Seasonal component)
- Thành phần chu kỳ (Cyclical component)
- Thành phần bất thường (irregular component)
1.1.2.1. Thành phần xu hướng dài hạn
Thành phần này dùng để chỉ xu hướng tăng giảm của đại lượng X trong
khoảng thời gian dài. Về mặt đồ thị thành phần này có thể diễn tả bằng một
đường thẳng hay bằng một đường cong tròn (Smooth curve)
13
1.1.2.2. Thành phần mùa
Thành phần này chỉ sự thay đổi của đại lượng X theo các mùa trong năm (có thể
theo các tháng trong năm)
Ví dụ:
- Lượng tiêu thụ chất đốt sẽ tăng vào mùa đông và sẽ giảm vào mùa hè. Ngược
lại lượng tiêu thụ xăng sẽ tăng vào mùa hè và giảm vào mùa đông.
- Lượng tiêu thụ đồ dùng học tập sẽ tăng vào mùa khai trường
1.1.2.3. Thành phần chu kỳ
Thành phần này chỉ thay đổi của đại lượng X theo chu kỳ. Sự khác biệt của
thành phần này so với thành phần mùa là chu kỳ của nó dài hơn một năm. Để
đánh gía thành phần chu kỳ các gía trị của chuỗi tuần tự theo thời gian sẽ được
quan sát hằng năm.
Ví dụ: Lượng dòng chảy đến hồ chứa Trị An từ năm 1959 đến 1985
14
1.1.2.4. Thành phần bất thường
Thành phần này dùng để chỉ những sự thay đổi bất thường của các gía trị trong
chuỗi tuần tự theo thời gian. Sự thay đổi này không thể dự đoán bằng các số
liệu kinh nghiệm trong qúa khứ, về mặt bản chất này không có tính chu kỳ.
1.2. Tổng quan về phân tích và dự báo
1.2.1. Khái niệm
Dự báo đã hình thành từ đầu những năm 60 của thế kỉ 20. Khoa học dự
báo với tư cách một ngành khoa học độc lập có hệ thống lí luận, phương pháp
luận và phương pháp hệ riêng nhằm nâng cao tính hiệu quả của dự báo. Người
ta thường nhấn mạnh rằng một phương pháp tiếp cận hiệu quả đối với dự báo
là phần quan trọng trong hoạch định. Khi các nhà quản trị lên kế hoạch, trong
hiện tại họ xác định hướng tương lai cho các hoạt động mà họ sẽ thực hiện.
Bước đầu tiên trong hoạch định là dự báo hay là ước lượng nhu cầu tương lai cho
sản phẩm hoặc dịch vụ và các nguồn lực cần thiết để sản xuất sản phẩm hoặc dịch
vụ đó.
Như vậy, dự báo là một khoa học và nghệ thuật tiên đoán những sự việc sẽ
xảy ra trong tương lai, trên cơ sở phân tích khoa học về các dữ liệu đã thu thập
được.
Khi tiến hành dự báo ta căn cứ vào việc thu thập xử lý số liệu trong quá
khứ và hiện tại để xác định xu hướng vận động của các hiện tượng trong tương
lai nhờ vào một số mô hình toán học.
15
Dự báo có thể là một dự đoán chủ quan hoặc trực giác về tương lai.
Nhưng để cho dự báo được chính xác hơn, người ta cố loại trừ những tính chủ
quan của người dự báo.
Ngày nay, dự báo là một nhu cầu không thể thiếu được của mọi hoạt động kinh
tế - xác hội, khoa học - kỹ thuật, được tất cả các ngành khoa học quan tâm
nghiên cứu.
1.2.2. Ý nghĩa
- Dùng để dự báo các mức độ tương lai của hiện tượng, qua đó giúp các
nhà quản trị doanh nghiệp chủ động trong việc đề ra các kế hoạch và các quyết
định cần thiết phục vụ cho quá trình sản xuất kinh doanh, đầu tư, quảng bá, quy
mô sản xuất, kênh phân phối sản phẩm, nguồn cung cấp tài chính… và chuẩn bị
đầy đủ điều kiện cơ sở vật chất, kỹ thuật cho sự phát triển trong thời gian tới
(kế hoạch cung cấp các yếu tố đầu vào như: lao động, nguyên vật liệu, tư liệu
lao động… cũng như các yếu tố đầu ra dưới dạng sản phẩm vật chất và dịch
vụ).
- Trong các doanh nghiệp nếu công tác dự báo được thực hiện một cách
nghiêm túc còn tạo điều kiện nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.
- Dự báo chính xác sẽ giảm bớt mức độ rủi ro cho doanh nghiệp nói riêng
và toàn bộ nền kinh tế nói chung.
- Dự báo chính xác là căn cứ để các nhà hoạch định các chính sách phát
triển kinh tế văn hoá xã hội trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân
- Nhờ có dự báo các chính sách kinh tế, các kế hoạch và chương trình phát
triển kinh tế được xây dựng có cơ sở khoa học và mang lại hiệu quả kinh tế cao.
- Nhờ có dự báo thường xuyên và kịp thời, các nhà quản trị doanh nghiệp
có khả năng kịp thời đưa ra những biện pháp điều chỉnh các hoạt động kinh tế
của đơn vị mình nhằm thu được hiệu quả sản xuất kinh doanh cao nhất.
1.2.3. Vai trò
- Dự báo tạo ra lợi thế cạnh tranh
- Công tác dự báo là một bộ phận không thể thiếu trong hoạt động của các
doanh nghiệp, trong từng phòng ban như: phòng Kinh doanh hoặc Marketing,
phòng Sản xuất hoặc phòng Nhân sự, phòng Kế toán – tài chính.
16
1.3. Các loại dự báo
1.3.1. Căn cứ vào độ dài thời gian dự báo
Dự báo có thể phân thành ba loại
- Dự báo dài hạn: Là những dự báo có thời gian dự báo từ 5 năm trở lên.
Thường dùng để dự báo những mục tiêu, chiến lược về kinh tế chính trị, khoa
học kỹ thuật trong thời gian dài ở tầm vĩ mô.
- Dự báo trung hạn: Là những dự báo có thời gian dự báo từ 3 đến 5 năm.
Thường phục vụ cho việc xây dựng những kế hoạch trung hạn về kinh tế văn
hoá xã hội… ở tầm vi mô và vĩ mô.
- Dự báo ngắn hạn: Là những dự báo có thời gian dự báo dưới 3 năm, loại
dự báo này thường dùng để dự báo hoặc lập các kế hoạch kinh tế, văn hoá, xã
hội chủ yếu ở tầm vi mô và vĩ mô trong khoảng thời gian ngắn nhằm phục vụ
cho công tác chỉ đạo kịp thời.
Cách phân loại này chỉ mang tính tương đối tuỳ thuộc vào từng loại hiện
tượng để quy định khoảng cách thời gian cho phù hợp với loại hiện tượng đó: ví
dụ trong dự báo kinh tế, dự báo dài hạn là những dự báo có tầm dự báo trên 5
năm, nhưng trong dự báo thời tiết, khí tượng học chỉ là một tuần. Thang thời gian
đối với dự báo kinh tế dài hơn nhiều so với thang thời gian dự báo thời tiết. Vì
vậy, thang thời gian có thể đo bằng những đơn vị thích hợp ( ví dụ: quý, năm đối
với dự báo kinh tế và ngày đối với dự báo dự báo thời tiết).
1.3.2. Dựa vào các phương pháp dự báo
Dự báo có thể chia thành 3 nhóm
- Dự báo bằng phương pháp chuyên gia: Loại dự báo này được tiến hành
trên cơ sở tổng hợp, xử lý ý kiến của các chuyên gia thông thạo với hiện tượng
được nghiên cứu, từ đó có phương pháp xử lý thích hợp đề ra các dự đoán, các
dự đoán này được cân nhắc và đánh giá chủ quan từ các chuyên gia. Phương pháp
này có ưu thế trong trường hợp dự đoán những hiện tượng hay quá trình bao quát
rộng, phức tạp, chịu sự chi phối của khoa học - kỹ thuật, sự thay đổi của môi
trường, thời tiết, chiến tranh trong khoảng thời gian dài. Một cải tiến của
phương pháp Delphi – là phương pháp dự báo dựa trên cơ sở sử dụng một tập
hợp những đánh giá của một nhóm chuyên gia. Mỗi chuyên gia được hỏi ý kiến
17
và rồi dự báo của họ được trình bày dưới dạng thống kê tóm tắt. Việc trình bày
những ý kiến này được thực hiện một cách gián tiếp ( không có sự tiếp xúc trực
tiếp) để tránh những sự tương tác trong nhóm nhỏ qua đó tạo nên những sai lệch
nhất định trong kết quả dự báo. Sau đó người ta yêu cầu các chuyên gia duyệt xét
lại những dự báo của họ trên cơ sở tóm tắt tất cả các dự báo có thể có những bổ
sung thêm.
- Dự báo theo phương trình hồi quy: Theo phương pháp này, mức độ cần
dự báo phải được xây dựng trên cơ sở xây dựng mô hình hồi quy, mô hình này
được xây dựng phù hợp với đặc điểm và xu thế phát triển của hiện tượng nghiên
cứu. Để xây dựng mô hình hồi quy, đòi hỏi phải có tài liệu về hiện tượng cần
dự báo và các hiện tượng có liên quan. Loại dự báo này thường được sử dụng để
dự báo trung hạn và dài hạn ở tầm vĩ mô.
- Dự báo dựa vào dãy số thời gian: Là dựa trên cơ sở dãy số thời gian phản
ánh sự biến động của hiện tượng ở những thời gian đã qua để xác định mức độ
của hiện tượng trong tương lai.
1.3.3. Căn cứ vào nội dung (đối tượng dự báo)
Có thể chia dự báo thành: Dự báo khoa học, dự báo kinh tế, dự báo xã hội,
dự báo tự nhiên, thiên văn học…
- Dự báo khoa học: Là dự kiến, tiên đoán về những sự kiện, hiện tượng,
trạng thái nào đó có thể hay nhất định sẽ xảy ra trong tương lai. Theo nghĩa hẹp
hơn, đó là sự nghiên cứu khoa học về những triển vọng của một hiện tượng nào
đó, chủ yếu là những đánh giá số lượng và chỉ ra khoảng thời gian mà trong đó
hiện tượng có thể diễn ra những biến đổi.
- Dự báo kinh tế: Là khoa học dự báo các hiện tượng kinh tế trong tương
lai. Dự báo kinh tế được coi là giai đoạn trước của công tác xây dựng chiến lược
phát triển kinh tế - xã hội và dự án kế hoạch dài hạn; không đặt ra những nhiệm
vụ cụ thể, nhưng chứa đựng những nội dung cần thiết làm căn cứ để xây dựng
những nhiệm vụ đó. Dự báo kinh tế bao trùm sự phát triển kinh tế và xã hội của
đất nước có tính đến sự phát triển của tình hình thế giới và các quan hệ quốc tế.
Thường được thực hiện chủ yếu theo những hướng sau: dân số, nguồn lao động,
việc sử dụng và tái sản xuất chúng, năng suất lao động; tái sản xuất xã hội trước
hết là vốn sản xuất cố định: sự phát triển của cách mạng khoa học – kĩ thuật và
18
công nghệ và khả năng ứng dụng vào kinh tế; mức sống của nhân dân, sự hình
thành các nhu cầu phi sản xuất, động thái và cơ cấu tiêu dùng, thu nhập của
nhân dân; động thái kinh tế quốc dân và sự chuyển dịch cơ cấu (nhịp độ, tỉ lệ,
hiệu quả); sự phát triển các khu vực và ngành kinh tế (khối lượng động thái, cơ
cấu, trình độ kĩ thuật , bộ máy, các mối liên hệ liên ngành); phân vùng sản xuất,
khai thác tài nguyên thiên nhiên và phát triển các vùng kinh tế trong nước, các
mối liên hệ liên vùng; dự báo sự phát triển kinh tế của thế giới kinh tế. Các kết
quả dự báo kinh tế cho phép hiểu rõ đặc điểm của các điều kiện kinh tế - xã
hội để đặt chiến lược phát triển kinh tế đúng đắn, xây dựng các chương trình,
kế hoạch phát triển một cách chủ động, đạt hiệu quả cao và vững chắc.
- Dự báo xã hội: Dự báo xã hội là khoa học nghiên cứu những triển vọng
cụ thể của một hiện tượng, một sự biến đổi, một quá trình xã hội, để đưa ra dự
báo hay dự đoán về tình hình diễn biến, phát triển của một xã hội.
- Dự báo tự nhiên, thiên văn học, loại dự báo này thường bao gồm:
+ Dự báo thời tiết: Thông báo thời tiết dự kiến trong một thời gian nhất
định trên một vùng nhất định. Trong dự báo thời tiết có dự báo chung, dự báo khu
vực, dự báo địa phương, v.v. Về thời gian, có dự báo thời tiết ngắn (1-3 ngày) và
dự báo thời tiết dài (tới một năm).
+ Dự báo thuỷ văn: Là loại dự báo nhằm tính để xác định trước sự phát
triển các quá trình, hiện tượng thuỷ văn xảy ra ở các sông hồ, dựa trên các tài
liệu liên quan tới khí tượng thuỷ văn. Dự báo thuỷ văn dựa trên sự hiểu biết
những quy luật phát triển của các quá trình, khí tượng thuỷ văn, dự báo sự xuất
hiện của hiện tượng hay yếu tố cần quan tâm. Căn cứ thời gian dự kiến, dự báo
thuỷ văn được chia thành dự báo thuỷ văn hạn ngắn (thời gian không quá 2 ngày),
hạn vừa (từ 2 đến 10 ngày); dự báo thuỷ văn mùa (thời gian dự báo vài tháng);
cấp báo thuỷ văn: thông tin khẩn cấp về hiện tượng thuỷ văn gây nguy hiểm.
Theo mục đích dự báo, có các loại: dự báo thuỷ văn phục vụ thi công, phục vụ
vận tải, phục vụ phát điện,v.v. Theo yếu tố dự báo, có: dự báo lưu lượng lớn
nhất, nhỏ nhất, dự báo lũ, v.v.
+ Dự báo địa lý: Là việc nghiên cứu về hướng phát triển của môi trường
địa lí trong tương lai, nhằm đề ra trên cơ sở khoa học những giải pháp sử dụng hợp
lí và bảo vệ môi trường.
19
+ Dự báo động đất: Là loại dự báo trước địa điểm và thời gian có khả năng
xảy ra động đất. Động đất không đột nhiên xảy ra mà là một quá trình tích luỹ lâu
dài, có thể hiện ra trước bằng những biến đổi địa chất, những hiện tượng vật lí,
những trạng thái sinh học bất thường ở động vật,.v.v. Việc dự báo thực hiện trên
cơ sở nghiên cứu bản đồ phân vùng động đất và những dấu hiệu báo trước. Cho
đến nay, chưa thể dự báo chính xác về thời gian động đất sẽ xảy ra.
1.4. Các phương pháp dự báo
1.4.1. Phương pháp dự báo định tính
Các phương pháp này dựa trên cơ sở nhận xét của những nhân tố nhân
quả, dựa theo doanh số của từng sản phẩm hay dịch vụ riêng biệt và dựa trên
những ý kiến về các khả năng có liên hệ của những nhân tố nhân quả này trong
tương lai (Những phương pháp này có liên quan đến mức độ phức tạp khác
nhau, từ những khảo sát ý kiến được tiến hành một cách khoa học để nhận biết
về các sự kiện tương lai).
Ưu điểm : Dễ dàng thực hiện, không đòi hỏi kiến thức về các mô hình toán
hoặc kinh tế lượng, thường được chấp nhận
Nhược điểm: Mang tính chủ quan rất cao, không chuẩn, mất nhiều năm để
trở thành người có khả năng phán đoán đúng. Không có phương pháp hệ thống để
đánh giá và cải thiện mức độ chính xác.
Dưới đây là các dự báo định tính thường dùng:
20
Tải về để xem bản đầy đủ
54 trang
9860
Free
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Luận văn Nghiên cứu phương pháp phân tích chuỗi tuần tự theo thời gian và dự báo sản lượng chè xuất khẩu tỉnh Thái Nguyên", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên
File đính kèm:
- luan_van_nghien_cuu_phuong_phap_phan_tich_chuoi_tuan_tu_theo.pdf
