Dấu ấn tư tưởng phong thủy trong văn xuôi tự sự trung đại Việt Nam

Download

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 9/2016

DẤU ẤN TƯ TƯỞNG PHONG THỦY TRONG VĂN XUÔI

TỰ SỰ TRUNG ĐẠI VIỆT NAM

Trꢀn Thꢁ Thanh Nhꢁ¹

Trưꢀng Đꢁi hꢂc Sư phꢁm Huꢃ

Tóm tꢄt: Phong thuꢅ là mꢆt loꢁi kiꢃn thꢇc mà ngưꢀi ta dùng ñꢈ xꢉ lí và lꢊa chꢂn hoàn

cꢋnh ăn ꢌ, chꢍ yꢃu trên các phương diꢎn: lꢊa chꢂn ñꢏa ñiꢈm, tꢇc tìm mꢆt ñꢏa hình thoꢋ

mãn cꢋ hai mꢐt tâm lí và sinh lí; xꢉ lí vꢑ mꢐt hình thái trong cách bꢒ trí, bao gꢓm lꢔi

dꢕng và cꢋi tꢁo hoàn cꢋnh thiên nhiên, hưꢖng nhà, vꢏ trí, cao thꢗp to nhꢘ, cꢉa ra vào,

ñưꢀng ñi, nguꢓn cꢗp nưꢖc, thoát nưꢖc...; trên cơ sꢌ nói trên, thêm vào mꢆt dꢗu hiꢎu,

nhꢙm thoꢋ mãn nhu cꢚu tâm lí tránh cái dꢛ, lꢗy cái lành cho con ngưꢀi. Nhꢛng tư tưꢌng

chꢍ ñꢁo cꢍa phong thuꢅ như: tàng phong ñꢄc thuꢅ, coi trꢂng hưꢖng nam, di thꢈ thꢕ âm...

ñưꢔc văn xuôi tꢊ sꢊ trung ñꢁi Viꢎt Nam tiꢃp nhꢜn. Sꢊ ꢋnh hưꢌng này mꢆt mꢐt phꢋn ánh

sꢊ tác ñꢆng cꢍa Đꢁo giáo, văn hoá Trung Hoa vào trong văn hꢂc nưꢖc nhà nhưng mꢐt

khác cũng thꢈ hiꢎn tinh thꢚn tꢊ cưꢀng văn hoá Viꢎt (thông qua nhꢛng tranh tài, ñꢗu trí,

ñꢗu phép cꢍa các thꢚy ñꢏa lí, thꢚn linh, ngưꢀi dân nưꢖc Nam và Bꢄc quꢒc).

Tꢝ khoá: phong thuꢅ, hưꢖng nam, long mꢁch, tꢋ thanh long, hꢛu bꢁch hꢞ.

1. Mꢂ ĐꢃU

Dꢀu ꢀn cꢁa huyꢂn hꢃc có mꢄt tꢅm ꢆnh hưꢇng không thꢈ phꢁ nhꢉn trong trong văn hꢃc

trung ñꢊi Viꢋt Nam. Trong ñó nꢌi bꢉt lên mꢄt sꢍ hiꢋn tưꢎng như bꢍc phꢋ, tưꢏng sꢍ, tꢐ vi,

trꢊch cát và ñꢑc biꢋt là phong thuꢒ. Dꢀu ꢀn cꢁa phong thuꢒ ñꢈ lꢊi trong tác phꢓm thꢈ hiꢋn

qua nhꢔng mo tip truyꢋn gꢕn vꢏi chuyꢋn hꢃc hành thi cꢐ, ñꢖ ñꢊt, chuyꢋn lên ngôi vua; thꢈ

hiꢋn qua cách tác giꢆ xây dꢗng nhân vꢉt; thꢈ hiꢋn qua kꢘt cꢀu tác phꢓm cũng như kĩ thuꢉt

phꢙc bút. Xưa nay nhꢔng vꢀn ñꢂ trên ít nhiꢂu ñưꢎc các nhà nghiên cꢚu có ñꢈ tâm ñꢘn

nhưng nghiên cꢚu, nhưng nhìn nhꢉn phong thuꢒ tꢛ nhꢔng lí thuyꢘt chuyên ngành ꢆnh

hưꢇng, thꢈ hiꢋn trong tác phꢓm văn hꢃc thì chưa ñưꢎc ñꢂ cꢉp ñꢘn. Vì thꢘ, ñây là mꢄt

khoꢆng trꢍng khoa hꢃc cꢅn ñưꢎc nghiên cꢚu, bꢌ sung.

Phong thuꢒ: Phong thuꢒ theo Tꢝ Hꢋi viꢘt: "Phong thuꢒ còn gꢃi là Kham Dư − mꢄt loꢊi

mê tín ꢇ nưꢏc Trung Quꢍc cũ cho rꢜng hình thꢘ, hưꢏng gió, dòng chꢆy xung quanh nhà ꢇ

Nhꢉn bài ngày 03.10.2016; gꢐi phꢆn biꢋn và duyꢋt ñăng ngày 25.10.2016

Liên hꢋ tác giꢆ: Trꢅn Thꢝ Thanh Nhꢝ; Email: [email protected]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI

hoꢑc mꢞ mꢆ, có thꢈ ñem ñꢘn hoꢊ, phúc cho ngưꢟi ꢇ hoꢑc ngưꢟi chôn, cũng chꢠ cách xem

nhà ꢇ, phꢅn mꢄ" [1, tr.13]. Trong cuꢍn Nguꢓn gꢒc phong thuꢅ, GS. Phan Cꢍc Tây trong lꢟi

tꢗa viꢘt: "Nꢄi dung chính cꢁa phong thuꢒ là mꢄt loꢊi hꢃc vꢀn mà ngưꢟi ta dùng ñꢈ xꢐ lí và

lꢗa chꢃn hoàn cꢆnh ăn ꢇ, trong ñó có nhà ꢇ, cung thꢀt, chùa chiꢂn, lăng mꢄ, thôn xóm,

thành thꢝ; lăng mꢄ thì gꢃi là âm trꢊch, còn lꢊi ñꢂu gꢃi là dương trꢊch. Phong thuꢒ vꢂ hoàn

cꢆnh ăn ꢇ, ꢆnh hưꢇng chꢁ yꢘu trên ba mꢑt: Mꢆt, sꢗ lꢗa chꢃn ñꢝa ñiꢈm, tꢚc tìm mꢄt ñꢝa hình

thoꢆ mãn cꢆ hai mꢑt tâm lí và sinh lí; Hai, xꢐ lí vꢂ mꢑt hình thái trong cách bꢍ trí, bao gꢞm

lꢎi dꢙng và cꢆi tꢊo hoàn cꢆnh thiên nhiên, hưꢏng nhà, vꢝ trí, cao thꢀp to nhꢡ, cꢐa ra vào,

ñưꢟng ñi, nguꢞn cꢀp nưꢏc, thoát nưꢏc...; Ba, trên cơ sꢇ nói trên, thêm vào mꢄt dꢀu hiꢋu,

nhꢜm thoꢆ mãn nhu cꢅu tâm lí tránh cái dꢔ, lꢀy cái lành cho con ngưꢟi " [1, tr.13 − 14].

Nhiꢂu tài liꢋu sꢐ hꢃc cho thꢀy, các bꢉc trí thꢚc ñꢊi sĩ Viꢋt Nam tꢛ lâu ñã có ý thꢚc tìm

kiꢘm, sưu tꢅm nhꢔng tài liꢋu phong thuꢒ. Có thꢈ viꢋn dꢢn ra ñoàn cꢍng sꢚ năm 1760 −

1762 do Chánh sꢚ Trꢅn Huy Mꢉt, Phó sꢚ Lê Quý Đôn, Trꢝnh Xuân Thꢙ dꢢn ñꢅu, khi hoàn

thành nhiꢋm vꢙ trꢇ vꢂ ñã mang theo mꢄt sꢍ sách mua ꢇ Trung Quꢍc, trong ñó có sách vꢂ

huyꢂn hꢃc. Trꢅn Huy Mꢉt mua Tꢉ vi ñꢟu sꢒ, Đꢏa lý tuyꢃt tâm (TTTN nhꢀn mꢊnh); Lê Quý

Đôn mua Tꢉ vi ñꢟu sꢒ, Mai hoa Dꢏch sꢒ... Tư tưꢇng, lí thuyꢘt, tư duy vꢂ phong thuꢒ không

chꢠ ñưꢎc áp dꢙng trong ñꢟi sꢍng thꢗc, ñưꢎc lꢝch sꢐ ghi lꢊi trong nhiꢂu bꢄ sꢐ mà còn thꢈ

hiꢋn rꢀt rõ trong nhiꢂu tác phꢓm văn xuôi tꢗ sꢗ trung ñꢊi Viꢋt Nam. Điꢂu này chꢚng tꢡ các

nhà văn trung ñꢊi có mꢄt vꢍn hiꢈu biꢘt nhꢀt ñꢝnh (thꢉm chí là tinh thông) vꢂ phong thuꢒ.

2. NꢄI DUNG

2.1. Mꢅt sꢆ thuꢇt, thuyꢈt phong thuꢉ cơ bꢊn thꢋ hiꢌn trong văn xuôi tꢍ sꢍ

trung ñꢎi

2.1.1. Thuyꢈt di thꢋ thꢏ âm

Thuyꢘt di thꢈ thꢙ âm cho rꢜng: cơ thꢈ con ngưꢟi có ñưꢎc tꢛ cha mꢣ, thi hài ñꢕc khí, di

thꢈ sꢤ thꢙ âm, giꢔa ngưꢟi chꢘt ñi và ngưꢟi sꢍng có "tình khí tương cꢋm". Đꢀt tꢍt thì thꢅn

linh an, thꢅn linh an thì con cháu thꢝnh vưꢎng. Trong Truyꢎn tꢈ tưꢖng xã Mꢆ Trꢁch, Vũ

Duy Chí ñưꢎc làm tꢈ tưꢏng theo quan niꢋm phong thuꢒ là do Tꢜng tꢌ ñưꢎc chôn nơi ñꢀt

tꢍt: Xét chꢖ ñꢀt ꢀy, phía trưꢏc có "ꢗn phù thuꢅ ñiꢎn" (cái ꢀn nꢌi trên mꢑt nưꢏc) làm tiꢂn án,

phía sau có "ñan phưꢔng hàm thư" (chim phưꢎng ñꢡ ngꢉm thư) làm hꢉu chꢓm, ngꢞi hưꢏng

ꢥt trông sang hưꢏng Tân. Các nhà phong thuꢒ ñꢂu cho là ngôi ñꢀt "thiên táng" rꢀt ñꢣp, con

cháu tꢀt có ngưꢟi làm ñꢘn công hꢅu [2, tr.467]. Còn ông Kinh Lưꢎc làm nên quan lꢏn ñꢖ

cao vinh hiꢈn, các thꢅy ñꢝa lí ñꢂu bꢆo nhꢟ có mꢄ cꢙ thꢅy nho ꢇ chꢎ Nghꢋ phát vꢂ ñưꢟng

văn, cꢗc kì sang quý (Chuyꢎn ông Kinh Lưꢔc) [3, tr.900]. Trong khoꢆng niên hiꢋu Thꢝnh

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 9/2016

Đꢚc và Vĩnh Thꢃ ñꢟi Lê Thꢅn Tông, hꢃ Vũ khoa nào cũng có ngưꢟi ñꢖ tiꢘn sĩ: Khoa Bính

Thân ñꢖ ba ngưꢟi, khoa Kꢠ Hꢎi ñꢖ bꢍn ngưꢟi, còn các khoa khác, khoa thì ñꢖ hai ngưꢟi,

khoa thì ñꢖ mꢄt ngưꢟi; ñꢞng thꢟi, có cùng ba mươi ngưꢟi cùng làm quan trong triꢂu. Điꢂu

này ñưꢎc lí giꢆi là do ông tꢌ hꢃ Vũ thꢀy xã Mꢄ Trꢊch có phong thuꢒ tꢍt, bèn ñꢘn cư trú ꢇ

ñó. Cháu bꢆy ñꢟi cꢁa Cao Biꢂn tên là Lư sang nưꢏc ta xem xét nhꢔng kiꢈu ñꢀt quý. Khi

ñꢘn cꢌng làng Mꢄ Trꢊch, ông chꢠ tay và bꢆo rꢜng: Đây là tꢌ tiꢘn sĩ. Viꢋc nhꢟ phúc ꢀm tꢌ

tiên truyꢂn lꢊi ñưꢎc thꢈ hiꢋn rõ trong bài tán cꢁa thám hoa Vũ Thꢊnh mꢛng Đình Ân: Mꢊch

ñꢊo diên trưꢟng tꢛ tám trăm năm vꢂ trưꢏc/ Danh công thꢊc vꢃng ngưꢟi dꢟi ñꢂu trꢃng/ Tꢛ

Cao tꢌ, tꢜng tꢌ ñꢘn cháu vân,cháu nhĩ ñꢟi nào cũng có ngưꢟi huân hiꢂn kꢘ tiꢘp/ Tưꢏc lꢄc

khoa danh nhꢟ có phúc ꢀm tꢌ tiên nên ñưꢎc vꢦ vang/ Tám ñꢟi hꢃ Tiêu danh tiꢘng chưa hꢘt/

Ba cây hòe hꢃ Vương dꢀu vꢘt hãy còn thơm (Truyꢎn hꢂ Vũ ꢌ Mꢆ Trꢁch) [3, tr.458]. Thuyꢘt

Di thꢈ thꢕ âm nói riêng, phong thuꢒ nói chung bꢕt nguꢞn tꢛ viꢋc sùng bái linh hꢞn. Ngưꢟi

xưa quan niꢋm khi chꢘt thì hꢞn khí vꢂ trꢟi, thꢈ phách vꢂ vꢏi ñꢀt, linh hꢞn là bꢀt tꢐ và tiꢘp

tꢙc tác ñꢄng ñꢘn cuꢄc sꢍng con ngưꢟi trꢅn gian.

2.1.2. Nguyên tꢐc cơ bꢊn cꢑa phong thuꢉ táng ñꢁa

Rꢞng ñꢘn có thꢘ, phát mꢊch tꢛ xa, viꢋc lꢗa chꢃn táng ñꢝa ñꢅu tiên phꢆi xem ñꢘn thꢘ

cꢁa sơn mꢊch trên phꢊm vi vĩ mô. Trong phong thuꢒ gꢃi núi ñꢘn tꢛ xa là thꢘ, núi ꢇ nơi gꢅn

là hình, trưꢏc tiên bàn vꢂ thꢘ, sau ñó bàn vꢂ hình, hình do thꢘ quyꢘt ñꢝnh. Các nhà phong

thuꢒ cho rꢜng thꢘ lai long uꢍn lưꢎn uyꢈn chuyꢈn là rꢀt tꢍt cho sꢗ hình thành sinh khí to lꢏn

cho nên trong Táng thư cũng có ghi "ñꢝa thꢘ nguyên mꢊch, sơn thꢘ nguyên cꢍt, uꢍn lưꢎn

Đông Tây hoꢑc là Bꢕc Nam, ngàn thưꢏc là thꢘ, trăm thưꢏc là hình. Thꢘ ñꢘn hình dꢛng, là

nơi toàn khí. Đꢀt toàn khí an táng phù hꢎp" [1]. Thꢘ cꢁa rꢞng thưꢟng có quan hꢋ vꢏi phát

mꢊch xa xôi, ñꢂu ꢇ nhꢔng dãy núi hꢄi tꢙ, cho nên mꢏi gꢃi là lai long thiên lí, ý nói huyꢋt vꢝ

phong thuꢒ thưꢟng có quan hꢋ vꢏi ñꢅu nguꢞn cꢁa long mꢊch, chꢠ có sơn mꢊch to lꢏn mꢏi

có thꢈ hình thành chi long dài rꢄng. Trong Hoan Châu kí, nhân vꢉt cꢙ già kì lꢊ chính là mꢄt

thꢅy phong thuꢒ cꢗ phách tìm huyꢋt cho nhà Nguyꢧn Cꢆnh: "xăm xăm ñi vào núi Mꢄng

Sơn, xem kĩ ñꢝa hình ngôi mꢄ tꢌ cꢁa Nguyꢧn Cꢆnh, thꢀy có kiꢈu "tꢛ lâu hꢊ ñiꢋn", bèn lꢅn

theo long mꢊch tìm ñꢘn xã Hoa Lâm, thꢀy hòn Ngꢃc Sơn ñꢠnh cao to khí thꢘ" [4, tr.50]. Áp

dꢙng ñúng nguyên tꢕc cꢁa phong thuꢒ táng ñꢝa, nên ông cꢙ nhanh chóng phát hiꢋn ꢇ vùng

có mꢄt ngôi ñꢀt quý "tân long chuyꢈn tꢍn nhꢉp tꢆ hꢔu, cưꢏc kꢘt kim tinh khai thuꢒ huyꢋt",

phía trưꢏc thì phân phía sau thì hꢎp, bên trái thì rꢞng bên phꢆi thì hꢌ, có vꢦ như trương cꢟ

mꢇ lꢃng vꢉy. Mꢑt trưꢏc có sông lꢏn chꢆy qua, dòng lưꢎn quanh co, nưꢏc trong leo lꢦo.

Đây ñúng là ñꢀt phát "tam công, võ tưꢖng", mꢄt long mꢊch tuyꢋt vꢟi". Quꢆ nhiên, sau này

nhà Cꢆnh Thꢝ con cháu phát công khanh.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI

2.1.3. Thuyꢈt tàng phong ñꢐc thuꢉ

"Khi gꢐp gió thì tan, gꢐp nưꢖc thì dꢝng. Khí cꢍa cꢞ nhân không tan, có ñi có dꢝng gꢂi

là phong thuꢅ", thuyꢘt này cho rꢜng "phong" và "thuꢅ" là nhân tꢍ quan trꢃng ñꢈ giꢔ gìn

sinh khí, vì vꢉy vꢛa phꢆi tàng phong lꢊi vꢛa phꢆi ñꢕc thuꢒ. Và phép phong thuꢒ coi ñꢕc

thuꢒ là trên, tàng phong là thꢚ, vì vꢉy thuꢒ trꢇ thành nhân tꢍ quan trꢃng nhꢀt ñꢈ giꢔ gìn

môi trưꢟng sinh thái có sinh khí. Sꢗ kiꢋn Đꢖ Uông vào thi ñình, ñꢖ Bꢆng nhãn, làm quan

nhà Mꢊc ñꢘn chꢚc Thꢝ Lang, ñꢟi Lê Trung Hưng, ông lꢊi quay vꢂ vꢏi nhà Lê coi giꢔ viꢋc

giꢀy tꢛ ngoꢊi giao ñưꢎc lí giꢆi là nhꢟ ngôi mꢄ phát tích: Ngôi mꢄ ꢇ mꢄt khu ñꢀt lꢏn thuꢒ

hình vòng quanh vài mươi mꢢu, trên vùng ñꢀt ꢀy, chꢖ lꢞi, chꢖ lõm, chꢖ mꢇ, chꢖ khép, hình

thꢘ cũng ñꢣp, chính giꢔa nꢌi lên mꢄt gò kim hình, chꢛng ñꢄ hơn mưꢟi bưꢏc, có mꢄt ngòi

nưꢏc hình chꢔ nhꢀt chꢆy ngang, rꢞi chꢆy vòng lꢊi hình như chꢔ ꢀt. Đây chính là kiꢈu ñꢀt

Cao vương tꢛng nói: thuꢒ loan ꢀp tꢗ (nưꢏc chꢆy vòng hình chꢔ ꢥt) (Chuyꢎn Đꢠ Uông) [3,

tr.86]. Chuyꢋn Quang Thꢙc hoàng thái hꢉu sinh ñưꢎc vương tꢐ là nhꢟ thuꢇ còn là ngưꢟi

thưꢟng, ngꢙ tꢊi phía nam nhà Quꢍc Tꢐ Giám. Nơi ñây nưꢏc hꢞ bao bꢃc xung quanh nhà,

các thꢅy ñꢝa lí cho là có khí thiên tꢐ (Thánh Tông hoàng ñꢃ) [3, tr.268]. Thuꢉn Nghĩa và

Chiêu Vũ sai thꢁ hꢊp tên là Trí vꢂ vương ñình dâng lên chúa Hiꢂn vương sách bàn vꢂ thiên

thꢟi, ñꢝa lꢎi, nhân hoà, trong ñó, khi xét ñꢝa lꢎi ñã phân tích rꢀt kĩ vꢂ mꢑt phong thuꢒ, vꢉn

dꢙng lí thuyꢘt tàng phong ñꢕc thuꢒ tꢊo nên vưꢎng khí cho ñꢝa bàn lꢗa chꢃn: "xem trên bꢆn

ñꢞ ñꢝa dư thì xꢚ Nghꢋ An long mꢊch khꢇi tꢛ Châu Quỳ ñꢌ xuꢍng, chuyꢈn vào châu Bꢍ

Chính rꢞi lꢊi chuyꢈn ra miꢂn Kì Hoa, Thꢊch Hà, ñꢘn huyꢋn Thiên Lꢄc vưꢎt khꢇi lên thành

dãy Hꢞng Lĩnh, làm thành mꢄt thꢘ ñꢀt chung ñúc vưꢎng khí, ñúng là nơi ñꢝnh cꢙc cꢁa bꢉc

ñꢘ vương mꢏi dꢀy. Vꢂ ñưꢟng thuꢒ thì có thꢈ thông vꢏi hai cꢐa biꢈn cꢌ hꢃng, ñưꢟng bꢄ có

thꢈ chꢚa ñưꢎc ñꢄi quân mưꢟi vꢊn ngưꢟi ngꢗa. Xin cho quân ra ñóng dinh tꢊi ñó làm thành

thꢘ trꢉn "trưꢟng xà", lꢀy La Sơn làm tꢆ giác, lꢀy Nghi Xuân làm hꢔu giác, lꢀy ñꢞn Khu

Đꢄc làm tiên phong, dàn thành thꢘ trꢉn ñóng giꢔ, chꢟ cho quân ñꢝch tꢗ tan rã. Lꢊi thꢀy ꢇ

miꢂn Hương Sơn long mꢊch như tám ñꢅu rꢞng chꢅu vꢂ cung Tꢐ vi, thanh long thì phꢙc ꢇ

núi Thiên Nhꢢn, bꢊch hꢌ liꢂn vꢏi bꢟ sông. Như thꢘ là Thꢀt diꢋu, Tam tinh, Long thuꢒ ñꢂu

giao hꢄi tꢊi minh ñưꢟng, lꢀy Hꢞng Lĩnh chín mươi chín ngꢃn cao làm án ngꢗ, trꢀn giꢔ phía

ngoài cho thꢘ thꢘ ñꢀt ñꢣp dꢀy nghiꢋp ñꢘ vương" (Nam triꢑu công nghiꢎp diꢡn chí) [5,

tr.432]. Thuyꢘt này xuꢀt phát tꢛ sꢗ tôn sùng gió và nưꢏc cꢌ ñꢊi.

2.1.4. Phong thuꢉ coi trꢒng hưꢓng

Quan niꢋm vꢂ phương vꢝ trong phong thuꢒ rꢀt ít dùng Nam, Bꢕc, Đông, Tây ñꢈ biꢈu

thꢝ mà ña sꢍ dùng trưꢏc, sau, trái, phꢆi ñꢈ biꢈu thꢝ. Cách dùng tꢚ linh ñꢈ biꢈu thꢝ phương vꢝ

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 9/2016

ñã xuꢀt hiꢋn rꢀt sꢏm trong sách cꢌ thꢟi Tiên Tꢅn¹. Sách ñꢂ cꢉp ñꢘn Thuyꢃt phương vꢏ: Nơi

táng ñꢝa, thanh long ꢇ bên trái, bꢊch hꢌ ꢇ bên phꢆi, chu tưꢏc ꢇ ñꢜng trưꢏc, huyꢂn vũ ꢇ ñꢜng

sau lꢀy tꢚ linh ñꢈ ñꢊi diꢋn cho bꢍn phương vꢝ. Đương nhiên, tꢚ linh ꢇ ñây tưꢎng trưng bꢇi

thꢘ núi. Có tꢚ linh toꢊ trꢀn, có cꢆm giác ñꢍi xꢚng sang trꢃng ñã trꢇ thành mꢄt loꢊi khuôn

mꢢu cꢍ hꢔu trong phong thuꢒ, tꢚc là các ñꢠnh núi hưꢏng vꢂ huyꢂn vũ phꢆi cúi ñꢅu, các núi

ꢇ hưꢏng chu tưꢏc phꢆi như nhꢆy múa hoꢊt bát, các núi ꢇ hưꢏng thanh long phꢆi nhꢀp nhô

liên tꢙc, các núi ꢇ hưꢏng bꢊch hꢌ phꢆi phꢁ phꢙc mꢂm mꢊi, như vꢉy thꢘ núi mꢏi là môi

trưꢟng tꢍt. Sꢗ thành ñꢊt cꢁa con cháu dòng hꢃ Nguyꢧn Cꢆnh là nhꢟ tꢌ tiên ñưꢎc táng vào

huyꢋt có hưꢏng tꢍt: Dù trưꢖng che cao biꢃc/ long mꢁch xuꢗt tꢒn, tân/ khanh tưꢖng vꢖi

công thꢚn/ ñꢀi nꢒi ñꢀi không ñꢞi/ chꢢ hiꢑm án cát rꢆng dꢁt trôi/ nên phꢋi quê ngưꢀi danh

mꢖi rꢁng (ý nói long mꢊch kéo tꢛ ñông nam ñꢘn tây bꢕc) [4, tr.50]. Bꢆn thân Thưꢎng thư

Nguyꢧn Văn Huy và con cháu ông ñꢂu ñꢖ ñꢊt, hiꢈn vinh hơn ngưꢟi là do mꢄ tꢌ tiên ñưꢎc

táng vào huyꢋt phương vꢝ ñꢕc ñꢝa: Mô ñꢀt ngꢞi phương Cꢀn (Đông Bꢕc) trông phương

Khôn (Tây Nam) (Truyꢎn mꢆ tꢞ ꢌ Vꢏnh Kiꢑu) [2, tr.472]. Đꢂn thꢟ Phꢊm Ngũ Lão làm ngay

trên cái nꢂn cũ cꢁa ông trông xuꢍng ao, ꢇ giꢔa ao có cái kim ꢀn nꢌi trên mꢑt nưꢏc, ñꢄ

ngoài nꢐa dꢑm thì có cái giáo dài làm hꢄ vꢋ, sông Phù ꢁng là hꢌ thuꢒ nghꢝch triꢂu, các nhà

phong thuꢒ ñꢂu khen là nơi dương trꢊch tꢍt. Đꢟi Lê trong làng Phù ꢨng có mꢄt quan văn

thꢅn tên là Võ Vĩnh Tiꢘn, tuꢌi trꢦ ñã làm nên khoa hoꢊn, nhꢔng kì lão ꢇ trong làng ñꢂu

ghen ghét, viꢋc gì cũng ñè nén không cho dꢗ, ông mꢏi bàn vꢏi dân xoay miꢘu thꢅn vꢂ

hưꢏng bꢕc, xong ñâu ñꢀy, lꢉp ñàn chiêu hꢞn, rꢞi nhꢆy xuꢍng sông mà thꢂ rꢜng: Làng này

ñã coi khinh khoa hoꢊn thì vꢂ sau không nên có nꢔa. Tꢛ khi Võ công mꢀt, hꢃc trò trong

làng không mꢀy ngưꢟi ñꢖ ñꢊt ñưꢎc nꢔa. Làng mꢏi hꢍi hꢉn vꢂ chꢖ xꢐ tꢋ vꢏi ông quá.

Khoꢆng năm Bính Ngꢃ, Đinh Mùi lꢊi xoay miꢘu thꢅn vꢂ hưꢏng cũ, nhưng trong làng lꢊi bꢝ

dꢝch tai hꢊi, dân không ñưꢎc yên, ñành lꢊi phꢆi ñꢈ vꢂ hưꢏng bꢕc (Phꢁm Ngũ Lão) [3, tr.83].

Miꢘu thꢅn quay vꢂ hưꢏng bꢕc trong quan niꢋm là hưꢏng xꢀu ñã ꢆnh hưꢇng ñꢘn khoa vꢉn

cꢁa cꢆ làng.

2.2. Thꢈ ñꢔt ꢊnh hưꢕng ñꢈn hình dáng, nghꢖ nghiꢌp, hoꢎ phúc con ngưꢗi

Theo quan niꢋm phong thuꢒ, thꢘ ñꢀt ꢆnh hưꢇng rꢀt lꢏn ñꢘn vꢉn sꢍ, hoꢊ phúc cá nhân.

Hoàng Phúc khi bꢝ bꢕt nhꢉn xét vꢂ vꢉn mꢋnh cꢁa mình và cꢁa Nguyꢧn Trãi dꢗa trên thꢘ mꢆ

Trong Lꢡ kí có ghi "hành, trưꢏc là chu tưꢏc, sau là huyꢂn vũ, trái là thanh long, phꢆi là bꢊch hꢌ", quan niꢋm

dùng tꢚ linh ñꢈ biꢈu thꢝ phương vꢝ lꢊi có quan hꢋ vꢏi quan niꢋm "tꢚ tưꢎng" trong thiên văn hꢃc. Ngưꢟi xưa

khi quan sát tinh tú trên trꢟi, ñã chia bꢅu trꢟi ra 28 loꢊi tú, lꢊi chia ra theo Đông Nam, Tây Bꢕc, mꢖi hưꢏng

7 tú, 7 tú hưꢏng ñông biꢈu tưꢎng là long, 7 tú hưꢏng nam biꢈu tưꢎng là tưꢏc, 7 tú hưꢏng tây biꢈu tưꢎng là

hꢌ, 7 tú hưꢏng bꢕc biꢈu tưꢎng là huyꢂn vũ,vì vꢉy 4 tưꢎng thanh long, bꢊch hꢌ, chu tưꢏc, huyꢂn vũ ñã trꢇ

thành ñꢊi danh tꢛ cꢁa 4 phương vꢝ Đông, Tây, Nam, Bꢕc.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI

cꢁa tꢌ tiên: "mꢆ tꢌ nhà tôi có xá văn tinh, dù có gꢑp nꢊn cũng chꢠ có trong trăm ngày mà

thôi; không như mꢆ nhà ông có vꢉn tru diꢋt. Xét mꢆ tꢌ nhà ông ꢇ Nhꢝ Khê, huyꢋt táng ꢇ

ruꢄng bꢜng phꢩng, ngưꢟi thì cho rꢜng kiꢈu tưꢏng quân mꢇ cꢟ, ngưꢟi thì cho rꢜng kiꢈu

tưꢏng quân cꢙt ñꢅu. Vꢂ hưꢏng Mùi có cái gò Rùa, ñuôi phꢆn lꢊi. Trong bꢆn Kiꢑm kí,

Hoàng Phúc nói rꢜng: "Nhꢝ ñꢋ mꢊch ñoꢆn, hoꢊ thꢆm tru di" chính là chꢁ vào ñꢀy" (Ông Lê

Trãi) [3, tr.203]. Quꢆ nhiên, Hoàng Phúc sau ñó ñưꢎc tha sꢏm, còn sau này Nguyꢧn Trãi

mꢕc nꢊn chꢝu án tru di tam tꢄc.

Năng khiꢘu, nghꢂ nghiꢋp cá nhân cũng là do phong thuꢒ. Nhꢟ dương trꢊch nhà ꢇ cꢁa

Thám hoa Đinh Lưu cꢊnh núi Thꢅn Đꢞng, núi này hình dáng giꢍng quꢆ cꢅu cho nên ông ñá

cꢅu rꢀt giꢡi (Thám hoa Đinh Lưu) [2, tr.581]. Còn Trâu Canh có chꢖ ꢇ: Chꢖ ông ꢇ phía

trưꢏc có mꢀy mꢢu ruꢄng cao hình giꢍng chiꢘc bàn dao cꢕt thuꢍc, cho nên nꢌi tiꢘng vꢂ nghꢂ

làm thuꢍc (Chuyꢎn Trâu Canh ꢌ xã Tꢉ Trꢚm) nên sau này ñưꢎc danh giá nhꢟ có công chꢔa

bꢋnh cho vua [2, tr.562]. Vì thꢘ, khi gꢑp hoꢊ có thꢈ dùng phong thuꢒ ñꢈ cꢆi tꢊo tình hình:

Quang Bí ꢇ Trung Quꢍc 18 năm, ngưꢟi nhà nhꢏ lꢟi dꢑn cꢁa Hoàng Phúc: "Ngày trưꢏc, ta

ñꢈ tâm ñꢘn mꢄt ngôi ñꢀt phía tây làng... Ngôi ñꢀt ꢀy gꢍi vào mꢄt cái khăn ñꢄi ñꢅu, trông vꢂ

mꢄt cái ñai vàng, mꢑt trꢟi và mꢑt trăng ñꢪ hai bên vai. Ngꢗa xuꢀt hiꢋn ꢇ phía tây. Huyꢋt

ngꢞi vꢝ Tý trông sang Ngꢃ. Ta ñã chôn mꢄt tꢀm ván gꢖ ꢇ dưꢏi... Cꢅn phꢆi dꢑn con cháu

rꢜng ngày sau có ngưꢟi ñi sꢚ mà chꢉm vꢂ thì phꢆi ñào chân con ngꢗa ꢀy, tꢗ khꢕc vꢂ ngay",

bèn ñào chân ngꢗa ông mꢏi ñưꢎc vꢂ (Truyꢎn Lê Cꢋnh Tuân

− phꢕ chép truyꢎn Quang Bí,

Thúc Hiꢈn, Thiꢃu Dĩnh) [2, tr.523 − 524]. Con ngưꢟi phi thưꢟng có thꢈ ngꢢu nhiên ñưꢎc

trꢟi ñꢀt phú bꢓm tài năng, nhưng cũng có thꢈ chꢁ ñꢄng tꢊo ra ñiꢂu kiꢋn tiꢘp nhꢉn năng

lưꢎng vũ trꢙ bꢜng thuꢉt phong thuꢒ. Có cꢙ già giꢡi ñꢝa lí ñꢘn chơi trong hꢊt cưꢟi: Tiꢘn sĩ

phꢆi hꢃc mꢏi ñưꢎc thì có gì là lꢊ, rꢞi ông cꢙ Nguyꢧn Trꢉt cho ngôi ñꢀt nꢃ, bꢆo lꢀy sách ra

ñꢍt hꢘt. Đꢘn khoa thi hꢄi, trưꢟng thꢚ nhꢀt, trưꢟng thꢚ hai, nhꢟ hꢃ giúp ñꢪ, ñưꢎc trúng,

trưꢟng thꢚ ba, lꢑt ñưꢎc mꢆnh giꢀy, theo ñúng mà chép, cũng trúng (Ông Nguyꢡn Trꢜt)

[3, tr.263].

2.3. Nhꢘng ngôi mꢅ làm nên ñꢈ vương và viꢌc phá, bꢙi bꢚ, cꢊi tꢎo long mꢎch

Nhꢔng ngôi mꢄ kiꢈu "quꢚn sơn cꢍng phꢕc" (các núi chꢅu lꢊi), có thꢈ làm ñưꢎc mꢄt

ñꢟi ñꢘ vương (Truyꢎn mꢆ tꢞ ꢌ Vꢏnh Kiꢑu) [2, tr.473], nhưng có nhiꢂu trưꢟng hꢎp huyꢋt ꢇ

nơi dꢝ thưꢟng, không phꢆi do các thꢘ núi quây quꢅn lꢊi (theo lí thuyꢘt) mà ꢇ ngay trên mꢑt

ñꢀt, nơi bình ñꢝa như trưꢟng hꢎp ngôi mꢄ tꢌ nhà hꢃ Trꢅn: bꢀy giꢟ có mꢄt thꢅy ñꢝa lí Trung

Quꢍc sang nưꢏc ta xem ñꢀt, theo long mꢊch tꢛ núi Tam Đꢆo ñi xuꢍng, qua Thăng Long,

Cꢌ Bi ñꢘn các xã Kꢋ Châu và Cao Xá thuꢄc huyꢋn Kim Đꢄng: "... thꢀy nhiꢂu ñꢍng ñꢀt

hoàn tꢙ... ñây là chꢖ ñóng quân và nꢀu cơm. Đꢘn xã Phương Trà huyꢋn Nam Xương không

thꢀy vꢘt tích ñâu nꢔa, nưꢏc sông chꢆy mꢊnh, lꢤ nào huyꢋt lꢊi ꢓn tàng dưꢏi ñáy sông, bèn

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 9/2016

sang sông ñi ñꢘn xã Hà Liꢧu, huyꢋn Ngꢗ Thiên, thꢀy các ngꢃn núi ñꢂu ñꢚng thꢩng, chꢖ cꢀt

ñꢅu lên ꢇ ñây, tìm chꢖ phát tích tꢊi xã Nhꢉt Cꢆo và chꢖ kꢘt cꢙc tꢊi xã Thái Đưꢟng mꢏi hꢊ

la bàn ñꢈ xem xét, không ngꢟ ꢇ nơi bình ñꢝa mà lꢊi có ñꢀt ñꢘ vương" (Ngôi mꢆ hꢂ Trꢚn) [2,

tr.557, 558]. Có trưꢟng hꢎp dꢝ thưꢟng hơn nꢔa là mꢄ ꢇ ngay dưꢏi nưꢏc như trưꢟng hꢎp có

mꢄt thꢅy ñꢝa lí bên Tàu sang nưꢏc ta tìm ñꢀt, dõi theo long mꢊch tꢏi ñꢄng Hoa Lư. Buꢌi tꢍi

thꢅy ñꢝa lí lꢊi xem thiên văn, thꢀy có mꢄt tia hꢞng quang như giꢆi lꢙa ñꢡ tꢛ ñꢅm bꢍc lên

bꢕn thꢩng vào sao Thiên Mã, xem xét hꢞi lâu, ñoán rꢜng dưꢏi ñꢅm tꢀt có thꢅn vꢉt. Ông ta

nhꢟ Đinh Bꢄ Lĩnh xuꢍng ñꢅm thăm dò, quꢆ nhiên thꢀy có mꢄt vꢉt hình như con ngꢗa ñꢚng

dưꢏi ñáy ñꢅm, dưꢏi ñꢅm quꢆ nhiên có ngôi huyꢋt quý (Đinh Tiên Hoàng kí) [2, tr.555].

Chuyꢎn phá, cꢋi tꢁo, bꢓi bꢞ long mꢁch. Phương pháp bꢌ cꢚu phong thuꢒ có thꢈ dꢢn

thuꢒ tꢙ khí. Mꢄt sꢍ làng mꢊc tiꢘn hành dꢢn nưꢏc, ñào ao ꢇ nhꢔng vꢝ trí khác nhau nhꢜm tꢙ

tài, trꢛ tà hoꢑc ñꢈ có lꢎi cho khoa giáp, trꢞng cây gây rꢛng; viꢋc trꢞng cây có tác dꢙng

ngăn gió tꢙ khí, bꢆo vꢋ cho sinh thái cꢁa tiꢈu môi trưꢟng, làm cho cꢆnh quan thꢈ hiꢋn rõ

phong phú vꢂ nꢄi dung và sinh cơ, xây tháp chꢀn sát hoꢑc tháp hưng văn vꢉn. Trưꢟng hꢎp

nhà Trꢅn khơi thuꢒ ñꢊo ñꢈ cꢆi tꢊo long mꢊch là mꢄt ví dꢙ. Vua Trꢅn sau khi xem sꢀm thư

cꢁa ngưꢟi khách phương Bꢕc, ý nói: "Ngôi mꢄ phát tích ꢇ Thái Đưꢟng nay sꢕp hꢘt thꢝnh,

cꢅn phꢆi khơi thông thuꢒ ñꢊo, thì mꢏi giꢔ ñưꢎc lâu dài", tin lꢟi ꢀy, bèn chiꢈu theo hoꢊ ñꢞ ꢇ

sꢀm thư ñào mꢄt thuꢒ ñꢊo tꢛ sông Cái xã Phú Xuân ñi vào, quanh ñꢘn xã Thái Đưꢟng

(Ngôi mꢆ hꢂ Trꢚn) [2, tr.557 − 558]. An Vương biꢘt trong kiꢈu ñꢀt nhà mình có câu

"Truyꢂn ñưꢎc tám ñꢟi thì vꢊ nꢌi lên tꢛ trong tưꢟng vách" nên mꢏi bày cuꢄc xây dꢗng ꢇ Cꢌ

Bi ñꢈ yꢈm trꢛ (Nguyꢡn Công Hãng) [3, tr.157].

Nhiꢑu trưꢀng hꢔp dùng phong thuꢅ ñꢈ trꢗn áp khí thiên vương (Áp khí thiên bá).

Phong thuꢒ lꢀy khí làm hꢊt nhân, cho rꢜng ñꢀt tꢍt hay xꢀu do khí quyꢘt ñꢝnh, vì vꢉy trong

phong thuꢒ có thuyꢘt vꢃng khí. Vꢃng khí có thꢈ nhìn thꢀy sꢗ hưng suy cꢁa các triꢂu ñꢊi,

nhân sꢗ quan trưꢟng vì vꢉy nhꢔng ngưꢟi thꢍng trꢝ ñꢂu rꢀt tin tưꢇng vào thuyꢘt này. Trong

Hoan Châu kí, kꢈ truyꢋn Kꢘ quꢉn công Phan Ngan thꢀy mꢄ tꢌ ñꢈ ꢇ núi Lưꢪng Kiên là nơi

có hình dáng ngưꢟi bꢝ chꢑt ñꢅu "có hai vai mà không có ñꢅu" trong lòng lo lꢕng, bèn mang

hꢉu lꢧ ñi ñón mꢄt thꢅy thuꢉt sĩ cao tay vꢂ, nhꢟ xem ñi xem lꢊi chꢖ ñꢑt ngôi mꢄ. Nhìn thꢘ

núi, quan sát khí mꢊch, thꢀy ñưꢎc chân hình, thuꢉt sĩ bày cách là thꢘ ñꢀt rꢀt quý, sꢤ sinh

ngưꢟi kiên cưꢟng, chꢠ ñáng tiꢘc là ñꢅu núi lꢄ xương, tai vꢊ không phꢆi là nhꢡ... có thꢈ nhꢌ

mꢄt cây cù mꢄc có cành nhánh cong queo ñem trꢞng trên núi, giꢍng hình ñꢅu ngưꢟi. Như

vꢉy thꢘ sa mꢊch sꢤ dꢅn dà ñưꢎc tu bꢌ. Khi viꢋc cꢆi tꢊo này hoàn thành ꢕt sꢤ làm nên nghiꢋp

vương bá. Phan Ngꢊn tꢛ ñó thưꢟng ñưꢎc sai phái, thꢗc sꢗ có công lao, ñưꢎc phong tưꢏc

quꢉn công, ngꢀm ngꢅm hiꢋp sꢚc vꢏi ñꢆng ngꢙy tiꢘm xưng quꢍc sư, muꢍn khꢇi ñꢅu sꢗ nghiꢋp

vương bá. Bình An Vương biꢘt viꢋc này bèn sai quân ñꢘn núi Lưꢪng Kiên chꢑt bꢡ cây yêu

quái trên ñꢠnh núi [4].

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI

Cao Biꢂn tꢛng ñi khꢕp các nơi núi non sông biꢈn nưꢏc ta xem nhꢔng nơi nào có vưꢎng

khí linh thiêng thì tìm cách cꢕt yꢈm ñi, ý là muꢍn cưꢏp ñoꢊn nưꢏc Nam ta. Cao Biꢂn thꢀy

trên núi có khí thiêng bèn ñào hào phía sau chân núi ñꢈ cꢕt mꢊch, khiꢘn cho linh thiêng vꢂ

sau không cꢗ tꢙ ñưꢎc (Nam triꢑu công nghiꢎp diꢡn chí) [5, tr.82]. Hay trưꢟng hꢎp Đinh Bꢄ

Lĩnh thì bꢝ thꢅy ñꢝa lí phương Bꢕc lꢛa phá huyꢋt bꢜng cách dâng gươm ñeo vào huyꢋt ꢇ cꢌ

ngꢗa vꢏi lꢟi giꢆi thích: "Cái huyꢋt ꢀy tuy ñꢣp, nhưng ngꢗa không có gươm thì không ñưꢎc

tꢍt. Nay tôi tꢑng cho mꢄt thanh gươm, ông ñem xuꢍng treo ꢇ cꢌ ngꢗa, như vꢉy thì ông sꢤ

ñưꢎc dꢃc ngang trꢟi ñꢀt, ñánh ñâu ñưꢎc ñꢀy. Điꢂu này dꢢn ñꢘn hꢉu hoꢊ là ông ꢇ ngôi ñưꢎc

12 năm thì bꢝ tên hꢅu cꢉn là Đꢖ Thích ám sát, con cꢆ là Đinh Liꢧn cũng bꢝ giꢘt" [2, tr.555].

Nguyꢧn Cꢍ trong Ngôi mꢆ hꢂ Trꢚn vì bꢄi tín nên bꢝ ngưꢟi phương khách lꢀy lꢊi huyꢋt bꢜng

cách phá hoꢊi: Khách bꢆo ngưꢟi hꢃ Trꢅn lꢀy ñꢞng ñꢡ ñúc lưꢪi tꢅm sét và lꢀy cây vang lꢀy

nưꢏc ñꢈ dùng. Mꢄt ñêm mưa to gió lꢏn và luôn có tiꢘng sét ñánh, khách và ngưꢟi hꢃ Trꢅn

ñem lưꢪi tꢅm sét ñꢘn cꢕm xuꢍng mꢄ tꢌ cꢁa Nguyꢧn Cꢍ, xuyên thꢁng ñꢘn quan tài, rꢞi lꢀy

nưꢏc vang tưꢏi vào mꢄ. Nguyꢧn Cꢍ ra thăm, cho là mꢄ bꢝ sét ñánh có máu chꢆy ra vꢄi

vàng dꢟi mꢄ ñi chꢖ khác. Như thꢘ, ña sꢍ các cách triꢋt phá phong thuꢒ ñꢂu gꢕn vꢏi viꢋc

dùng kim khí, kim loꢊi (gươm, lưꢪi tꢅm sét) ñâm vào ñꢈ triꢋt phá huyꢋt. Điꢂu này thưꢟng

gꢑp trong văn hoá bùa phép, trꢀn yꢈm cꢁa Đꢊo giáo.

Con ngưꢟi sinh ra lꢀy hình thꢈ tꢛ cha mꢣ, nên khí mꢊch di chuyꢈn trong huyꢋt mꢊch,

bꢞi bꢌ cho xương cꢍt. Con cháu tꢛ ñó mà cꢆm ꢚng ñưꢎc hoꢊ phúc. Tꢛ ñó, phúc lꢄc vĩnh

trinh, vꢊn vꢉt hoá sinh. Nꢘu long mꢊch bꢝ triꢋt, luꢞng khí không nuôi dưꢪng ñưꢎc xương

cꢍt. Lúc ñó, xương cꢍt sꢤ khô mꢙc, giꢍng như cuꢍng hoa bꢝ cꢕt, nhꢗa không nuôi ñưꢎc hoa

quꢆ thì hoa quꢆ sꢤ bꢝ hư, như trưꢟng hꢎp long mꢊch nhà Trꢅn bꢝ cꢕt ñꢚt nên nhà Trꢅn bꢝ

mꢀt vào tay nhà Hꢞ. Tương tꢗ, long mꢊch cꢁa nhà Tây Sơn bꢝ cꢕt thì con cháu cũng bꢝ yꢘu

thꢘ, nhà Tây Sơn sau ñó mꢀt vꢂ tay nhà Nguyꢧn... Trong dân gian có câu: "giꢔ như giꢔ mꢆ

tꢌ" chính là ñꢈ bꢆo vꢋ sꢗ trưꢟng tꢞn, thꢝnh vưꢎng cꢁa cꢆ dòng hꢃ và xa hơn nꢔa là bꢆo vꢋ

sꢗ trưꢟng tꢞn cꢁa mꢄt triꢂu ñꢊi, mꢄt quꢍc gia.

Đꢏa lí và thiên lí hay chuyꢎn ngưꢀi chꢂn ñꢗt, trꢀi chꢂn ngưꢀi cho ñꢗt. Con ngưꢟi ai

cũng muꢍn tìm ñꢀt ñꢣp ñꢈ táng mꢄ phꢅn tꢌ tiên, nhưng tìm ñưꢎc ñꢀt là mꢄt chuyꢋn mà táng

ñưꢎc lꢊi là chuyꢋn khác. Có ngưꢟi nꢃ tìm ñưꢎc ñꢀt tꢍt, ñꢝnh táng tiên phꢅn nhưng ñành

chꢝu vì nꢜm mơ thꢀy thꢅn nhân ñꢘn bꢆo: "Ta cai quꢆn ñꢝa phương này. Nhà ngươi ít phúc,

không ñương nꢌi cái huyꢋt ꢀy. Ta giꢔ cái huyꢋt cho hꢃ Vũ. Ngươi nên nhưꢟng cho hꢃ ñó,

thì con cháu ngươi sau này sꢤ ñưꢎc hꢃ ꢀy báo ñáp lꢊi". Vꢂ sau, hꢃ Vũ hưng thꢝnh, sinh ra

nhiꢂu ngưꢟi tài nghꢋ vũ dũng hơn ngưꢟi (Truyꢎn hꢂ Vũ xã Trung Hành) [2, tr.559]. Có cꢙ

tên huý là Tꢆ, con trai Hùng Quꢉn công nꢜm mꢄng thꢀy mꢄt vꢝ thꢅn dꢢn ra ngoài làng, tꢏi

xꢚ Mꢆ Cꢆ, trꢡ tay mà bꢆo: "Đây là thꢘ ñꢀt quý. Gia ñình ông vꢍn trung nghĩa ñưꢎc Thưꢎng

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 9/2016

ñꢘ xét biꢘt ñꢘn nên ta mꢏi bꢆo cho chꢖ ñꢀt quý. Cꢓn thꢉn chꢏ nhꢅm", bèn ñem táng mꢄ ông

bà vào ñꢀt ñó. ꢥy chính là thꢘ ñꢀt "Hꢌ yêu ñái ꢀn, Võ tưꢏng trꢃng quyꢂn" tiꢘp nꢍi phúc dài

lâu vꢉy". Tꢛ ñó, cꢙ trꢇ nên mꢊnh mꢤ, dũng lưꢎc phi thưꢟng, tài bꢕn súng thꢉt tuyꢋt vꢟi

(Truyꢎn vꢑ sinh phong ñꢁi vương tán trꢏ công thꢚn thưꢔng tꢈ lꢆc công hꢂ Đinh) [2, tr.659].

Xem ñꢀt chꢠ cho ngưꢟi ñꢟi, nhưng sꢍ thꢅy thì "hàm răng chꢣng còn", "ñꢈ ruꢓi nó

bâu", rꢍt cꢙc, thꢅy ñꢝa lí không mꢀy khi ñưꢎc ñꢀt tꢍt nhꢀt hꢊng. Tꢆ Ao tiên sinh nhân có

viꢋc ra núi Hꢞng Lĩnh, thꢐ trèo lên núi trông xem, ngꢕm ñưꢎc mꢄt cái huyꢋt rꢀt quý bèn vꢂ

ñem tiên phꢅn ñꢘn chôn. Ngưꢟi Minh trông thiên văn nói: các ngôi sao ñꢂu chꢅu vꢂ cꢆ

phương Nam, nưꢏc An Nam ñưꢎc ñꢀt rꢞi. Bèn ngꢅm ñào trꢄm mꢆ và lꢛa ñem ñꢚa con trai

ông vꢂ Tàu. Mꢣ ông mꢀt, ông ñꢝnh ñem táng ꢇ mꢄt cái huyꢋt ngoài hꢆi ñꢆo. Ngày giꢟ ñã

ñꢝnh, không may sóng gió cꢆn trꢇ, không ra chôn ñưꢎc, thành ra lꢖi kì. Ông than rꢜng: Đó

là cái huyꢋt miꢋng rꢞng, năm trăm năm mꢏi mꢇ mꢄt lꢅn, mà chꢠ mꢇ trong mꢄt khꢕc. Nay

ñã lꢪ rꢞi, còn gì nꢔa. Thꢉt là sꢍ mꢋnh cꢁa ta. Ông ñã ngꢕm sꢫn huyꢋt cho mình, nói là kiꢈu

con chó ñuꢌi ñàn dê, táng chꢠ ba ngày sꢤ thành ñꢝa tiên, nhưng ñưꢟng xa liꢋu chꢛng không

ñꢘn nơi ñưꢎc, bèn chꢠ mꢄt cái gò bên cꢊnh ñưꢟng là mꢄt ngôi huyꢘt thꢗc. Sau quꢆ nhiên

làm phúc thꢅn (Tꢋ Ao tiên sinh) [3, tr.224]. Truyꢋn Tꢋ Ao hꢂ Nguyꢡn cũng viꢘt vꢂ Tꢆ Ao,

ông ñꢘn Thiên Mꢖ huyꢋn Tꢛ Liêm nhꢉn ra mꢄt cái huyꢋt lꢏn, muꢍn táng mꢄ hꢃ Trꢅn vào

ñó. Mꢏi ñꢑt tꢀm tróc long xuꢍng ñꢀt, lꢉt ñi lꢉt lꢊi ba lꢅn mà không ñưꢎc, ông bèn niꢋm chú

gꢃi thꢅn ñꢀt lên hꢡi, thꢅn ñꢀt nói: ñꢀt này sꢤ phát ba ñꢟi quꢍc sư ñꢊi vương, con cháu công

hꢅu khanh tưꢏng không dꢚt. Trꢟi ñã dành cho nhà hꢃ Nguyꢧn Quý rꢞi, hꢃ Trꢅn ñꢚc bꢊc

không xꢚng vꢏi ñꢀt này. Nꢘu ông táng mꢄ hꢃ Trꢅn vào ñây, làm trái ý trꢟi, ꢕt sꢤ lꢙy ñꢘn

thân. Thuꢉt ñꢝa lí nưꢏc Nam không ai tinh thông bꢜng Tꢆ Ao, nhưng chꢠ ñem phúc ñꢘn cho

ngưꢟi chꢚ không cꢚu nꢌi sꢗ thanh bꢅn cꢁa con cái. Bꢇi vꢉy, cꢅn lꢀy tu nhân tích ñꢚc làm

gꢍc, còn nꢘu chꢠ chuyên vào viꢋc ñꢝa lí thì hꢊn hꢣp thay [3, tr.966].

Cao Biꢂn − mꢄt ngưꢟi quyꢂn phép, sꢚc mꢊnh dꢟi sông, chuyꢈn núi, lꢀp bꢈ nhꢜm thay

ñꢌi vꢉn khí nưꢏc ngưꢟi nhưng kꢘt cꢙc thì vꢉn khí cꢁa chính y thì ra sao? Tài năng cꢁa Cao

Biꢂn không giúp y tránh khꢡi viꢋc bꢝ triꢋu vꢂ nưꢏc và bꢝ giꢘt. Trong văn hꢃc viꢘt, các tác

giꢆ xây dꢗng kꢘt cꢙc là chính Cao Biꢂn, khi chꢚng kiꢘn khí thiêng nưꢏc Nam: "... mây mù

nꢌi to, rꢞi có khí lành năm sꢕc rꢗc rꢪ lꢀp lóe như sao sáng rꢗc, lꢊnh rꢎn ngưꢟi. Trong năm

sꢕc ꢀy có mꢄt ngưꢟi cưꢪi rꢞng vàng, ñꢅu ñꢄi mũ hoa ñꢡ, mình mꢑc áo ráng màu tía, xiêm

thêu giày ñꢡ, ñꢞng thꢟi mùi hương ngào ngꢊt, tiꢘng nhꢊc vang lꢛng, hꢞi lâu mꢏi tan bèn

dꢗng ñꢂn, ñꢕp tưꢎng thꢟ, rꢞi lꢀy ñꢞng sꢕt chôn ñꢈ trꢀn áp... Bꢖng mꢄt cơn mưa bão rꢀt to,

ñꢌ cây, tung ñꢀt, bao nhiêu ñꢞng sꢕt ñã yꢈm bꢖng biꢘn ra thành tro bꢙi. Biꢂn thꢀy vꢉy than

rꢜng: Ta sꢕp vꢂ Bꢕc mꢀt. Rꢞi quꢆ nhiên, Biꢂn phꢆi vꢂ thꢉt (Quꢋng lꢔi thánh hꢊu uy tꢃ phu

ꢇng ñꢁi vương) [2, tr.76].

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ Hꢀ NỘI

Bà ngoꢊi Đꢖ Uông goá chꢞng sꢏm làm viꢋc tꢍt ñưꢎc ngưꢟi Hoa Kiꢂu cꢆm cái cao

nghĩa, muꢍn lꢀy ngôi ñꢀt ñꢂn ơn cho bà vꢏi kiꢈu ñꢀt Cao vương, nói: thuꢒ loan ꢀp tꢗ (nưꢏc

chꢆy vòng hình chꢔ ꢥt). Sau Đꢖ Uông vào thi ñình, ñꢖ Bꢆng nhãn, làm quan nhà Mꢊc ñꢘn

chꢚc Thꢝ Lang. Nhưng mà Đꢖ Uông sau bꢝ tai vꢊ, con cháu cũng suy, không tiꢘng tăm gì,

thꢘ thì cái mꢣo cꢁa con ngưꢟi cũng không bꢜng cái lꢤ tꢗ nhiên cꢁa tꢊo hoá (Đꢠ Uông)

[3, tr.86].

Mꢄt ñiꢂu ñꢑc biꢋt nꢔa trong phong thuꢒ là trưꢟng hꢎp thiên táng, con ngưꢟi không

chꢃn ñꢀt mà trꢟi chꢃn nơi táng ñꢝa. Chuyꢋn kꢈ rꢜng mꢄt hôm mꢣ Mꢊc Đĩnh Chi lên gò

kiꢘm cꢁi, bꢝ mꢄt con khꢠ ñꢗc hiꢘp, bꢍ ông lꢀy dao chém chꢘt. Sáng hôm sau ra xem thì thꢀy

mꢍi ñã ñꢕp ñꢀt lên xác khꢠ thành mꢄt cái mꢄ lꢏn, tꢛ ñó mꢣ ông thꢙ thai. Ông thꢀp bé, xꢀu

xí, ngưꢟi ta cho là giꢍng khꢠ. Khi bꢍ ông sꢕp mꢀt, dꢑn ngưꢟi nhà mai táng ngay vào chꢖ

mꢄ con khꢠ, chꢕc là cũng ngꢅm hiꢈu ñưꢎc thiên cơ nên mꢏi làm vꢉy (Lưꢤng quꢒc trꢁng

nguyên Mꢁc Đĩnh Chi) [2, tr.557]. Còn Nguyꢧn Luꢉt gꢑp hꢌ ngã lăn xuꢍng, hꢌ không nꢪ

ăn thꢝt, chꢠ dùng chân bꢏi ñꢀt lꢀp kín thi hài. Cꢆnh thꢀy cha không vꢂ, vꢄi vàng ra chꢎ xem

bói. Thꢅy bói vꢍn là ngưꢟi thꢊo vꢂ Dꢝch lí, ñã gieo tiꢂn xin âm dương, ñưꢎc quꢦ "Kꢢ tꢏ nhꢜt

thꢚn, ñꢄc chꢗn chi nhꢏ". Thꢅy bói dꢗa vào quꢦ bói, ñã kꢈ lꢅn lưꢎt cho Cꢆnh nghe chuyꢋn

hꢌ vꢛa mai táng Luꢉt. Vꢂ sau khi con cháu có công lꢏn vꢏi bꢆn triꢂu, Luꢉt ñưꢎc phong

tꢑng là Khai quꢍc suy trung dương nghĩa phꢙ quꢍc công thꢅn, quꢆn lĩnh thiꢘt ñꢄt trung

thánh dꢗc tưꢏng Diꢧn Phúc hꢅu (Hoan Châu kí) [4].

3. KꢛT LUꢜN

Tꢛ viꢋc khꢆo sát mꢄt loꢊt truyꢋn có dꢀu vꢘt quan niꢋm, tư tưꢇng phong thuꢒ, có thꢈ

nhꢉn thꢀy các nhà văn trung ñꢊi Viꢋt Nam ñã có mꢄt sꢗ am hiꢈu khá sâu sꢕc vꢂ các lí

thuyꢘt chuyên sâu phong thuꢒ. Kĩ thuꢉt văn chương ñiêu luyꢋn cùng vꢏi vꢍn kiꢘn thꢚc

phong phú, uyên thâm vꢂ huyꢂn hꢃc, ñꢑc biꢋt là phong thuꢒ, ñã góp phꢅn làm cho văn bꢆn

trꢇ nên hꢀp dꢢn, kì bí và có sꢚc thuyꢘt phꢙc cao vꢏi bꢊn ñꢃc.

TÀI LIꢝU THAM KHꢞO

1. Lưu Bái Lâm (1994), Phong thuꢅ

− Quan niꢎm cꢍa ngưꢀi Trung Quꢒc vꢑ môi trưꢀng sꢒng,

Nxb Đà Nꢫng.

2. Trꢅn Nghĩa (1997), Tꢞng tꢜp tiꢈu thuyꢃt Viꢎt Nam, tꢉp 1, Nxb Thꢘ giꢏi, Hà Nꢄi.

3. Trꢅn Nghĩa (1997), Tꢞng tꢜp tiꢈu thuyꢃt Viꢎt Nam, tꢉp 2, Nxb Thꢘ giꢏi, Hà Nꢄi.

4. Nguyꢧn Cꢆnh Thꢝ (2011), Hoan Châu kí, (Trꢅn Nghĩa giꢏi thiꢋu), Nxb Thꢘ giꢏi, Hà Nꢄi.

5. Nguyꢧn Khoa Chiêm (2003), Nam triꢑu công nghiꢎp diꢡn chí, (Ngô Đꢚc Thꢃ và Nguyꢧn Thuý

Nga giꢏi thiꢋu), Nxb Hꢄi Nhà văn, Hà Nꢄi.

TẠP CHÍ KHOA HỌC − SỐ 9/2016

FENG SHUI CONCEPTS OF NARRATIVE PROSE

IN VIETNAMESE MIDDLE AGE

Abstract: Feng Shui is a concept that people use to handle situations and choose among

accommodations, mostly following options: choosing locations where satisfy the

psychological and physiological needs; handling the layout of morphological situation

including using the advantage of natural circumstances, direction, location, doors, paths,

water supply, drainage... Based on these elements and adding the psychological need,

people can avoid the evils and take the good things. Some key ideas of Feng Shui are

accepted by Vietnamese narrative prose such as "tang phong dac thuy", high valued the

South, "Di the thu am"... In addition, there was the impaction of Taoism and Chinese

culture on Vietnamese narrative prose; however, they also showed the resilience of

Vietnamese culture (through competitions, fighting of the geography teacher, gods,

Vietnamese people and the China).

Keywords: Feng Shui, the South, layers of earth.

11 trang yennguyen 8961 Free

Download

Bạn đang xem tài liệu "Dấu ấn tư tưởng phong thủy trong văn xuôi tự sự trung đại Việt Nam", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên

File đính kèm:

dau_an_tu_tuong_phong_thuy_trong_van_xuoi_tu_su_trung_dai_vi.pdf